Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus"

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http : //books . qooqle . com/| 



//j/C{/''C' > ^t\^ ucei rcLcci 



PATROLOGLE 

CDRSDS GOMPLETUS 

SEU BIBLIOTUECA UMVEKSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 

mm SS. PilTRDIH, DOCTORD.H SCRIPTOROMQDE EOCLESIASTICORON. 

•ITB LATINORUM, flVB GRJICORUM, 

QUI AB ySVO APOSTOUCO AD jETATEM INNOCENTIl III {ANNO 1216) PRO LATINIS 
ETAD CONCILII FLOIXENTINI TEMPORA (ANNOim) PRO GRACCIS FLORUERUNT : 

RECUSIO CHRONOLOGICA 

OUMUJi UUiE EXSTITERE MONUAIEiNTORUM CATHOUCiE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRiORA 

ECCLESIiE SiECULA ET AMPLIUS, 

iUXTA KDITI0NB8 ACCUIULTI8SIMA8, INTBR 8B CUMQUB N0NNULLI8 C0DICIBU8 MANUSCRIFTIS COLLATAS, PBRQUAM 

blUGBNTCR CASTIGATA; DI88BRTATI0NIBU8, C0MMBNTAR1I8, VARII8QUB LBGTI0N1BU8 CONTINBNTBR ILLU8TRATA ; 

0MNIBU8 0PERIBU8 P08T AMPU88IMA8 BDITI0NB8 QUiB TRIBU8 N0V188IMIIi 8iBCULI8 OBBBNTUR AB80LUTAB 

DBTECTI8 AUCTA ; 1NDICIBU8 PARTICULARIBU8 ANALTTICI8,8INaUL08 SIVB TOMOS 81 VB AUCT0RB8 ALICUJUS 

MOMBNTI 8UB8EQUBNTIBU8, DONATA ; CAPITUUS INTRA 1P8UM TBZTUM RITB D18P081TI8, NBCNON BT 

TITULIB 81N0ULARUM PAOINARUM MARGINBM SUPBRIORBM DI8TIN0UBNTIBU8 8UBJBCTAMQUB MATB- 

RIAM 8IGN1PICANTIBU8, ADORNATA; OPBRIBU8 CUM DUBII8, TUM APOCRTPHIS, ALIQUA VKRO 

AUCTORITATB IN ORDINB AD TRADITIONBM BCCLB8IA8TICAM P0LLBNT1BU8, AMPLIPICATA; 

OUCBirriB BT AMPUUS LOCUPLBTATA INDICIBUS; AUGTORUM 8ICUT BT OPBRUM, ALPHABBTICI8, CHRONOLOOICIS* 

STATirriClB. 8TNTHKTICI8, ANALTTICI8, ANAL0GICI8, IN QUODQUB RBUOIONIB PUNCTUM, DOOMATICUM, MORALIy 

LITURGICUM, CANONICUM, D18CIPLINARB, HI8T0RICUM, BT CUNCTA AUA BlNB ULLA BZCBPTIONB ; SBD PRJB- 

8BICTIM DU0BU8 1ND1CIBU8 1MMBN81B BT GBNBRAUBUS, ALTBRO 8GIUCBT REHUM, QUO C0N8ULT0, 

QUIDQUID NON 80LUM TAU8 TAU8VB PATBR, VBRUM BTIAM UNU8QUI8QUB PATRUM, NB UNO QUIDBM 

0II188O, IN QUODUBBT THBMA BCRIPBBRIT, UNO INTUITU C0N8PICIATUR ; ALTBRO SCRIPTUHifi 

SACRiE, BZ QUO LBCTORI COMPKRIRB 8IT OBVIUM QUINAM PATRB8 BT IN QUIBU8 OPBRUM 

SUORUM L«GIS SINOULOS 8INGULORUM UBRORUM S. BGRIPTUR^ VBR8U8, A PRIMO 

GBNB8B08 U8QUB AD N0V1S8IMUM APOGALTPSIS, GOMMBNTATI BINT. 

BOfTIO ACCURATI8SIMA, CiBTBRISQUB 0MNIBU8 FACILB ANTBPONBNDA, 81 FBRPBNDANTUR CHARACTBRUM MmDitkB 

CHARTiB QUAUTA8, INTEtiRlTAB TBZTU8, PBRFBCTIO C0RRBCT10NI8, OPBRUM RBCU80RUM TUM VARIBTA8, TUK 

IfUMBRUS, rORMA VOLUMINUM PBRQUAM COMMODA SIBIQUB IN TOTO PATROLOGIJI DBCURSU C0N8TAICTBM 

SIMILI8, PRBTII BZIOUITAS, PRJMBRTIMQUB ISTA GOLLBGTIO. UNA, MBTHODIGA BT CHRONOLOOMU 

SBZCBNTORUM PRAGHKNTOnUM OPUflCULORUMQUB HACTENUB HIG ILUG SPARBORUM, PRIMUM AUTBM 

IN N08TRA BIBUOTHKGA, BZ 0PKRIUU8 RT M8S. AD OMNEf JITATBS, LOGOBy UNOUAB FOMUSaUM 

FBRTINBNTIBUS GOADUNAIORUM. 

SERIES LATINA, 

(N QDA PRODBONT PATRBS, DOCTORBS SCRIPTORBSUOB BCCLBSL£ UTIN^ 

A TBRTULLUNO AD INNOCENTXUH lU. 

AGGURANTE J.-P. MIGNE, 

BIBUOiraBCiB CUIBI UNIVBKSiB* 

sin cirftsooM complitobvk in sihgolos scibntiji icclbsustica bamos bditobb. 



PATROLOGIjE LATlNiE TOMUS LXXVll. 



SANGTDS GREGORIUS HAGNUS. 



PARISIIS 
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. HIGNE, SUGGESSORES, 

IN VIA DICTA : AVEHVE DV UAINB, SOS. 

1896 






CUcby. — £x typis I*AUL DLPONT, 12, yiA dicU Bae-d'Atnitooi. 50.9.96. 



• • • 



SANCn 

GREGORn PAPiE 




COGNOHEISTO MA6NI> 



OPERA OHNIA. 



AD HANUSGRIPTOS COOIGES ROMANOS, GALLIGANOS, ANGUCANOS EBOSNDATA, 

ADGTA, ET BLLUSTRATA NOTIS. 

STUDIO BT LABOM MONAGBORUll ORMNIS SAlfCn BBnEDlGTIy B GON6RE6ATI0RB SA1«CTI HAtmi 



BDITIO ■EBOftAnMlBA QJtM PARUUf PRODIIT AlfNO DOHUfl HDCCir, NDlfC AUTBH ACCURATIOR 

BT AOCTIOR REflfUCIT, 



AGGURANTE J.-P. MIGNBS, 

fttlMMO Clerl UBlverMD, 



CURSUUM COMPLBTORUII IN SIN6UL0S SGIEnTLe BGCLBSIA8TIGJB RAMOS BDITORB. 



TOMUS TERTIUS. 






j I • • • •! • • • " 



PARISIIS 



APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET i.-P. MIGNE, SUCGE8S0RE8, 

IN VU DIGTA : AYBNUB DU UAmS, Me. 



ELENGHUS OPERUM 

QUJE IN HOC TOMO LXXVII CONTINENTUR 



Liber regule pastoralis. 
Dialogorum libri quatuor. 
Epistolarum libri qoatuordecim. 
Appendix ad Epistolas. 



col. 



9 

140 

431 

1327 






• • 



t • 

I • 

• • 



I • •< 

• < 

• • I 



• ••( 






• • 



• • I 



• • 



•• 



^ 



PRJEFATIO 

IN LIBRUM REGUL^ PASTORALIS. 

/. Post exegelica in Scripluram sacram primo tomo comprehensa, in hoc secundo complexi surous 
reliqua indubitalas fidei Grjgoriana opera, omnis interpolalionis expertia, cujuscunque sint generis : 
sive apotogetica, pro detrectato curn) pastoralis oiiere ; sive /it<(oncri,nimirum Dialogos; sive dofimatica, 
et canonica, He{;istrum videlicet Epistolurum, quibus universum pene jus canonicum continetur. Ut 
autem apologelico libro Regulo) Pastoralis tomuin hunc secundum au?picarcmur, raulta pert-uaserunt ; 
priTsertim Opusculi antiquitas, prosstantia ct utilitas. 

Primo quidem scriptum esse ante Dialogos, Epistolarumque Registrum, in ipso sui pontiflcatus exor 
dio, nonobscure testatur ipse sanclus Doctor, in epist. olim46, nunc 48, libri i. 

Secundo, ex omnibus sancti Gregorii lucubrationibus nulla est prasstantior, sive totius operisordoet 
ceconomia, sive sententiarum copia pondusque perpendantur. 

Tertio, nihil est in toto illo libello plane aureo, quod maximam non afTerat utilitatem, non solum 
episcopis aliisque animarum pastoribus et rectoribus ; sed etiam omnibus et singulis Ghristianis, 
maxime quibus regenda) familifB cura incumbit. 

11. Hinc ab universis tam GriBcis quam Latinis avide expetitus, magno plausu exceptus est. Hunc 
sanctus Leander Hispaleusis episcopus ab amico Gregorio sibi directum exosculatus est, acinomnibus 
Hispaniarum Ecciei-iis evulgavit. Hunc Mauricius Augustus ab Anatolio diacono impetratum, cum 
maxime placuisset, Anastasio Antiochi» episcopo in hnguam Grscam transferendum tradidit (a), et 
publicavit ; quod a)gre tulit sauctus Doctor hnmilitate non minus quam scientia prasstantissimus. Hunc 
An;;H a primis Evangelii prceconibus nostri Gregorii discipulis allatum summo inpretio semper habue- 
runt. Ne vero soli qui latine sciebant hujus libri tructibus pascerentur, Alfredus Occidentalium Saxonum 
rex sapientissimus, Oxoniensis AcademiiB fundator, ipsum Saxonice vertit, et suis popularibus praBmissa 
pr^efatione frratissimum munus obtulit; cujus versionis exstant excmplaria, tum in bibliotheca Sanc- 
tissirace Trinitatis Cantabrigensis, tum in Cottoniana. 

in. Yerum nullibi existimatio de hoc opere concepta magis enituit quam nostris in Ga11ii3,et in flni- 
timis quffi Francis tunc parebant provinciis, ut ex antiquis monumentis pene innumeris liquet, quorum 
pauca hic delibabimus. 

In concilio Moguntino an. 813, post sanctum Evangelium, Epistolas Actusque Apostolorum ac cano- 
nes, propositus est hic liber, in quo scrniavenlMr episcopi, quibus molis statwn Ecclesiae Dei, et Christianx 
plef/ifi profectuin, 8 ina doctrina et exemplis jmtitix inconvulsum, largiente gratia Dei perficere et conservar$ 
potui.tMnt : ut in hujus concilii prasfatione legitur. 

In concilio Rhemensi n, ejusdem anni, can. 10 : Lectx sunt sentenliae libri Pastoralis beati Gregorii, ut 
pastorea Ecclesix inteiligerenty quomodo ipsi vivere, etqualiter sibi suhjeclos deberent admonere ; quoniam, 
teste eodem heato Grcgorio, aiiter admonentii sunt prselati atque aliter subditi, 

In coQcilio Turonensi iii, sub idem tempus habito, proraulgatum est, can. 3 : Nulli episcopo liceat 
Cofiones, aut Librum Pastoralem a beato Gregorio papa, si fitri potesty ignorare, In quibus se debet unusquiS" 
que quasi in speculo assidue consHerare. 

Concilii Cabilonensis ii primus canon decernit ut episcopi canones intelligant, et librum beaii Gregorii 
Papx de cura pastorali ; et secundum ibidem constitutum et vivant et prxdicent. 

lienique in concilio Aquisgranensi ann. 836. cap. i, de Vita episcoporum, idem liber commendatur 
can. 7, 9 et 10, ac cap. 2, de doctrina episcoporum, can. 3, 5, 6. 

Ad ha)c accedit quod ex Hincmaro Rhemensi archiepiscopo {In Prxf. opusc. 55 Capit.) intelligimus, 
in more tunc positum fuisse ut ordinandus et consecrandus episcopus coram altari, una cum libro 
saororum Canonum Regulam Pastoralem beati Gregorii in manu acciperet, cum hac obtestatione : ut 
ita servaret in vivendo, docendo et judicando, sicut ibidem descriptum est. 

Utautem pluribus prodessent apud nostros Gallosperfectissima^etexquisitissimcB videndireguliehocli* 
bro propositae, ejusdem versio Gallica nuper prodiitParisiis apud AndreamPraIardl694. QufiB si ad manu 
exaraU)sCodices, potius quamad excusos fuisset exacta, numeris omnibus absoluta merito dici posset. 

IV. Prxstantissimum hoc opus, antequam ederetur, diu parturivit sanctus Doctor. Certe jam mente 
prapconceptum gerebat, cum tricesimum librum Moralium elucubraret, ut conferenti argumenta admo- 
Ditionum tertise partis, cum capite olim 4, nunc num. 13, laudati libri constabit, ubi videlicet legitur : 
Aiit**r namque ttrt, aliter admonendse sunt feminae. Aiiter juvenes^ aliter seneSf etc. Qu(b sic conclucUt : et 
quidem de singuiiSf quis sit admonitionis ordo^ subtiliter insinuare debuimus ; sed formidata locutionis proli- 
zitate prxpedimur. Auctore autem DeOy in alio opere id explere appetit animus ; si tamen laboriosae hujus 
Kitx adhuc aliquantulum tempus restaverit. 

V. Id f liciter implevit in ipso veluti pontiflcalismuneris tyrocinio, ut Joanni Ravennati episcopo respon- 
d^r«>t, amicecon({uerenti quod fastoralis *-uraB pondera fugere delitescendo voluisset. RariB admodum nunc 
suMtfaifrequf^ntesoIimfuerunthujusmodiquerelaB^unitersisferepiis virisadofliciumpastoralepostulatis, 
Linttiriionuspra^animidPinissionesummaquemodestiadeprecantibus.Earnderaohcausarnexpostulantibus 
ami«!is rf^spoudere coactus cst Gre^orius alter longe senior cognoraentoTheologus, in Apologetico seu ora- 
tiurip primainquafiiga;sua>,deciinandiepiscopatusgratia. rationes exponit f Tom. /; ; et postciuam captan- 
tiumcpiscopatuminsaniamincrepavit,pastoralisofficiidifncuItatesprosequilur.tuminanimaru(rgubema- 
tione,tum in verbi divini erogatione et prosdicatione^tum in christiano; perfectionis assequenda) necessitate: 
Anti^itis enim^ inquit, vitium estnon esse quam optimum. Eximium sanc opus dignuraque ex quo Gregorins 
poslpa multa deprompsisse judicetur. in his pra>sertim sententiam hanc : Arsartium^et srientia scientiarum 
es£, hominem regere, quffi iegitur iu Apologetico Greg. Nazianzeni cap. 31, et lib. Reg. Past. i part. c. 1. 

(a) Versionis GnBCSB jacturam lugemus. NuUam illius memoriam superfuisse sxculo ix hinc conjici- 
cimus, quod Photius, qui in sua Binliotheca DialogoB a Zacharia Graoce redditos plurimum commendal» 
God. 252, de Grasca translatione libri Reg. Pastor. prorsus silet. 

y^ Patroi. LXXVIl. i 



II IN SANGTI GREOORII MAGNI UBRUM UfiGULiB PASTORALIS PRiEFATIO. 12 

Eodem quoque argumento, ac simili occasione scripsit Joannes Ghrysostomus libros sex de saccrdo- 
\\o, quibus inier tot eximia sancli Ductoris opera, primas partes jure merilo Saidas tribuit, propler 
oratioiiis Lum suhlimitat<Mn, tum perspicuitatem et ele^^antium. Sed jam ad ipsum redeamus liegtilu) 
Pa^toralis librum ; ol ({\x'\ii in illo edendo sit a iiobis p;a;.siilum o:>tendamus. 

VI. In pi risque asancio Pontilice eiaboratis, distinciio capiluUutim eorumquc ar^umpnla mininie ad 
eum spcctanl. Atveioipsum agnoscunt auclorem, lum inltgri Libri l'aslorahs di>lribulio quatuor in 
partes, tum partium in varia capitula, prujlixique singulis capitulis liluli. Pra^cipua nobis cuia fuit ut 
punim ab omnibus, sive antiquariorum, sive typograpborum mendis ct corruplelis lextum reprws»^nta- 
remus ; quod plurimorum, et quidem optimorum Mss. ope impletum magna saitem ez parte contidimus. 

Et sane turpiter deformatum jacebat etiam in novissimis Editis pulcnerrimum opus ; ita ut sa*pe 
sensus aut hareret, aut penitus deiiceret, aut etiam, quod pejus est, ad errorem deilecteret : quodpau- 
cis exemplis demonstrare opero) pretium est, non ul aliis Kditoribus invidiam, uobis vero gratiam 
qua*ramus, sed ut castigatioris editionis necessitas magis ac magis eluceat. 

VII. Tertia parte, capite 1, admonit. 22, col. 1106, edit. Gussanv., legilur : Ne cum ferre fjiictum boni 
operis negUyunl, apraesttiti vtta tunditus, qwisi ariditate radicis, exsiccentur ; ubi orationis series, librique 
manusciipti cogunt legere : quasia viridittite radicis exsecentur. Qure oplime coha*rent immediale pra)- 
cedentibus : lctum securis vicinw prsuvidcant ; et ad prolatam ex Luca Joannisincrepationem, jamsecurii 
ad radicem arhoris posita est [Luc, iii , haud dubie rereruntur. 

Admohitione 23, col. 1108, Miitilus profertur .Mattiiaji contextus hoc modo : Quid putatiSy quia paccm 
veni mittereinterram/ non utique, sed ijladuim {Mattft. x) : cum in Mss. legatur : Nulite arbitrari^ quta 
venerimpacem mittere in terram (vel in tora) ; non veni pacem mitfere, sed yladium. 

Admon. 24, col. liiO : Hiw: namque est quod contra damnuti illins vasa, videlicet Antichristi prxdicato- 
res, divina voce beato Job dicitur. in Mss. autem exstat: damnati iUius vasis, vidclicrt Antichristi; et qui- 
dem ad mentem Gregorii qui solet Antichristum vas diaboli appollare. Vide Moral., lib. xxxii, n. 22. 

Admon. 36, col. 1112: Atquealiter (admonendi sunt) qui bona faciunt, abscondunt. Desideratur sensus, 
at restituendo voculam ^u.r, et legendo : qui bona quae ftciunt, ahscondunt, completur. 

Cap. 2 ejusdem tertio) partis, col. 1130, quod in nostra Eiiit. cst cap. 63 : Sic prxdicanda sunt bona, 
ne ex tatere jubeantur et mata, ubi tegendum : Ne ex latere juventur et mala, ut habent Mss. omncs. Sco- 
pus sancti Doctoris ex proxime coha?rentibus palam fit : Sic, inquit, tenacibus infundatur tributndi lar- 
yitaSy ut tamen prodigis effusionis frena minime taxentur. 

Denique c. 4,nobis 38, col. 1129 : Concedendo enim lenia, suhtrahit acriora, ut quia ad deserenda cuncta 
simut nonassurgeret, dum in quoddam suum animus familiariter relinquitur, a quodam suo sine Inbore tole- 
retur. Si quid sensus his verbis insit, pessimum quid sonant, nempe animum in quibusdam minimis 
vitiis relinquendum, ut in majoribus toleretur, et quiescat ; quod absit a tanti Doctoris mente. Sic ila- 
que legendum ex Mss. : Comedendo enim lenia{ye\ tevia) subtraxit acriora ; ut quia ad desercnda cuncta 
simut non assurycret, dum in quoddam suum (vitium, vel, m quvddam suo vitio) fumUiarUcr rclijiquitM\ a 
quodam suo (vitio; sine dolore toUeretur ; qufc planasunt et sana. 

Vll. Talibus igitur et loiige pluribus erratis puicherrimum opus fa>dantibus. omnem adhibuimus 
dili^entiam, utantiquiorum melioris nota*. Codicum magnam colligeremus ^upellectilem, adquoscon- 
ferretur texlus, eorumque ope lacile repurgaretur ; quorum hic indiculum accipe. 

1. Trecensis antiquissimus, uncialibus majusculisque lilteris, non longe post sancli Grefjorii obilum, 
ut conjicere licet, exaratus. Uoc in Codice eleganter et accurate, unde testimonia Scri])lur(B sacro; pro- 
ferantur, annotatur. Si qua vero juxla L.\X Interp. laudenlur. indicalur. Verum a male feriato quopiam 
leclore corruptus cst pretiosissimus hic iiber, maxime in sacra; ScripturaB contrextibus. Arduum tamen 
haud fiiit assequi quid anlc corruptelam legeretur, quod secuti sumus. Commodatus cst nobis vetuslis- 
simus iiic Codex a lili. Patribus Oratoiii collegii Trecensis, annuenteac favente reverendissimo patre 
de la Tour, congregationis Oratorii pnrposito generali meritissimo. 

2. Codex Corbeiensis not. 93 octingentorum annorum astatem superat. 

3. Carnotensis Ecclesia;, ejusdem lere antiquitatis. 

4. Sancti Petri Carnotensis, vix inferioris a*tatis. 

5. Alter ejusdem monastetii d circiter annorum. 

6. Sancti Petri Belvacensis. Exaratus est Codex hic Belvacensem Ecclesiam regente episcopo Hugone, 
medio seculo x, vel paulo post, ut ex versibus de hujus episcopi recenti morte in calce volaminis 
eadem manu descriptis assequi possumus. 

7. Ecclesiie Laudunensis. 

8. 9 et 10. Sancti Petri Gemeticcnsis quorum antiquior nec annorum ffitatem prsfert. 
11, 12 et 13. Sancti Audoeni Rothomag. Primus a dg annorum antiquitate parum abest. 

14. Ecclesia; primatialis Rothomag. d annorum. 

15. Monasterii Beatffl MaricB de Lyra. 

16 et 17. Duo Sancti Theoderici prope Rhemos omnino consentientes. 

18. Monasterii Vallis Claras ord. Cislerciensis. 

19. Monasterii Longipontis ejiisdem ordinis. 

20. Vi;;esimo loco rt^censenti .\n;^Iicani octo unus ex bibliothcca publica Oxoniensi, alter ex biblio- 
theca collegii Mertoniensis, cirteri ex collegio San<7ti Joannis Pra^cursoris, aut ex bibliotheca Ecclesia) 
Vinloniensis, de qubus consule Thoniam Jamesium in Gregorio resiituto, 

21. Consuluimus iiraHcrea, et adhibuimus ad insigniora loca duos Sangcrmanenses Codiccs, quos 
potissirnum, dum prelo subjiceretur eximium hoc opus, ob oculos habuimus. 

Variis quoqiie Edilionibus u>i suinus, pnnsertim Parisiensibus una an. 1518 et allera 1571. Romana 
seu Vaticana Sixli V suiiimi pontilicis ius>u adornala, ctaliis aut pene coa^vis, aut reccnlioribus, pra?- 
sertiin Parisicisi ann. 1008, qiiii; prO'iiitex oHicina Leonardiiia, opera Theologi Purisiensis. a qr.o collec- 
las ma;;nacuru diversas b»ctiones>cx antiquioribus Mss. cumnostriscoiivenirepeneubique observavmus. 

Faxit Deus, ut quemadmodum Gregorius librum hunc assidue legendo, ct consulendo universam 
Ecclesiam tanta charilate, pietate, humilitate, mansuetudine, soUicitudine gubernavit; ita qui singulis 
administrandis Ecclesiis prseficiuntur ejusdem consiliis et moaitis preelucentiJbust munere pastorali 
rite defnngantur, et lic aliis prtDsint, ut et iUis prosint et libi. 



(«) 



fS^AIVCTI GREGORII ilAGIll, 

ROMANI PONTinCIS, 

REGULiE PASTORALIS LIRER, 

AD JOANNEM EPISOOPDM CIVITATIS RAVENNJ:. 



PRIMA PikRS. 



1 Reverendissimo et sanctissimo fratri Joanni coepi" 

hcopo, Gregorius (5). 

Pastoralis cur» me pondera fugere delitescendo 
▼olnisse, benigna, frater carissime^atque humili in- 
teotioue reprehendis ; qua> ne quibusdam levia esse 
Tideantur, prassenUs libri stylo exprimo de eorum 
graTedine omne quod penso, ut et hffic qui vacat, 
iocaute nonezpetat; etqui incauteexpetiit,adeptum 
se esse pertimescat. (c) Quadripartita vero disputa- 
tioiie liber iste distinguilur, ut ad lectoris sui ani • 
mnm ordinatis (ci) allegationibus quasi quibusdam 
passibus gradiatur. Nam cum r^rum necessitas ex- 
poscit.pcnsandumvaldeesladculmenquisqueregt- 
minisqualiler veniat; ntque ad hoc rite perveniens, 
qualitervivat;etbenevivens,quaiiterdoce'it;etrecle 
docens.innrmitatemsuamquotJdiequantaconside- 
ratione co;;noscat, ne aut humili tas accessum fugiat, 
(e) aut perventioni vita contradicat; aut vitam doc- 
trinadestituat; autdoctriuam prcTsumptio extollat. 
tPriusergo appetitum timortemperet: postautem 
magisterium quod anon quserente suscipitur, vita 
commendet; ac deinde necesse est ut pastoris bo- 
num quod (f) vivendo ostendilur, etiam loquendo 
propagetur. Adextremum vero superest utperfecta 
qnxque opera consideralio propria) inflrmitatis de- 
primat,neha*c ante occulli (j;)arbitrii oculos tumor 
elationis exstinguat. Sed quia sunt plerique mihi 
imperitia similes, qui dum metiri se nesciunt, quo) 
Dondiilicerintdocere concupiscunl; quipondusma- 
gistei ii tanto levius lestimant, quanto vim magnitu* 
dinis illius ignorant ; ab ipso libri hujus reprehen- 
dantur exordio ; ut quia indocti ac proicipites do- 

[a] Ita Corb., Belvac et alii vetust Quem titulum 
prstuli mus, quod legatur in epist. olim 46, lib. al. iv, 
nnnc lib. v, ep. 49, ut librum repula^ pastoralis, quem 
in episcopatus mei exordio scripsi, In recentioribus 
Mss. le^itur, liber Curse pastorai ^ quibns concinunt 
plur. Gtlit Occasionem huic titulo forte prosbuit 
llbri ezordium, Pastoralis cwrx me pondera, etc. 
lu Trpc. titulus desideratur. 

ib) Tortius C>emet. addit. salutem. 

:>i H.rr pditorihus persuaserunt lihrum hunc in 
IV partesdividRnduin, quamvis hiijus divisionis nulla 
in vfl. Ms5. sint vestigia. Verum Grpj^orins, parte 
t^rtia. c. 26,admonitione27. indicat(|un}dam jam a 
se dicta in prima parte : sicut, inquit, in priori hu- 
jus voluminis parle jam diximus. Unde non imme- 
rito inteliigitur partitionis libri hujus ipsum esse 



A ctrin8earcemtenereappetunt,a prdBcipitationissasi 
ausibus in ipsa locutionisnostrfie januarepellaatur. 

CAPUT PRIMUM. 
(h) Ne venire imperiti ad magisterium audeant, 
Nulia ars doceri prsesumitur, nisi intenta prius 
meditationediscatur.(t)Ab imperitis ergo pastorale 
magisterium qua teineritate suscipilur, quando S 
ars est artium regimenanimarum. Quis autemcogi- 
tationum vulnera occultiora esse nesciat vulneribus 
viscerum? et tamen so^pe qui nequaquam spiritalia 
prsecepta cognoverunt. cordis se medicos profiteri 
non metuunt: dumquipigmentorum vim nesciunt, 
videri medici carnis erubescunt. Sed quia auclore 
Deo ad religionis reverentiam omne jam pr.nesentis 
so^culi culmen inclinatur, sunt nonnulli qui intra 

II sunctam Ecclesiam per speciem regiminis gloriam 
affectant honoris ; videri doctores appetunt, trans- 
cendere ca^teros concupiscunt,atque attestante Ve- 
ritate, primas salutaliones in foro, primos in ccenis 
recubitus, primas in conventibus cathedras qu»- 
mni {Matth, xxiii, 6, 7); qui susceptum chtsb pasto- 
ralisofflciunjministraredignetantomagisnequeunt, 
quanto adhumilitatis magisterium ex solaelatione 
pervenerunt. Ipsa quippe in magisleriolingua con- 
funditur, quando aliud discitur, et aliud docctur. 
Quos contra Domiuus per prophetam queritur, di- 
cens : Ipsiregnavtrunt, et non ex me; principesextite^ 
nin/,<»ie(;oi{/rtoravi(Osec VI 11, 4). Exsenamque,etnon 
ex arbilrio summi Rectoris regnant, qui nullis fulti 
virtutibusnequaquamdivinitus vocati,sed8uacupi« 
dineaccensi, culmen regiminisrapiuntpoliusquam 

^ assequuntur.Quos tamen internus judex etprovehit, 

auctorem. Scribiturautem quadripartita ineiniiquh 
simis Codd. Trec, Belvac, Gemet., Theodoric 

(d)Trec. Bellov. duoantiq. Carnot., a</i^a(eont6us. 

(e) Hocc deerant in Corb. , sed -iddita sunt recentiori 
manu. In 1 Carnot. quoque non legitur, aut vitam 
doctr. destituat, lUa reprssentent Trcc et alii. 

if) Corb., videndo. 

Ig) Laudun. et Trec, arhitris oculos, 

(h) Hoc argumentum legitur in indice Srec Cod., 
nec tamen pro^miltilur cupili primo, quod absolute 
sic incipU; Xulla ars. Prima linoamiiiioest depicta. 
In tnargine nolatur 1, et in reliquis copp. 2, 3, 4, 
etc Qua in re huic Ms. concinunt Gemeticenses. 

(i) Corh., Laud , Longip. ; Ab imper. ergo pasto» 
ribus mayist. pastorale suscipitur in magna temeri- 
tate, quoniam ars, etc. 



15 



SANGTI OREGORII MAGNI 



16 



et nescit, quia quos permittendo tolecat, prof^cto 

perjudiciutnreprobationis i^norat. Undeadbequi- 

Lusdam elpost roiracula venienlibus dicit; RecedUe 

a we, operarii iniquitalifiy nescio qui estis (Luc, xiii, 

27/. Paslorum imperilia voce Veritalis increpatur, 

cum perProplielamdicitur: /psipas/oi*es ignoraverunt 

iiitelligentiam (Isai. Lvi, 11). Quos rursum Dominus 

deleslatur, dicens: Et tenentes legem nesciej'unt me 

(Jer, II. 8). £t nesciri er^o se ab eis Veritas queri- 

tur,ctnescirese principatum nescientium protesta- 

tur, quia profecto hi qui ea (Dist. 38, c. Qui ea) quo) 

sunt Domini nesciunt, a Dumino nesciuntur, Paulo 

attestaute qui ait: Siquis autcm ignorat, ignorabitur 

ICor, XIV, 38). Quso nimirum Pastorum sa?pe impe- 

ritiameritis congruitsubjeclorum, quiaquamvislu- 

men scientio) sua culpa exigente non liabeant, di- 

stricto tamen judicio agitur, ut per coiuin ignoran- 

tiam hi etiam qui sequuntur oflendant. Uinc nanique 

in Evangelio per semetipsam Veritas dicit: Si cce- 

cus cxco diwatum prauleat, ambo in foveam cadunt 

(Matth, XV, 14j. Uinc Psalmista non optantis animo, 

sed prophetantis \a] ministerio denuntiat.dicens:0^- 

scureutur oculieorum ne videant, et dorsumilloium 

sempei' incurva (Psal. lxvui, 24). Oculi quippe sunt, 

qui in ipsa honoris summi facie positi, providendi 

itineris officium susceperunt : quibus in nimirum 

qui subsequenter inhffirent;dorsanoroinantur. Ob- 

scuratis er^o oculis dorsumflectitur, quia cum lu- 

men s cientia* perdunt qui pro^eunt^ profecto ad por- 

tauda peccatorum curvantur onera qui sequuntur. 

CAPUT II. 

JVc locum regiminis subennt, qui vivendo non perfi- 
ciunt quae meditando didicei^unt. 

Et sunt nonnuUi qui solerti cura spiritalfa pr83- 

ceptaperscrutantur, sed quas (6) intelligendo pene- 

trant, vivendo conculcant; repente docent 4 quo) 

non opere,sedmeditationedidiccrunt;et quod ver- 

bispricpicant, moribus iropugnant. Unde Pit utcum 

Pastor per abrupta graditur, ad pr.Tcipitiurii grex 

scqualur. Hiiic namque per prophetam Doroinus 

contracontcroptibilem Pastoruin scienliam queri- 

tur, dicens: Cum ipsi Umpidissimam aquam bibere- 

tis, {Cj reliquim pedibus vestris turbabatis; ct oves mex 

quae conculcata //edibus vestris fuerant, pascebatur ; et 

qu3B peiJes vestri turbaverantf hxc bibebant (Ezech. 

XXXIV, 18, 19). Aquain quippe limpidissimam Pasto- 

res bibunt, cum fluenta verilatis recte inteUigentes 

hauriunt. Sed eamdem aquam pedibus perturbare, 

estsauctcTmeditationisstudiamalevivendocorrum' 

pcre. Aquam scilicet eorum turbatam pedibus oves 

bibunt, cum subjecti quique non sectantur verba 

quo^audiunt. sedsolaquo) (d) conspiciunt excmpla 

pravitatis iroitantur. Qui cum dicta sitiunt, quiaper 

(a) Duo priores Gemet., secundus Aud., Lyr., 
Uothoma;^ , myatcrio. 

(6) Tertius Cariiot., Uothomag., secundus Aud., 
Lyr., Longip , Val. Cl., lcgcndo. Error forsitan 
ii repsit ex luodo scribendi veterum, qui dixerunt, 
intettigendo, ut ast. in Trec. 

(c) BeUov., reliqua. 



A opera pervertuntur, qoaai cormptis fontibus in po- 
tibus iulum sumunt. Hinc quoque scriptum est per 
prophctam:(e) Laqueus ruinx populi mei^sacerdotes 
mali (Osee, v, 1 ; ix, 8). Uinc rursum de sacerdotibus 
Dominus per prophetam dicit : Facti sunt domui 
Israel in offendicuiumimquitatis. Nemo qu'ippc( Dist, 
83 c. Nemoquippc) ainpiius in Ecclesianocel. quain 
qui perverse agens, nomen vel ordinein sanctilatis 
habet. Delinquentemnamquohunc redarguerenul- 
Iusprajsumit;elinexemplumculpavehenienter ex- 
tcnditur, quando pro revercntiaordinis peccator ho • 
noratur. Indigniautem quique tanti reatus pondera 
fugercnt, siveritatisscntentiamsoUicita tordisaure 
pcnsarent, quse ait: Qui scandalizaverit unum dcpu- 
sillis istis qui in me credant, (f) expcdit ei ut suajyenda' 

P turmola asinaria in coUo ejus, et demergaturinptO" 

/undum maris (Matth. xviu, 6). Per molam quippe 

asinariam, secuiarisvitff^circuitusaclaborexprinii- 

tur, et perprofundum.marisextreroadamnatiodesi- 

gnatur. Qui ergo ad sanctilatis specicni dcductus, 

vel verbo caeteros dcstruit, vcl exenipio ; nielius 

profecto fuerat, ut hunc ad raortem sub exteriori 

habitu terrena acta constringcrcnt, quani sacra 

ofiicia in cuipa csteris iroitabilero dcroonslra- 

rent, quia nimirum si solus cadcret, utcunque 

hunc tolerabiUor inferni pa?na cruciaret. 

CAPLT IIL 

De pondere rcgiminis; et quod adversa quacque des- 
picicnda suntj et prospera formidunda. 

U2BC itaque breviterdiximus, utquantum sitpon- 

dus regiminis monstraremus,ne temerarie sacra re- 

C giminaquisquis his imparestaudeat, et per concu- 
piscentiam culminis, ducatum suscipiatperditionis. 
Hinc enim pie Jacobus prohibet, dicens : NoUte 
plures magistn fieri, ftaires mei (Jac. iii, 1). Uinc 
ipse Dei hominumque Mediator regnum percipcre 
vitavit in terris, qui supernorum quoque spirituum 
scientiam sensumquetranscendens,antesa?culare- 
gnat in cgbUs. Scriptum quippe est : Jesus ergo cum 
cognovisset quia venluri essent ut raperent eum, et fa- 
cerenteumregcm, (g) fugitHerum inmontem ipsesolus 
{Joan. VI. 15). Quis cniin p'incipari hominihus tam 
sineculpapotuisset, quain is qui hos niroirum re- 
geret, quos ipse creaverat? Sed quia idcirco in 
carne venerat, ut non soluro nos per passionem re- 
dimeret, 5 verum etiam per conversationein doce- 

Q ret, exemplum se sequentibus pro^bens^ rcx fleri 
noluit, ad crucis vero paUbulum sponte convexit ; 
oblatam gloriam culminis fugit, poenam probrosoo 
mortis appetiit ; ut membra ejus videlicetdiscerent 
favores mundi fugere, terrores minime timerc, pro 
veritate adversa diligere, prospera forinidando de- 
clinare, quia etista so^pe per tumorem cor inqui- 

(d) Corb., conspiciunt opera, 
\e) In plur, Codd., causa ruinac. 
if) Plerique iNorin., meiius erat ei. 
(g) Primus Aud.et tres Ceinct. : veneruntut rape- 
rent eum^ et constituerent regem sibi, quocognito fu- 

Sit iterum in montem ipse solus et abscondit se. Alii 
[orm.y quo cogn. JesuSf fugit et abscondit se. 



17 



REQULiE PASTORALIS LIBER. — PARS PRIMA. 



18 



a&ni, etiHaperdolorem pargant. In istis se animus A cogitatione se animas elevat.et plene in se iram ju- 



erigit.in illis autem etiamsi quando se prexerit,ster- 

nit.Iu istis sese homo obliviscilur,in illis vero ad sui 

memoiiam nolens etiam coactusque revocatur. In 

isii^ ^pe etanteacta bona depereuut,in illis autem 

ionfri quoquc temporis admissa terguutur.Nam plc- 

nimque advcrsitatis magisterio sub discipliua cor 

premitur : quod si ad regiminis culmen eruperit, 

in elati:>nem protinus usu glorio) permulatur. Sic 

Saul,quiindignumsepriusconsid(Tansfugerat,nfiox 

ut regni gubernacula suscepit,intumuit(i Reg.x,22; 

XT,17,30); honorari namque coram populo cupiens, 

dum reprehendi publice noluit,ip3um qui (a) in re- 

gnum se unxerat,scidit (-Ac/.xiii,22). Sic David auc- 

toris judicio pene in cunctis actibus placens. mox 



dicis provocat, quamvis per iniqua foras opera non 
erumpat.6 Intus quippe est qui judicat, intus quod 
judicatur. Cum ergo in corde delinquimus,latct ho- 
mines quod apudnosagimus,sed tamen ipso judice 
tesle pcccamus. Ncquc enim (^Jrex Babylonio; tunc 
reus de clatione exstitit (/>a/i.iv J6,$e7.),cum ad ela- 
tionis verba pervenit ; quippe qui ore prophelico et 
ante cum (fi ab elatione tacuit,sent» ntiam reproba- 
tionis audi vit.Culpam namquc perpetratas superbio) 
jamantedeterserat,quiomnipotentem Deum quem 
se olTendisse rcperit.cunclissub se gentibusprffldi- 
cavit.Sedposthojcsuccessu suo) potcstatis elevatus, 
dum magna se fecisse gauderet,cunc'is prius in co- 
gitatione se praBtulit, et post adhuo tumidus dixit : 



ut pressuno ponderc caruit, in tumorem vulneris q Nonne hsecest Babtjlon inajna^qnam ego xdi/iciviin 



erupit Jl Reg. xi, 3, scg.)» faclusque est in morte (6) 

viri crudoliter rigidus, qui in appetitu feminjo fuit 

enerviter flnxus ; et qui malis ante novorat pie par- 

cere, in bonorum quoque necem post didicil sine 

obstaculo retractationis anhclare (/6i//., 15). Prius 

quippe ferire deprehensum persecutorem noluit,et 

post cura damno desudantis excrcitus etiam devo- 

tum militem exstinxit.Quem profecto ab electorum 

numero culpa longius raperet, nisi hunc ad ve- 

niam flagella revocassent. 

CAPUT IV. 

Quod plerumque oceupatio regiminis solidilatem dis- 

sipet mentis. 

Sappe suscepta cura regiminis cor per divcrsa di- 

verberat,etimparquisqueinvenituradsingula,dum 

confusa mente dividitur ad multa. Unde (c) quidam ^ 

sapiens provide prohibet, dicens : Filij ne in muUis 

sini nctus tui (£cc/i.vi,10),quia videlicet nequaquam 

plene in uniuscujusque operis ratione colligitur, 

dnm mens per diversa partitur. Cumquo fnras per 

insolentem curam trahitur, a timoris intimi solidi- 

tate vacaatur : flt in exteriorum(d)dispositione sol* 

licita, et sui solummodo ignara,scit mulla cogitare, 

se nesciens.Nam cum plus quam necesse est se ex- 

terioribus implicat.quasi occupata in itinere oblivi* 

sciturqaotendebat;itautabs'udiosuaeinquisitionis 

alif^na^ne ip3a quidera qu» patilur da^nna consideret 

et perquanta delinquat ignoret.Neque enim ppccare 

se Ezechias credidit (i V Reg. xx, 13;, cum venienti- 

bus ad se alienigenis aromatum cellas ostendit;sed 



domum regni^et in robore fortitutlinis mex et in gforia 
decoris meii {Ibid., iv. 27.) QuaB videlicet vox illius 
irajvindictamaperteperhilit f,7)quam ocrulla elatio 
accendit Nam districtus judex prius invisihilit^^r vi- 
ditquod postea public^ feriendo r-^prehendit Unde 
et in irrationale animal hunc vertit.ab humana so- 
cietate scparavit,agri bestiis mutata mente conjuu- 
xit.utdistricto videlicetjustoquejudiciohomo quo- 
que esse perderct, qui maguum se ultra homines 
estimasset.Hicc itaque proferentes,non potestatem 
reprehendimus, sed ab appetitu illius cordis infir- 
mitatem munimus, ne imperfecti quique culmen 
arripereregiminisaudeant,etqui in planis(A)stan- 
tes titubant, in prfficipiti pedem ponant. 

C.APUT V. 

De his qui in regiminix cnhnine prodesse exemplo 
virtutum possuntf sed quietem propriam sectundo 
refugiunt. 

Nam suntnonnulli,qui eximiavirtutumdonaper- 
cipiunt,et pro exercitalione creterorum magnismu- 
neribus exaltantur, qui studio castitatis mundi.ab- 
slincnlim robore validi, doctrina^ dapibus referti, 
paticntiaelonganin.ilate hunniles.auctoriiatis fortitu- 
dineerecti.pietatisgraliabenigni.justitiasseverilate 
districMsunt.QuinimirumcuImenregiminumsivo- 
cati suscipere renuunt, ipsa sibi plcrumquc dona 
adimunt, quo) non pro se tantunimodo. sed eliam 
pro aliis acceperunt.Cumque stia et non aliorumlu- 
cra cogitant, ipsis sc.quflD privata habere appetunt, 



indamnalionemsecutur»proIisexeoiramjudicis o bonis privant. Hinc namque ad discipulos Veritos 
pertoiit, quod se facere licenter asstimavit (Isai. dicii : Non potest cicitasabscondi super montem po- 
XXXIX, 4). Saape dum multa suppetunt. dumque agi sita ; neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub 
postunt, quffi subjecti quia acta sunt admirentur,in modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui 

(d) Primus Aud., disputntione. 

(e) In Trecensi, i Aud. et duobus priorib Gemet., 
rex Babylonise sucressu suae pot. omissis aliis. 

(f) Corb., cum ad elationem. 

(g) Carnot. 1 , quam tamen tacitT elationis vocem 
tacitus audivit, quia hanc feriendo protinus repre- 
hendit. A quibus non multum discrepat secundi 
Camot, et tcrtii Aud. Icctio. 

(h) In Corb., in planis titubant, omisso stantes. 
Legitur in Trec. 



(a) Ita Mss. pene omnes, aut in regno. Editi, in 
regem. 

ib) Excusi peneomnes (/n>, invitis Mss. Anglic. 
et nosiris. 

(e^ Recent.VuIgati, admonet,qn\h}i% contrarii snnt 
M<«^.CntenimfamiIiareestGregorio Libri Gcclesias- 
tici aoctorem. quemdam sapientem appellare. ut pa- 
tet ex lib. tu Moral., num. \o, lib. xx, num. 51, 
lib. xxni. nnm. 53, etc Vide etiam infra, secunda 
parie, cap. 6. Eodem titalo designant scriptorem 
ubri Sapienti» passim. Vide lib. xit, num. 26. 



19 



SANCTI GREGORII MAGNI 



20 



in domo sunt {Matth, r, i5).HiDC Petro ait : (n) Simon 

JoanniSy amas me? (Joan. xv, If», i7 ) Qui cumse 

amare prolinus respondisset, audivit : Sidiliyis me, 

pasce oves meas. Si ergo dilectionis cst (estimonium 

cura passionis. quisquis virlulihus pollens grogem 

Dei renuit pasccrc, pastorem summum convincitur 

non amare. Hinc Paulus dicit : Si Christuspro omni' 

bus mortuus est, ergo omnes mortui sunt, Et (6) sipro 

omnihus mortuus est, superesf ut qui vivunt, jam non 

sibi vivant^ sed ei qui pro ipsis mortuus esf , et resur- 

rexit (II Cor. v,15).Hinc Moyses ait 'i)«i/eron xxv,5), 

ut uxorem fratris sine filiis defuncti, superstes fra- 

ter 7 accipiat, atque ad nomen fratris filios gignat : 

quam si accipere forte renuerit, huic in faciem n u- 

lier exspuat.unumque ei pedem propinquus discal- 

ciet, ejusque habitaculum (c) domum discalceati 

TCcet.Frater quippe defunclus ille esl, qui postre- 

surrectionis gloriam apparens, dixit : Ue.dicitefra' 

irihus meis (Matth. xxviii, 10). Qui quasi sine filiis 

obiit,quia adhuc electorum suorum numerum non 

implevit. Hujus scilicet uxorem superstes frater sor- 

tiri prscipitur, quia dignum profecto C5t,ut cura 

sanct® EcclesicD ei qui hanc bene regere praevalet 

imponatur. Cui nolenti in faciem mulier exspuit. 

quia quisquiif ex rouneribus qua» perceperi l prodesse 

aliis non curat, bonis quoque ejus sancta Ecclesia 

exprobrans ei quasi in faciem salivam jactat Cui ex 

uno pede calceamentum tollitur, ut discalceati do- 

mus vocelur.Scriptum quippe est : Calceati pedes in 

prwparatione Evangelii pacis iEphes. vi, 15). Si ergo 

utnostram, sic curam proximi gerimus, ulrumque 

pedem per calceamentum munimus.Qui vero suam 

cogitcuis utilitatem, proximorum negligit, quasi 

unius pedis calceamentum cum dedecore amittit. 

Sunt itaque nonnuUi qui magnis.ut diximus.mune- 

ribus ditati,dum solius contemplationisstudiis inar- 

descunt,parere utilitati proxi' norem in prasdicatione 

refugiunt, secretum quietis diligunt, secessum spe- 

culationis appetunt. De quo si dislricle judicentur, 

ex tantis procul dubio rei sunt,quantis venientes ad 

publicum prodesse potuerunt. Qua enim mente is 

qui proximis profuturus enitesceret, utilitati caBte- 

rorum secretum praeponit suum, quando ipse 

summi Patris unigenitus, ut muUis prodesset, de 

sinu Patris egressus est ad publicum nostrum? 

CAPUT VI. 

Quod hi qui pondus regiminis per humiWatem fu- 
giunty tunc vere sunt humitex, cum divinis judiciis 
non reluctantur, 

Et sunt nonnuUi qui ex sola humilitate refugiunt, 

neeisquibusseimparesoistimantpncferantur.Quo- 

rum profectohumilitas.si cocteris quoque virtutibus 

cingitur,tunc ante Dei oculos vera est, cum ad res- 

puendum hoc quod uliliter subire pra;cipitur pcr- 

(a) In pler. Norm., PetrCf €unas me, quod olim 
lectum in Trecensi. 

(h) Abpst particula si a Corb. tribus. Gemet. 2, 
Aud et I yr. 

(c) Ita iegere cogunt Mss. omnes, licet in Editis 
optimo sensu legatur, domus discalceati vocetur. 



A tinax non cst.Neque enim verehumilis est, qui su- 

perni nulus aibiltium ut debeat [d, prcccssc iutr^Ui- 

gii.et tamen prmesse coiilemnit. Sed divinis dispo- 

siiionibus hubdilus, alquH a vitio ob.stinatiouis alie- 

nus,eum siiii re^Mmiiiis culmrii impcrutur, ^i jain 

donis pnrvmlus esl, quihus et aUis prosit^ et ex 

corde debet fugere, et invitus obedire. 

CAPUT VII. 

Quod nonnunquam prxdicationis officium et nonnuUi 
laudahiliter appetunt, et ad hoc nonnuUi laudahi' 
litei* coacti pertrahuntur, 

Quamvis nonnunquam prffidicationis officium et 

nonnuUi laudabiliter appelunt,et ad hoc nonnuUi 

laudabiliter coacti pertrahuntur : quod liquido co- 

gnoscimus,siduorumprophetantiumfactapcnsaijus, 

quorum unus utad prasdicandum mitti debuisset 

B spontesepr(rbuit,(e)quo tamenalterdpergerecura 
pavore recusavil. Isaias quippe Domino qua^renti 
quem mitt(Tet, ultro se obtulit, dicens : Ecce ego, 
mitte me (Isai. vi, 8). Jeremias autem miltilur, ct 
tamen ne milti debeat humtliter reluctatur,dicens: 
i4, a, a, Domine Deus, ecce nescio loqui, quia puer ego 
sum (JoTm.i.6}.En ab utrisque exterius diversa vox 
prodiit.sed non a di verso fonte dileclionisemanavit. 
Duo quippe sunt prircf^pla charitatis, Dei videlicet 
amor et proxinii. Per activam igitur vitam prodesse 
proximiscupiensIsaiasofficiumpra;dicationisappe- 
tit ; per contemplalivam v^ro Jeremias amori condi- 
toris sedulo inhffrere desiderans, ne mitli ad prjB- 
dicanduni debeat contradicit. Qiiod ergo laudabili- 
ter alter appetiit,hoc laudabiliter alter expavit : is!e 

C ne tacito? contemplationis lucraloquendo perderet, 
ille ne damna studio^i operis lacendo sentiret. Sed 
boc in utrisque est subtUiter intuendum, quia et is 
qui recusavit.plene non restitit; et is qui mitti vo- 
luit,ante perallaris calculum se purgatum vidit; ne 
aut non purgatus adire quisque sacra (/) ministeria 
audeat,aut quem superna gratia elegit, sub humili- 
taUs specie superbe contradicat. Quia igitur valde 
difficileestpurgatumsequemlibetpossecognosccre, 
prrdicationis officium tutius declinatur ; nec tamen 
declinari,utdiximus,pertinaciterdebet, cum adsu- 
scipiendum hocsuperna volunlasagnoscitur. Quod 
Moyses utrumque miro opere explevit, qui prafcs&e 
tanta)n.ultitudinietnoluitetobedivit.Superbuscnim 
fortasse esset,si ducatumplebisinnumera) sine tre- 

f\ pidatione susciperet: etrursum superbus existeret, 
siauctorisimperioobedirerecusaret.Utrobiqueergo 
humilis,utrobique subjectus,etpra?esse populis sc- 
metipsum metiendo noIuit,et tamen de imperantis 
viribus pracsumendo consensit Hinc ergo.hinc qui- 
que praicipites colligant cum quanla culpa ex appe- 
titu proprio casteris prieferri non metuunt, si sancti 
viri plebium ducatum suscipere Deo etiam jubenle 

(d) Lon^ip.. prodesse. ct tamen prodes!ie.W\c Codex 
aUter capita dividit, quam co^teri ; ita ut cap. 7 sit 
altextum quinto. 

(e) Hothoroag. et primus Aud , quoi-um tamcn. 
{f) Gemet.,Aud. secundus, Lyr. terlius^Camot.» 

Longip., mysteria. 



« 



REGULiE PASTORAUS LIBER. — PARS PRIHA. 



« 



limuenint. Moyses (a) suadente Domino trepidat, et 

iQftrmasqaisqueulhonoris unuspercipiat anbelat; 

elqui ad casumvalde urgetnrexpropriis. liumerum 

libenteropprimendusponderibussubmittitalienis; 

qux egit ferre non valet, et auget quod portet. 

CAPUT vin. 

Dehift qui prctease concuphcunt, etad uxum swr /i6t- 
dinis imirumentum Apo$tolici sermonis airipiunt. 

Plerumqne vero qui praeesse concupiscunt, ad 

asnm sus libidinisinstrumentum Apostolicisermo- 

nisarripiunt,quoait:Si9titsepiscopa(t/mde5tdera/,5o- 

num opus desiderat (I Ttm. iii, 4) ; qui tamen laudans 

desiderium, [b) in pavorem vertit protinus quod lau- 

davit, cum repente subjungit: Oportetautem episco» 

pum irreprehensibilem es^e (/6td.,2). Cumque virtu- 

tumnece5sariasubsequenterenumerat,qut'psitirre- 

prehensibilitas ipsa manifestat. Et favot er^io ex de- 

siderio, et terret ex proDcepto, ac si aperte dicat : 

Laudo quod qun^rilis, sed prius discite quid quspra- 

tis; iie dum vosmetipsos metirinegligilis, tanto fu)- 

dior vestra reprehensibilitas appareat, quanto et a 

cunctis conspici in honoris arce festinat. O Magnus 

eniii3regendiartifexfavoribusi[Dpellit,terroribusre- 

trahit,utauditoressuoset(c)descriptoirreprehensi- 

biiitalis culmine restringat a superbia, et officium 

laudando quod quxritur,componatad vitam.Quam- 

vis notandum qnod illo in tempore hoc dicitur,quo 

quisquis plebibus prseerat, primus ad martyrii tor- 

mentaducebalur.Tunc ergo laudabile fuitepiscopa- 

tiimquaprere^quandoperhuncquemqupdubiu-nnon 

erat ad supplicia graviora pervenire. Unde ipsum 

quoqueepiscopatusofficiumbonioperisexpressione 

definitur,cum dicitur: Si quis episcopatumtiesiderat, 

bonum opus desvierat (l Tim. iii, i). Ipse ergo sibi 

testis est quia episcopatum non appetit, qui non per 

hnnc boni operis ministerium, sed honoris gloriam 

qusriU Sacrum quippeofflciumnon solumnondili- 

gitomnino.sed nescit,qui ad culmen regi minis anhe- 

lans, in occultameditatione cogitationisca)terorum 

8nbjectionepascitnr,laudepropiiala3tatur,adhono- 

remcor elevat.renim affluentiumabundantiaexsul- 

tat. Ilundi ergo lucrum quosritur sub ejus honoris 

specie quo mundi destrui lucra debuerunt.Cumque 

mens humilitatis cumen arripere ad elationem co- 

gitat, quod foris appetit, inlus immutat. 

CAPUT IX. 

Otiod mens praeesse volcntium plerumque sibi ficla 5o- 
norum operum promissione blanditur. 

Sed plerumque id qui [d) subire magisterium pa* 

storale cupiunt,nonnuIIaquoque bona operaanimo 

proponunt ; et quamTis hoc elalionis iutentione ap- 

(a) Camot. secundus, jubente. 

Ib) Aud. secundus, imperium vertit. 

(r) Corb., Bellov.. Carnot. secundns» districto, 
Alii, roaxime Trecensis, deseripto. 

(d) Caniot. secnndus, sumere^ et Aud. secundus, 
temporale pro pastorale. 

ie) Carnot. primns, proponunt. 

(fi Aod. pnmus, tn intimis. 

(9)SicCorb.etaiiiM88.GaIIic.,Anglic..Norm., etc. 
Hic matilus est Codez Trecensis et usque ad cap.iS, 



\ petant, operaturos tamen se magna(e) pertractant; 
fitque ut aliud (f) in imis intentio supprimat, aliud 
tractantis animo superflcies cogitalionis ostendat. 
Nam srrpe sibi descmensipsa mentitur, et flngit se 
de bono opere amare quod non amat, de mundi au • 
teni gloria non amare quod amat : quo) principari 
appeteiis. fit ad hoc pavida cum quicrit, audax cuni 
pervenerit. (g) Tendcns enim, ne uon perveniatlre- 
pidat;sed repente perveniens.jure sibihocdebitum 
ad quod perveneritputat. Cumque percepti princi- 
patus officio perfrui sn;culariter coeperit, lihenter 
obliviscitur quidquid religiose cogitavit. Unde ne- 
cesse est ut cum cogitatio extra usum ducitur,pro- 
tinus mentis oculus ad opera transacta revocetur : 
ac penset quisque quid subjectus eperit, et repente 

D rognoscit si proslatus bona agere qua? proposuerit 
possit, quia nequ.iquam valet in culmine humilila- 
tem discere,quiin imis positusnondesiilsuperbire. 
Nescit laudem cum suppetit fuffore, qui ad hancdi- 
dicit cum deesset antielare.Noquaquamvincereava- 
ritiam potest, quandoad multorura sustenlationem 
tenditur is cui sufficere propria nec soli potuerunt. 
Ex anteacta ergo vita se quisque inveniat, ne in ap- 
petitu seculminis imago cogitationis illudat.Quam- 
vis plerumque inoccupationeregiminis(/i)ipsequo- 
que boni operis usus perditur, qui in tranquillitate 
tenebatur,quiaquietomarirectelO navemetimpe- 
ritusdirigit; (t)turbatoautem tempestatisfluctibus, 
etiam peritus se nautaconfundit. Quid namqueest 
potestas culminis, nisi tempestasmentis? In qua 

p sempercogitationumprocellisnaviscordisquatitur, 
huciIIucqueiecessanterimpellitur,utperrepentinos 
excessusorisetoperisquasiperobviantia saxa fran- 
gatur. Inter haec itaque quid sequendum est, quid 
tenendum, nisi ut virtutibus pollens coactus ad re- 
gimen veniat,virtulibus vacuus nec coactus accedat ? 
IUe si omnino renititur, caveat ne acceptam pecu- 
niam in sudarium ligans, de ejusoccultatione judi- 
cetur {Matth. xxv, 18.) Pecuniam quippe in sudario 
ligare, est percepta dona sub otio tenti torporisabs- 
condere. At contra, iste cum regimen appetit, at- 
tendatne per exemplum praviopens,Pharisa?onim 
more, ad ingressum re^mi tendentibusobstaculum 
fiat: qui juxtaMagistri vocem {Matth. xxiii, 13) nec 
ipsi intrant, nec alios intrare permittunt.Cui consi* 

11 derandum quoque est, quia (j) cum causam populi 
electus prrcsul suscipit, quasi ad (rgrum medicus 
accedit. Si ergo adhuc in ejus {k) opere passiones 
vivnnt, qua pra*sumptione percussnm mederi 
properat, qui in facie vulnus portat ? 



sit rectnr discrefus in sHentioMc Editihabent,Timenj 
entm, errore manifesto in nullis Vulgatis castigato. 

{h) Aud. primus, tn se quoque. 

(i) Corb. et Carnot. primus, turbatus, prior cum 
And. 1, turbatis. 

(j) Corb. Val. CI., Theod., Carnot.,Norm., Lon- 
gip., Laud., duces sequimur, non excusos qui 
habent. ctim curam. 

{k) Excusi, tn «;tis corpore, contradicentibus Mss. 
pene omnibus. 



SANCTI GREGORIi MAQNI 



M 



CAPUT X. A 

Qualis quisque ad regimen venire debeat, 

llle igilur,ille xnodisomnibusdebet ad exemplum 
Tivendipertrahi, qui cuncliscarnis passionibusmo- 
ricns janispiritalitorvivit,quiprosperamundipost- 
posuit, qni nuUa adversa porlimescit, qui solain- 
ierna desiderat. Cujus intentioni benecongiuens, 
nec omnino per imbecillilatem corpus, nec valJe 
per{a)contameliam repugnatspirilus. Qui adaliena 
(6)cupiendanonducitur,sedpropriaIargitur.Quiper 
pietatis viscera citius ad ignoscendum flcctitur,sed 
nunquamplusquamdeceat ignoscens, abarcerecti- 
tudinis inclinatur. Qui nuUa illicita perpetrat, sed 
perpetrata ab aliis ut propria deploral. Qui ex af- 
fectu cordis alienee infirmitaticompatitur,eicquc in 
bonis proximi sicut in suis provectibus la*tatur. Qui ^. 
itaseimitabilemcfleterisincunctisquoiagitinsinuat, 
ut inter eos non habcat quod saltcm de transactis 
erubescat. Qui sic studet vivere, ut proxiniorum 
quoque corda arentia doctrinaj valeat fluentis irri- 
gare. Qui orationis usuetexperimentnjam didicit, 
quod obtinere a Domino quflQ poposcerit, possit,(c) 
cui per efTectus vocemjam quasispecialiterdicilur: 
Adhue loquente te, dicam, Ecce adium (Isai. lviu, 9). 
(d) Si enim forlasse quis veniat, ut pro se ad in- 
tercedendum nos apud potentem quempiamvirum, 
qui sibi iratus, nobis vero est incognitus, ducat, 
protinus respondemus : Ad intercedendum venire 
non possumus, quia familiaritatis ejus notiliam 
non habemus. Si ergo bomo apud bominem de quo 
niinime prirsumit fieri intercessor erubescit, qua 
mente apud Deum intercessionis locum pro populo C 
arripit, qui familiarem se ejus gratia? esse per vila) 
meritum nescit? 11 Aut ab eo quomodo aliis ve- 
niam postulat, qui utrum sibi sit placatus ignorat? 
Qua in re adhucaliudest sollicitiusformidandum, 
ne qui piacare posse iram creditur, hanc ipse ex 
proprio reatu mereatur {Dist. 49, initio^ et c. i). 
Cuncti enim liquido novimus, quia cum is qui dis- 
plicet ad intercedendum mittitur, irati ad deterio- 
ra provocatur. Qui ergo adhuc dcsidoriis terrenis 
astringitur, caveat ne districtiiramjudicisgravius 
accendens, dum loco delectatur glorise, fiat subdi- 
tis auctor ruinao. 

CAPUT XI. 

{e) Qualis quisque ad regimen venire non deheat. 

Solerter ergo se quisque nietiatur ne locum regi* D 
minis assumere audeat, si adhuc in se vitium dam- 
nabiliterregnat, ne is quem crimen Jepravat pro- 
prium, intercessor fieri appctatpro culpis aliorum. 
(fjHincetenimsupernavoceadMoysen dicitur : Lo- 
quere ad Aaron : Homo de semine tuo per familias qui 

{a) Maiuerunt Editores saltem recentiores, con^ 
tumaciamj contra Mss. fidem. 

(bi Gemet., faventibus Lyr. et Aud. 2, aliena ca- 
pienila. 

(c) Sic M88.,magno consensu. Edili,ctit prop/ie^tca 
voee jam. 

{d) Hic incipit caput undecimum in plur. Edi- 
tis. Dissentiuot Coaices manu exarati. 

(e) Hoc caput pertinet adhuc adsepUmum in Lon- 



habuerit maculam^ non offcret panes Domino Deo siio> 
nec accedtt ad ministenum ejus {Lev. xxt, 17). Ubi 
et repente subjungitur : Si csecus fucrit, si claudus, 
si vel parvo, vel grandi et torto naso. si fracto pede^ 
si manu, si gibbuSj si lipptts. si aUvyinem halcns in 
oculOy si jiigcm srabfem, si impdiginem in corpo^e, 
vel ponderosus {Ibid , \H). Cwcns quippe ost,qui su- 
porna?contemplationi6lumeni{.noral;quii»ra'seiitis 
vitffi tenebris pressus, duni venluram luccm nequa- 
quamdiligendoconspicit,(f/)quogrcssus operis por- 
rigatnescit. Hinc etenimprophetantc Annadicitur, 
Pedes sanctorum suorum servabit, et impii in tenebris 
conticescent [IReg. u, 9). Claudus vero est qui qui- 
dem quo pergere debeat aspicit, sed per infirmita- 
tem mentis, vita) viam perfccte non valet tenere 
quam videt,quia ad virtutis statum (/)) dum fluxa con- 
suetudononorigitur,quodesideriuminnititur, illuc 
gressus operiselficaciter non sequuntur. Hinc enim 
Paulus dicit : Remissns manus et dissoluta genua eri- 
gite, et gressus rectos facite pedibus vestris, ut non 
claudicans quis erret, magis autem sanetur (Heb. xii, 
12. 13). Parvo autem naso est, qui ad tenendam 
mensuram discretionisidoncusnonest.Nasoquippe 
odores fcetoresquediscernimus. Recte ergo per na- 
sum discretio exprimitur, per quam virlutes eligi- 
mus, delicla reprobamus. Unde ct in laude spons28 
dicitur : ^asus tuus sicut turris qum est in Libano 
(Cant. VII, 4), quia nimirum sancta Ecclesia qua; ex 
causis singulis tenlamenta prodeant, per discretio- 
nem conspicit, et ventura vitiorum bella ex alto 
deprehendit. Sed sunt nonnulli qui dum o^stimari 
hebetes nolunt, sa?pe se in quibusdam inquisitioni- 
bus plus quam necesseestexcrconles,ex nimia sub- 
tilitate falluntur. Unde hic quoque subditur: Vel 
grandiettorto naso.Nasus onim grandis et tortus est 
discretionis subtiiitas immoderata, qua; dum plus 
quam decet excreverit, actionis suoj roctitudinem 
ipsacoufundit. Fractoautempedevelmanu cst, qui 
viam Dei pergere omnino non valet, atque a bonis 
actibus funditur exsors vacat, quatenus hsec non ut 
claudus saltem cum infirmitate teneat, sed ab his 
omnimodoalienusexistut.Gibbusveroestqucmter- 
reniesoIIicitudinisponduadeprimit,19neunquam 
ad superna respiciat, sed solis his quo; in infimis 
calcanlur intendat.Qui et si quando aliquid ex bono 
patriffi co^Iestisaudierit, ad hoc nimirum porvorsaB 
consuetudinis poudere prxgravatus, cordis faciem 
non attuIIit,quiacogitationisstatumerigere non va- 
let, quem terrenae usus sollicitudinis curvumtenct. 
Ex horum quippe specie Psalmista dicil: Incurvatus 
sum (i)et humiliatus sum usquequaque (Psal. xxxviii, 
8, scc. LXX). Quorum culpam quoque per semctip- 

gip- 

(f) Ad haac verba inchoatur caput 11 in Mss. 

Corb. duob., prior. Cariiot. et tribus Gemet. 

(g) Aud. pnmus, quo ingressus... ponei'e. I^ud., 
quo gressuni corpons. 

(h) Editi, dum fluxa consuetudine, reluctantibus 
universis. 
(i) Abesta Corb., et humiliatus ium. 



REGULiB PASTORALIS LIBER. — PARS SEGUNDA. 



M 



sam Verilas reprobans, ait : Semen auiem quod in 
spinis cecidit, hi sunt qui audlerunt verbum^ etasol- 
UiitudmibuB et divitiit et voluptatihus viix cunten sol- 
focaniurj et non referunt frwtum {Luc. viii, i4). Lip- 
pus rero est,cujusquidciijingenium udco^nilionem 
Teritatis emicat, sedlam<;n hoc carnalia opera ob- 
scarani. In lippis quippe oculis pupilla" sana3 sunt, 
sed humore deUuenle [a) infirmala; pul pebro; grosse - 
scunt; quonim, quia infusione crebro alleruntur, 
eliam aciespupillas vilialur. Et sunt nonnuUiquo- 
rum sensum carnalis vitsQ operatio sauciat, quivi- 
dere recta sabtiliterperingenium polerant, sed usu 
praTomm actuum caligant. Lippus itaqueest, cujus 
sensum natura exacuit; sed conversationis pravitas 
confundit. Cui bene per angelum dicitur : Collyno 
inunge oculos tuos ut videas (Apoc, in, 18). CoUyrio 
quippe oculos ut videamus inungimus, cum ad co* 
pnoscendamveri luminis claritateminleliectus nos- 
triaciero medicaminebonoe operationisadjuvamus. 
Aibuginem vero habet in oculo, qui veritatis lucem 
videre non sinitur, quia arrogantia sapientio) seu 
justitiffi cecatur. Pupiila namque oculi nigra videt, 
albuginem tolerans nil videt, quia videlicet sensus 
humanae cogitationis si stullum se peccatoremque 
inteliigit, cognitionem intim» claritatis apprehen- 
dit. Si autem candorem sibi jusUtio) seu sapientiffi 
tribuit, a luce se supemffi (6) cognitionis excludit ; et 
eo claritatem veriluminisnequaquam penetrat,quo 
se apud se per arrogantiam exaltat ; sicut de quibus- 
dam dicitur : Dicentes enim se essesapientes,stuUi fac- 
tisunt {Rom. i, 22). Jugem vero habet scabiem,cui 
carnis petulantiasinecessatione dominatur. Insca- 
bie etenim fervorviscerum ad cutem trahitur, per 
quam recte luxnria designatur, quia si cordis tenta- 
tio usque ad operationem prosilit, nimirum fervor 
intimus osque ad cutis scabiem prorumpit ; et foris 
jam corpus sauciat, quia dum in cogitatione volup- 
tas non reprimitnr, etiam in actione dominatur.Qua- 
si enim cutis prnriginem Paulus curabatabstergere, 

[a] Hic in Mss. mira varietas. In Laud., inftrmita" 
tes palpetrx. In duob. pr. Gemet., in/irmanli palpe^ 
i^a. f Q Corb., Beilov., Carnot. 2. duob. Theod., m- 
ftrmttnles palpebrx. In priori Cam. et Aud. 1. tn/Ir- 
manita palpebra, 

(b) Geroeticenses, cogiiationis. 
{c) Land., exufcerat. 



B 



^ cum dicebat : Tentatio vos non apprehendat, nisi hu- 
mana (/ Cor.x. i3) ; ac si aperte dicoret : Uunianum 
quidem esl teutatioiiem in corde perpeti,da}monia- 
cum veroestintentationiscertaminect in operatio- 
ne suporari. Impetigiuem quoque habet in corpore, 
quisquis avuritia vustaturiii mente : qua" si in purvis 
nnn compescitur, uimiruiii siueraensuradilatatur. 
Impetigo quippe sinedolorc corpus occuput, elabs- 
que occnpati la;dio excrescens membrorum deco- 
rem fa?dat, quia et avaritia capti animum dum quasi 
delectat, exulcerat; dum adipiscendaquseque cogi- 
tationi objicit, ad inimicitias accendit, et dolorem 
in vulnere non facit, quia sstuanti animo ex culpa 
abundantiam 18 promittit. Sed decor membrorum 
peditur, quia aliarum quoque virtutum per hanc 
pulchritudo depravatur ; et quasi totum corpus (c) 
exasperat, quiaperuniversa vitiaauimuin supplan- 
tat, Paulo attestante qui ait: Radix omnium malo* 
rum esl cupiditas (/ Tim, vi, 10). Ponderosus vero est, 
qui turpitudinem non exercet opere, sed tamen ab 
hac cogitatione continuasincmoderaminegravatur 
in mente ; qui nequaquam quidem usque ad opus 
nefariumrapiditur,sed ejusanimusvoluptate luxu- 
rio) sine ullo (d) repugnationis stimulo deleclatur. 
Vitiumquippeestponderis, cumhumorviscerum ad 
virilia labitur, quoo profecto cum molestia dedecoris 
intumescunt. Ponderosus ergo est, qui totis cogita- 
tionibus 14 ad iasciviam delluens, pondus turpitu- 
dinis gestat (e}incorde ; etquamvisprava non exer- 
ceat opere, ab his lamen non evellitur mentc. Nec 
ad usum boni operis in aperto valetassurgere, quia 

L gravat hunc in abditis pondus turpe. Quisquis ergo 
quolibet horum vitio (f) subigitur, panes Domino 
offerre prohibetur, ne profecto diluere aliena deli- 
cta non valeat is quein adhuc propria (g) devastant. 
Quia igitur paucis ad pastorale magisterium dignus 
qualiter veniat, atque hoc indignus qualiter perti- 
mescat ostendimus, nunc is qui ad illud digne per- 
venerit, in eo qualiter vivere debeat demonstremus. 

(d Editi, repugnationis obstacuio ; quod in nullis 
e nostris Mss. legitur. 

(e) Camot. primus et secundus Aud., in corpore, 

(f) Carnot. primus, subjungitur. Beilov. et alii, 
subigitur. 

(g) Hic absolvitur caput in Longip. 



SEGUNDA PARS. 

DE (a) YITA PASTORIS. 

CAPDT PRIMUM [Al. XII]. D pastoris. Oportet namque ut metiri sollicite stu- 

/j qui ad regimen ardinate pervenerit, quaUm se in deat quanta tenend» rectitudinis necessitate cons- 

ipio regUnnie debeat exhibere, tringitur, sub cujus sstimatione populus grex vo- 

Tantum debetactionempopuliactiotranscende- catur. Sit ergo necesse est cogitatione mundus, 

re prssolis, quantum distare solet a grege vita actione prjBcipuus, discretus in silentio, utilis in 



(a) Titulng hic in antiquis Mss. non legitur, nisi 
recentiori manu addictus, ut videtur in 2 Gemet. 
ContiDaa er^o serie in manu exaratis8e(|nitnrcap. 
12. In Longip. est tantum cap. 9. Divisioni tamen 



a sancto Doctore propositae, cuni conveniat hac 
inscriptio, ut [)atet ex superioribus verbis quibus 
cap. 11 absolvitur, eam relinendam duximus. 



mm 



tl 



SANGTI GRBOORII MAGNI 



2S 



Terbo, singulis eoropassione proximus, priB canctis H pectu gestare, est subjectoram causas pro sola in 



contemplalione suspensus, bene agentibus per bu- 
militatem socius, contra delinquentium vitia per 
zelum justitijB erectns, intemorum curam in exte- 
riorem occupationenon minuens, exleriorum pro- 
videntiam in internorum sollicitudine non re]in- 
quens. Sed ho^c quo) breviter enumerando pers- 
trinximus, paulo latius replicando disseramus. 

CAPUT II [Al. Xlll], 
Ut reetar eogitatione sit mundus. 
Rector semper cogitatione sit mundus, quatenus 
nulla hunc immunditia polluat, qui hoc suscepit of- 
flcii, ut inalienis quoque cordibus pollutionis ma- 
cuias tergat, quia necesseestutesse munda studeat 
inanus,quiB dilneresordes curat: non facta quaeque 



terni judicis intentione discutere, ut nihil sc ei fla- 
manitatis admisceat in hoc quod divina positus 
vice dispensat, ne correptionis (e) studia privatus 
dolor exasperct. Cumque contraaliena vitia «'cmiila- 
torostenditur.quo) sua suntoxscquatur^netranquil- 
litatem judiciiaiitlalcns invidia maculct, uut \)iai- 
ceps ira porturbet. Sed dum consideratur terror 
ejus qui super omnia pro^sidet^ vidolicetjudicis in< 
timi, non sine magno regantur timore subjecti.Qui 
nimirum timor dummentcmrectoris humiliat,pur- 
gat;nehanc aut proisumptio spiritus Ievet,aut car- 
nisdelectatioinquinet,autperterrenarum15rerum 
(^cupidinemimportunitaspulvereajcogitationisob- 
scuretrqua) tamennon pulsare rectorisanimum ne- 



deteriusinquinet, (a)si sordidainsequenslutum!&) n queunt,sed fostinare necesse est. ut repu^natione 



tenet. Hlnc namque pcr prophetam dicitur : Munda' 
mini quifertis vasa Domini {hai. lii, 11). Domini et- 
enim vasaferunt, qui proximorum animas ad roter- 
na sacraria perducendas in suo; conversationis flde 
suscipiunt. Apud semetipsos ergo quantum debeant 
mundari conspiciant, qui ad oDternitatis templum 
vasa viventia in sinu proprio) sponsionis portant. 
Hinc divina voce prascipitur (Exod. xxvni, 15), ut in 
Aaron pectore rationale judicii vittis ligantibus im- 
primatur, quatenus (c) sacerdotale cornequaquam 
cogitationes fluxffl possideant, sed ratio sola cons- 
tringat ; nec indiscretum quid vel inutile co^itet, 
qui ad exemplum aliis constitutus, ex gravitate vi- 
im semper debet ostendere quantam in pectorera- 
tionem portet. 1n quo etiam rationali vigilanter 



vincantur.ne viliim quodpersuggestionem teutat, 
(gf)mollitiedelectationis subigat, cumque hrec ab a- 
nimotardercpoIIitur,'./Omucroneccnseasusoccidat. 

CAPUT III [AL XIV]. 
Vt rector semper sit opcratione prscrJyuus, 
Sitrector operatione priecipuus^utvita; viam sub- 
dilis vivendo denuntiet.etgrex qui pastoris vocem 
moresque sequitur, per exempla melius quam per 
verba gradiatur.Qui enim loci sui nccessitate exigi- 
tur summadicere,hac eadem necessitate compelli- 
tursumma monstrare.Hicnamque vox libentiusau- 
ditorum cor penetrat, quam dicentis vita commen - 
dat.quiaquod loquendo imperat, oslendendo adju- 
vat ut flat.Hincenim per prophetam dicilur: Super 
montem exceUum ascende tu qui evaiigelizas Sion-Jstii. 



adjungitur,utduodecimpatriarcharum nominade- ^ zi't'7). Ut videlicet qui caslesti pro^dicatione utitur, 



scribantur. Ascriptos etenim patres semperin pe- 
ctore ferre, est antiquorum vitam sine intermissio- 
ne cogitare. Nam tunc sacerdos irreprehensibiliter 
graditur. cum ezempla patrum pra?cedentium inde- 
sinenter intuetur, cum Sanctorum vestigia sine ces- 
sationeconsiderat, et cogitationesillicitasdeprimit, 
ne extra ordinis limitem operis pedem {d) tendat. 
Quod bene etiam rationale judicii vocatur, quia de- 
bet recto subtili semper examine bona malaque 
discernere, et quas vel quibus, quando vel qualiter 
congruant, studiose cogitare : nihilque proprium 
quiprere,sedsuacommoda propinquorum bona de- 
putare. Unde illicscriptum esiiPones autemm rati)- 
nali judirii dortrinam ei veritatem, quse erunt in pe- 



ima janiterrenorumoperumdeserens^fi^rerum cul- 
mine stare videatur; tantoque facilius suhditos ad 
meliora pertrahat,quanto per vitjB moritum de su- 
pernis clamat.Hinc divina loge armum sacerdosin 
sacriflcium et doxtrum accipil et separatum(Ej:0(i. 
xxix.22).ut non solum sit ejus operatio utilis, sed e- 
tiam singularis;nec inter malos tantummodo qua" re- 
ctasuntfaciat,sed benequoque operantcs subditos, 
8icuthonore(j)ordinis superat,itaetiam morum vir- 
tute transcendat. Cui in esu quoque pectusculum 
cum arnr.o tribuitur, utquod de sacrificio prwcipitur 
sumere, hocsemotipso auctori discat immolare. Et 
non solum {h) pectorc qua; recta sunt cogitet, sed 
spectatores suos ad sublimia arma operis invitet : 



ctore Aaron quandoingredietur eoram Domino, etgeS" D nullaprosperapra>senlisvita;appetat,nullaadversa 
tabitjudiciumfiliorum Israel inpeetoremtoin eonspee- pertimescal; blandimenta mundi(/) respecto intimo 
tu Domini semper {Ibid.. 30). Sacerdoti quippe judi- terroris despiciat, terrores autem considoralo in- 
cium fllioruro Israel in pectore coram Domini cons* ternsB dulcedinis blandimento contemnat.Unde su- 



(a) Vatic., prsBeuntibus Paris. 1518, Gi ot. et al. 
Ed., si sordiba in se mens. Repugnant Angl. et no- 
stri Mss. 

(6) Carnot. secundus, manet. 

(c) In Corb. rationale. 

(d) Aud. primus, ponat. 

(e) Carnot. primus. el primus And., sludio. 

(f) Hic dissentiunt Mss. Corb. habet, eupidinem 
pollutas pulve}'esB cogit. Carnot. Secundus, poUutx 
eogitatimiSf omisso pnlv. Duo prior Gemet. cifpt- 
diUUim, tmp. pulvere eog. 



(g) Camot. 1, malitia dilectionis, Aud. 1, malitia 
delectationis. 

ih) Carnot. 2. et Bellov. Vereor ne consensvs suc- 
fit. 

(i) Primus Aud., in ealestium rerum. 
ij) Vueden. secundus caret voce ordinis. 
(k) Hic locusin Audoen. primo, et primo Carnot. 
legitur c^ine hac voce pertare. 

(/) Laud., respertu intimi terroris. Favet Camot. 
secundus. 



29 



REGULiB PASTORALIS LIBER. — PARS SECUNDA. 



80 



pernm qaoque rocis imperio {Exotl, xxix. 5) in 

ulroque hoinero sacerdos volaminesuporhumcralis 

astriu^itur ut conlra advrrsa ac prospera virlutum 

seniperoriiamentoniuniatur;quatenuft,juxtavocem 

Paili(// Cor vi, 7), per anna justilia: a dextris si- 

nistr sque gradiens, cum ad sulaqum (a) interiora 

suut nititur. in nullo (//y deicctationis inflmo? latere 

flectatur. iNon hunc prospera elevent, non adversa 

perturbent, nonblandausque advoluntatemdemul- 

ceant, non aspera ad desperationem premant; ut 

dum nullis passionibus inteutionem mentis humi- 

liat,quantainutroquehumero superhumeralis puU 

chritudine tegatur ostendat.Quod recte etiam super- 

humeraleexaurohyacinlho^purpuraybistinctococ- 

co.ettortaneri bysso prscipitur (ExoJ, xxvni,8), ut 

qaantasacerdosclarescere virtutumdiversitate de- 

beatdemonstretur. Insacerdotis quippe habiluante 

omuiaaururo fulget, utin eo intellectus sapientiiB 

principaliteremicet. Cui hyacinthus, quiaureo co- 

loreresplendetadjungitur^utperomnequodintelli- 

gendo penetrat nonad favores inflmos, IG-sedad 

amor€m ccelestium surgat ; ne dum suis incautUs lad* 

dibuscapitur, ipso etiam veritatis inteilectu vacue- 

tur. (c) Auro quoque et hyacintho purpuni perjnisce 

tur; ut videlicet sacerdotale cor, cum stjm.uaquflS 

praedicatsperat. insemetipsoetiam suggestionesvi- 

tionim repriroat, eisque velat ex regia potestate con- 

tradicat,quatenusnobiiitatem seroper intim® rege- 

nerationisaspiciat etccelestisregnisibihabitummo- 

ribasdefendat. Dehacquippe nobilitate spiritus per 

Petram dicitur : Vosautem genmeleclumf regalesacer • 

dotiumd Pffr.11,9) Dehacetiam potestale,quiavitia 

labigimus^ Joannisvoce roboramur, qui ait: Quol" 

quotauiem receperunt eum, dedit eis potestatem fihos 

Dei fieri [Joan. i, 12). Hanc dignitatem forlitudinis 

Psalmistaconsiderat, dicens : MihiautemnimishonO' 

rificatisunt amici /ui, Dftis, nimis confortatus estprlnei- 

p<ieiafonim(Ptol.cxxxTiii,i7).Quianiroirumsancto- 

rum mensprincipaliter in summis erigitur, cnro ex- 

teriusperpeti abjecta cemuntur. Auro autem, hya- 

cinthoac purpuro) bis tinctus coccas adjungitur, ut 

ante interni judicis oculos omnia virtutuni bona ex 

charitatpdecorentur; etcuncta quoscoram homini- 

bas rutilant.hvc in conspectu 'd) occalti arbitri llam- 

maiutimi amoris acoendat. Qu» scilicet charitas, 

qaia Deum simul ac proximum diligit, quasi ex du- 

plici tincturafulgescit.Quiigitur8icadaactoris spe- 

ciem anheIat,atproximonimcuramnegIigat, vel sic 

proximorom coram exsequitur, ut a divino amore 

torpescat, quia anomhorum quodlibet negligit, in 

saperbomeralis omamento habere coccum bis tin* 

ctom nescit. Sed cum mens ad prsBcepta charitatis 

tenditur, restat procul dobio ot per abstinenliam 

(a) Ita Corb. tres Camot., Belv., Aud. primus, 
tres Gemet. Legitur tamen in Edit., anteriora. 

(6) rarnot. primus, dileciionis. Corb.» in nuUo 
deteciaiionei inAmm Isetere fteciantur, 

(c) In pler. Jliss. . auro quoque ac hysso atque hya^ 
Mtko ;omiUi debet ae l/yuo. Byssi enim infrt 
meinuiii. 



A caro maceretur. Unde et bis tincto cocco torta 
hyssus adjungitur. Pe terraetenim byssus nitenti 
specie orilur.Et quid perbyssum.nisi caudens de- 
corc mundilitc corporalis castilas designalnr?Qua 
vidclicet torla,puIchriludini superhumeralis inne- 
clilur; quia tunccastimoniaad perrectum munditite 
candorem ducitur, cum per abstinenliam caro fati- 
gatur.Cumque inter virlutes coDteras etiam afflicta 
carnis meritum proficit,quasi iu diversa superhu- 
meralis specie byssus torta candescit. 

CAPUT IV [AL XV]. 

Ut sit rector discretus in silentio, utilis in verbo. 

Sit rector (Dist. i3,Sit rector) discretus in silen- 

tio, utilis in verbo, ne aut tacenda proferat, ant 

proferenda reticescat.Nam sicut incauta incutioin 

|v errorempertrahit,itaindiscretumsiIentium hosqui 
erudiri poterant,in errore derelinquit. Sspe nam- 
que rectores iroprovidi humanam amittere gratiam 
formidantes, loqui libere recta pertimescunt ; et 
juxta Veritatis vocem (Joan. x, 43),nequaquam jam 
gregis custodiflB Pastorum studio,sed mercenario- 
nira ric«'deser^'anr,*q»l1a veniente lupo fugiont, 
dnm se siib'sil&ntio'&bscondunt.ninc namqueeos 
per prophetam Dominos increpat, dicens : Canes 
notiKon t^atefites-ldtvare Xltai, Lrjf 10).Hinc rursom 
querrtur,dtcen*s :' t96n' tdfcfendistis ex adverso, nee 
opposuistis 1 7 murum pro domo Israet^ut slaretis in 
prmlio in die Domini (Ezech. xin, 5). Ex adverso 
quippe ascendere,est pro defensione gregis voce li- 
bera hajus mundi potestatibus contraire.Et in die 
Doroini in prielio stare,est pravis decertantibus ex 

^ justitiasamoreresistere.Paslorienimrecta timuisse 
dicere, quin est aliud quam tacendo terga pnebois- 
se ? qui nimimro si pro grege se objicit,rourum pro 
domo Israel hostibus opponit. Hinc rursuro delin- 
quenti populo dicitur : Prophetae tui viderunt tibi 
falsn et stulta, nec (e) aperiebant iniquitatem tuam: ui 
ie ad poBnitentiam provocarent (Thren. ii. 14). Pro- 
phetflp qnippe in sacro eloquio nonnunquarr doctores 
vocantur;qui durofugitivaesse pra3sentia(^indicant, 
qasB suntventura roanifestant.Quos divinus sermo 
falsa videre redarguit, quia dum corripere culpas 
metuunt,incassum delinquentibus promissa securi- 
tate blandiuntur; qui iniquilatem peccantium ne« 
quaquam aperiunt.quia ab increpationis voce con- 
ticescunt.CIavis quippe apertionis estsermo corre- 

D ptionis, quia (g) increpando culpam dete^rit, quam 
sffipe nescit ipse etiaro qui perpetravit.Hinc Paulus 
ait : Ui potens sit exhortari in doctrina sana^ et eos 
qui contradicuni arguere (Tit. i, 9). Hinc per Mala« 
chiaro dicitur : Labia sacerdotis cuslodient scientiamf 
et legem requirent ex ore ejus, quia Angelus Domini 
exercituum est (Malac. ii, 7). Hinc per Isaiaro Do- 

(d) Caraot. primus, Laud. et Relvac, occulti ar^ 
bitris. 

(e) Carnot. primos. et Aod. primas,corripie5an^ 
if) Aud. i^judtcani. 

(g) Tres Gemet., secundos et tertios Aud., Lyr., 
Gorb., mcr€patto. 



31 



SANGTI GREOORII MAGNI 



32 



minas admonet,dicens.- Clama.ne cesses.quasi tuha A tur.CHmapudcordaaudientiumloquacilatisincauta 



exalta vocem tuam (lsa/a?,Lviii, 1). Prceconis quippe 
officium suscipit,quisquis ad sacerdotium accedit, 
ut ante advpntum judicis qui terribiliter sequitur, 
ipse scilicot clamando gradiatur. Sacerdos ergo si 
pra^dicationis est nescius.quam clamorisvocem da- 
turus cst pnpco mulus ?\Hinc cst enim quod super 
PastoresprimusinlinguaruT.specicSpiritussanctus 
insedit^(Ac^ n, 3)j quia nimirum quos ropleverit, 
deseprotinusloqiientesfacit.HincMoysi proicipitur 
ut tabernaculum saccrdos ingrcdiens,lintinnabulis 
ambiantur (^orod.xxviii, 33),ut videlicet voces pro)- 
dicationisbabeat,nesupernispoctatorisjudiciumex 
silentio ofTendat.Scriptum quippe est : Ut audiatur 
sonitm quando ingreditur et egreditur sanciuarium in 



importunitate levigatur ; et auclorem suum hffic ea- 
dem loquacitns inquinat, qu.t? servire auditoribus 
ad usum profeclus if,'norat Uiide beno per Moysen 
dicitur : Vir qui fluxum seniinis patitw\ immundus 
erit (Levit. xv, 2).ln mente quippe audionlium se- 
men socutura; cogitationis ost audita* qualilas locu- 
tionis,quiadum peraurem sermo concipilur, cogi- 
tatio in mente generatur.Unde et ab bujus inundi 
sapientibus prffiilicalor egiogius soininiveibius est 
vocatus {Act. XVII, 18). Qui er^'o fluxuni serninis 
sustinet jmmundus asseritur,quia multiloquio sub- 
ditus, ex eo se inquinat, quod si ordinate prome- 
ret.prolem rectae cogitationis edere in audientium 
cordapotuisset; dumqueincautus perloquacitatem 



conspectu DominifCt non moriatur {Ihid„2o), Sacer- g diffluit^non ad usumgeneris,sed ad immundiliara 
dos namqueingrediens vel egrediens moritur,si de semeneffundit.UndKpauIusquoquecumdiscipulum 
eo sonitus non auditur,quia iram contra se occulti deinstantia prajdicationis admoneret.dicens: Tcati- 
judicis exigit, si sine pra?dicationissonitu incedit. ficorcoram Deo et Christi Jcsu, qui jwiicaturua est 
Apte autem tintinnabula vestimentis illius descri» vivos et mortuoa.pcr adventum ipmts et regmm ejus, 
buntur inserta.Vestimenta etenim sacerdotis quid , ^jir^iiiQa vei-lum, insta opporiuneAwpoiUune (IITim, 
aliudquamrectaoperade)^n>i{^p2V9P^^^^i'^P.^\^ i t^.^l^sdicturus imporiune.^Tip.nnsii opportune,qu\fi 
attestante qui ait : SacenSblkkuikniuaktar jnstitiift/i*' 'scilicet apud auditoris inentem ipsasua (d) vilitato 
{Psalm. cxxxi,9). Vestimentis itaque illius tintini\^-. . ^q 4esLruJt,si babere importunitas opportunitatem 
bulainha?rent,ut vita)2^i;Eliti^tUi9JingUffi.sonit{f i[fea^ |:p^s^it.: .^ 
quoquesacerdotisopeta^sfamenlt.Kfi^cMi redtor^se* *' * * 
ad loquendum proBparat.sub quanto cautelad studio 
loquatur attendat, ne si inordinate ad loqucndum 
rapitur,erroris vulnere audientiumcordaferiantur, 
et cum fortasse sapiens videri desidcrat, unitalis 
compagem insipienter abscidat. Hinc namque Ve 



CAPUT V [Al, XVI]. 

Ut sit rector singulis compassione proximu$,pr8e cun- 
ciis coniemplaiione suspensus. 

Sit rector singulis compassione proximus, pra) 

cunctis contomplalione susponsus,ut ct per piotalis 

visccra in se infirmitatem ca)terorum transforat,et 



^_^ ^ ^ — .^ , 

ritas dicit : Habete sal invobiSy et pacem habete inter ^ per speculationis altitudinem semetipsam quoque 



vos {Marc, ix,49).Per sal quippe,(a) verbi sapientia 
designatur. Qui igitur loqui sapienter nititur, ma- 
gnopere metuat neejuseloquio audientium unitas 
confundatur.Hinc Paulus ait : Nonplus sapere quam 
oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem{Rom, xii,3). 
Hincinsacerdotisveste ISjuxtadivinamvocemtin- 
tinnabulismalopunica conjunguntur {Exod, xxvui, 
34). Quid enim per mala punica, nisi fidei unitas 
designatur ? Nam sicut in malo punico,(6) uno exte- 
rius cortice multa interius grana muniuntur; sic 
(c) innumeros sanctflo Ecclesic^e populos unitas fide 
contegit,quos intus diversitas meritorum lenet.Ne 
igitur rector iucautus ad loquendum proruat, hoc 
quod jam prfflmisimuSfper semetipsam Veritasdi- 



invisibiliaappetendotranscendat,neautaltapetens 
proximorum infirma despiciat, aut infirnjis proxi- 
morum congruens,appoterealtaderelinquat(//Cor. 
xii,3).Hinc est namque quod Paulus in paradisum 
ducitur.coelique tcrtii secretarimatur.ettamen illa 
invisibilium contemplatione suspensus, ad cubile 
carnalium aciem mentis revocat, atque in occultis 
suis qualiter debeant conversari dispensat,dicens: 
Propter fomicationem autem unusquisque sunm uxo- 
rem habeat^et unaquscque suum virum habeat.Uxori 
vir debitum reddat ; similiier autem et uxor viro 
(/ Cor. VII, 2). Et paulo post (/6id., 5) ; ^olite 
fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus.ut 
vacetis orationi ; et iterum revertimini in 19 idipsum^ 



scipulis clamat : Habete sal invobis.et pacem habete D ne tentet vos Satanas. Ecce jam cociestibus secretis 



inter vos {Marc, ix, 49). Ac si figurate per habitum 
sacerdotis dicat : Mala punica tintinnabulis jungite 
ut per omne quod dici tis.unitatem fidei cauta obser • 
Tatione teneatis.Providendum quoque estsollicita 
intentione rectoribus ut ab eis non solum prava 
nullo modo,sed ne recta quidem nimie et inordi- 
nate proferantur ; quia ssBpe dictorum virtus perdi- 

(a) Laud., verbum sapientiaB, 

(b) Tres Gemet., Carnot. primus et secundus, a 
Belv. una cortice. 

(c) Lyr., universos, 

(d) Tres Gemet., tertius Carnot.,yaL, Cl.,8ecuQ- 
du8 Aud. et Lyr., mbtilitate, At duo Theod.,LaQd. 



inseritur,et tamen per condescensionis viscera car- 
nalium cubile.perscrutatur ; et quem sublevatus ad 
invisibilia erigit,hunc (e) miseratus ad secreta infir- 
mantium oculum cordis flectit. Coplum contempla- 
tione transcendit.nec tamen {f} stratum carnalium 
8oIIicitudinedeserit,quiacompaginecharitatissum- 
mis simul,et infimis junctus.et in semetipso virtutc 

et alii, utititate, 

(e) Longip. ac plurimi, misericorditer, 

(f) Trecensis, Corb., Norm.,Bftlv., Laud.,etc.,sic 
legendum suadent ; a quibus loiige abeunles Edi- 
tores omnes posuerunt., statum eam.Supra habes, 
eamatium cubite persc» 



S3 



REGULiE PASTORALIS L1BER. — PARS SECUNDA. 



34 



spiritns ad alta yalenter rapitur, et pietate in aliis 

ocquanimiter innrmatur.Hincelenim dicit lOuisin" 

firmatur^ et ego non infirmor ? quis scandalizatur, 

et egonon uror {II Cor.^ xi, 29) ? Ilinc nirsus ait : 

Factus sum Judasis tanquam Judaeus (1 Cor. ix, 20). 

Quod Tidelicet exhibebat non amiltendo fidem, (a) 

scd oxlendendo pietatem,utiusepersonani infide- 

lium transfiguraiis, ex scmetipso discoret qualiter 

aUismisereri debuisset,quatenus hocillisimpende- 

ret,quod sibi ipse,si ita esset,impendi recte voluisset. 

Hinc iterum dicit : SivementeexcedimuSyDeo ^sivesO" 

briisumus, vobisfUCor.Yy 13);quiaetsemetipsumno- 

yerat contemplando Iranscendere, et eumdem se 

auditoribus condescendendo temperare.HincJacob 

Domino desnperinnitente,etuncto deorsumlapide, 

ascendentes ac descendentes angelos vidit {Gen. 

xxviii, 12); quia scilicet praedicatores recti non so- 

lum sursum sanctum caput Ecclesiso,videlicct Domi- 

num, contemplando appetunt, scddeorsum quoque 

ad ni ^mbra iilius roiserando descendunt.Hinc Moyses 

crebro tabernaculum intratet exit ; et qui intus in 

conlemplationem rapitur,foris inflrmantiumnego- 

tiis urgetnr. Intus Dei arcana considerat.foris ouera 

c^imaiium portat. Qui de rebusquoque dubiis sem- 

peradtabemaculum recurrit,coramtestamentiarca 

Dom inum consulit : exemplum proculdubio rectori- 

bns praBbens,ut cum forisambiguntquiddisponant, 

admenlem semper quasi ad tabemaculum redeant; 

et velut coram testamenti arcaDominum cousulant, 

5idehis in quibus dubitantapud semetipsos intus 

sacri eloquii paginas requirant. Hinc ipsa Vcritas 

per su^ceptionem nostras humanitatisnobisostensa, 

inmonteorationiinhsret,miraculainurbibusexcr<- 

cet (Luc. VI, 12) ; imitationis videlicct viam bonis 

rectoribus steniens ; ut etsi jam summa contem* 

plando appetnntyuecessitatibus tamen inflrmantium 

conipatiendo misceantur, qui tunc ad alta charitas 

mirabiliter surgit, cum ad ima proximorum se mi- 

sericorditer attrahit ; et quo benignedescendit ad 

infinna. valenter rccurrit ad summa. Talesautem 

sese qui pro^sunt exhibeant, quibus subjecti (6) oc- 

culta quoque sua prodere non erubescant ; ut cum 

tentationum fluctus parvuli tolerant, ad Pastoris 

mentem quasi ad matris sinum recurrant ; et hoc 

quod se inquinari pulsantis culp® sordibus pras- 

vident, exhortationis ejus soIatiO; ac lacrymis ora- 

tionislavent. Unde et ante fores templi ad abluen- 

das ingredientium manus mare seneum, id est lute- 

rem, duodecim boves portant(i//iIe^. vni, 23, «eg.): 

qui quidem facie exterius eminent, sedex posterio- 

ribus latent. Quid namque duodecim bobus, nisi 

universus pastorum oido designatur? De quibus 

Paulo disserente lex dicit : Aon ohturabis os bovi 

rnVurflnn (/ Cor. IX, 9 ; ex Dtii/eron. xxv, 4). 90 

[n) .Sequimur hic Trec, Laud., Gemeticenses, 
daos Carnot. Prior Carn. cum primo Aud. habet, 
sed appetendo. Neutiis conseutiunt Vulgati, in qui- 
bus lei;., $ed ostendemio. 

{bf Laad., occuUa qusequesua. 

[e) Ita Trec et plerique. In Carnot. primo tamen ei 



A Quorum quidem nos aperta opera cemimus, sed 
apud dislrictum judicem quae illos posterius ma- 
neant in occuUa retributione ncscimus.Qui tamen 
cum condescensionis suo) patientiam diluendis 
proximorum coufessionibus prroparant, velut ante 
fores templi luterem porlan! ; ut quisquis intrare 
£cternitatis januam nitilur, tentationes suasmenli 
pastoris indicet, et quasi in boum lutere co^^itatio- 
nis vel operis manus lavet.Et fitplerumqueutdum 
rectoris animusalienatentamenta condescendendo 
cognoscit,auditis tentationibusetiam ipse pulsetur, 
qui et haec eadem per quam populi multitudo di- 
luitur, aqua proculdubio luteris inquinatur. Nam 
dum sordes diluentium suscipit, quasi suse mun- 
ditiffi serenitatem perdit Sed hroc nequaquam pas- 

g tori timenda sunt, quia Deo subtiliter cunctapen- 
santp, tanto facilius a sua eripitur, quanto mise- 
ricordius ex aliena tentatione futigatur. 

CAPUT VI [A/. XVU]. 

Ut sit rector bene agentibus per humilitatem soctus, 
contra delinqut ntium vitiaperzelumjustitix erectus. 

Sitrectorbene agentibusper humilitatemsocius, 

contradelinquentium vitiaperzelucnjustitiffierectus 

utetbonisinnulIoseprajferat.etcumpravoruQQCuIpa 

exigit,potestatem protinus sui (c) prioratus agnoscat 

quatenus et honore suppresso a?qualem se subditis 

bcne viventibus deputet,et ergaperversosjura recli- 

tudinis exercere non formidct.Nam sicut in libris Mo- 

ralibus dixisse me memini (Li&. XXI, Ifora/., cap. 10, 

nuncn.22),liquetquodomneshominesnaturaa;qua- 

lesgenuit, sedvariantemeritorum ordine alios aliis 

^ culpapostponit.Ipsaautom diversitas quse accessit 
ex vitio, divinojudicio dispensatur; ut quia omnis 
homo ceque stare non valet,alter regatur ab altero. 
Unde cuncti qui pra;sunt,non in se potestatem de- 
bent ordinis,sed sequalitatem pensare conditionis ; 
nec (d) praeesse se hominibus gaudeant, sed pro- 
desse. Antiqui etenim patres nostri non reges ho- 
minum,sed pastores pecorum fuisse memorantur. 
EtcumNoeDominusflliisque ejus diceret: Crcscite 
et multiplicamini, et replete terram (Gen. ix, 21), 
protinusadjunxit : Et terror vester ac tremor sit 
super cuncta animalia terrse. Quorum videlicet ter- 
ror ac Iremor, quia esse super animalia terrcB pr«- 
cipitur, profecto esse super homines prohibelur; 
Homo quippe brutis animalibus, non autem homi- 

D nibus cffiteris natura prffilatus est ; et idcirco ei, 
dicitur ut ab animalibus et non ab hominibus ti* 
meatur, quia contra naturam superbire est ab 
o^quali velle fimeri. Et tamen necesse est ut rec- 
tores a subditis timeantur, quando ab eis Deum 
minime timeri deprehondunt ; ut hnmana saltem 
formidine peccare metuant.qui divina judicia non 
formidant. Nequaquam nanique pra^positi ex boc 

in Aud. primo habes, sui primatus. 

(d) Hjcc ex S. P. Benedicli reguIcB c. 64, deprom- 
pta videntur, ubi ex^tat : sciatque {abhsLs)sibi opoT" 
tere prodesse magis quam prxesse. Nec mirum, cum 
regulffi hujus observationi assuefactus esset Gre- 
gorius. 



••—■»■•*- , ..M 



35 



SANGTI OREGOMI HA6NI 



36 



quifisito timore superbinnt, in quo nonsaamglo- A testatem recte dispensat qui sollicitenoTeritetsU' 



riam,sed subditorum justitiamquaerunt.In eoenim 
quodmelum sibi a perverse viventibus exigunt, 
quasinonhominibus, sed animalibns dominantur, 
quiavidclicet %t exquapartebestialessuntsubditi, 
exca debentetiam (a) formidini jacere substrati. 

Sedplerumquerectoreoipsoquo cceterisprflcemi- 
net,elationecogitalionisintumescit,etdumadusum 
cunctasubjacent,dumadyotumyelociterjussacom- 
plentur, dumomne88ubditi,siquabenegesta sunt, 
laudibusefrerunt,malegestisautemnullaauctoritate 
contradicunt, dum plerumque laudant etiam quod 
reprobare debuerant, seductusabhisquadiufrasup- 
petunt, 8uperseanimusextollitur;etdumforis im- 
mensofavorecircumdatur, intus verilate vacuatur, 



mere ex illa quod adjuvat, et expugnare quod ten- 
tat, et floqualem se cum ilia coeteris cerncre, et 
tamen se peccantibus zelo ultionis anteferre. 

Sed hanc discri^tionem pleniusagnoscimus, si Pa- 
sloris primi exempla cernamus. Petrusnaraque au- 
ctore Deo sancts Ecclesio) principatum tenens, a 
bene agente Gomelio.et sese ei humiliterproster- 
nente, immoderatius venerari recusavit, scque illi 
similem recognovit, dicens: Surge, ne feceris.et ego 
ipse homo sum {Act. x, 26).Sed cum Anani» el Sap- 
phiraj 7% culpam (d)reperit( Ac^ v, 5). mox quanta 
potentia super caeteros excrevisset ostendit. Verbo 

namqueeorumvitampercutit,quamspirituperscru- 
tante, deprehendit:etsuramum seintra Ecclesiara 



atqueoblitussuiinvocessespargitalienas,talemque n contrapeccatarecoluil.quod honore sibi vehemen- 



se credit, qualem se foris audit, non qualera inlus 
disceruere debuit.Subjpctosdespicit,eosque <Tqua- 
les sibi (6) nalura* ordine non agnoscit ; et quos 
sorte polObtatis exccsseril, Iransceudisse se etiam 
▼it<B meritis credit.Gunctis se a^slimat ampliussa- 
pere, quibus se videt araplius posse. In quodam 
quippe se constituil culmine apud semetipsura, et 
qui ffiqua cffiteris naturo) condi tione constringitur,ex 
mquo respicere cteteros dedignatur ; sicque usque ad 
ejus similitudinem ducitur, de quo scriptum est : 
Omne suHmevidet, et ip$e e$t rex super universos fHios 
superbise (Job, iLi, 25). Qui singulare culmenappe- 
tens,et socialera angelorum vitam d^spiciens, ait : 
Ponam sedem meam ad Agiit/onem, et erosimilisAl' 
tissimo (isai. XIV, 13).Miro ergojudiciointusfoveam 



ter impenso corara bene agentibus fratribus non 
agnovit. Illiccoramunionema)qualita(ismeruitsan- 
ctitasactionis,hiczeIus ullionisjusaporuitpotesta- 
tis.Paulusbeneagentibusfratribusprffilatumseesse 
nesciebat, cum diceret : Non quia dominamur fidei 
vestrse,sed adjutores sumus gaudii vestri {II Cor, i, 
23). Atqueillicoadjunxit: Fide enim statis, Ac si id 
quod protulerataperiret, dicens : Ideo non domina- 
mur fldeivestro), quia flde statis ; aBqualesenim vo- 
bis sumus in quo vos starc cognoscimus. Quasi pro)- 
latum se fratribus esse nesciebat, cum diceret : 
Facti sumus[e) parvulusin medio vcstrum (7 Thess. ii, 
7). Et rursum : Nos autem servos vestros per Christum 
(// Cor.iv, 5).Sed cum culpam qnx corri^i debuisset 
invenit, illico magistrura se esse recoluil, dicens, 



dejectionis invenit,dumrorisse in culminepotesta- G Quil vultis? In virga veniam advos{l Cor. iv, 21). 



tis extoUit. ApostatiB quippe angelo similisefflcitur, 
dum homo hominibus esse similis dedignatur. Sic 
Saul posthumilitatismeritumin turaorerasuperbiffl 
culminepotestatisexcrevit:perhurailitatemquippe 
prffilatus est,per superbiam roprobatus,Domino,at- 
testante, quiait: Nonne cum esses parvulus in oculis 
tuis, caput te constitui in tribubus Israel? [IReg, xv, 
17.)Par\iilum se in suisprius oculis viderat, sed 
fultus temporalis potentiajam se parvulumnon vi- 
debat. Gosterorum namque comparationi se prffife' 
rens, quia plus cunctis poterat, magnum se pra) 
omnibus a)stimabat. Miro autem modo cum apud se 
parvulus, apud Deum magnus ; cum vero apud se 
magnusapparuit,apudDeumparvulus fuit. Plerum • 



Summus itaque locus bene regitur, cum is qui 
praeest,vitiis potiusquam fratribus dominatur. Sed 
cumdelinquentessubditosprBBpositicorrigunt.restat 
necesseestutsolliciteattendant,quatenusperdisci- 
pliniB {f) debilum culpasquidem jure potcstatis fe- 
riant, sedperbumilitatiscustodiamffiqualesseipsis 
fratribus qui corriguntur, agnoscant :quamvisple- 
ruraqueetiaradignumestuteosdemqnoscorri^iraus, 
tacitanobiscogitationepra^feramus.lUorumnan que 
per nos vilia disciplinffl vigore feriuntur, in his vero 
quo) ipsecommittiraus, neverbi quidom ab aliquo 
invectione lacoramur. Tanto ergo apud Dominura 
obligatiores sumus.quanto apud homines inulle pec • 
camus.DisciplinaautemnostrasubditosdivinoJudi- 



queergodumexsubjectorumaffluentiaanimusinfla* B ciotanto liberioresreddit.quanto hic eorum culpas 



tur, {c)in fluxumsuperbio) ipso potentiiB fastigiole- 
nocinantecorrumpitur. Quam videlicet potentiam 
beneregit, quiettenereillara noveritet impugnare. 
Benehancregit. quiscitperillamsuperculpaserigi, 
etscit cum illacffitcrisn^qualilate componi.Humana 
etenim mensplorumqueextoliitur,etiam cumnulla 
potestale fulcitur ; quanto magis in altum se erigit, 
cumse ci eliampotestas adjungii?Quamtamenpo- 

(a)Tres Gemet., foriitudini. 
(6) Editores maluerunl^ naturae origine, invilis 
omnibus Mss. 
(c) Ita Trec.,Garnot.,Gemet.,Laud.,VaUGl.,etc.y 



sine vindicta non deserit. Servanda itaque est ot in 
corde humilitas et in opere disciplina. Atque inter 
hiec solerter intuendumest,ne dum immodcratius 
custoditur virtus humilitatis,solvantur juraregimi- 
nis; et dum pra^Ialus quisque plus se quam decot 
dejicit, subditorum vilam stringore subdiscipliuffl 
vinculo non possit. Teneant ergo roclores exterius 
quod pro aliorum utililate suscipiunt ; scrventinle- 

etvet. Edit. in Gilot, etrecent. legitur, in luxum. 
{d) Aud. primus, reprehendit, 
(€) Tres Genet., sicul parvuli, 
(/) Duo priores Gemet., meriiunu 



37 



REGDLiE PASTORALIS LiBER. — PARS SECUNDA. 



M 



rius quod de sna lestimaiione pertime?cnnt.Sed ta- A 

meiiquibus^lam signisdecentererumpentibas, eos 

apud se esse humiles etiam subjecti dcprehendant, 

qualcnus et in auctoritate corum quod formident 

Tideant.et de humilitate quod imitenluragnoscant. 

Siadeant igitur sine intermissione qui praesunt, ut 

eorum potentia quanto magna exterius cemitur, 

tanlo apndeos interius deprimatur,(a) ne cogitatio- 

nem Tincat, ne in delectationem sui animumrapiat, 

ne jam subse mens eam regere non possit, cui se 

libidine dominandi supponit. Ne enim praesidentis 

animus adelationem potestatis susdelectationera- 

piatur,recteperquemdamsapientem dicitur: Ducem 

U consiUueruniy noli exioUU sed esio in illis quasi 

unus ex iUi$ {Eccli, xxxii, 1). Hinc etiam Petrus ait : 

Hon dominanies in clero^ sed forma facii \f)) gregis ^ 

(i i*eir,y, 3). HincpersemelipsamTeritasadaltiora 

no5 TJituium merita provocans, dicit : Sciiis quid 

pnncipes geniium dominaniur eomm, ei qui majores 

M suni ^poiesiaiem exeiceni in eos. Kon iia ent inier 

rof , sed quicunque voluirii inier vos major fien^ sit re- 

ster minisier; etqui voluerit xnier vosprimus esse^ erit 

vestersenus: sicut Filius hominisnonveniiminisirarif 

$ed ministrare {Maith, xx, 25, srq.). Hinc est quod 

servum ex suscepto regimineelalum,qua) post sup- 

plicia maneant, indicat, dicens : Quod $i dixerit ma- 

lus iile servus in corde suo : Mordm facit Dominus 

meus vetiire, et cctperit percutere conservos suos, man' 

ducet auiem et libat cum ebriis ; veniet dominus servi 

iUius, in die qua non sperat^ ei hora qua ignoraty et 

dividet ewm, poriemque ejux ponet cum hypocriiis p 

{Matth. XXIV, 48 seq.), Inter hypocritas enim jure 

deputatur, qui ex simulatione disciplinaB ministe- 

riam regiminis vertit in usum dominationis ; et 

tamen nonnunquam gravius delinquitur si inter per- 

versos plus squaiitas quam disciplina custodilur. 

Quia enimfalsapietate superatus ferire Heli delin- 

quentes01iosnoluit,apuddislrictumjudicemsemet- 

ipaum cum flliis crudeli damnatione percussit (/ 

Rey. IV, n, 18]. Hincnamque divinaeivocedicitur: 

Hjnorasti fUios tuos magis quam me (i^i(i.,ii, 29). Hinc 

pastorci increpat per prophetam, dicens : Quod 

frarjum est non aUigastis, et quod abjectum est non 

rtduxistis {Ezxch. xxxiv, 4). Abjectus enim reduci- 

tnr cum quisque in cuipa lapsus, ad statum justi- 

tis ex pastoralis soUicitudinis vigore revocatur. 

Fracturam vero ligamen astringit, cum culpam ^ 

disciplina deprimit, ne plaga usque ad interitum 

itflw^i, sihanc districtionis severitas non coarctai. 

Sedsaepe deterius frangitur,cum fracturaincaute 

culiigatur, ita ut gravius scissuram sentiat, si hanc 

iiDmoderatijslijLramenlaconstringani.Undenecesse 

esl ut cum peccati vulnus in subditis corrigendo re- 

(oi Carnot. primns, ne rogitatione iumeant. Aud. 
priiijus. ne coyUatione iimvafft. 

i6» Tres (leinel., gre.gi. 

'V} In Editis aut dtsiriciior^ aut districtor ip$e. 
Uis. omnes reluctantur. 

<d; lu piur. Edit. tam Moral. quam Pastorai., con- 
Miofu. Apud Graiianum ei in Mss, habes consulens. 



stringitur ; magna se soliicitudine (e) etiam districtio 
ipsa moderetur,quatenussic jura discipliuxB contra 
delinquentes exerceat, ut pietatis viscera uonamit- 
tat. Curandum quippc est ut rectorem subditis et 
matrem pietas,etpatremexhibeatdisciplina. Atque 
interhiecsollicitacircumspcclioneprovidendum,ne 
autdistrictiorigida,autpietassitremissa.Namsicui 
iniibri8MoralibusJamdiximus(Li6.xxAforal.,n.i4, 
c. 8, et epist, 25, lib. i), disciplina vel misericordia 
multum destituitur, si una sine altera teneatur.Sed 
erga subditos suos inesse rectoribus debet et juste 
(d) consuIensmisericordia,et pie sadviensdisciplina. 
Hinc namque est quod docente Verilate {Luc. x, 34), 
perSamaritani studium semi vimus in stabulum duci- 
tur,et viuum atque oleum vulneribus ej us adhibetur, 
utper vinum scilicet mordeantur vulnera,peroleum 
fovcantur. Necesse quippe est ut quisquis sanandis 
vulnei'ibuspra;est,invino morsumdoloris adhibeat, 
in oleo molliliem pietatis, quatenus per vinum {e} 
mundenlur putrida, peroleum foveantur sananda. 
Misceuda ergo est lenitas cum severitate ; facien- 
dum quoddam ex utroque temperamentum, ui 
neque {f) multa asperitate exulcerentursubditi,ne- 
que nimia benignitate solvantur. Quod juxta Pauli 
vocem(//e6r. ix, 4) bene illa tabernaculi arca signi- 
ficat, in qua cum tabulis virga simul etmanna est ; 
quia cum Scripturse sacriB scientia in boni rectoris 
pectore, si est virga 94 dislrictionis, sit et manna 
dulcedinis. Hinc David ait : Virgatua etbaculus tuus, 
ipsa me consolata sunt {Psul. xxii, 4). Virga enim 
percutimur, baculo sustentamur. Si ergo est dis- 
trictio virgae qu» feriat, sit et consolatio baculi 
qujB sustentet. Sit itaque amor, sed non emolliens ; 
{g) sit vigor, sed non exasperans ; sit zelus,sed non 
immoderate s»viens ; sit pietas, sed non plus quam 
expediat parcens ; ut dum se (A) in arce regiminis 
justitiaciementiaque permiscet,isqui prasest corda 
subditorum et terrendo demulceat, et tamen ad 
ierroris reverentiam demulcendo consiringai. 

CAPUT VII [Al. XVIU]. 

Ut sit recior intemorum curam in exteriorum occupa" 
iione non minuens, exieriorum providentiam in in* 
temorum soUicitudine non relinquens. 

Sii rector internorum curam in exteriorum occu- 
patione non minuens, exteriorum providentiam in 
intemorum sollicitudine non relinquens ; ne (t) aui 
exterioribus deditus ab intimis corruat, aut solis 
interioribusoccupatus,qufflforisdebetproximisnon 
impendat. Sspe namque nonnulli velut oblitiquod 
fratribus animarum causa pra^lati sunt, toto cordis 
adnisus<BCuIaribuscurisinserviunt:has,cumadsunt, 
seagere exsultant; adhas etiam cum desunt,diebus 
ac noctibus cogitationis turbidos fflstibus anhelant. 



{e) Tres Gemet.. Lyr. ct Aud. secundus, mordean" 
tur. Trec, Val. Clar. et alii, mundentur. 

{f) Corb.,nimia.Trecensem etaliosplur.sequimur. 

[g) Edit , sit rigor. Reluctantur Mss. omnes. 

{h} Carnot. primus, tn arte. 

{i) Corb. et Gemet. tertius, ne aut solis exteriori-- 
bus. 



89 



SANOn GREOORII MAGNI 



40 



Gnmque ab his, cessante forsitan (a) opportanitate, 

quieti sunt, ipsa deterius sua quiete fatigantur. Vo- 

luptatem namque censent si actiontbus deprimun- 

tur, laborem depulant si in terrenis negotiis non 

laborant. Sicque fit, ut dum (6) se urgeri mundanis 

tumultibus gaudent, interna quoB alios docere de- 

buorant ignorent. Unde subjectorum quoque pro- 

culdubio (c) vita torpescit, quia cum proflcerespiri- 

taliter appetit,in exemplo ejus qui sibipralatusest, 

quasi in obstaculo itineris ofTendit.Languenteenim 

capite membra incassum vigent, et in ezploratione 

hostium frustra ezercitus velociter sequitur, si ab 

ipso duce itineris erratur.NulIasubditorum mentes 

exhortatio sublevat, eorumque culpas increpatio 

nullacastigat ; quia dum per animarum prtesulem 

terreni exercetur offlcium judicis,a gregis custodia 

vacat cura pastoris ; et subjecti veritatis lumen ap- 

prehendere nequeunt, quia dum pastoris sensus 

terrena studia occupant, vento tentationisimpulsus 

EcclesisD oculos pulvis cajcat. Quo contra recte 

humani generis Redemptor,cum nosaventris vora* 

citale compesceret, dicens: Attenditeautem vobiSjUt 

non graventur corda vestra in crapula etebrietate{Luc, 

XXI, 34), illico adjunxit : Aut in curis hujus vitae, Ubi 

pavorem quoque protinus inteute adjiciens : Ne 

forte, inquit, superveniat in vos repentina dies illa 

(J62d.).Gujus adventus etiam qualitatem denuntiat, 

dicens : Tanquam laqueus enim veniet superomnesqui 

sedent super faciem omnis teirae (/6td., 35). Hinc ite- 

rum dicit : Nemo potest duobus dominis servire (Luc. 

XVI, i3). Hinc Paulus religiosorum mentes a mundi 

consortio contestando, ac potius conveniendo^sus- 

pendit, dicens : Nemo militans Deo implicat se 95 

negotiis ssecularihus^ ut ei placeat cui se probavit 

{II Tim, II, 4). Hinc EcclesiflB rectoribus et vacandi 

studia proicipit, et (d) consulcndi remedia ostendit, 

dicens : Ssecularia igitur (e)judicia si habueritis con- 

temptibiles qui sunt m Ecclesia^illosconstituite ad judi- 

candum(lCor. vi, 14);ut ipsi videlicetdispensatio- 

nibus terrenis inserviant, quos dona spirilalia non 

xornant.Ac siapertius dicat : Quiapenetrareintima 

nequeunt, saltem necessaria foris operentur. Hinc 

Moyses, qui cum Deo loquitur (Exod. xviii, 17, 18). 

Jethro alienigensB reprehensione judicatur, quod 

terrenis populorum negotiis stulto labore deser- 

viat : cui et consilium moxpreebetur, ut pro se alios 

ad jurgia dirimenda constituat, et ipse liberius ad 

erudiendos populos spiritalium arcana cognoscat. 

A subditis ergo inferiora gercnda sunt, a rectori- 

bus summa cogitanda ; ut scilicet oculum, qui pr®- 

vidcndisgressibuspra;eminet,curapulverisnonob- 

scuret. Caput namque subjectorum sunt cuncti qui 

(a) Hic dissentiuntMss. Rx An^lican., alii habent 
importunitate^ alii inopportunitate; quod habetur in 
Core., Belv. et secundo Carnot. Sequimur Trecen- 
sem cum quo Morra. conveniunt, et omnes Vulgati. 

(6) Corb., urgcre se. In Trecens, dum se urgueri, 

(c) Corb., vita twyescit. 

{d) Carnot. primu, consolandi, 

ie) Carnotenses, negotia. 

\f) Excusi, m secretis sanctuarii. Goegit nos Mss. 



A praesunt ; et ut rectapedes valeantitinera carpere, 
haec proculdubio caput debet ex allo providere, ne 
a provectus sui itinere pedes torpeant,cum curvata 
rectitodine corporis caput sese ad terram declinal. 
Quaautem mente animarum pra^sul honore pastorali 
inter cseteros utitur, si in terrenis negotiis qam re- 
prehendere in aliis debuit, et ipse versatur ? Quod 
videlicet ex ira jostflB retrlbutionis per prophetam 
Dominusminatur, dicens: Eterit sirut populus, sic 
sacerdos {Oseae iv,9). Sacerdosquippeest ut populus, 
quando ea agit is qui spiritali officio fungitur, qusB 
illi nimirum faciunt qui adhucde studiiscarnalibus 
indicantur.Quod cum magno sciiicet dolore charita- 
tisJeremiasprophetaconspiciens^quasi sub destru- 
ctionetemplideplorat,dicens: Quomodo obscuratum 

P est aurumy mutatus est color optimus, dispersi sunt la- 
pides sanctuarii in caplte omnium platearum (Thren. 
IV, 1) ? Quid namque auro, quod metallis caeteris 
praeeminet, nisi excellentia sanctitatis ? Quid colo- 
re optimo, nisi cunctis amabilis reverentia religio- 
nisexprimitur?QuidsanctuariiIapidibus,nisisacro- 
rum ordinum personse signantur ? Quid platearum 
nomine, nisi prssentis vitaslatitudofiguratur? Quia 
enim Grffico eioquionXaTo^latitudodicitur^profeclo 
a latitudine plateo) sunt vocatss. Per semetipsam 
veroVeritas dicit: leita etspatiosa via est quae ducit 
ad perditionem (Matth. vii, 13). Aurum igitur obscu- 
ratur.cum terreuis actibussanctitatisvitapolluitur. 
Golor optimus commutatur, cum quorumdam qui 
degere religiose credebantur, lestimatio anteacta 
minuitur Nam cumquilibetpostsanctitalishabilum 

" terrenis se actibus inserit, quasi colore permutato 
ante humanos oculos ejusreverentiadespcctapalle 
scit.Sanctuariiquoquelapidesin plateasdispergun- 
tur,cum causarumseculariumforaslata itinera ex- 
patunthi qui ad ornamentumEcclesiaBinternismy- 
steriisquasi(f)insecretis tabemaculi vacare debue- 
runt. Ad hoc quippe sanctuarii lapides fiebant, ut 
intra sancta sanctorum in vestimento sumnii sa- 
cerdolis apparerent. Com vero ministri religionis 
a subditis honorem Redemptoris sui ex meritovito) 
non exigunt, sanctuarii 96 lapides in omamento 
pontificis non sunt. Qui nimirum sanctuarii lapi- 
des dispersi per plateas jacent, cum personaB sa- 
crorum ordinum voluptatum suarum (g) latitudini 
deditsB, terrenis negotiis inheerent. Et notandum 

D quod non hos dispersos in plateis, sed in capite 
platearum dicit ; quia et cum terrena agunt, summi 
videri appetunt, ut et lata itinera teneant {h\ ex 
voluptate delectationis, et tamen in platearum sint 
capite ex honore sanctitatis. 
Nil quoque obstat si sanctuarii lapides eosdem 

multitudo et priestantia ponere, tahernacuH. Nunc 
quidem in Trecensi iegitur,sflnc/iiaru; at a secunda 
manu scriptum. 

(g) Recentiores Excusi, libidini^ reluctantibus 
omuibus Mss. CaBterum per^^ersonos sacrarnm ordt - 
numy hic el paulo superius mtelligit Greg. potii^si- 
num «piscopos, presbyteris tamen et diaconks non 
exclusis. Vic infra, viri sac, ord. 

(A)Tres Gemet., Lyr. secundus, Aud. Longip., #« 



r*i 



REGULiE PASTORALIS LIBER. — PAIIS SECUNDA. 



42 



ipsosqaibosconslraotams&nctuariuraexisiebat ac- A teneatur. Unde bene ad Ezechielem dicitur : Sacer' 



eiptmus : qai dispersi in platearum capite jacent, 
quando sacrornm ordinum viri lerrenis aclibus ex 
desiderioinserviunt, exquorumpriusofncio sancli- 
tatisgloriastarevidebalur.SscuIariaitaquonegotia 
aliquando ex compassionetolerandusuut,nunquam 
vero ex amore requirenda ; ne cum mentem diligen- 
tis aggravant, banc suo victam pondere ad ima de 
coelestibus mergant. At contra, nonnuUi gregisqni- 
dem curam suscipiunt, sed sic sibimet vaoare ad 
spiritaliaappetuntf utrebusexterioribus nullatenus 
occupeotur. Qui cum curare corporalia funditus ne- 
gligunt, snbditoram neoessitatibus minime (a) con- 
corrunl.QuorumnimiraropraBdicatiopierumquddes- 
picitar;quiadumdelipquontinmfactacorripiunt,sed 



doles caput suum non radent, neque comam nuirienij 
sed tondentes attondeanlcapila sua(Ezech. xltv, 20). 
Sacerdotes namque jure vocati sunt, qui ut eacrum 
ducatum pra^beant, ndelibus prssunt. Capilli vero 
in cupite, exteriores eunt cogitationes in mente : qui 
dum Buper cerebrum insensibilitcr oriuntur, curas 
vitas prseseotis designant; quceexsensu negligenii, 
quia importune aliquando prodeunt, quasl nobis 
non sentientibus procedunt. Quia igitur cuncti qui 
prssunt, habere quidom sollicitudinesexterioresdo- 
bent, nec lameneisvebemonter incumbere,sacerdo- 
tes recte et caput probihentur radere, et comam nu- 
trire ; ut cogitationes carnis de vita subditorum nec 
a se fundilus ampulent, nec rursum ad crescendum 



tamen eis necessaria prcsentis vitae non tribuuni, jj nimis relaxent. Uhi et bene dicilur : Tondentes ion' 



Deqoaquam libenter audiuntur. Egentis etenim 
mentem doctrinse sermo non penetral, si huncapud 
ejos animum manus misericordiae non commeodal. 
Tonc antem verbi semen facilo germinat, quando 
hoc in audientis peclore pietas prsedicantis rigot. 
Unde reciorem necesse est ut interlora possit infun- 
dere, cngitatione innoxiaetiam exteriora providere. 
Sic itaque Pastores erga interiora 8tu*iiasubditorum 
SQorum ferveant, qu4Ltenus in eis exterioris quoque 
Titap providentiam nonrclinquant. Nam quasi jure, 
ot diximus, a percipienda pnedicatione gregis ani- 
mus frangitar, si cura exterioris subsidii a pa>tore 
negligatur. Undeetprimus pastor solliciteadmonet, 
dicens : Seniores quiin vobis sunt, ohecro comenior 
ei trstis Chrifti pasftionumf qtii et ejus qux in fuluro 



-deant capitasua [Ihid,); ut videiicet(6) curaetempo- 
ralissollicitudinisetquanlumnecesseest prodeant, 
et tamen recidantur citius, ncimmoderatiusexcrc- 
scanl. Dum igitur et peradminislratam exteriorem 
providentiani corporum vila prolegitur, ct rursus 
if) per nrodcratam cordis in'enlionem non impe- 
ditur, cupilli in capite sacerdotis et scrvantur ut 
cutem coopcriant, ct resecantur ne oculosclaudant. 

CAPUT VIIl. [AL XIX.] 
AV placere rcctor suo studio hominibus appelat^ sed 
iamen ad quod placere debeat^ intendat, 
Inter baec quo^jue nccesso est ut rccior solerlcr 
invigilct, ne hunc cupi>)o placendi hominibus pul- 
set; ne cum sludiose interiora penctrat, cum pro- 
vide oxteriora subministrat, se magis a subditis di- 



reveiandaesiyQlorixcommunicatur^pascilequiinvobis C Hgi quam veritatcm q»!a»rat; ne cum, bonis actibus 



est gregem Dei {/ Pei, v, i). Qui hoc in loco pasio- 
nem cordis an corporis suaderet aperuit, cum proti- 
Dus ^6\unx\i:Providentes(b)non coacte,sed spontance 
secundumDeum^neque turpis lurrigratia^sed voluntfi' 
rie. Quibus profecto verbis pasloribus pie pr?Kcavo- 
lar, nedam subjectorum (c) inopiam satianl se mu- 
crooe ambitionis occidant, ne cum per eos carnis 
sabsidiisreBciunturproximi^ipsiremaneanta justi- 
tix panc jcjuni (d), Hanc Pastorum sullicitudinem 
Paulus excitat, dicens : Qui suorum, et maxime do- 
meslicorum euram non habet^ fidem neguvit, tt est in- 
fidelidelerior (I Tim, V, 8). Inter hoec ilaque me- 
tuendam semper est, et vigilanter intuendum, ne 
dam cora ab cis exlertor agilur, ab inlerna intcn- 



fuItu^,amundo videtur alicnus, hunc auciori reddat 
extraneum amor suus. Hostis nanique Redemptoris 
esi, qui per recla opera qnfe facit,ejus vice ab Cc- 
clesia amari concupiscit, i^uia adultrrino! cogitatio- 
nis reua cat, si placere puer sponsneoculis appetit, 
pcr qucm sponsus dona transmisit. Qui nimirum 
amor proprius cum rectorls mcnlem ceperil, ali- 
quandohancinordiiiateadmollitierii,aliqnandovero 
ad asperitatem rapit. Ex amore etenini suo mens 
rectoris in mollitiem vertilur: quiacum peccanies 
subditos respicit, ne erga hunc corum dilectio tor- 
peat, corripere non praesumit; nonnunquam vero 
erratasubditorum qu<iMncreparcdehuerat, adulatio- 
nibus demulcet. Unde bene per prophctam dicitur : 



tione oier^antur. Plerumque enim, ut praediximus, j) Vaihisquiconsuuntpulvilloisubomni(g)cubitomanus, 



corda rectorum dum temporali solliciludini incaute 
dcserviant.Rb intimo amore frigescunt; et foras fu- 
sa oblkvisci 97 non metuunt, quia aoimarum regi- 
minasasceperant. Sollicitudo ergo qus subditis ex- 
terius impenditur, sub certa necesse est men&ura 

toluntate. SequimurTrecens.. Gorb. el alios quos 
Ediiores omnes expresserunt. 
{a) Primns Aud., exquisitiori sensu, occurrunt, 

(b) Corb., Belv. et secundusGarnot., noncoactos. 
Prior Carnot., non coacli, sed spontanei, 

(c) IdemCarnot, etprimusAud.,t7ioptamj^(tanr. 
^d) Secandae Carnot., Hiptc pastorum, 

ie) Corb.« eumnonnallis, curo! temporatis soUicHu- 
iines, Laod., curx iemporales soliicitudines. 

Patiol. LXXVII- 



et faciunt cervicaiia sub capite universas cetaiis adca» 
piendas animas{Ezech. xiii, 18). Pulvillosquippesub 
omni cubito manus ponere, est cadentes a sua rccti- 
tudine animas, atqueinbujusmundi se (/i) delecta- 
tiouereclinantes, blanda adulatione refovere. Qnasi 

f) In Edil. Paris, 1518, Gilot. et plur.,p^r tmnio- 
di^raiam» Quibus suffraganturmuUi Mss., scil.tres 
Garnot.,duo Aud., Lyr. ettertius Gemet. Secus alii, 
prsesertim Trec, quem errare nuaquain deprehendi- 
mus,nisi ubi recenli manu corruptus fuit. 

(g) nuopriorcs Gemet.hic et deinceps.cwfri/u; con- 
sentiunt Lyr. et secundus Aud. 
h) Diio pr. Gemet., dilectione. 



i 



4» 



SANCTI GREOOHIl MAONI 



44 



eDimpulvillooubi(u8,ve[ oervlcalibuseaputjacentis f^ 
exoipitur, oum correptioais duritia peocaDlisubtra- 
hitur,eique onoliilies favoris adbibetur, ut iu errore 
moliiterjaceat, quem nullaasperitas coutradictionie 
puisat. Sed hsc reotcres, 9S qui Bemetipsos dill- 
gunt, his proculdubio ezblbent, a quibue eenooeri 
poese in sludio glorisB (emporalie liment. Nam quoe 
nil contraBevalerecunppiciun(,bo8 nimirum aspe* 
ritate rigidas eemper invectionia premunl, nunquam 
deroenter admonent, sed pHstorali» maneuetudinie 
oblitiy jure domin^tionis terrent. Qaoe recte per 
propbetam divina voi increpat, dicens : Vos autem 
eum austerxtate imperabati$ eis et cum potefitia ( Ezech. 
zxxiv, 4). Plua enim ee euo auclore dillgentes, ja<' 



CAPUT IX [AL XX). 

Quod scire sollicite tector debet, quia plerumgue vUia 
virtutes seesie menliuntur, 

Sciroetiamreotordebetquodplerumquevitia vir- 

tutes ae esae meniiuntur. Nam sspe buU parcimonia^ 

Domine se tenacia paliiat, contraque BeeiTuBio eub 

appeliatione litrgitatis occultat. Saepe inordinata re- 

missio pietai creditur, et eCrrenatairaspiritaliszcli 

virtus ffidlimatur. Sspe prscipila aclio velocilatis 

efncacia, atque agendi tarditaa U9 gdvitatis coDsi- 

lium putatur.Unde necesse cst ut rector animarum 

virtutes ac vitia vigilanti cura discprnat, ne autcor 

lenacia occupei^ et parcum se videri in dispensatio- 

nibus exsullet ; aut cum eiTuse {b) quid perditur, lar- 

gum 80 quasi miserando glorietur; aut remiltendo 



ctanter erga subditoBseerigunt, necquidagerede- .... 

beant,Mdquidv«leanlaltenduiit;nilde.ub8eqoeiili b'*"*"* feriro debuit, ad «.lerna Buppl.cm eubditos 
judicio nietuunt. improbe de temporali potestote perl"hat;«ut.romanUerfer.endoquoddei.nquUur. 



gloriantur ;libet ut licenter et iilicitafariant, etsub* 
diiorum nenio contradicat. Qui ergo et prava studet 
agere, et tamen ad baec vult cfleteros tacere, ipse 
sibimettcstis est, quia plus veritate 8e appetit diligi 
quam contra se non vultdefendi. Nemo quippecst, 
qui l^a vivat, ut aliquatcnus non delinquat. Ille ergo 
se ipso amplius veritatem dcsiderdtamari, qui sibi 
a nullo vult contra veritatenr: parci. Hinc etenim Pe- 
trus increpaiionem Pauli libenteraccepit (Ga/af. ti, 
11) ; hinc David correptionem subditi bumiliterau- 
divit (// Reg, xu, 7); quia rectores boni dum pri- 
vato diligere amore se nesciunt, liberoe puritalis ver- 
bum a subditis obsequium bumilitatis credunt. Sed 



ipse gravius delinquat; aut boc quod agi rccte uc 

graviter potuit, immature praeveuiens lcvigct; aut 

bonffi actionis meriium difTerendo, ad deteriora 

(c) permutet. 

CAPUT X [AL -V.V/J. 

Quie esse tfebet rectoris discrctio correptionis et disii- 
mulutioniSy (ervoris et mansucludinis, 

Sciendum quoqueestquodaiiquandosui^jejtorum 

vitia prudeLter dissimulanda sunt, sed quia dissi- 

TQulanlur, indicanda ; aliquando et aperte cogoita, 

maturdtoieranda,aliquando verosubliliteret(:/)oc- 

cultaperscrutanda; aliquandoleniterarguenda,a)i- 

quando aulem vehemcntcr increpanda. Nonnulla 

quippe, utdiximus, prudenler dissimulanda sunt, 



interbajc necesseest ut curaregiminis (anta mode- ^ ged quia dissimulantur, indicanda; ut cum delin- 



ramini8arletemperetur,quatenus subditorum mens 
cum qusdam recte sentire potuerit, sic in vocis li- 
bertatem prodeat, ut tamen libertas in superbiam 
nonerumpat; nedum fortasseimmodcraliuslinguaB 
eis libertas conceditur^vitwub his humilitas amitta- 
tur. Sciendumquoquee8t(a)quod oporteatutrecto- 
res boni plaoere bominibus appetanl, sed ut susa 
aestimationis dulcedineproximos inaCTectum verila- 
tis trahant, non utseamari desiderent, sed utdile- 
ctionem suam quasi quamdam viam faciant, per 
quam cordaaudientium ad amorem Conditoris intro- 
ducant. DifGcile quippeest, utquamlibet rectade- 
nuntians praedicator qui non diligitur, libenter au- 
diatur. Debetergo qui prajeet, et studcre se diligi, 
quatenus possit audiri, et tamcn amorem suum pro 



queoB et doprebendi &e co^noscit e( perpeti, has 
quas in se tacite tolcrari considerat, augere culpas 
erubescat, seque se judice puniat, quem sibi apud 
se rectoris patientia clementer excusat. Qua scilicet 
dissimulatione bencJudaja ij Dominuscorripit, cum 
per prophetam dicit : Mentita es^ et mei non es recor- 
data^ neque cogitasti in corde tuo, quia ego tacens et 
quusi {e) non videns (Isaiag lvii, 11). Et dissimulavit 
ergo culpas, et innotuit, qnia ct contra peccdntom 
tacuit, et hoc ipsum tamen quia tacuerit di;(it. Non- 
nulla autem vel aperte cognila, mature toleranda 
sunt^cumvidelicetrerum minimeopportunitas con- 
gruit, ut aperie corrigantur. Nam secta ininr«aluie 
vulnera deterius infervescunt, et nisi cum tempore 
mcdicamentaconveoiant, constatproculdubio quod 



-- r ^ T «....« medentiofficiumamittant.Sedcum tempussubdilis 



perofnciumcernitur, occuita cogitationis tyrannide 
resultare. QuodbenePaulusinsiuuat^cumsui nobie 
atudii occuUa manifestat, dicens : Sicut et ego per 
omnia omnibus placeo (/ Cor. x, 33). Qui tamen rur- 
sus dicit : Siadhuchominibusplacerem, Christi servus 
non es^m (Galat, i, 10). Placet ergo Paulus, etnon 
placet, quia in eo quod placere appetit, non se, eed 
per se bominibus placere veritatem qu«erit. 

(a)Gorropte in Giiot., Vatio. et plur., quoi non 
oporteat; repugnantibua Mfs. Anglio., etc<, necoon 

invito senttu. 
/.y rdjlj, contra Mee. fidcm, quid impcnditur. 



ad correptionem quseritur, sub ipso culparum pon- 
dere patientia prssulis exercetur. Unde beno per 
Pstilmistam dioitur : Supra dorsum meum fabricavc- 
runtpeccatores (Psal. cxxwut Z). In dorso quippe 
onera susiinemus. Supra dorsum igitur suum fabri- 
casse peccatores queritur, ac si aperie dicat : Quos 
corrigere nequeo, quasi superimpositum onusporio. 
NoDnulla aotem occuita subtiiiter eunt perscru- 

{c) Laud., permitlet. 

(d) Garnot. primus et eecundus Aud., et occulle, 

(0)Primu8Qarn. eomtpriorib.Gem., non audien 



5. 



4ft 



REGULiE PA8TORALI8 LIBER. — PAUS SEGUNDA. 



46 



tanda, ut quibnsdamsigniserumpeDtibuB, rectorin A signa forinsecus, deindejanua apertao (d) iniquitatis 



labditorum mfnle omne quoil claueum latetjnve- 
niflf, et interveoiente correptionin urticulo, ex [pini- 
mii majora cognoscat. Unde rerte ad Ezechielem 
dieitur: Fiti kominis,(a) lot/e parienfem{t.%ech,nii^ b). 
Ubi moz idem propheta subJungilrE^cum/^adtiJtfm 
farielem^ apparuii Oftium unum, Et dixit ad.me : /n- 
gredere^ el vide abominationes pessimas^ quasistila- 
eiunt hie. Et ingressus vidi : ei ecce omnis similUudo 
rrpftVtum, etanimaKum abominatio, et universaidoia 
iomus Israel depicta erant inpariele (/6}d.9, lO^. Per 
Eiechielem quippe prfepositorum persona eignatur, 
per paiieiem duritia aubditorum. Et quiii eet parie- 
tem fodere, niei acutisinquisitionibus SOduritiam 
cord.8aperire?Quemcuin todissct, apporuitostium; 



ostenditur, et tuno demum omne malum quod intue 
latel aperitur. 

Nonnulla autcm Bunl leniterarguenda: namoum 
non malitia,sed eola ignorantia vel itj(irmitatci de- 
linquitur, profecto necesee est ut roaxno modera- 
mineipsadelioticorreptiotemjieretur.Guootiquippe 
quousque in hao mortalicarnesuhsistimuSfOorru- 
plionisnostraBinfirmitalibus suhjacemus. £x seergo 
dcbet quisque colligere qualiter alienaB huno opor-> 
teat(«)imbeoiIlitati misereri,necoutra inOrmitatem 
proximi siad increpationisvocemferventiusrapitur, 
oblitussui esse videatur. Undebene Paulusadmo- 
net, dicens : Si prmoccupatus fuerit homo in aliquo 
deiicto, vos qui spirVales estis^ instruite hujusmodi in 



quiacomoordisduritia vel studiosis percunctationi- q spiritu mansuetudinis^ considerans teipsum, ne et tu 
bos, vel maturis correptionibus scinditur, quasi tenieris {Galat, vi, 1). Ac siaperte dicat : Cum di« 



qafled^m janua ostendilur, ex qua omnia in eo qui 
eorripiturcogitaiionum interior.t videantvjr.Undeet 
beaeillio aequitor: Ingredsre etvide abominaliones 
pesHmas, quas istt laciunlhic{lbid.). Quasi ing^^editur 
atabomiDationeaaspiciat, qui discussisquibusdam 
stgnis exterius apparentibus, ita corda subdilorum 
peQetr<it, ut cunctaei quas illlcite cogitantur innote- 
teaot. Uode et subdidit : £/ ingressu» vidi ; et erce 
emnis simitUudo reptitium, ei animaliumabominutio 
{Itid). Iii reptilibuscogitationesomnino terreufflsi- 
gnantur, io animalibns vero Jam quidem aliquantu- 
lum a terra suspense, sed adhuclerrens mercedis 
prcmta requirentes. Nam reptilia toto ex corpore 
terrcinbxrent, animalia (^jautem magna parte cor- 



splicet QX alipna infirmitate quod conspicis, pensa 
quod cs ; ut in inorepationiszeloso spiritustempe- 
rel, dum sibi quoque quod increpat timet. 

Nonnulla autem sunt vehementer increpanda, 
81 ut cum culpa ab (/) nuctore non cognoscitur, 
quanti sit ponderis, ab increpantis ore sentiatur. Et 
cum sibi quis malum quod perpctravit levigat, hoo 
contra se graviter ex corripientis asperitate perti- 
mescat. Del>itum quippe recioris esl supernse patriss 
gloriam per vocem prsdicationisostendere, quanta 
in hu jus vitffiitinere tentamentaHntiqui hostislateant 
aperire, et eubJiiorum mala que tolerari leniter non 
debent, cum magna zeli a^peritate corrigere ; ne si 
minus contra culpas accenditur, culparum omnium 



poris aterrasuspensa sunt, appetitu tamen guloead ^ reusipseteneatur.Unde beneadEzechielemdioitur: 



terramsemperinclinaatur.Ropliliaitaquesuntintra 
parieiem, quando oogitaliones volvunturin mente» 
qux a terrcnis desideriis nunquam levantur. Ani- 
maiiaquoiuesuntintra parietem, quando et siqua 
jam jtiata,siqua honesta cogitantur, appetendi^ta- 
men lucristemporalibushonoribusque deserviunt; 
et per sdmetip*%aquidemjam quaai a lerra suspensa 
surit, sed adhuc per ambitum quasi per gul» do- 
siderium sese (r) ad ima submittunt. Unde el bene 
sabd itar : Et universa idola domus Israel depicta erant 
ta pariele{E%ech. viii, 10). Scriptumquippeest : Et 
goaritia, qux est idotorum servitus {Cotoss, iii, 5). 
K^cte ergo post animalia, iJola describuntur, quia 
«tsi honesta actione nonnulli Jam quasi a terra se 



Sume tibi laterem^et pones eum{y) coram le,eidescri' 
besineocivitatemJerusnlem{E%eeh. iv, 1). Statimque 
subjungitur : Ei ordinabis adversus eam obsidionem^ 
et sedificabis munitiones^eteomportabisnggerem,etda' 
bisconira eam castra. et pones arietes in gyro. Eique 
{h)i\d munitionem suam protinus subinfertur: Etiu 
sume tibi sartaginem ferream, et pones eam mnrum 
ferreum inter te et inter civitatem. Cujus enim Eie* 
ohiel propheta nisi magistrorum speciemtenet?Gai 
dicitur: Sumelibilaferem, et pones eum coram ie^ ei 
describes in eo eieUafem Jerusatem, 

Sancti quippe doctores sibi laterem samunti 
quando terrenum auditorum cor, ut dooeant,ap'pre- 
hendunt. Qaem scilicet laterem coram se ponunt. 



erigant, ambitione tamen inbonesta semetipsosad D qtiiA totaiilud mentis intentione custodiunt.Inquo 



terr^mdeponunt.Beneautemdicitur, Otf;;/r/a^ran(; 
qom dumexteriorom rerum intrinsecus speciesat- 
trahaotur, quasiincorde depingitur quidquid fiotis 
imagioibus deliberando, cogitatur. Notandum itaque 
ett qulft prius foramen in pariete, aodeinde ostium 
cernitur. et tuncdemum occalta abominatio demon- 
ctratur;quia nimirum uniuscujusque peccatiprius 

rT;TresGem.,Ax^/^^t;quodolimiecluminTreo., 
lut. fo ie ibi. lidem Cod., ei cum perfjdissem, 

{h) lla Mss. etvet. Ed. In recent., mole eorporis ; 
quod minimevercm. 

ic) Aud. secandue, ad im<s suspenduni. 



et civitatcm Jcrusalem jubentur describere ; quia 
predicandoterreniscordibuscurantsummoperequflB 
sit superoflB pacis visio demonstrare. Sed quiaincas- 
sum gloriapatriffi coeleslis agnosoitur, nisi etquanta 
hic irruant hostis callidi tentamentanoscantur^apte 
Bubjungilar : Et ordinabis adversus eam obsidianem, 
et xdificabis munitiones. Sanctl quippe praedicatores 

{d\ Longip., inquisitionis. 

[A Lyr. tt secundus Aud., infirmUati prodesse. 

(1) Laud., aciore. 

{g) Carnot. secundus, contra te. 

{h) Corb., ad nwnUionem, 



47 



SANCTI aUEGORlI HAGNI 



48 



obsidionem circa latfirom.in quo Jerusalem civitas A. "pud «o aemperad panilentiam recurrat ; ut per 

- m ^ A*Jl « ** ■ •«•••.■■ 



descripta esl, ordinaut, quando terrenae menti, Bcd 
jam supernam palriam requirenli, quanta eara in 
hujusvitaBtemporevitiorum irapugneladversitasde- 
monstrant. Nam cumunumquodquepeccatumquo- 
modo proficientibusinsidielur ostendilur,quiigiob- 
sidio circa civitatem Jerusalem voce praBdicatoris 
ordinatur. 8ed quia non solum debent innotescere 
qualiter vitia irapugncnt, verum etiam quoinodo 
cusloiiitaenos virtuies roborent, recle subjunj^itur : 
Rt xdificabis muniUones. Munitiones quippe sanclus 
prsdicator aedifical, quando que virtutes quibus re- 
sistant vitiis demoostrat.Et quia, crescentevirlute, 
plerumque bella tenlationis augcntur, rccle adhuc 
additur: Eicomporlabisaggerem, et dabis conlracam 



lamenta veni^m in conspectu veritatis obtineat, ez 
co ctiam quod pcr zeli cjus studium pec^t. Quod 
figurale Dominus per Moysen praecipit, dicens : Si 
qnis abierit ctm amico suo simpliriter in siloam ad li- 
gna csedenda^ ct lignum securis (d) /ugerit mnnu^ fer- 
rumque Lipsum de manubrio amicum ejus pcrcu^sertt 
et occiderit^ hicad unam supradictarum urbium (e) fu- 
gietf et vivet ; ne forte proximus ejus^ cujus e/fusus est 
sanguis, doloris stimulo persequatur et apprehendat 
eum, etpercutiatanimamejus{Deul.x\x,^fi).\d silvaro 
quippe cum amico imus, quoties ad intuenda subdi- 
torumdelictaconvertimur. Et simpliciterlignasuc- 
cidimu.j, cum delinquentium vitia pia intciitione re- 
inccanius.Sedsecurid (Ajm.inu fiigit, cum ses(5 incre- 



castrOfet pones arietes in yyro.Aggerem nam^iuc com- paLio plus qnam necesse esl in asperitatem pertra- 
portat, quando praedicntor quisque molem creacen- hit. Ferrumque de manubrio prosiht, cum de cor- 



tis tentationisenuntiat. Et contra Jerusalem castra 
erigit, quando(a) rectfiBinlentioniaudicntiumhostis 
CHllldi(/>)circumspeclaselquasiincomprehensibilo3 
insidias praedicit. Atque arie esin pyro ponit, cum 
tentationum aculeos inhac vitanos undiquecircum- 
d8nle3,et(r)virtulummurumperforanlesinaotescil. 

Sed cuncta hffio licet Bubtiliter rector insinuel, 
nisi coatra delicta singulorum aemulationis spiriiu 
ferveat,nullam8ibiinperpetuumabsolulionemparat. 

Unde illicadhuc rectesubjungitur ; 39 Et iu sume 
iibi sartaginemferream, et pones eam murum ferreum 
inter teet inter civitatem. Persartaginemquippe fri- 
xura raentis, per ferrura vero increpationis fortiludo 
signatur. Quid vero acrius doctoris menlcm, quam 

zelusDeifrigitelexcrucialtUndePaulushujussar- C et charitas abscondil. 
taginisurebatur frixura, cum diceret : Quis infirma' 
tur et ego non infirmor ? quis scandalizalur^et ego non 
uror f(H Cor. xi, 20). Kt quia quisquis z.^lo Dci ac- 
cenditur, nedamnari ex n«giigentia debeat, forli in 
perpetuura custodia munitur, recte dicitur : Ponet 
eammurumferreuminterteetcivitaicm. Sartagoenim 
ferrea murus ferreus inter prophetam et civitatcra 
ponitur ; quia cum nunc forlera zelum rcctoresexhl- 
beni, eumdera zelura postmodum inter se et audito- 
res 8008 forlem raunitionem tenent ; ne lunc ad vin- 
dictara destituti sint,si nunc fuerint in correptione 
dissoluti. 

Sedinterhaec sciendura est quia dum ad incropa- 
tionem se raens doctorii exasperal, difflcile valde 



reptione scnno durior excedit. Et amicuro pcrculit 
etoccidit, quiaauilitoreni suum prolata conturaelia 
a spirilu dilccliunis interficil. Correpti namque mens 
reponte ad odiuin proruit, si hanc memorata in- 
cropuiio plus quamdebuitaddicit. Sedisqui incaule 
ligna percuiitct pruximum exslinguit,ad tres neccsse 
est urbes fugiat, ntin una earum defensus vivat ; 
qtiia si ad pGcnitenti;»; lamenta conversus, in unitale 
sacrarnenli sub spe et charitate ab.^^conditur, reus 
perpelrati homicidii non tenelur. Eumque exstincli 
proximus et cum invcncrit non occidit ; quia cura 
districtns judex venerit, qui sese nobis per natiirro 
nostrae consortium junxit, ab eo proculdubio culpa; 
reatura non expetit, quera sub ejus venia fides, spes. 



33 CAPUT XI [AL. X.\7/]. 

Quantum rcclor sacrx legis meditationibus esse debeat 

intentus. 

Sed omne hoc rite a rectore agitur, si supernaB 

formidinis et dilectionis spiritu afflatus, etudiose 

quotidie sacri eloquii priecepta meditetur ; ut in co 

vira sollicitudinis, el erga ccelestem vilam provido! 

circumspectionis.quanihumanaeconversationisusus 

indesincntcr destruit, divins adraonitionis verba 

restaurent ; et qui ad vetustatera vitae per socielatera 

8fficulariuraducitur,ad amoremsomperspiritalispa- 

tri» compunclionis(^) aspiratione renovetur. Valde 

namque inler humana verba cor defluii; cumque 

indubitanter constet quod externis oocupalionura 



est utnon aliquando et ad aliquid quod dicere non D tumultibus irapulsura a scmetipso corruat, studere 

.. . .n. ( .; :a..ij ^..1 . ..... .. . . .... •_i.-j.- ^ 



debeterumpat.Kt plerumqueconiingitutdumculpa 
subditorum cum magna inveclione corripitur, ma- 
gistri lingua usquead excessus verba pertrahatur. 
Cumque increpalio immoderate accenditur, corda 
deliquentium in desperaiione deprimuntur. Unde 
necesse est ut cxasperatus rector, cum Bubdltorom 
menlem plus quam debuil percussisse considerat, 

(rt) Corb., rectaintentione, 

(//)Gemet eticrtiusCirnot., incircumspectas. Hano 
leotiooem amplexi sunt Gilot., Vatic. ac csteri Edit., 
prfleler Gussanv., quem scquimur prseunlibusMss. 
Anglic, Trec, Corb.. etc. 

(c) Gamot. Secundus, et viriutem muri. 



incessabiliter debet, ut pcr eruditionis studium re- 
surgal. Hincestenimquodpraelatum grcgi discipu- 
lum Paulus admonet, dicens : Dum venio attende 
lectioni (/ Tim. iv, 13). Hinc David ail : Quomodo 
dilexi legem tuam, Domine^ tota die mediiatio mea 
est {Ps. cxv, 97). Hinc Moysi Dominus de portanda 
arca praecepit, dicena : Facies quatuor circulos aU" 

\d) Trc8 Gemel. et primus Aud., fugerit manum. 
(e) AL, fugiat, ut est in trib. Gemet. 
(/) Corb. cum Norm., manum fugit. 
ig) Carnot. tertius, asperUale renovetur. Loogip. 
revocetur. 



49 



REGDLiE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 



50 



reos^ quoB panei per quatuor aresB anguloxy faeiesque 
vectes de ligm selhim,et operies auro^nducesque per 
circulos qui ^unt in arcae lateribus, ut portetur in eis 
qui semper erunt in circutiStnec unquatn extraheniur 
ab eis (£»Ni. izv, Vlyseq.). Quid per arcam,nisi san- 
ctA Ecciesia figuralur ? Cui quatuor circuli aurei pcr 
quator aDguloa jubentur adjugi, quia in eo quod 
per quatuor mundi partea dilalalatendiiur, 34 pro- 
culdudio quatuor 6aDCli Evangelii lihris acciucla 
prxdicalar. Vectesque de lignis setbim nunt, qui 
eisdemad portanduoi circulis inserunlur; quia fortes 
p^rseveraDtesque doctores velut imputribilia ligna 
qaereDdisunt,quiinstruclioDisacrorumvoluminum 
&emper inbsrentes, saDctie Ecclesis UDitatem de- 
naatieDt,etqua8i(a)iotromi!>si circulisarcam porteot. 
Vectibus quippearcam portare,est bonis doctoribus 
Banciam Ecclcsiam ad rudes (6)inQdelium mentes 
prxdicaodo deducere. Qui auru quoque jubentur 
operrri, ut dum sermone aliis ineonanl, ipsi etiam 
▼iie spleadore fulgescant.De quibus apte subditur : 

(<i) Ita Trec.y Laud.,Gemet., etc. Id Editi8,!ii(ro- 
mtuti, coDtra sacr» Scripturao sensum. 



A (?«i semper erunt in circulis, nse unquam extrahentur 
ab tfw.Quia nimirum necesse estut quiad ofGcium 
prcBdicationis excubanl,a sacrae lectiouis studio dod 
recedant. Ad hoc Dumque vectes esse ia circulis 
semper jubentufjUt cum portari arcam opportuni- 
tas exigil, de intromiltendis vectibus portandi tar- 
ditas uulla generetur : quia videlicet cum spiritale 
aliquid a subdilis Pastor inquiritur, ignominiosum 
valdeest si luno qusrat discere, cum quBBstionem 
debet enodare. Sed circulis vectes iDhaereant, ut 
doctores seinper ia suis cordibuseloqiiiasacra me- 
ditantes, testamenti arcam sine mora elevent, sl 
quidquid necesse est, protinus doccnt. Unde bene 
priinus pastor Bcclesis paslores cffiteros admonet, 
dicens : Paraii semper ad salisfactionem omni pot^ 

n centi vos rationem de ea {c) qux in vobis est spe 
(/ Petr, III, 15). Ac si aperte dicat : Ut ad portan- 
dam arcam Dulla mora prsepediat, vectco a circulie 
Dunquam recedant. 

(b) Caraot. secuadus. fidelium. 

(c) Trec, Theod. et Gorb., qux in vobis est spes. 



w TERTIA PARS 

QUALITER REGTOR BENB ViVENS DEBEAT DOGERE ET ADMONERE SUBDITOS 



PROLOGUS [Al., cap. XXIW. 
Quia igitur qaalisessedebeatpastorosteDdimus, 
nuQc qualiter doceat deiooastremus.Ut eoim loDge 
aate oosrevereada memoriie Gregorius (b) Naziaa- 
zenua edocuil (Orat. 4), ooo uaa eademque cunclis 
exhortatio congruit, quia oec cuactos par morum 
qoalitas astriogit. Sspe oamque aliis of(iciuat,qua9 
iliis prosoot. Quia et plerumqoe herb» quas hseo 
animalia outriuot, alia occidunt ; et lenis sibiius 
eqoos mitigat, catuloa iostigat. Et medicamentum 
quod buoc morbum immiouit, alteri vires juogit; 
elpaaiaquivitauifortiumroborat.parvulorumaecat. 
Proqualitate igitur audieotium formari debet sermo 
doctorum, ut et ad sua sioguiis coagruat,ettamea a 
comrouoia sdificatioois arte nuoquam recedat.Quid 
eoim 6uot ioteat«e meotes auditorum, aisi ut ita 
dixerim,qu%ddm io ciibara teosiones stratee cbor- 
darum? quas tangendi artifex, ut non sibimetipsi 
diftsimile caoticum faciat.dissimiliter pulsat.Etid- 
cireochords cousonam modulationem reddunt,quia 
ono quidem plectro^sednoouao impulsu feriuatur. 
Uode el doclor quisque, ut io uoa cuoclos virtute 
charitalis «dincet, ex uoa doctrioa, ooa una ea- 
demqoe exhortatioue taogere corda audieutium 
dek>et. 

(ii) Iq Trec, Gorb. et plur, vet. Mss., hio tilulus 
abesi, et qus seauuntur caput 23 componunt. In 
Loogip. legitor : Explicit lioer primus, incipii iiber 



D 



CAPUT PRIMUM [AL XXIV]. 
Quania debet esse diversitas in arte prsedicationis, 

Aliter aamque admoaeodi euut viri, atque aliter 
feminae. 

Aliter juveoes, aliter seoes. 

Aliler ioopes, aliter locupletes. 

Aliter Iseti, aliter trisies. 

Aliter subditi, aliter prslati. 

Aliter servi, aliter domiai. 

Aliter bujus muodi sapientes, aliter bebetes. 

Aliter impudentes, aliter verecuodi. 

Aliter prolervi, aiiler pusillaoimes. 

Aliier impatieotes, aliter patieotes. 

Aliter bcoevoli, aliter iovidi. 

Aliter simplices, aliter impuri. 

Aliter incolumes, aliter sgri. 

Aliter qui fiagella metuunt, et propterea iooocen- 
ter 85 vivuat ; aliter qui sic io iaiquitate durue- 
ruot, ut ocque per fiagella corrigantur. 

Aliter oimis taciti, aliter multiloquio vacaotes. 

Aliter pi^ri, aliter prscipiiee. 

Aliter mansueti, aliter iracuadi. 

Aliter humiles, aliter elati. 

Aliter pertioaces, aliter iacoaslaotes. 

Aliter gul», dediti aliter abstiueotes. 

secundus. Cap. 20. 
(b) Trcc. et Corb., Nazanzenus, 



Sl 



9ANGTI eNEQOIin UkQVl 



U 



AUter qui Bqa miseriporditer tribauat, aliter qui A 
aliena rapere coDteaduat. 

Aliter (a) qui aec alieaa rHpiuot, neo eua largiua- 
tur : aiiter qui et ea qus bubeat tribuuot,ettamea 
aiieoa rapere ooo deaietunt. 

Aliter discordes, aiiter paoati. 

Aiiter semiaaotee Jurgia, aliler paciQci. 

Aliterqui eacrsiegis verbaaon iatelliguot recte; 
aliler qui recte quidem ioteiiiguat, sed hsBO humi- 
iiter 000 loquuotur* 

Aliter qui cum digoe prsdicare valeaot, praa oi- 
mia humilitate formidaot : aliler quos a prasdica« 
liooe imperfeotio vei «tas probibet, et tameo pra3« 
cipitatio impellit. 

Aliter qui io boo quod teioporaliter appetuot,pro- 



[/!(., c> XXV.] {Admonitio 2.) Aliter admoacoili 
Buot juveoes.atque aliterseoea^quia iiloa plerumque 
severitas admooitioois ad profectum dirigit ; istos 
vero ad meliora opera 86 deprecalio blanda com- 
pooit. Scriptum quippe cst : Seniorem ne increpa' 
veris, sed obsecra ut patrem (J Tim, v, 1). 

CAPUT 1[ [Al. XXVI]. 
Quomodo admonendi sint inopes el divites. 

{Admonitio 3.) Aliter admoocndi sunlinopes, at- 
qua aliler locupietcs ; illis namque ofTcrre consola- 
tioois Bolaiium contra tribuiationem, istis vero 
ioferre metum contra elutionom debemus. Inopi 
quippeaDominoperprophetamdicitur: Nolitimere^ 
quia non confunderis (Isai. lvt, 4). Gui non longe 



speraotur; aliterquieaquidemqu<i$muodisuntcon- n posihhndienB, d'\c\i: Paupercula tempestateconvulsa 

madversitaiislaborefati^antur^ (ibid.^ li). Rursumque hHnc consolatur, dicens : 



oupisount, sed tameo 

Aiiter conjugiia obiigati, aliter a coojugii ocKi- 
bu!( liberi. 

(b) Aliier admistiooem carois experti,aliler igno- 
rantes. 

Aliter qui peocata deploraot operum, aliter qui 
cogitatiooum. 

Aiiter qui commiasa plaoguot, neo tameo dese- 
runt ; aliter qui deserunt, nec tameo planguot. 

Aliter qui iilicita quao faciuot, etiam laudaut ; alU 
ter qui accusaot prava, oec tameo devitaot. 

Aliter qui repentine ooocupiscentia euporaotur, 
atque aliter qui io culpa ex consilio ligantur. 

Aliter qui licet rainima, crebro tameo illicila fk- 
ciunt ; aliter qui se a parviscustodiuot, sed aliquao- 
do {c) ia gravioribus dcmerguotur. 

Aliter qui booa oec iocboant, aliter qui inchoata 
minime consummant. 

Aliter qui mala occulte agunt, et bona publice ; 
aliler qui bona quae faciunt abscondunt, et tamen 
quibusdam factis publice mala de se opinari per- 
roiltunt. 

{d) Sed quid utilitatis edt, quod cuacta bsc col« 
lecta numeraiione transcurrinius, si non etiam ad- 
monitionis modos per siugula, quanta possumus 
brevilate, pandamus {e). 

[AL, c. XXIV] {Admonilio i.) (/) Aliterigitur ad- 
monendi suat viri, alque aliler feminoe, quia illis 
graviora, istis veroinjungen<iasunt leviora,ut illos 
magna exerceant, istas autem levia demulcendo 
convertant. 

{a) Corb., qvi aliena appetunt. Vulgati babeot ap» 
petunt. pro rapiunt, 

{b) Editi, atiter peccatornm carnis conscii, aliter 
ignari. Quod nullus ex Mits. oostris exbibet. 

(f) Trec. et Corb., in gravibus. 

('/) Ab bis verbis usque ad hfiBO, admonitio i,oihil 
legilurio Corb. praetercapilum hujusce purtistcrtioe 
et q^jariflB quae admonitionibus subjunguntur sum- 
inaria. Mox sequilur : Incipit liber secnndus. Hoc 
in God. liber Reg.Posl.in duos lantum libros divi- 
ditur. Eadem est pnrtiiio trium Gemet. et Longip. 
In Trec, nulla est distinctio vcl librorum vel par- 
tiuin. 

(c) Hic in Vulgatis attexitur : De his igitur omnibus 
a principati sumentes exorciium, talius ex ordine pcr 



Etegi te in camino panperiatis {Ibid., xlviii, 10). At 
contra Paulusdisoipuloiledivilibusdioit ; Divitibu9 
hujus ssBcuti prxcipenon superbe sapere,neque<perar$ 
in incerto divitiarum suarum (1 Tim. vi, J7).Ubi no- 
tandum valde est, quod bumilitatis dootor memo- 
riam divilum faciens non ait, Roga, sed Prxcipe^ 
quia etsi impendenda est pietas infirmitati, honor 
tamen non debetur elatloni. Tulibus ergo rectum 
quod dieitur, tanio reciius jubetur.quanto et in re- 
bus transitoriisaltitudioe cogitatioois iotumescunt. 
De his io Evangelio Dominus dicit : V» robis divi* 
tibus, qui habelis consolationem vestram {Luc. vi,24), 
Quta eoim qus sunt fleteroa gaudia oe8ciunt,ox prs- 

^ seotis vitsB abundantia consolantur. GITerenda est 
ergo eis consolatio, quos camlous paupertatis ex- 
coquit; alquo illis inferendus est timor, quos coo- 
solaiio gloriae temporalis extollit ; ut et ilJi discaot 
quia divitias quas (g) oon conspiciont possident.et 
isticognoscantquiaeasquasconspiciunlnequaquam 
tenere possunt.Plerumque tamen pcr8o<>arum ordi- 
nem permntMt qualitas morum,utsit diveshumilis, 
sit pauper elaius. Undc mox prfle.iicantis lingua cura 
audientis debetvitacomnonl.ut tanto districtius (h) 
in panpereelalionem feriai, (i) quinto eam necillata 
paupertasinclinat ;et tanto lenius bumilitatem di- 
vitum mulceat, quanto eos nec abundantia qufls 
sublevat, cxaltat. 

Nonnunquam tamen etiam superbusdives exhor- 
tationis blandimento placandus est,quia et plerum- 

D que dura vulnera pcr lenia fomenta mollescunt, et 

singula disseramus. Assumentnm est in Mss. Anglic. 
etnostrisip^nolum. Aliundevero inuiiieest post ista 
verha : Sed quid utililatis, etc, qu(B in Trecensi et 
al. pxcepto Corb. lepruniur. 

(f) In Trec. ct al. Mss. cap. 24. et b\o deinceps, 
siniiuUs adnionitiones pro singulis capitibus com- 
putando. 

{g) Sic legondum ex Mss. Trec, Carn., Val. Cl., 
Theodor;c.,Bellov., Gcmet., etc.,non,g»'(i5«o// con* 
cupisrunt.ui est in Gilot. et aliis postcr. Kiiitis.Paulo 
post, iidem Excusi, omnibus Mss. invitis, quas 
conrupixrunt. 

(//) Carn. secundus, t« pauperis elationem ferveat, 

(i) Laud., quanto eum tumor elationis inlestat, ncc 
illata paupertas inctinat. 



13 



REGULiE PABT0RALI8 UB)£R. — PARS TKRTIA. 



54 



faroriiiMQAnimsspead salutem m«idioo blandieate A flunt, eed (b) coqspersioDibue eziBtuot. Quibue pro- 



redacitnr;cumqae eieia dulcediDecondesceDditur, 

languor iaiaait^ mitigalar. Neque enim negligenler 

intueodam est, quod cum Saulem apiritua adversua 

invaderet, apprehenaa David cithara, ejus vesaniam 

aedabat (I Reg. xviii, 10). Quid enim per Saulero» 

nifli elatio potentum ; ct quid per David innuitur, 

nisi humiliavitaeaDctorum? Gum ergoBaulabim- 

mundo s^iiriiu arripitur, David caaente, ejua vesa- 

nia temperatur; quia cum aensus potenlum per 

flationem in furorem vertitur, dignum est ut ad 

ealutem mentis quasiduicediDecitharae, locutionia 

nostr» tranquillitate revocetur. Aliquando autem 

cum hujas seculi potentes argunntur, prius per 

quasdam similitudines velut 87 de alieoo negotio 



lecto intimandum est quod qufledam vitia quibusdam 
oonspersionibus juxta sunt.Habentenim Iffiliexpro* 
pinquo luzuriam, tristesiram. Unde neoesse oitut 
nonsolumquisque consideretquod ex conspersione 
sustinet, sedetiamquod ezvicinodeterius porurget; 
nedum nequaquam pugnatoontrahocquod tolerat, 
ei quoque a quo se li herum sstimat, vitio succu mbat. 
CAPUT IV [Al. XXVUi]. 
Quomodo admonendi subditi et prsslati, 
{Admonilio 5.) Aliter admooendi sunl subditi, at« 
que aliter praelati. Ulos ne subjeotio conterat^istOB 
ne locus superior extoliat. Illine minusqua Juben* 
tur impleaot, isti ue plu» justo jubeaut {c}q\m com^ 
pleantur. IUiut humiliiersubjaceant, istiutlempc* 



requirendi sunt; et cum rectam senlentiam quasi n ranter prffisint. Nam quod intelligi et Oguraliter 

• ■ ■ 1 * A A •• mm. ^ aIL..«*:m.^a A L •11" -1* 'i E* * 9 * * L^*J ■•! • 



inalteram prolulcrint, tunc modiscongrueotibue de 
proprio reata feriendi sunt; ut mens lemporali po- 
tentia tumida contra oorripientem nequaquam se 
erigat, quaesuo sibi judioioBuperbia corvicem caU 
eat; et in nulla sul defeDsione se ezeroeat, quam 
Benteniia proprii oris ligat. Hiooest ODim quod Na- 
thaa propheta arguere regem venerat, et quasi de 
caasa pauperis eootra divitem jadioium quairebat 
l/J Heg. »1, 4, 5, teq,) ; ut prius rez seDleotiam dii- 
eerei, ei reatum suum postmodum audiret, quale- 
na« oeqaaquam justiti» ooDtradiotjret, quam ipse 
in se proiuliaset. Vir itaque sanctus et pecoatorem 
eonsiderans et regem, miro ordine audacem reum 
priusperconfessioDemligarestuduil^etpostmodum 
per invectionem secare. Gelavitpaululum (a)quem 
qasesivitySedpercaseitrepentequem tenuit. Pigrius 
eDlm forlaaae incideret, si ab ipao sermonis ezordio 
aperte ealpam ferire voluisset ; sed praomissa simi- 
litudine, eam quam ocoultabat ezaouit ioorepatio- 
nem. Ad egrum roedicus venerat, secandum vul- 
ous videbaty sed de patientia «gri dubitabat. Aha- 
condit igitur ferrum roedlclnale sub veste, quod 
eduetum subito flzit in vulnere, ut secantem gla- 
diam seotiret «gor antequam cerneret, ne si ante 
cernerct, sentire recusaret. 

CAPUT III [AL XXVII,] 

Qiiomodo wimonendi iseii ei triiies. 

[Admonitio 4.) Aliter admonendi sont Ifleii, atque 

aliter tristes. Lstis videlicet inferenda sunt tristia 

qos requuntur ez eupplicio; tristibus vero infercnda 



pote!it, illis dicitur ; Filii^ obediteparentibus vestri$ 
in Domini: istis vero prscipitur : Et patrcs, nolite 
ad iracundiam provocare (ilios vestros (Coloss, ui, 20, 
21). Illi 3ft discant quoroodo ante (d) occultiarbi- 
tri ooulos sua interipra oompooant, iati quomodo 
etiam ooaimissis sibi ezemplji bene vivendi es^tor 
rius praBbeant. 

Scire eteqim prslati debent (ii, q. 5, c. Prsecipue^ 
p. scire prmlati), quia si perversa unquam perpa- 
trant, {e) tot mortibusdigni sunl, quot ad subditos 
sqosperditionisexemplatraiismittunt. Undenecasse 
est ut tanto sa cautius a culpa oustodiant, quanto 
per prava que faciunt, non soli moriunior [/* sed 
aliorum animarum, quas pravia ezeipplis destruze- 
runt,rei sunt]. Undeadmonendisuntilli ; ne districr 
tiuspuniantursiabsolulireperirinequiverintsaltem, 
de se: isli ne de subditorum erratibusjudicentur, 
etiamsi se jam de se scouros inveniunt. Illi ut tantp 
ciroa se SQllicitiu8vivant,quantoeosalieQa puranon 
implicat ; isti vero utsic aliorum curae ezpleant,qua- 
tenus et suasagere non desistanl,atsic jn propria 
sollioitudioe ferveanl, ut a commissorum oustodia 
minimetorpescant.Illienimsibimet vacantidioitur: 
Vade ad formicam^ o piyer^ ei oonsidera vias ejuty et 
disce sapientiam (Proverb. vi, 6). Ute autem terribiv 
liter admonetur,cum dicitur:Fi7imt,«r ipopoii(/ert# 
proamico tuo,defixisti apud exlraneum manum tuam^ 
el illaqueatus es verbisorisiui, ei capius propriis ^er^ 
monibus{lbid,^ 1). Sponderd namque proamico, est 
alienam animam in periculosuttconversationisaoci- 



Bunt laela qoe promtttuntur ez regno. Discantleti f) pere.Undeetapud eztraneummanusdeQgitur,quia 



ei mioarum asperitate quod timeant; audtant tri- 
Bles prsmiorum gaudia de quibus prssumant. Iltis 
qoippe dicitur : Vx vobisqui rideiis nunc, quoniam 
flihiiis (Luc, VI, 25) ; isli vero eodom magistro do- 
ccntc audiunt : Iterum videbo vos^ et gaudebit corve- 
i/nim, et gaudium vestrum nemo tvllet a vobis (Joan, 
zvi, 22). Nonnulli autem laeti vel tristes non rebus 

(a) In Ezcusis, quod gusssiviL Omnes Mss. nostri, 
quem, optimo sen&u. 

^h) Per conspersiontm Gregorius inielligit bic et 
alibi indoleni, naturam, corporis et anime tempe- 
rationem et babitum, ut satis liquet. Vide infra, 
eap. 38, juzU recent. Edit. 3, et 61 in Mfts. 



apud curam soHicitudinisqu^tf antedeerat, mensli- 
galur.Verbis veroorissuiillaqueatuscst,aopropriis 
sermonibusoapius ;quiadum eommississibi cogitur 
bona dicere, ipsumprius necesseestqua dizeritcu- 
etodire.IIIaqueatur igitur verbisorie 8ui,dum ratio- 
ne ezigente constringitur, neejus vilaad aliudquam 
admonet relazetur. Unde apud districtum judicem 

{c) Laud. ct Corb., quam compleaniur, 
{d) Laud. et Trec, occulti arhitris, 
(e) Geraet. ac plur., tot iormeniis, 
(/) Curent huo parenthesi Trec, Corb., Laud. Eit 
in Gemeticensibus et in primo Aud.- 



55 



SANCTl GREGORII MAGNI 



56 



cogitur tanla in opere exsolvero, quantaeutn coaslat 
aliis voce precepisse. Ubi et bene roox exbortatio 
subditur, ut dicatur : Fae ergo qwddicOy fili mi, et 
temelipsum lihej^a^quia incidisliin manus proximi lui : 
discurre, festina^ suscila amicum tuum ; ne dederis 
somnum oculis tuis, needormitent palpehrsetux (Prov, 
VI, 3). Quisquis enim ad vivendum aliis in exemplo 
prjcponitur, non solum ut ipsevigilet, scd etiam ut 
amicum suscitetadmonetur. Et namque vigilare be- 
ne viveadonoo suffioit, si nonetillum cui prsest, a 
peccati torpore disjungit. Bene autem dicitur : Ne 
dederU somnum oculis tuisy nec dormitent paipebne 
tu3S {Ibid., 4). Somnum quippe ocuiis dare, esl inten- 
tionecessante,subditorum curamomninonegligere. 
Pdlpebrn vero dormitant, cum cogitaiiones nostre ea 
quae in subditisarguendacognoscuot, pigredinede- 
primentedissimulant. Plene enim dormire,estcom- 
missorom acta nec scire, nec corrigere. Non aulem 
dormire, sed dormilare est, quae quidem reprehen« 
dendasuntcognoscere, sedlamen propter mentists- 
diumdigniseaincrepaiionibus non emendare. Dor* 
mitando vero ocnlua ad plenissimum sorooum duci- 
tur, quiadum plerumque qui prseestmalum quod co- 
gnoscitnonresecal, ad boc quandoque negligentia 
suffi merito pervenit, utquodasubjeclisdelinquilur, 
neo agnoscat. 

Admonendi sunt itaque qui prssunt, ot per 39 
circumspectionis stodium oculos pervigiies intus et 
incirouitu babeant, et coeli animaiia fieri conten- 
dant. {Ezech. i, 18). Ostensa quippe cobU animalia in 
circuitu et intus oculis plena describuntur (il/>0£r. iv, 
6). Dignum quippe estut cuncti qui pradsunl intus at- 
queincircuitu oculos babeant, quatenuset ioteruo 
judici in semetipsis placerc sludeant, etexempla vi- 
t« exterius prsbeates, ea etiam qnas in aliis sunt 
corrigenda deprehendant. 

Admonendisunt subditi, ne prsposilorum snorum 
vitam temere judicent, si quid eos fortasse agere re- 
prebensibilitervident;neundetcaiarecteredarguunt, 
inde porelatiooisimpulsum inprofundioramergan- 
tur Admonendi sunt, necum culpas prspositorum 
consideranty contra eoa audaciores Oant, sed sic si 
quavalde sunt eorumprava^apud semetipsos dijudi- 
cent, ut tamen divino limore constricti ferre sub eis 
jugum reverenliffi non reousent. Quod melius osten- 
dimu8,8i Oavid factum ad medium deducamus(/ Reg, 
xxiv,4, seq.), Saul quippe persecutor, cum ad pur- 
gandumventrem speluncum fuisset ingressus, illic 
cumvirissuis David iaerat^quijam tamlongotem- 
pore persecutionis ej us mala tolerabat. Curoque eu m 
viri sui ad feriendum 8aul accenderent, fregil eos 
responsionibus, quia manum mittere in christum 
Domini non deberet. Qui tamen occuUe surrexit, cl 
oram cblamydis ejus abscidit. Qoid enim perSaol, 
nisi mali rectores; quid pcrDavid, nisi boni subditi 
designantur?SauI igiturventrempurgare,eslpravos 

(a) Gorb., Laud., Longip., ut non extrema. 
\b)y}x\^^i\,vesiem secant\ potius ex conjectura 
quamexMfts., qui omnes contradicuot. 
(c) Carnot. secundus, sub jugo servitulis. 



A praBposltos conceptam in corde malitiam usque ad 
opera miseri odoris extendere, et cogitata apud se 
noxia faclis exterioribus exsequendo monslrare. 
' Quem tamen David ferire meiuit, quia pias subdito- 
rum mentes ab omni se peste obtrectationis absti- 
nentes,prspositorumvitam nullolinguffigladio per- 
cutiuot, eliam cum deiroperfectionereprebendunt. 
Qui elsi quando pro inflrmitate sese absliuerc vix 
possunt,(ri) ulextremaquasdamatque exleriora proe- 
po&itorum mala, sed tamen humiliter loquaotur, 
quusioramchlamidissiIenterincidunt;quiavidelicet 
dum pra^lalsedignitatisaltcm innoxieellatenterde- 
rogant, quasi regis superpositi (b) vestem fcedant, 
sed tamen ad semelipsos redeuntseque vchementis- 
simeyel de tenuissima verbi laceratione repreben- 

l^ dunt. Unde bene etillic scriptuin est ; Post kiec Da- 
vid percussit cor suum, co (juo.i abscidissH oram 
chlamidis Saul(lbid.,6). Factaquippe prsposilorum 
oris gladio lerienda non sunt, etiam cum recte re- 
prehendenda judicantur. Si quando vero contra eos 
vel in minimis lingua labitur, necesse est ut per af- 
flictionem poenitenlias cor prematur ; quatenus ad 
semetipsum redeat, et cum praeposits potestatide- 
liqueril, ejus contra se judicium a quo sibi praelata 
est perborrescat. Nam cum praepositisdelinquimusy 
ejus ordinationi qul eos nobis praetulit obviamua. 
UndeMoyses quoquo cum contra se etAaroo con- 
queri populum cognovisset, ait : Nos enim quid su- 
mu5 ? Nec contra nos est murmur vestrum, $ed contra 
Dominum (Exod. xvi, 8). 

40 CAPUT V [.4/. XXIX]. 

C O^omodo admonendi servi et domini. 

(Admonitio 6.) Aliter admonendisunt servi, atque 
aliter domini. Servi scilicet, ut inse semperhumi- 
Iitatemcondilionisaspiciant;dominivero,utnaturae 
suae qua aequaliter suntcum servis conditi, memo- 
riam uon amiltant. Servi admonendi sunt ne dominos 
despioiant, ne Deum oCfendant si ordinationi illius 
superbiendo contradicunt; domini quoque admo- 
nendi sunt, quiacontraDeum demunere ejussuper- 
biunt, si eos (juos perconditionemtenentsubditos, 
«^quales sibi per naturas consortium non agnoscunt. 
Isti admonendi sunl ut sciant se servos esse domino- 
rum : illi admoneodi sunt ut cognoscant se conservos 
esse servorum. Islis namque dicitur : Servi, obedite 
duminis carnalibus (Coloss. iii, 22). Bt rursum : Qui- 

D cunque sunt {c)subjugo sei'vi, dominos suos omni hO" 
nore dignos arbitrentur (l Titn. vi, 1) ; illieautem dici- 
tur : Et vos domini eadem facite iilis^ remittenles 
minaSy scientes guod et illorum et vester Dominus est 
in coRlis (Ephes. vi, 2). 

CAPUT VI [Al. XXX]. 
Quomodo admonendi sapienies et hebetes. 
(Admonitio 7.) Aliter admonendi sunt sapientes 
hujus sxculi, atque&liter bebetes.Sapientesquippe 
admonendi sunt^ ut(^amittantscirequae8ciuut:ho- 

(^/)Sic lejjere cogunt Mss. Trec, Carnotenses, Val 
CI., duo Gemet. vet., duo Aud. Editi hHbeut, ut 
sciant amiltere, quibus favet Cod. Belvac. In lertio 
Gemet. iegitur, ne amittant scire. 



51 



REGULiE PAST0RAL1S L1BER. — PARS TERTIA. 



58 



betes quoqae admonendi 8unt,ut appetantscire qu» 
nesciuot.lQ illis hoc priiiiumde8trueudumest,quod 
6e sapientes arbitraatur ; in iatia j.im aedincandum 
est quidquid de duperoa EapieDlia cognoscilur, quia 
dam mioime superbiuat.quasi ad suscipiendum asdi- 
Ocium corda paravHruDt.Cum illisliborandum est,ul 
aapientiua dlulti naQt,8tuitam sapientiam deserant, 
aapieutein Oei stultitiam di8cant;istis vero prsedi- 
candum est.ut abeaquee putatur stultitia, ad verum 
aapientiam vicinius transeant.lilis namque dicitur : 
5i quU videlur inler vos sapiens esse in hoc sxculo, 
stultus fiat, ut sit sapiens (i Cor, iii, 48) ; islis vero 
dicitur : Non multi sapientes secundum camem{lbid.y 
1,22). Bt rursum : Qux stulta sunt mundi elegit Deus^ 
ut eonfundat sapientes [Ibid., 27). lllos plerumque 
ratiocinatiooisargumentafistoB nonnunquarr. melius 
exempla converlunt. Illis nimirum prodest, ut io 
sais allegatioQibasvicli Jaceant;ist]svero aliquando 
sufTicit ut laudabilia aliorum facta cognoscant.Unde 
et magister egregius, sapicntibus et iasipientibuB 
debitor(Aom. i^ 14), cum Hebraeorum quosdam sa- 
pientes, quosdam vero etiam tardiores admoneret, 
iilis de completione Testamenti Veterisloquens^eo- 
rcm sapientiam argumenlo 8uperavit,dicen8 : Quod 
ehim antiquatur et senescitfprope interitum estiHebr. 
viii,i3).Gumvero8olisexempli8 quosdam trahendos 
cerneret,in eadem Bpistola adjunxit : Sancti ludibria 
et verbera experti,insuper et vincula et carceres,tapidati 
sunty secti sunt^tentatisunt^inocctsionegladiimortui 
sunt {Ibid,, xi, 36, 37). Et rursum : Mementote prx- 
positorum vestrorum^qui vobis locuti sunt verbum Dei, 
quorum intuentes exitum conversationis^ imitamini/i' 
dem (Ibid. xiii, 7) ; quateuus et illos victrix ratio 
fran^eret, et istoa ad majora coQScendere imilatio 
blaoda suaderet. 

41 CAPUT VII [AL m/.] 
Quomodo admonendi impudentes et verecundi, 
'AdmonUio 8). Aliter admoQeodi suut impudeotes, 
alque aliter verecundi.lllosnamqueab impudentis 
vitio non nisi iocrepatio dura compescit; istosau- 
lem plerumquead meiius exbortalio modesta com- 
pooit. IUi se delinquere ncsciunt, nisi etiam a 
pluribus increpentur ; •stiB plerumque ad conversio- 
nem aufficit quod eis doctor mala sua saltem leniter 
ad memoriam reducit.lllos melius corrigitqui inve- 
beodo reprebendit; istisautem majorprofectusaJ- 
ducitur,8i hoc quod in eis reprehenditur quasi ex 
latere tangalur.Impudentem quippe Judeorum ple- 
bem Dominos iperte increpaas, ait : Frons mutieris 
meretricis facta est tibifnoluisti erubescere (Jerem, iii, 
3. Etrursumverecundantem retotet, dicens : Con- 
lusionis adotescentix tu3B oblivisceris^etopprobrii vi- 
duiiatis tux non reeordaberis, quia dominabitur tui 
qui feeil te (Isai. uv, 4). Impudenter quoque deliii- 

(a) Corb., detergeret. Lpgendum detegeret^ prop- 
ter antitbesim cum vetaret ; sicque legitur iu Trec, 
Geruei., Aud., etc, omisso epitbeto dura. 

(b) Rotboujag. et Longip., in proprio vitio confun* 
duntur, 

{e) Miruxn qaantam hic discrepent Mss. Corb. et 



B 



A qucntes Galatas aperte Pau^us increpat, dicens : 
insensati Galata;^ qui vos fascinavit (Galat. iii, 1)? 
Et rursum : Sic stutti estis^ ut cum spiritu cceperitis, 
nunc carne consummamini (Ibid. 3)?Culpasverove- 
recundantiumquasicompHtiensreprebendit^dicens: 
Gavisus sum in Domino vehementer^ quoniam tandem 
aliquundo reflnruislis pro me stntire sicut et sentieba* 
tis; occupali enim eratis (l^hitipp. iv, 10) ; ut etillo- 
rum culpa>i increpaiio dura (^i) detegeret, ethorum 
negligentiam molhor sermo velaret. 

CAPUT Vill [Al. XXXII]. 
Quomodo admouendi proUrvi et pusitlanimes, 
(Admonitio 9). Aliter admonendi sunt protervi, 
atque aliter pubillaninies. Uiienim dumvaldedese 
pricsumunt, exprobrando c^eterosdedignantur; isti 
autem dum nimisiDfirmitatis suae sunt conscii, ple- 
rumqucin desperalionem caJunt. lili singulariter 
summa sstimant cuncta quse agunt, isti vehemen- 
tcrdespcctaputant esse quae faciunt, etidcircoin 
desperatione franguntur. Subtiliter itaque ab ar- 
guente discutienda sunt opera prolervorum, ut in 
quosibi placent, ostendanturquia Deo displicent. 

Tuno enim protervos melius corrigimus, cum ea 
quas bene egisse se credunt, male actamonstramus ; 
ut unde adepla gloria creditur,inde ulilis subsequa- 
turconfusio. Nonnunquam vero cum se vitium pro- 
tervi(Bminimeperpetrarecognoscunt,compendio8iu8 
ad correclionem veniunt,si alterius culpsmanifestio- 
ris ex latere requisitfie(/>) improperioconfundantur ; 
ut ex eo quod defendere nequeunt, cognoscant se 
teoere improbe quod defendunt.Unde cum proterve 

C Paulus Corintbios adversum se invicem viderel in- 
nat08,ut alius Pauli,alius Apollo, aliusCepbae, alius 
Cbristi esse se diceret(/ Cor. i, 12; iii, 4), incestus 
culpam in mcdium deduxit, quae apud eos et perpe- 
trata fuerat, et incorrectaremanebat,diceDs: Audi» 
tur inter vos fornicatio, et talit fomicatiOj quatis 
nec inter gentes^ ita ut uxorem patris quis habeat. 
Et vos inftali estis, et non magis tuctum habuistis^ 
ut tolleretur de medio M vestrum qui hoc opus fecit 
(l Cor. v, i, 2). Ac si aperle dicat ; Quid vos (c) 
per prolerviam, hujus velilliusdicitis, qui per dis- 
solutioDem Degligentiae,nulliusvo8 esse monstratis? 
At contra, pusillanimes aptius ad iter bene agendi 
reducinius, si qusedam iliorum bona ex latererequi- 
ramu8,ut dum io eis aliareprebendendocorripimus^ 

i) alia amplectendolaudemu8,qualenuseorum teneri- 
tudinem laus audita nutriat, quamculpa increpata 
castigat.Pierumque autem utilius apud illosproflci- 
mus, 81 et eorumbenegesla memoramus. Etsiqua 
abeisinordinate gestasunt, nonjam tanquam por- 
petrata corripinius, eedquasi adbuc ne perpetrari 
debeantprohibemus, ut et illa que approbamus, 
illatus favor augeat,etcontra ca quae reprehendimus 

Bclv. habent, quid vos protervia. Duo priores Gemet. 
quid vos proterviam. Prior Carnot. el Land., quid 
vos hujus proterviam. Terlius Curnot., UotbomHg., 
primus Aud., I.yr., Longip., lertius Gemct., quid 
vos protervi. Lectionis nostrae, quae est Cod. Trec. 
et vulgatoruui, patet sensus. 



5» 



SANCTI aRHflpail VAGNI 



60 



magte apud pusillanimeeezbortatioverecuodacoa- A Per boc quoque impatientiaB vitium plerumque 



valescat. Unde idem Paulus cum Thesealqnlcences 
in aocepta predicatione perdurantes^quaei de vicino 
mundi termino quadamcogoosceret puBilianimitate 
turbato8,prlu8 in eisquflQfortiaprospicitlaudat, et 
caute monendo postmodum qute inflrma sunt robo- 
rat. Ait enim : Gratiai agere debemus Deo semper pro 
vobisjratres^ iia ut dignum esUquonium supercrescit 
fides vestra, ei abundat chariias uniuscujusque ves' 
irum in invicem ; ila ui ei nos ipsi in vobis glorie- 
mur in ecclesiis Dei, pro paiieniia vcstra el fide (// 
Thess, I, 3, 4). 

Qui cum blanda hsc vitae eorum propconia pr(B- 
misisset, paulo poet 8ubdidit,dicens :/{o^amu« au' 
tem vos, fraires^ per advenium Domini nostri Jesu 



mentem arrogantiae culpa tronsfi^it ; quia dum des- 
pici in mundo boc quisque non patitur, bona ei qua 
sibi occuUa 8unt,ostentareconatur,atque sicper im- 
patientiam usque ad arrogantiam ducitur ; dumque 
ferre despectionem noo potest, detegendo semetlp- 
sum in ostentalionegioriatur. Undescriptum est : 
Metior esi paticns arrogante (Eccte, vii, 9). Quia vide- 
liceteligitpatiens quaelibet malaperpeti quam per 
08tenlalionis vitium bona sua occulta cognosci. At 
contra eligit arrogansbona do se vel falso jactari, ne 
mala possit vel minima perpeti. Quia igitur cum pa- 
tientia relinquitur,e(iambona reliquaquffijamgesta 
8untdestruuntur« recte ad Ezechielem in altari Dei 
fieri fossa prsecipitur, ut in ea videlicet supcrposita 



Chrislit ei nostrce cougregntionis in ipsum^ ut non cito n holocausta serventur (Bs^r/i. xuii, 13). Si enim in al- 

• . "* ± i f ^ ^ L -- ^ J * ■ /* * 



moveamtnia vesiro semu^nequeierreamxni^nequeper 
spiriium, neque per sermonem^ neque per episiotam 
ianquam per nos missaw^ quasi insiei dies Domini 
{Ibid, II, 1). Bgit enim verus dootor, ut prius au- 
dirent laudati quod rocognoacerent, et postmo- 
dum quod exhortatisequerentur ; quatenus eorum 
mtiotem ne admooitio suhjuncta concuteret, laus 
premissa solidaret : et qui commotos eos vicini 
finis suspicione cognoverat, non jam redargqebat 
motos, sed quasi traneacta nesciens, adhuo com- 
moveri probibebat ; ut dum de (a) ipsa levitate 
motionis prfledioatori suo se incognitcs crederent, 
tanto reprehensibiles fieri, quanto et cognosci ab 
illo formidarent 

CAPUT IX [AL XXXni]. 
Quomodo admonendi sini impaiienies ei pafienies, 
(Admonitio 10). Aliter admooendi sunt impatien- 
tes, atque aliter patientes. Dioendum namqua est 
impatienlibus quia dum refreoare spiritum negli- 
gunl,per multa etiam qufls non appetunt iniquitatum 
abrupta rapiuntur, quia videlicet mentem impellit 
furor quo non trabit deeiderium ; et agit commota 
velut nesciens, 'Unde posl doleat sciens. Dicendum 
quoque impaticntibu8,quia dum motionis impulsu 
pr(ecipites,qufledam velut alienati peragunl,yix malo 
Bua postquam fuerint perpetrata cognoscunt. Qui 
dum parturbationi suas minime obsistunt, eiiamsi 
qua a setranquillamente fuerant bene gestaooofun- 
dunt,et improviso 43 impulsu destruunt, quidquid 
forsitan diu labore provido construxerunl.Ipsa nam- 



teri fossa non esset,omnequod in eo sacrificium re- 
periret,supervenien8 aura dispergeret.Quid vero ac- 
cipimus altare Dci^nisi animam justi,qufl& quot bona 
egerit, (ot super se ante ejus oculos sacnTicia impo- 
nit ? Quid (^utem est altari^ fossa, nisi bonorum pa- 
tientia, qufle dum mentem ad adversa toleranda hu- 
miliat, quasi more fovea banc in imo positam de- 
monstrat ? Fossa ergo in altari fiat, ne superpositum 
sacrincium aura dispergat : id est, electorum mens 
patientiam custodiat, ne commota vento impatien- 
tifld, ethoq quod beneoperalaestamittat. Bene au- 
tem baec eadem fossa unius cubiti esse DQonslratur 
(/^i£/.);quianimirum si patientia nondeseritur,uni- 
tatis mensura servatur.Unde et Paulus ait : invicem 
onera vestra poriate, ei sic adimptebiiis teye^t Chrisii 
^ (Ga^a/.vi,2), Lex quippe Christi eatcbaritas unitatis, 
quan) soli perQciunt, qui nec cuip gravantur exce- 
dunt.Audiant impatientesqqodsqriptum est :Metior 
esi paiiens viro lorti^ ei qui dominmur animo suOf 
expugnatore urbium (Prou, xvi, 32). Minor enim est 
victoriaurbium, quia exlra sunt quas subiguntur ; 
valde autem (b) majus est quod perpatiendamvioci- 
tur, quia ipse a ee animussuperatur, et semetipsum 
eibimetipsi subjicit, quando eumpatientia intrase 
(c) frenare compellit. Audiant impatientes quod ele- 
clis suis Veritas dicit : In paiientiu vestra possidebitis 
animas vesiras (Luc, x](i, 10). Sic cnim conditi mi- 
rabiliter aumus, ut ratio animam, et animapossi- 
deat corpue. Jus vero animfls a corporis possessione 
repcllitur,si non priua anima arationepossidetur. 



quoquaBmaterestomnium cuslosque vir(utum,per D Guetodem igitur condiLionis nostr® patientiom Do 



impatientia vitium virlus amittiturcbaritatis.Scri- 
ptum quippe eat : Chariias patiens esi (l Cor. xiii,4). 
Igilur oum minime est patiens^cbaritas non est. Per 
bocquoque impatientiflB vilium ipsa virtulum nutrix 
dootrina dissipatur. Scriptum namque est : Doctrina 
viriper paiientiam nomiuv (Prov, xix, 11). Tanlo 
crgo quisque minus ostenditur doctus, quanto mi- 
nub convincitur patiens. Ncque enim potest veraci- 
ter bona dicendo impendere, si vivondo nescit 
squanimiter aliena mala tolerare. 

(a) Tcrtius Carn., lev. mo,%ilionis, Belv., lev. 
fnovttionis, Laud., levitate motionis. 



minuB esse monstravit, qui in ipsa nos possidere 
nosmetipsos docuit.Quanta ergo si( impatientiflBCui- 
pacognosoimus, perquam ethoo ipsumamittimua 
poBsidore quod sumus.AudiantimpatienlesquDd per 
Salomoncm rursum dicitpr: Totum ^4 spiritum 
suum proferi siuttus,sapiens auicm diljeri ei reservat 
in posierum (Prov, xxix,U).Impalien(ia quippe im- 
pellente agilur ut totus foras spiritus proferatur ; 
quemidcircoper(urbatiocitiusejicit,quianullainte- 
riusdisciplinasdpienliflscircumcludit.Sapiensautem 

(b) Duo priores Gem., metius est, 

(c) Laud., Belv., Carnot. secundus, frenari. 



61 



REGULiE PA8TOUALI8 LIBBR. r- PARS TEHTIA. 



6« 



differt et reaervat ia poaternm. Lesus eoim, ia A 
presene se ulcisci noD desiderat, quia etiaro tole- 
raos parci optat, sed tamen Jaste (a) vindicari om- 
nia extremo jadicto non ignorat. 

At coatra admooendi sunt patientes, no in eo 
quod ezterius portant, inlerius doleant, ne tantn 
\irtaii8 eaorifloiam qnod integrum foras immo- 
]ant, intus malitiaB peste eorrumpant ; et eum ab 
bomioibus non sgnosoitur, sed tamen sub divina 
examinatione peccatur, laato deterior culpa dolo- 
ris fiat, quanto sibi ante homines virtutis speciem 
Tindicat. 

Dioend um itaque est patidntibus, ut studeant dili- 
gere quos sibi neoesse est tolerare ; ne ei pationtiam 
dilectio noo pequatur,in deterioremculpamodti vir- 
tusostenea veriatur.Unde Paulus cum diceret: CAa- p 
THa$ patiens est, illioo adjunxit : Benigna ett (/ Cor, 
ziii,4); videlicet ostendens quia quos ex patientia 
tolerat, amare etiam ex benignitate non cessat. 
Unde idem doctor egrpgius eum patientiam dieci- 
pulis sDsderet, dicens : Omnit amaritudo^ et tra, el 
indignatio, et damor^ ei blasphemia toUatur a vobis 
{Ephf^i. IV, 31), quasi cunctis exteriusjam bene con- 
positis adinterioraoonvertitar,dum subjuogit : Cum 
emni malitta {ikid.) ;quia nimirum frustra indigna* 
tio,c]amor et blasphemia ab exterioribus tollitur, sl 
ininterioribusvitiorummatermalitiadominatur;et 
iDcas&um foras nequitia ex ramis inciditur,(^) si sur- 
rectura mullipliciusintusinradice servatur. Unde 
et per semetipsam Veritas dicit : Diligite inimieot 
vettroM^ benefacite his qui cderunt vos^ et orate pro ^ 
persequentibuM ei ealumniantihus vos (tue. vi, 27). ^ 
Yirtus itaque est coram bomloibus, adversarios to- 
ierare ; sed virtus coram Deo, diiigere ; quia boc so- 
lum Deopj sacriflcium acoipit,quod ante ejus oculos 
io altari boni operisQammacbaritatisincendit.Hiao 
eitquod rursum quibusdam patientibus,nectamGn 
dilig<!ntibu8 dicit: Quid autemvides festucam in oettlo 
fratris itti, ettrabeminoculotuononvides{Matth,vUf 
3: Lue. \i, 41)7 Periurbaliu {c) quippe impatientis 
festacaest ; mHlitia vero in oorde, trabes in oculo. 
Illam namquo auru lontationis agitat, hanc autem 
consunimata nequilia pene immobiliter portat.Recte 
vero illic subjongitur: Hypocrita, ejice pHmum tra- 
be>n d$ oeulo tuOy et tune videbis ejicere festucam de 
oculo fratris tui (ibid,). Ac si dicatur menti iniquss 
ioteriua dolenti, et sanctam se exterius per patien- D 
tiam demoostranti : Prius a te moJem malitiflB 
exeuote, et tunc alios de iropalientiaB levitate re- 
prebende, ne dnm non studes Bin^ulationem vin- 
c<ir«, pejus tibi sit aiiena prava tolerare. 

Evenire etiam plerumque patientibus solet ut eo 
quidcia tempore quo vel advcrsa patiuntur, vel con- 

>a'; Primus et teriius Garnot., judicari. 

{rr'\ Trec, Laud., Rothom.,Lyr., duo priorosGc- 
mei-, si surreptura. 

{c; Primus Garnot., impalienlibus. 

\d) CarQ.primu8.^^//0 itoapfr(iu///.Meliu8in caBte- 
rii Mss., p^rdt(/t/, hoo est victus tuit, succubuit, a 
proposito excidlt. Eodem sensu sape usurpatur ab« 



tumelias audianl,nullo dolore pulsentar, et sio pa- 
tientiam exhibeant, ut custodire etiam cordis in- 
nocentiam non omittant ; scd cum post paululum 
bero ipsaquae perlulerint, ad memorlain revocant, 
igne se doloris iuQammant, argumenta ultionis in- 
quirunt,et mansuetudincm quam lolerantes habue» 
runt,retractooie8 in malitiam vertuotQuibus citiusa 
prflBdioante succurriti:r,8i quae sit 45 bujus permu- 
tationiscnusa pundatur. Gullidus namque advcri>a- 
riu8 bellumcontra duos movet, unum vidclicet in- 
fiammans utcontumelias priorinferat.alterum pro- 
vocane ut contumelias laesus reddat.Sed plerumque 
dum bujus jam victor est qui injuriam persuasus 
irrogat,6b illo vincitur qui illutam eibi aequHnimiter 
portat.Unius ergo victor quem commovendo subju- 
gavit, tota contra allerum virtute so erigit, eumque 
obsistentcm fortiter et vincentcm dolet ; quem quia 
commovcre in ipea contumeliarum jaculatione non 
potuit,ab apertocertamineinterim quie8cens,et se- 
creta suggestione cogitationem lacesoens, sptum 
deceptionis tempus inquirit.Quiaenimpubltco bello 
((f)perdidit,adexercenda80cculte inaidias exardes- 
eit.Quletis namquetemporejam ad victorisanimum 
redii,etvelrerurodamma, autinjuriarumjacula ad 
memoriam reducit, cunclaque quaa 8ibi illata sunt, 
vehementer exaggerans, intolcrabiliaoslcndit; tan- 
toque mentem moDrore conlurbat, ut plerumque vir 
patiens illase aequanimiter tolerasee post victoriam 
captivuserubescat, seque non reddidisseoontume- 
lins doleat,et deteriorarependere,8i occasio pra)bea- 
lur^quaerat.Quibus ergo isti eunt 8imile8,nisi his qui 
per fortitudinem in campo victores Bunt,sed per ne« 
gligentlam postmodum intra urbis claustra capiua- 
tur? Quibussunt similes^nisi iis quosirruensgravis 
languor a vita non subtrabit, sed leniter veniens 
(tf) rccidivafebrisoccidit? Admonendi sunt igitur 
patientes, ut cor post victoriam muniant, ut hostem 
publicobellosuperatum insidiari (/)m(Bniis mentis 
intendant; ut languorcm plue («;) reserpentem li- 
meant, ne hoslis callidus eo in deceptione post- 
modum majori exsultatione gaudeat, quo illa du- 
dum contra se rigida bolla victurum calcat. 

CAPUT X [AL XXX/rj. 

Quomodo admonendi benecoii et invidi» 

{Admonitio 11.) Altter admonendi sunt benevoli, 

atquealitcrinvidi. Admonendi namque sunt bene- 

voli, utsicalieniMboniscongandeant, quatcnus ba- 

berepropriaconcupiscant.Sicproximorum tactadi- 

ligendo laudent, ut ea etiam imitundo multiplicent, 

e si inhoc pr.Ysentis vitae statio ad certamen alie- 

num devoti faulores, sed pigri spectatores aasietanl, 

eo postcertamen sine bravio remaneant.quo nunc in 

certamine non laborant; et tuno eorum palmasftlfli- 

solute verbum hoc,ut in praef. Moral., c. iii, lib. 
xxxiti num. 1, necnon prstat. ad lib. xxvm. 

{e) Longip., rct/iviva febris. 

(/) In Gomci,: postcurrcctioaem,tn5{c/{an zn ejns 
meniibus. 

{gi Rothom , Lyr. et tree Gemet., repeientem. 



63 



SANCTI 6REG0RII MAGNI 



64 



cti respiciaDt, in quorum nunc laboribus otlosi per- A vehemenier, ei concidil vuUm ejus {Genes. iv, 4). Li- 



durant.Valde quippe peccamus, si aliena bene gesti 
non diligimus. Sed nil mercedisagimus, ei ea quao 
diiigimus, in quantum possumus non imitamur.Di- 
cendum itaque est benevolis, quia si imitari bona 
minime fesiinant qus laudanlesapprobant, sic eis 
virtutumsanclitassicut stultis spectaloribws ludi- 
crarum artium vaoitasplacet. Illi namque auriga- 
rum ethistrionumge8ta(a) favoribus efterunt, neo 
tamen tales esse desidcrant^quales illos conspiciunt 
esse quoslaudant. Miranlur eos placila egisse, sed 
tamen devilantsimiliter placcre. Dicendum est 46 
benevolis ut cum proximorum facla conspiciunt, 
ad suum cor redeant, et de alienis actibus non 
prflesnmant ; ne bona iaudent, et agere recusent. 



voritaque sacrificii^fratricidii seminarium fuit.Nam 
quem meliorem se esse doluit, ne utcunque esset 
{c) ampulavit.Dicenduro estinvidis quiadum se ista 
intrinsecus peste consumunt,etiam quidquid in se 
aliud boni habere videntur interimunt. Unde scrip- 
tum cst : f^ila carnium sanitas cordis, putredo ossium 
invldia{Prov,xiv, 30). Quid enim percarncs nisi in- 
firiiaqusedam ac lenera, et quid perossa nisi fortia 
acta signantur ? Ct plerumque contingit ut quidam 
cum cordis innocentia in nonnullis suisactibus in- 
firmi videantur, quidam vero jam quxdam ante hu- 
manoB oculoa robusta exerceant, sed tanien erga 
aliorumbonaintusinvidi«epestilentiatabes>cant.Bene 
ergodicitur: VHa carnium sanitas cordis ; quia si 



Gravius quippe extrema ullione feriendi sunt, qui- ^ mentisionoccntiacusloditur, eliam si qua foris in- 



bus placuit quod imilari noluerunt. 

Admonendi sunt invidi,ut perpendant quantaB ce- 
citatis sunt, qui alieno provectu deOciunt, aliena 
(6)exsultation6 contabescunt. Quantas infelicitatis 
Bunl,qu] melioratione proximi deteriores Gunt ; dum- 
que augmenta alien» prosperitatis aspiciunt, apud 
semetipsosanxie afflicti,cordi8 sui peste moriuntur. 
Quid istis infeliciu9,quo8 dum conspecta felicitasaf- 
ficit,p(Bna nequiorea reddit? Aliorum vero bona quffi 
habere non possunt, si diligerent, sua facerent. Sic 
quippe sunt universi consistentesin fjde^sicutmulta 
membrauno in corpore : quas perofficium quidem 
diversa sunt, sed eo quo sibi viuissim congruunt, 
unum fiunl.Unde fit ut pes per oculum videat,et per 
pedes oculi gradiantur ; ori auditua aurium Bcrviat, 



firma sunt quandoque roborantur. 47 Et recte illio 
subditur : Putredo ossium in(;((/ta,qQia per livoris vi- 
tium ante Dei oculos pereunt etiam quae bumania 
oculis fortia videntur. Ossa quippe per iovidiam 
putrescere, est qusdam etiam rubusla deperire. 
CAPUT XI [At. XXXV]. 
Quomodo admonendi simplices et versipeltes. 
{Admoniiio 12.) Aliteradmonendi suntsimplices, 
atque aliter impuri. Laudaudi suntsimplicesqaod 
studeant nunquam falsadicere,sed admonendi sant 
ut noverint nonnunquam vera reticere. Sicut enim 
semper dicenlem (d) falsitas lasit, ita nonnunquam 
quibusdam audita vera nocuerunt.Unde coram dis- 
cipulis Dominus locutionem suam silenlio tempe- 
rans,ait : Multa haheo vohisdicnre^sednuncnon potestis 



et ad usum suumauribus oris lioguaconcurrat;8uf- C iUaportare {Joan, x\i, 12). Admoncndi sunt igitur 



fragetur venter manibus, vcntri opereatur manus. 
In ipsa igitur corporis positiooeaccipimus.quod in 
actioneservemus.Nimis itaque turpe estnonimilari 
quod Bumus.Nostra sunt nimirum, qua) elsi imitari 
non possumus, amamuB in aliis ; et amantium fiunt 
qufeque amanlur in nobis.llinc ergo penBcnt invidi, 
charitas quants virtutis est, quee alieni laboris 
opera,no8ira8inelubore facit. Dicendum itaque cst 
invidis, quia dum se a livore minimecuBlodiunt,in 
antiquam versuti hostis nequitiam demerguntur. 
De illonamquescriptumest : Invidiaauiem diaboti 
mors intravit in orbem terrarum {Sap, ii, 24). Quia 
enim ipseccQtum perdidit, condilo hoc homini invi- 
dit,etdamnalionem6uam perditusudhucalios per- 



simpIiceB, ut sicutfallaciam semper utiiiter vitant, 
ila veritalem semper utiliterproferant. Admonendi 
sunt utsimpiicitatis bono prudentiam adjunganl, 
quatenus sic securitatemdesimplicitatepossideant, 
ut circumspectionem prudentise non amittant.Hino 
namque per doctorem gentium diciiur : Volo vossa-^ 
pientes esse in bono^ simptices autem in malo {Rom. 
XVI, 19). Hinc electos suos per semctipsam Veritas 
admonet.dicens : Estole prudentes sicut serpentes^ ei 
simplices sicut columbae {Matlh, x,16). Quia videlicet 
in elccturum cordibus debet et simplicitatem co- 
lumbffi astutia eerpentis acuere, et serpentis astu- 
tiam columbae simplicilas lemperare, quatcnus 
aec seducti (f) per prudentiam calleant, nec ab 



dendo cumulavit. Admonendi sunt invidi ut cogno- d intclleclus studio ex simplicilale torpescant. 



Bcant quanlis lapsibus succrescentis ruinu) subja- 
ceant, quia dum livorem a corde non projiciunt, ad 
aperlasoperumneqiiiti&sdevolvuntur.NisienimCain 
infidis8etacceptamfratrisho8tia!n,mininiepervenis- 
setadexstinguendam vitam. Unde scriptumest : Et 
respexii Dominus ad Abet et ad munera ejus ; ad Cain 
vero et ad munera ejus non respexit.lratusque est Cain 

(a) Rothom. et Lyr., laudibus. 

{b) ita Trec, Laud., Belvac.,tre8 Carnot.,Theod. 
el duo priores Gemet., qiiibus coucinunt vet. Ed. 
In Gilot. et rccentioribus le^. txaltaiione, 

{c) Duo priores Gem., teniavit, In Trec. et Cfflte- 
ris, amputavitf quos, licet ffigre, scquimur. 



At contra admonendi sunt impuri,ut quam giavis 
sit, quem cum culpa sustiortnt, duplicitatis labor 
agnoscant. Dum enim deprehendi metuunt, semper 
improbas defensionesquffirunt, semper pavidis sus* 
picionibus agilantur.Nil autem est addefendendum 
puritate tutius,niladdicendumveritatefacilius.Nam 
dum (/) fallaciam suam tueri cogitur,duro cor labore 

(d) lidein Gemet., tucessit. 

(e) Corb.,Carnot., Belv., Rothom., primus Aud., 
L.Yr., per prudenliam novi culieont, Longip., per 
prwt, nova cat, Sequimur Trec. Gemet., etc. 

(^Excu8i,anteGuss.,/*a/5i7rff(7m,reiuctantibu8M88. 
Anglic, Trec, Norm., etc Ibid., in Guss.et pleris- 



65 



REGDLiE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 



66 



ratigaiar.HiDC namque scriptum est : Labor labiorum A 

ipsorum operiet eos (PsaL cxxxix, 10). Qui eDim (a) 

nunc implei, tunc operit, quia cujus nunc animum 

perblandam inquietudinemexerUjtuncperasperam 

retribuiionem premit. Hino per Jeremiam dicitur : 

Docuerunt linguam suam loqui mendaciumf ut inique 

agereni lahorarerunt (Jerem,\Xyb). Ac si aperte dice- 

relur:Qui amici esse veritalis sino labore poteraut, 

ut pcccent laborant ;cumque vivere simpliciler re- 

nuunt,laboribus(6) ei ^unt ut moriantur.Nam ple- 

rumqoe in culpadeprehensi,dum quales8int(c) co- 

gooaci refugiuntjSese sub fallaciee velamine abscon- 

dant.et hoc quod peccant, quodquejim aperte cer- 

Ditar,PXCUsaremoliuninr ; ita ut ssepeisqui eorum 

culpas corripercsiudet,asper&a3 falsilatis ncbulisso- 

duciuF,pene amisisse Fevideatquod dceisjam ccr- j. 

tum ienebat. Unde recta subJudsae specie per pro- 

phetam contra pe3cantem animam excueantemque 

se.diciiur : Ibi habuit foveam ericiu.% {hai. xxxiv,15). 

Ericii quippe nomine impurae mentissescquecallide 

defendeniis duplicitasdesignatur^quia videliceteri« 

ciuscum appreheoditur,ejusei48caputcernitur,et 

pedes videnlur,ei corpus omneconspiciiur ;8ed mox 

ui apprebensus ruerii, semetipsom in (d) spbfer&m 

colligii, podes inlrorsus subtrahii,caput abscondit, 

et intra tenentis manus totum simul amiititur,quod 

totum aimul ante videbaiur. Sic nimirum,sicim- 

pure mentes suni, cum in suisexccssibus compre- 

benduniur.Caput enim ericii ccrnitur, quia quo iui- 

tioad culpam peccaior accesserii videtur. Pedes eri- 

cii conspiciontur^quiaquibusvestigiisnequiiiasil 

perpetrftta cognoscitur, et iamen adductis repente L 

eicosationibus irapura mens introrsus pedes colH- 

git,quiacunctainiquitali8 sua; vesligia abscondii. 

CaputsubirahH, quia miris defcnsionibus necin- 

choasse so malum aliquod ostendit.Bl quasi splisra 

in manu tenentis remanet, quia is qui corripii, 

cuncta quae jnm cognoverat subiio amittens,involu* 

tom intra conscientiam peccatorem tenet ; et qui 

toiam jam deprehendendo viderai, (ergiversatione 

prave defensionis illusus totum pariter ignorat.Fo- 

▼eam ergohabeiericius in reprobis, quia (e) muli- 

tiose mentisduplicatassese iaira se coUigens abs- 

condit in teoebris defensionis. 

Audiant impuri quod scriptum est : Qui ambulat 
fimpliciler^ ambulat confidenter (Prov, x,0). Fiducia 
quippemagnaesecuriiatisestsiDrpliciiasactionis.Au- ^ 
diant quod sapieniis ore dicitur : Spiritussanclusdi' 
sciplinse efugiet fictum (Sap. i, 5). Audiani quod 
Scriptora rursum teste perbibetur : Cum simplicibus 
sermocinatio ejus (Prov. iii, 32). Deo enim sermoci- 
nari^esi per i!lu8traiionem suae prssentioe huroanis 
meniibas arcana revelare. Cum Bimplicibus igitur 

que Excusis, eonatur vel conantur, pro co^fur, quod 
babea io Corb., Trec, Laud., eic. 

(a) Quinque Anglic, nunc implicat, nullo ex no* 
stris coneentiente. 

(6) Corb., Belv. ei secundua Cbtd,, exiguntur; 
aequimar Trec et ceieros. 

(c) Trec, Garoot. et Belvac, eognoscere fugiunt. 



sermocinari dioiiur ; quia de supernis rayeteriis 
illorum mentcs radio sus visitaiionis illuminai, 
quos nulla umbra duplicitatis obscurat. Est autem 
speciajeduplicium malum, quia dum perversa et 
duplici actione caeteros falluni, quasi prsstantius 
cffiteris prudentes se esso gioriantur ; et quia 
districtionem retribulionis non consider«int,de dam- 
nissuis miseri cxsuliant. Audiantautem quomodo 
super illos propheia Sophonias vim divinffi animad- 
versionis iatendHt.dicens : EccediesDomini venitma^ 
gnus et horribilis, dies irx dies i7/a, dies tenebrarum 
ci caliginis^ fiies nebuias ei turbiniSj dies tubas et cian^ 
goris super omncs civitates munitas,et super omnes an- 
gulosexceisos{SophA,ii^ib). Quid enim percivii&iea 
munitasexprimitur, nisi suspcctscmenteset fallaci 
semper defensione circumdatae, qud3 quoiiesearLm 
culpacorripitur, veritatis ad so jacula non admit- 
tunl? Et quid per excelsos angulos (duplex quippe 
semper esi in angulis paries) nisi impura corda 
signantor? qus dum veritatis simplicitaiem fu* 
giuni, ad scmetipsa quodammodo duplicitatis per- 
versitaie replicantur,et,quod est deterius, apud co- 
gitationessuas in fustu prudcntise ex ipsa seculpa 
impuritatis extolluni. Dics igiturDomini vindicta 
atque animadversionis plenasupercivitatesmuniias 
ctsuperexcelsos anguIosvcnit,quia iraextremi Judl- 
cii humana corda et defensionibus conira veritatem 
clausadesiruii, et duplicilalibusinvoluta dissolvii. 
Tunc enim munitae civilates caduni, quia mentes 
Deo (/) impenetratoe damnabuntur. 49 Tuoc excelsi 
anguli corrount, quia corda qujB se per impuriiaiis 
prudenliameriguntyOer justitia3 8enienliamproster- 
nuntur. 

CAPUT Xn [Ai, XXXVI\, 
Quomodo admonendi sunt incoiumes et cegri, 
(Admoniiio 13). Aliter admonendi sont incolumes, 
atque aliter sgri.Admonendi suot incolumes, oi sa- 
lulem corporisexerceant ad salutem mentis; nesi 
acceplaeincolumitatisgratiam adusumnequitise in- 
clioent, dono deleriores fianl ; et eo postmodum 
supplicia graviora mereauiur,quo nunclargioribua 
bonis Dei mHle uli non metuunt. Admonendi sunt 
incolumes,neopporlunitatcm salutis in perpetuum 
promerendae despiciant.Scripium namque est lEcce 
nutic tempus acceptabile, ecce nunc dies saluiis (II 
Cor, VI, 2). Admooendi sunt neplacereDeo si cum 
possuniDoluerini, cum volucrint sero non possint. 
Hino eat enim quod eos posl sapientia deserit, quos 
prius diutius renuentes vocavit, dicens : Vocavit et 
renuislis ; extendi manum meam^ ei non fuil qui aspi- 
ceret ; despexistis omne consilium meum^et increpaiio- 
nes meas negiexistis ; ego guoque in interitu vesiro n- 
debo, et subsannabocumvobis quodtimebaiis advene" 

(d) Trec, Bellov. et alii velust., «pf ram. S\c scrl- 
bi sphaeram inantiquioribusCodd.jamobservavimuB. 
(«)Primu8 Carnot., maliiiosa mens duplicaia, 
(/)Ita Trec, Rothom.etal.Norm. In lerlio ^«^ttvol 
\eg\[\3T^impteni(entes, lo omnibusfereE<^\tiat suspe- 
cise. 



67 



SANCTI GRK60R11 MAGNI 



68 



rU (Prov. 1, 24, seq.), Et rnrsura : Tune invocabufU Q rursnm scriptum esl: Filivii nolinegligere diseipU- 



me^ et non exaudiam ; mane consurgent, et non inve- 
nientme{lbid,2S), Salus itaque corporis quando ad 
beoe operanduTn accepLadespicitur.quaDtisitroane- 
ris amissa sentltur.m iDfructuoso ad ultimum qu«- 
ritur,qu£ congruo concessa tempore utililer non ba- 
betur.Uodebene pcr Saloaionem rursum dlcitur : 
Ne dexalietiis honoremiuum, et annos tuos crudcii ; 
ne forte impleantur exiranei viribus tuiSyCt labores lui 
sini ia donto aliena, ei gemas in novissimis, quando 
consumpseris carnes ei corpustuum {ibid,y, 9, seq.). 
Qui namquealienianobissunt.nisi malignispiritus, 
qui a coeleatis sunt patrim sortc separuti ? Quis vero 
hoDor nosterest, nibi quia in luteiscorporibuscon- 
diti, ad Conditoris tnmen noslri sumus imnginem et 



nam Domini^neque fatigeris cum abeo argueris.Quem 
enim diligit Dominus cnshgat, flagellat autcm omnem 
filium qnemrecipit {Hebr. xii, 5, 6). Hinc Psaimista 
ait : Multas tribulationcs justorum,{c) elde omnibushis 
liberavit eos Dominus{Psal. xxxiii, 20). Hinc quo- 
que bcatus Jrb in dolore exclamnns, ait : Si justus 
fuero, non ievaho capul^saluraius affliclumeet miseria 
{Job.Xf 15). Dicendum cst fO'^\\s, ut si ccelestem pa- 
Iriam, suam crcdunl, nocessario in bac laborcsve- 
lut in aliena patiantur. Ilinc est enim quod lapides 
exlra tunsi 8unt,ul in constructione templi Domini 
absquc mallci eonitu ponerentur : quiavidclicet nunc 
foris pcr flagella tundimur, ut inlus (d) in templum 
Dci poslmoduro sinediscipliiide percussione dispo- 



siroilitudinemcreati? Velquisaliuscrudelis est,ni8i n namur^quatenus quidquid in nobis estsuperfluum 



ille angelus apostata,qui ct scmetipsum poQna mor- 
tis superbiendo perculit^et iuferrc morle in humano 
generi etiam pcrditus non pepcrcit? Honorem itaquo 
suum alieni8dat,qui ad Deiimaginemelsimilitudi- 
nem condituSfVitssuie tempuru(ajmalignorumspi- 
rituum voluptatibus administrat. Annos etiam suos 
crudeli tradit, qui ad voluntatem maledominantis 
adversarii accepta vivendi spatia expcndit.Ubi bene 
subditur : Ne forfe implcaniur cxlranei viribustuis.ei 
iabores tuisintindomouliena.Quisquistium per ac- 
ceptam valeludinem corporis, pertributam sibi sa- 
pientiam mentis,non exercendis virtuiibus,8ed per- 
petrandis vitiis elaboral, nequaquam suis viribus 
8uam domum, sed cxtraneorum habitacula, id est 
immundorum spirituum ractamuItiplicAt,nimirum 



modo percussio resecet, et tunc sola nos in cBdiOcio 
concordia cbaritatis liget. Admonendi sunt 8Pgri, ut 
cons^dorent pro percipicndisterrenis hiereditatibus 
quam dura carnales illios disciplins flagella casti- 
gcnt. {e) Qufficrgo nobis divino; correptionis pccna 
gravis est,perquametnunquam amittenda hasredi- 
taspercipitur,etsemperinansura8uppliciavitantur? 
Hinc etenim Paulus ait : Patres quidem carnis nostrx 
habuimus eruditores^et rcverebamureos; {f)ponmulto 
fnogis obtemperabimus patri spiriiuuM,et vivemusf 
Ei ilii quidem in (empore paucorum dierum secundum 
voluntatem suam erudi^banl nos ; hic aufem ad id 
quod uiiie est in recipiendo sanciificationem ejus {Uebr, 
XII, 9, 10). 
Admonendl sunl egri, ut considercntquanta sa- 



vel luxuriando, vel superbiendo agens, ut etiam se ^ luscordis sit molcstia corpoMli?, qus ad cognitio- 



addilo, perditorum numerus crescat. Bene autem 
subditur : Et gemas in novissimis, quando consunipse' 
riscameset corpui tuum. PIerum<jue enim accepta 
SOsaluscirnisper vitia(6)expendilur; sedcum re- 
pente eubtrahilur,cum molestiia caro atteritur,cum 
jame^^redi anima urgotur,diu male babita quasi ad 
bene vivendum salusamissa roquiritur.Kt tunc gc- 
munt hominesquod Deo servire noluerunt, quando 
damna ncgligentiae sus recuperare serviendo nequa- 
quam possunt.Unde alias diciiur: CumoccidereteoSy 
iuncrequirebant eum {Psal. lxxvii, 3i). 

Atcontra admonendi sunt seri, ut eo se Glios Dei 
8entiaDt,quoillo8di8ciplinflc flagclla castigant. Niai 
enim correctis haereditatemdaredisponeret.erudire 



nem sui mcntem revorat, etquam plerumquesalus 
abjicit, infirmitaiis {g) meinoriam rerormat, ut ani- 
mus qui extrasein elalionem ducitur,cuisitcondi- 
tioni subdituSfCx percusea quam sustinet carne me- 
moreiur.Quid recte per Balaam (si tamrn vucem Dci 
8ubs6quiobcdiendovoluisset)in ipsacjusitinerisre- 
lardatione sigoatur {Num, xxii, 23 seq.) Dalaaiu 
namque pcrveniie ad propositum lendit, sed cjus 
votum animal cui praBsidet prflepedit. Prohibitione 
quippeimmoraiaasinaangclum videt^quem bumana 
mens non vidct ; quia plerumque caropermolestias 
tarda flagellosuo menliDeum indicai, quem mens 
ipsa carni praesidens non videbat, ita ut anxietatom 
spiritus proflcere in hoo mundo cupientis,velut iter 



eos per molestias non curaret.Hincnamque ad Joan- D tendentis impediat, donec ei invisibilem qui sibi ob- 
nem Domious per angelum dicit: Ego quos amo viat innotescat. Uode et 51 bono pcr Petrum dici- 
arguo et castigo {Apoc. iii, 19 ; Prov. iii, 11). Hinc tur : Correpiionem habuii suaf vesanix subjugale mu" 



{a) Gilot. et alii recent.,8en8u itafere postulante, 
maiignorumspiriiumvoiuntatibus; cum invet. Ed. 
et in omnibus fere Mes. nostris, sc, Trec» Laud.^ 
Belv., Corb., Carnot., duobus prioribus Gomet., 
exstet vo/tt^a/t/m5.Malignorum spiriluuro voluptates 
appellat, quas illi sugfteruntetoiTerunt. Paulo post 
habentetiam Laud., Corb., Delvac. et secundus 
Garnot., ad votupialem ; aeouB Treo. et al. Per vo- 
inptatem intelligi quoque potest beneplaoitum. 
Quod idem esse videtur cum voluntate. 

{b) Secundus Cdirnot., extenditur. 

(^) Extremam hujus versus partem non habent 



Trec, Gemeticenacs, Val. Cl ,Theod., aliique plur. 
et prxstantissimi Ms. 

(dj Laud., iniempio. 

(e) Carnot. primus, Quxre ergo nobis, 

(V)InCd., nonnemulto.Tveo,^ Belvac, Garoot. et 
pl., eodein sensu, habent simpliciler, non muito 
magis, 

(^)Sic Trec, Carnotenses et ul. Editores omnca, 
lcgentes mfmorta, senaum corrupcunt. Hic eigni- 
flcatur moleeiiam corporis reYooare memoriam ia- 
flrmitatis, quam plerumqtteBbigitoptimavaleludo. 



69 



REGULiE PASTORALIS LIBER. — PARS TEKTL\. 



70 



tum, quodin hominis voce loquem prohibuit prophelx 

insipieiU%am(UPetrAi, 15). lasanus quippe hotno a 

subjugali muio corripltur,quando elaia meDsbu* 

miJiUtisboQum quod tenere dcbeat ab alQicta carne 

memoratur.Sed bujus correplionis donum idclrco 

Balaam noa obtinuit, quia ad malodicendum per- 

gens^vocem.Qoa mentcm muta? it. Admooendi sunt 

cgri ut oonsidereat quanti sit muneris molestiacor- 

porali8,qus et admissa peccata diluit, et ea qus ad- 

mitti poterant compescit ; quae sumpla ab exleriori- 

bu8 plagi8,concu8da3 menti pcBnitentiae vulnera inQi- 

git.UDde scriptum esl : Livor vulneris abslergit mala^ 

(a) ei plagse ia secrelioribus ventris (Proi;.xx,30) Mnla 

enim livor vuloeris abstergit.quia flagcllorum dolor 

vel cogitatas, vel perpetratas nequitias diluit. Solet 

vero ventris appellatione mens accipi ; quia sicut 

veoter consumit escas, ita mens pertractando exco- 

quitcuras. Quia enim venter mdnsdicilur, ca son- 

tentia docetur qua scriptum est : Lucerna Domini 

spiraculum hominis^ quae investigat omnia secreia 

ventris {ibid.) Ac si diceret : Divini afflalus illumi- 

natio^cum in meotem bominis venerit,eam sibimet- 

ipsi illuminans ostendit, quae ante Spiritus sancti 

adveotum cogitationes pravas el portarepoterat,ct 

pensare oesciebat. Livor ergo vulneris abstcrgit 

mala, et plage in secretioribus vcntris ; quia cum 

exterius percutimur, ad peccaiorum nostrorum me- 

moriam taciti afflictique revocamur, atquc ante 

ocnlos nostroi cuocta qu« a nobis sunt male gesta 

reducimus, et per boc quod foris patimur, magis 

intas quod fecimus dolemus. Unde flt ut inter 

aperU vulnera corporia ampliua nos abluat plaga 

feercla ventris, quia sanat nequitias pravi operis 

occnitum vulnus doloris. 

AdmoDendisuotegriquateouepatientisvirlutem 
8ervent,ut incessanter quanta Redemptor noster ab 
bis quos creaverat,pertulit maIa,con9iderent;quod 
iot abjecta conviciorum probra sustiauit ; quod de 
maou aotiqui hostis captivorum an'mas quotidie ra- 
pteo8,re8ultaDtiu m alapas aocepit ; quod aqua salutif^ 
oosdilueas, a perfldorum sputis faciem non abscon- 
dit ; {b) qcod advooationesua oos ab «ternis suppli- 
ciia liberans, taoitus flagella toleravit ; quod inter 
aogolorum cboros pereones nobis honores tribuens, 
eolaphos periolit; quod a peccatorumnospunctio- 
DibosfulvanSySpiuisoaputaupponerenonrecuaavil; 
quod cteroo nos dulcedine inobriaas in siti eua rellis 
atiioritudioem accepit ; quod qui pro nobis Patrem, 
qoamvlsdiviDitateesaet 8equaIis,adoravit, aub irri- 
iiooe adorelus tacuit ; qaod vitam mortuis prspa- 
rana, osqaead mortem ipsevita pervenit.Curitaque 
asperam creditur, ul a Deo homo toleret flagella pro 
maliSy ai tantaDeus ab homioibuspertulit mala pro 
booia? Aut quis eanaiotelligeotia de percussiooe 
8oa injeraloiexistati se ipse hino sine flagello non 
exiit, qui hic sioe peccato Vixit? 



A CAPUT XIII [AL XXXVll]. 

Quoniodo admonendi qui flagelta metuunt^ et qui 

contemnunt. 

[Adnionitio 1 i).AIitcr admoncndi sunt qui flagoila 

roetutnt, 59 et proptoreainnooentervivunt ; atiiuo 

aliter admonendi sunt, qui sic in iniquittiio durue- 

runt, ut neque per flagella corrigantur. Dicendum 

namquo est flagella timentibus, ut ct bona tcmpora- 

lianequaquam pro magno desiderent, qua adesse 

etiam pravis vidcnt:etmoIa praesentia nequaquam 

velut intolerabilia fugiant, quibus hic plerumque 

eiiam bonos Hfncl non ignorant. Admonendi sunt ut 

si malis veraciter carere desiderant^esternasuppli- 

cia perhorre8cant,neque in huc suppliciorumtimore 

remaneant, sed ad amoris gratlam nutrimentocha- 

ritatis cxcrescant. Scriptum quippe eet: Perfecta 

A charitas forasmittit timorem (I Joan. iv, i8). Et rur- 
sum scriptum est : ^on accepistis i^piritum servitutis 
itCTum in timore^ sed spiritum adoptionisfiliorum, in 
quo clamamus : Abba pater {Rom, vm, <5). Unde 
id^m doctor iterum dicit : Ubi spinlus Domini, ibi 
tiiertas (H Cor, iit, 17). Si crgo adhuo a prava ao- 
tione formidata pocna prohibct, profecto f^ormidan- 
tis animum nulla spiritus libertas tenet.Nam si pce- 
nam non metuoret^culpam proculdtibioperpctraret. 
Ignorat itaque mens gratiam libertatis, quam ligat 
servitus timoris. Bona enim pro scmetipsis amanda 
8unt,etnon pccnis compellentibus exeequenda.Nam 
qui propterea bona facit, qula iormenlorum mala 
metuit,vuItnon cssequod metuai, ut audenter illi- 
cita committat. Unde luce clarius constatquod co- 

C ram Doo inoocentia amittitur, anto cujua oculos 
de&idcrio peccatur. 

At coutra bi, quos ab iniquitatibus nec flagella 
compescunt, tanto acriori Invectione feriendi sunt, 
quanto majori insensibilitatedurUerunt.PIcrumque 
enimsinededfgnationededignandi sunt,sino dcspe- 
ratio formidinem incutfat, et subjuncta admonitio 
ad 8pem reducat.Districteitaquecontra illosdivina 
sententis proferend» sunt, ut ad cognitioncm sui 
considerata leternaanimadversione revocentur. Au- 
diantenim in se impletumesse quod scrlptum cst : 
Sicontuderis stultum in pila, quasi plisanas ferienli 
desuper pilo, non auftretur ab eostultitia ejus [Prov. 
xxvii, 22). Gontra hos propheta Domino conqueri- 
tur^dicens : Aitrivisti eos, et renuerunl acciprre dim- 

D ptinam{Jer. v, 3). Hinc est quod Dominus dicit : 
hua^feci et perdidi populum istumfet tamen a viis suis 
nonsunt reversi (Isai. ix, 13). Hioc rursum ait: Po- 
pulus nonest reversus ad percutientem se [Jer. xv, 6). 
Hinc voco flagellantfum propheta coDqueritur, di- 
cens : Curavimus Dabylofiem et non cst snnata [Jer. 
L1, 9). Babylon quippe curatur, neo tamen ad sani- 
latcm reduoitur,quando mens in prava actione con- 
fusa, vcrba correptionis audit.flagella correplxoms 
percipit,et tamen ad recta salutis itinera redue oon- 



(tf) Qemttlceoiei, #f ploda. 

t b) tm mm fnvim liii. Anf ne. «i n^itHi, 



quod }foeaiian$ sua. Signifloatur Cbri«iutxi uV ^wl 
loifthu, lidvoettiai apnd patftm no% \\\^mT%. 



71 



SANCTI GREGORII MAGNI 



72 



temnit. Hinc captivo Israeliiico populo, nec tamen A reprehensoribus non videntur. Unde nonnunquam 



ab iniquitate converso Dominus exprobrat, dicens: 
Versa est mihi domus IsraeL in scoriam ; omnes isti 
cBs, et (a) stannumf et ferrum^ et plumbum in medio 
fomacis (Ezech. xxii, 18). Ac si apcrle dical: Pur- 
gare eos per ignem tribulationis volui, el argentum 
illoe vel aurum (ieri qusesivi, sed in fnrnacc mibi in 
S9, filannum, et ferrum, et plumbum versi sunt, 
quia nonad virlulem, sed ad vitiaetiam in tribula- 
tione proruperunt.^3 quippc dum pcrculitur, am- 
plius metallis cslerissonitum rcddil. Qui i^itur in 
percussione positus erumpit ad sonitum murmura* 
tionisyin «s versus est 58 in roedio fornacis. Stan- 
num verocumex artecomponitur, argenti speciem 
mentitur. Qui ergo simulationis vitio non carel in 



mens in superbiam extoIlitur,et quos loquentesau- 
dit, quasi infirmos despicit. Cumque os corporis 
claudit, quantum se vitiis superbiondo aperiat non 
agnoscit.Linguam ctenim premil,mentem elevat; et 
cum suam nequitiamminimeconsiderat,tantoapud 
secunctos liberiu3,quanto etsccrctiusaccueat. Ad- 
monendi sunt igitur nimistaciti, ut scire sollicile 
studeant, non solum quales foris ostendere, sed 
cliam quales se del)eant intus exhibere, ut plus 
ex cogitationibus occuitum judicium quam ex ser- 
monibus reprehcnsionem meluant proximorum. 
Scriptum namque est : Fi7t* mi, attende sapientiam 
meam, et prudentiae meae inclina aurem iuam, ut cu- 
stodias cogilationes (Prov. v, 1). NiJ quippe in nobis 



Iribulatione, stannum factus est in fornace. Ferro R cstcorde fugaciu8,quod anobis loties recedit, quo' 



autem utitur, qui vits proximi insidiatur. Ferrum 
itaque in fornace est qui noccndi maiitiam non amit- 
til in tribulatione.Plumbum quoque csteris metaliis 
est gravius. In fornnce ergo plumbum invenitur, 
qui sic pecoati sui pondere premitur, ut etiam in 
tribulatione positu8(6)a terrenis desideriis non leve- 
tur. Ilinc rursum scriptumest: Multo laboresuda^ 
ium estj et non exivit (c)de ea nimia rubigo ejus neque 
perignem{Ezech»xxiVy 12). Ignem quippenobis Iri- 
bulationis admovet, (d) ut in nobis rubiginem vitio- 
rum purgt*.t ; sed necper ignem rubiginem aniitti- 
mus, quando et inter flagella vitio non caremus. 
Hinc Propbeta iterum dicit : Frustra conflavit confla-- 
ior ; matitiae eorum non sunt consumptse {Jer. vi, 29). 



ties per pravas cogitaliones defluit. Hinc etenim 
Psalmista ait : Cor meum dereliquii me [Ps, xxxix, 
13). Hinc ad semetipsum rcdiens, ait : Invenit servus 
luus cor suum ut oraret te (\\ Jjeg, vii,27). Cumcrgo 
cogitatio per custodiam 54 restringitur, cor quod 
fugerc consuevit invenilur. 

Plerumque autem nimis taciti cum nonnullaln- 
justa patiuntur,eo in acriorcm dolorem prodeunt, 
quo ea qua; susfincnt non loquuntur.Namsi illatas 
molestias tranquille Iinguadiceret,(p)aconscientia 
dolor emanarct. Vulnera enimclausaplus cruciant. 
Nam cum putredo quas interius fervet ejicitur, ad 
salutem dolor aperitur.Scire igiturdebent^qui plus 
quam cxpedit tacent,no inter molestaquae tolerant, 



Sciendum vero est,quod nonnonquam cum intcr p dumlinguamtenent,vim doloriscxaggerent. Admo 



flagellorum duritiam remanent incorrecti, dulci 
sunt admonitione muIcendi.Quos enim crnciamenta 
non corrigunt, nonnunquam ab iniquis actionibus 
leoia blandimenta compescunt/quia etplerumque 
ffigros, quos fortis (e) pigmenlorum potio curare 
non valuit, ad salutem prislinam tepens aqua revo~ 
cavit; et nonnulla vulnera qus curari incisione 
nequeunt, fomentis olei sanantur. Etdurus(/)ada- 
maa incisionem ferri minime recipit, sed leni hir- 
corum sanguine mollescit. 

CAPUT XIV [AL XXXVIIl]. 

Quomodo admonendi tacitumi et verbosi, 

(Admonilio 15).A1iteradmonendi suntnimis taciti, 

atquealiter multiloquio vacnntes.Insinuari namque 

nimis tacitia debet,quia dum qua^dam vitiaincaute 



nendi suntenimut ei proximossicutsediligunt^mi- 
nime illistaceantundeeosjusterepreheoduot.Vocis 
enim medicamine utrorumque saluti concurritur, 
dum et ab iilo qui infert actio prava compescitur, 
et ab hoc qui sustinet dolorisfervorvulnereaperlo 
temperatur. Qui enim proximorum malarespiciunl, 
et tamen in silentio lingiiam premunt,quasi cons- 
pcctis vulneribus usum medi(:amini8eubtrahunt,ei 
eo mortis auctores flunt, quo virus quod poterant 
curare noluerunt. Lingua itaque discrete rrenanda 
est, non insolubiliter obliganda. Scriptum naroque 
est : Sapiens tacebit usgue ad tempus [Eccli, xx, 7), 
ut nimirum cumopporlunumconsiderat.postposita 
censurasiientii, loinendoquaecongruunt, in uBDm 
se utilitatisimpendat.Etrursum 8criptume£t:rfm- 



fugiunt,occultedeterioribusimplicantur. Namsaepe D pus tacendiy et tempus loquendi (Eccle. iii, 7). Dis- 



linguam quia imrooderatius frenant,incordegravius 
muliiloquium tolerant ; ut eo plus cogitationes in 
mente ferveant^quo illas violenta custodia indiscreti 
silentii angustat. Que plcrumque tanto latio dif- 
fluunt,quanto se esse securius fiestimant,quia forisa 

(a) Hic et infra semper legitur, stagnum^ in 
Trec, Corb. Laud. et Gcmet. 

(b) Gemet. aliique Norm. cum tertio Carnot.y 
xternis desideriisnon elcvetur. 

(c) Gorb, deeo. Laud., de camino. 

(djTrec, Corb., Gemet. et alii Norm., ut in 
nos,.. purget. 

(e) Garnot.primu8,ptirpam«ntorttm,quem sequere- 
murnisiTrec. etcieteriMss. nos cogerent preferre, 



crete qoippe viciesitudinnm pensanda sunt tempora, 
ne aut cum restringi lingua debet,perverbainuti- 
iiter defluat ; aut cum loqui utiliter potest, scmetip- 
sam pigre restringat. Quod bene Psalmista conside- 
rans, dicit : Pone^ Domine, custodiam ori meo, et 

pigmentorum. 

(/)Trec., duo priores Gemet. et vetust.,flrffl»waw«; 
ibid., pro recipit, Laud. habet mtnun^ non recipit^ 
oplimo sendu, sc, adamas ne minimam quidem 
ferri incisionem patitur. 

(g) Corb., Laud. Belvac.,8ecundus Carnot.,mtf7M 
a conscientix dolore aliena maneret. Belv. tamen et 
secundus Garnot. habent, manaret^ pro maneret^ 
errore amanuensis. Sequimur Trecensem et alios. 



73 



REGUL^ PASTORAUS LIBER. — PARS TBRTIA. 



74 



euium circumstantiss labiis meis {Ps. cxl, 3). Non A Jaeobus ait : Si quisputat se reltgiosum esse non r^- 



enim poni ori 8uoparietem,8ed ostium petit^quod 
▼idelicet aperilur et clauditur. Unde ct nobia caute 
discendum est, quatenua os discretum et congruo 
tempore vox aperiat, et rursum congruo taciturnitas 
elaudat. 

Ai contra admonendi sunt multiloquio vacanles, 

ol vigilanteraapiciant a qoanto rectitudinis statu de- 

pereunl, dum per multipliciaverba dilabuntur. Hu- 

mana etenim mens Hqu» more (a) circu mclusa ad su • 

perioracolligitur.quiailludrepetitunde descendit; 

et relaxata deperit, quia se per inflma inutililer spar- 

git. Qoot enim supervacuis verbis a silentii sui ccn- 

sara dissipatur, quasi totrivis extra se ducitur. Un- 

deet redireinterios ad sui cognitionem non sufficit, 

quia per multiloquium sparsa, a secreto se intimae n 

eoQsideratioDis excludit. Totam vero se insidiantis 

bostis vuloeribus detcgit, quia nulla munitione cus- 

todie circumclndit. Undescriptum est: Sicut urbs 

fetens etabsque murorumambitu, Ua vir qui non po* 

lesi in loquendo eokibere spiritum suum (Prov. xxv, 

25;. Quiaenim murum silentii non habet, patet ini- 

mici jaoulis civitas mentis ; et eum se per verba ex- 

tn semetipsam ejicit, apertam se adversario osten- 

dii. Quam lanio ille sine labore superat, quanto e^ 

ipia qa« vincitur, contra semetipsam per multilo- 

qaium pognat. 

Pleraroqae autem quia per quosdam gradus desi- 
diosa mens in lapsum casus impellitur, dum 55 
otiosa cavere verba negligimus, ad noxia perveni- 
mns; at prius ioqai alienalibeal, postmoJum detra- p 
etionibas eorum vitam (6) de quibus loquitur mor- 
deat,ad extremam verousqoe ad apertas lingua con- 
tameliaserampat.Hincseminanturstimuli.oriuntur 
rix8, accendnntur faces odiorum, pax exstinguitur 
eordtoai. Uode bene per Salomonem dicilur : Qui di- 
mittit aquamt caputest jurgiorum {Prov, xvn, H), 
Aqaftoi quippe dimittere esl linguam in fluxum elo- 
quii relaxare. Quo conlra in l>ona etiam parte ite- 
rom dtcitar : Aqtia profunda^ verbaexore viri {Ibid,, 
xviii, 4). Qai evfio dimittit aquam, caput est jurgio- 
roro, quia qui linguam non refrenat, concordiam 
disaipat. Unde e diverso scriptum est : Qui imponit 
stuUo sitentiumt iras mUigat {tbid. xxvi, 10). Quod 
aoieaimaltiIoquioquisque8ervieas,(c)reclitudinem 
Jostitiae tenere nequaquam possit, lestatur Propbeta, 



frenans linguam suam, sed seduccns cor suum^ hujus 
vanaeslreligio {Jac. i,26). Hinc rursum ait iSilow" 
nis homo velox ad audiendumt tardus autem ad to' 
quendum [loid., i9j. Hinc iterum, lingu» vim defl- 
niens., adjungit : Inquielum malum, plena veneno 
mortifero \Jac. iii, 8). Hino per semetipsam nos Ve- 
ritas admonet, dicens : Omne verhum otiosum quod 
locuii fuerinl homines, reddent de eo rationem in die 
judicii {Matth, xir, 3(S). Oliosuin quippe verbum est, 
quod aut rationejuslfls nccessilalis, aut intentione 
piffi utilitatis caret. Si ergo de otioso sermone ratio 
exigilur^pensemusqus pcBnamuliiloquium maneat, 
in quo etiam per noxia verba peccatur. 
CAPUT XV [Ai. XXXIX]. 
Qunmodo admonendi pigri et prxcipites. 
{Admonitio 16.) Aliter admonendi sunt pigri, at- 
que aliter precipites. lili namquesuadendi sunt, ne 
ageoda bona, dum diflerunt, amitlant ; isti fero ad- 
moncnd* sunt, ne dumbonorum tempus incautefes- 
tinandopraeveniunt,eorum merita immutent. Pigris 
itaque intimandum est quod sffipe dum opportune 
agere qus possumus nolumus, paulo post cum vo- 
lumusnon valemus.Ipsaquippementisdesidis dum 
congruo fervore noo accenditur, a bonorum deside- 
rio funditus, convalescente furtim torporemactatur. 
Unde aperte per Salomonem dicitur : Pigredo immit' 
tit soporem {Prov. xix, 15). Piger enim recte sentien- 
do quasi vigilat, quamvis nii operando torpescat, sed 
pigredo soporem immittere dicitur, quia paalisper 
etiam {d) recte sentiendi vigilantia nmiUitur, dum a 
bcnc operandi studio cessatur. Ubi rectesubjungi- 
tur : Et anima dissoluta esuriet {Ibid.), Nam quia se 
ad superiora stringendo non dirigit, negieotam se 
inferius per desideria expandit; et dumstudiorom 
sublimiumvigorcnoaconstringitur,cupidilatisinfi- 
m» {e) fame8auciatur;utquoseperdi8ciplinam56 
ligare dissimulat, eo seesuriens per voluptatum de- 
sideria spargat. Hinc ab eodem rursus Salomone 
scribitur : In desideriis est omnis otiosus {Prov, xxi, 
26). Uinc ipsa Veritate prsdicante {Malth, xii, 44, 
45), uno quidem exeuute spiritu munda domus di- 
citur, sed multiplioios redeuntedum vacatoccapa- 
tur. Plerumque piger dum necessaria agere negli- 
gil, quedam sibi difflcilia opponit, quedam vero 
incaute formidat ; etdum quasiinvenit qood veiut 



qoi att : F«> linguosus non dirigetur super terram D Justo uieluat, o&tenditquod in otio quasi non injus- 



[Ps. ctxxii, 12). Hinc quoqne Salomon iterum dicit : 
himmltiloquio non deerit peccatum (Prov. x, 19). 
Hioo Isaias ail : Cuttusjunlitise silentium (is. xxzii, 
17), videlicet iodicaos qoia mentis justitia desolator 
qoando ab immoderata locutionenon parcitur. Hino 

(a)lQkug\.^aqusemore eireumctusse» Stantpronoa- 
trm leetione Trec, Belv.t tres Garnot.« Rotnomag. 
Lyr. 

(b) Laud., de quibus toquimur. 

(e) Belv. et doo priores Caroot., serviens^ tinguam 
fmuure msquiperii aeeidet ut reetitudinem^ eto. 

(«/) In Beiv.9 Corb., Tbeod. et duobus prioribus 
Cajmot., recte semiienda. Qua leetio a recto sensu 
■00 abborret, modo aic legatur : quia paulisper 

Patrol. L.XXVIl. 



tetorpeBcat. Gui recto per Salomonem dicitur : Pro- 
ier frigus piger arare noiuit ; mendicabit ergo xstate, 
etnoHdabiturei{Prov. xx, 4). Propter frigosquippe 
piger non arat, (/) dum desidie torpore coostrictus, 
agere qoe debet bona dissimulat. Propter trigus pi- 

etiam reete sentiendo vigilantia amittitur. Scilicet non 
sufflcit recte sentire, oisi bonom operemur, qoo ne- 
glecto amittitur vigilantia. Alia lectio quam sequi- 
mor, est Trec, Gemet., etc. 

(e) Laud. etprimoa Caroot., eup. infirmx acumine 
saur. Belv. et secundus Csrn. babent etiam acumine^ 
additis poht «aui;ta(ur, bis verbis, ve/ fames augetur» 

(/) Norm. ct Carnot.i dum desidia et torp. 



^ 



75 



8ANCTI GREGOHII MAGNI 



76 



ger non arat, dum parva ex adverso mala meiuit, ^ ^P^^s patiantar irati. Nunnanquam vero, quod est 



eloperarimaximaprstermitlit. Beneauiem dicilur: 
Mendicabit 3ss(ale, et non dabiturei» Qui eoim nunc 
in bonis operibus non exsudat, cum sol judicii fer- 
ventiorapparuerit, quiafrustra regni adilum po^tu- 
lat, nil accipiens aeatate mendicat. Bene buic per 
eumdem Salomonem rursum dicitur : Qui observat 
ventum, ncnseminat ; et qui considerat nubes, nun- 
quam metit {Eccle, xi, 4). Quid enim per ventum, 
nisi malignorum spirituum tentatioexprimilur?Et 
qnid per nubes que moventur a vento, nisi (a) adver- 
sitates pravorum hominum designantur? A veDtis 
videlicel iropelluntur nubes, quia immundorum spi- 
riluum afflatu pravi excitantur homines. Qui ergo 
observat ventum, non seminal ; et qui considerat 



gravius, irs suffi stimulum justitias zelum putant. 
Etcam vitium virtus creditur, sine metu culpa cn- 
mulatur. Sspe ergo mansueM dissolutionis torpea- 
cuQt isdio ; ssepeiracundi rectitudinis fallunturze. 
lo. Illorum itaque virtuti viiium latenter adjungitur ; 
his autem suum viliumquasivirlus fervens videlur. 
Admonendi sunt igiiur illi ul fugiant quod juxta ip- 
808 est, isti quod in ipsis est atlendaot ; iili quud 
non babent discernaDt, (c) isli quod babent. Ample- 
ctantur mansueti solIicitudinem,damnentiracandi 
perturbationem. Admonendi sunt mansueti, utba* 
bere etiam smulationem justitie studeant ; admo- 
nendi sunt iracundi, atflBmulationi qoam se babere 
existimant^ mansuetudinem subjongant. Idcireo 



nubes, nunquam melit ; quia quisquis tentationem n namque Spiritus sanclus in columba nobis esi eiin 

• • • • ■ • • A t ^^ *^^_ »1.X S •Jl*l. • « a 



malignorum spiriluam, quisquis perseculionem pra 
vorum hominum metuit, nequenuncgranaboniope- 
ris seminat, neque tunc manipulos sancts retribu* 
tionis secat. 

Atcontra,pr»cipile8dum bonorum actuum praeve- 
niunt tempos, meritum pervertunt, et sepe in malis 
corruunt, duro bona minime discernunt. Qui nequa- 
quam quae quando ogant inspiciunt, sed plerumque 
acla quiaita non debuerant agere cognoscunl. Qui- 
bus sub auditoris specie recle apud {b) Salomonem 
dicitur : Fe7i, sineconsilio nihilfacias^ et postfaclum 
non painitebis {Eccli. xxxu, 24). Et rursum : Palbe- 
hrx tux precedant gressus tuos {Prov, iv, 25). Palpe- 
bree quippe gressus prscedunt, cum operationem 
nostram coosilia rccta prsvcniunt. Qui cnim negli- 



igne monstratos, qula videlicet omnes quos implet, 
et colombas simplicitate mansuetos, et igne zeliar- 
dentes exhibet. 

Nequaquam ergo sancto Spiritu plenus esi, qui 
aut in tranquillitate mansuetudinis fervorem asmu- 
lationis deserit, aut rursum in SBmulalioniB ardore 
virlulem mansueludinis amittit. Quod fortasse me« 
iius optendlmus, si in medium Pauli magiaterium 
proferamuSyquiduobusdiscipuliseinondivcrBaoha- 
ritatepraBditis,divcrsatamenadjutoriapra?dicationi8 
impendit.TimotbeumnamqueadmoneQ8,ait:iir^tt0y 
obsecra^ increpa in omni patientia et doclrina {II Tim, 
IV, 2). Titum quoque admonet dicens : H^c loquere, 
et exhortare, et argue cum omni imperio {Tit. ii, 15^ 
Quid est quod docirinain suam tanta arte dispensat. 



gii considerando praevidere quod facit, gressusten- C (d) utinexhlbenda hac, alteriimperiuro,aiquealteri 



dit, oculos claudit, pergendo iter conficit, sed praevi- 
dendo sibimetipsi non antecedit, atqueidcirco citius 
eorrait, quia quo pedem operis pouere debeat, per 
palpebram consilii non attendit. 

CAPUT XVI [Al. XL]. 
Quomodo admonendi mansuetijt iracundi, 

(AdmonitioiT.) Aliter admonendi sunt mansueti, 
atque aliter iracundi. Nunnanquam enim mansueti 
cum praesuot, vicinom et quasi Juxta positum lorpo- 
rem desidiap patiuntnr. Et plerumque nimia resolu- 
iione lenitatis, ultra quam necesseest vigorem dis- 
trictionisemolliunt. At contra iracundi cum regi- 
minum loca percipiuot, quoimpellente irain men« 



patientiam proponat, nisi quod mansuetiorisspiritus 
Titum, et paulo ferventioris vidit esse Timolheum ? 
lilum pertemulationis studium inflammat, bunc per 
lenitatem palientiaBtemperat.Illi quod deestjangii, 
huio quod superestsubtrahiL Illum stimulo impet- 
lere niiitur, hunc freno moderatur. Mugnas quippe 
susccptae Ecclesio! colonus,alio8 palmitesutcrescere 
debeant rigat ; alios cum plus justo crescere conspi- 
cit rcsecat, ne aut non crescendo non ferant fructus, 
aut, immoderate crescendo, quos protulerinl amit- 
iant. Sed longe alia est ira quos sub flBmalaiionis 
specie subripit, alia quae turbatum cor et sine jugti- 
tiae praetextu confundit. Illaenim in hoc quod debet 
inordinate extenditur, baec autem semper in bis quas 



tisvaBsaniamS? devolvnotur, eo etiam subditorum D oon debetinflamroatur.Sciendumquippeestquiain 



vitam dissipata quietis tranquiilitate confnndunt. 
QnoB cum furor agii in praBceps, ignorant quid- 
qoid iraii faciunl, ignorant qoidquid a semet- 

(a) Hoo est, adversanlium pravorum impetas, ei 
oppagnationes. De senBU vocis hujus apud Grego- 
rium, vide I. ii Moral. n. 51. 

(h) Hio sanctus Doctor librum Ecclesiasiici dfserte 
Salomoni tribuii, cuJob auctorem saspe altbi appellat 
ianium quemdamsapientem. Vide 1. vii Moral, n. 45 ; 
1. XX. n. 51 ; I. xxvii. n. 53 ; I. xixiii, n. 23. Infra, 
in admoniiione 22, Salomon, Joxta quosdam Mss. 
optimsB fidei,pronuntiatnr8criptor hujussacri libri. 
Consule ibidem notam a. 

(c) Secundus Garn., Gorb., Longip., Rothomag., 
Zj^r, et terliuB Gemet. : Uti quodhabent amplectanlur. 



hoo ab impalientibus iracundi diflTerunt, quod illi ab 
aliis illata non tolerant, isti autem eiiam quae iole- 
rentur important. Nam iracundi8aepeetiaro(e)8ed6- 

Mansueti per sollicitudinem torporem damftei»/, ira- 
cundi perturbationem. Ita eliam primusGarnot., ad* 
Jecto tt/, anie torporem. In Laud., Belv. et tertio 
Garnot. : Itli quid kabent diseemanf^ isti quod non 
habent amplectantur, Mamsueti persollieitudimemlorp, 
damnent. Duo priores Gemet. : Mansueti prosollici'' 
tudine torp.damnent. Sequitnr cum omnibasEdii. 
Trecensem. 

{d) Belv. et Becondus Carn., ut ad exhibenda kseo. 

{e) Laud., dedignantes innq. Tesiius Camoi., de* 
elinantes ut dedignantee inseq. 



77 



REQULiG PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 



78 



eliaaQteain8eqaaatur,rix9occa8ioaemcomiDOTeDt, A sint sterna qua appetunt, qaam traasitoria qu» 



laborecoateatioaisgaudeat; quostameo meliuscor- 
rigimas, si ia ipia irs suaBCommotionedeclinamus. 
Pertarbatiquippequid audiaatignorant, sed ad se re- 
doctj (anto(ii)liberiu8 exhorlalioois verba recipiunt, 
quanto se traaquillios toleratos erobesciint. Menti 
autem furore cbri», omne rectum quod dicitur, per- 
versom vidolur. Unde et Nabal ebrio culpam 59 
soam Abigail laudabiliter tacuit, quam digesto vino 
laodabiiiter dlxit (/ Reg, xxv, 37). Idcircoenim ma- 
lam qaod fecerat, cogaoscere potuit, quia hoo 
ebriua ooa audivit. 

Gom vero ita iracuadi alios impetunt, ut declinari 
omniao noapoasiat, aooaperta exprobratione, sed 
iob quadam suat caotela reverentio parcendo fe- 



contemnunt ; audiaat elati quam siattraasitoria qutt 
ambiunt, quam ffiterna quas perdaat. Audiant humi« 
les ex magistra voce Veritatis : Omnis qui se humiliaU 
exallabilur (Luc. xyiii, 14); audiant elati: Omnis 
quiseexaltat, humHiabiiur (Ibid,) Audianthumiles : 
Gloriam prxcedil humilUas ; audiant elati : Anierui" 
nam exallaiur spiritus (Prov, xv, 33 ; xfi, 18.) Au- 
dianthumiles : Adquem respicxam^ ntsiad humilem 
etquietum, ei Irementem serihones meos(Itai. lxvi,2) ? 
audiaot elati : Quid superbit lerra ei cinis (Erxli, x, 
9) ? Audiant humiles : Deus humilia respicU ; audiaat 
elali : Et alta a longe eognoscit (PsaL cxxxvii, 6). 
Audiant 50 humiles, quia Filius hominis non venil 
ministrari, sed minisirare (Matth. xx, 28) ; audiant 



riendi. Quod melius ostendimus, si Abner factum n e\^i\,quia initiumomnispeccatisttpertiaest(Eccli.x^ 

» «. •% n _^;__ . __ A _ _i _.: ^ j»>«aj« «.t_ •! •_fi-*_ , , ■ • 



ad medium deducamus. Hunc qnippe cum Asael vi 
iacaots prccipitationis impeteret, scriptum est : 
Laeulus esl Abner ad Asael^ dicens : RecedCf noli me 
fersequi, ne eompellar eonfodere te in terram. Qui 
wdire contempsit^ et noluit declinare. PercussU ergo 
eum Ab^ier aversa haUa in iagaine, ei transfodil eum^ 
et mortiiusesi (i/ Reg. ii, 22, 23). Gujus enim Asaei 
typoffl tenuit, aisi eorom, quos vehemeoter arri- 
pieas furor ia prsceps ducit ? Qui ia eodem furorls 
impelo tanlo caute declinandisant,quantoet insane 
rapittDlur. Unde et Abner,quioostrosermoae patris 
loeeraa dioitor, fugit, qoia dootorum liogua qusB 
soperaum Dei lomeaiadicat,cam per abrupta furo- 
riimentem cujospiam ferri coaspicit, cumque cootra 
irasoeatem dissimulat verborum jacula reddere. 



15). Audiant humiles, quia Redemptor nosier Aumt- 
tiavit semetipsumt factus obediens usque ad mortem 
(Philip. II, 8) ; audiaot elati qood de eorum capite 
Bcriptum est : Ipse est rex super universos fiiiossu* 
perbix(Job. xli,25). Occasio igitor perditioois ao- 
strae facta est superbia diaboli, etargumeotum re- 
demptionis noslrde inventa est humilitas Oei. Hostis 
eoim noster inter omnia conditus, voloit videri sopra 
omnia elatus : Redemptor autcm noster magnua 
maneos super omnia, (e) fleri inier omaia digaatus 
est parvos. 

Dicatur ergo humilibus, quia dum se deJicioat,ad 
Dei simililudinem ascendunt : dicatur elatis, qnia 
dum seerigunt, in apostat» angeli imitatiooem ca- 
dunt. Quid ilaqueelationedejectiQ8,qu8B dum supra 



qoasipersequentemnoavultferire.Sedcumlracundi ^ BOtcndilur^abaltitudincverfficelsitudioiselongatur? 

Et quid humilitate sublimius, qun dum se in ima 
deprimit, aoctorisuomanenti soper sammaco^jua- 
git? Est tameo aliud quod in eisdebeatcaute pen- 
sari, quiasaepcqoidam bumilitatis decipiuaturspe- 
cie, quidam vero elationis suaeignorationefalluntur. 
Nam pleramquenonnullisquisibihuroilesvidentnr, 
is qui hominibus deferri noo debet, conjunctus est 
timor ; plerumqoe vero elatos comitari solet liberas 
vocis assertio. Et cumqucdamincrepandasontvi- 
tia, illi reticent ex timore, et tamen tacere se esti- 
maatex bamilitate, istiloqoootarperimpatieatiam 
elutionis, et tamen se credoot loqai per liberlatem 
rectitudinis. Illos ut perveisa ooa iocrepent, sub 
epecie humilitatispremitcolpa formidini8;istosad 



Ballaeonsideratione semitigant, et quasi Asael per- 
aeqoi et insaoire noa oessaot, oecesse est ut hi qui 
foreotescoaaatarreprimere.neqoaqoamseiafurore 
erigant» sed quidquid est traaquillitatis osleodant ; 
qocdaoi Tero sobtiliter proferant , io quibus ex obli- 
qoo foreatis aoimom puogaat. Uode et Abner cum 
eootra persequeotem sobstitit, non eum recta, sed 
aversa basta transforavit. Exmucrooequippepercu- 
Ure, et impetu apert» iocrepationis obviare. Aversa 
vero basla peraequeatem ferire, est fureotem trao- 
qoiile ex quibusdam taagere,et quasi parceodo so- 
perare. Aeael autem protioos occumbit, quia com- 
■ot« mentes dum et parci sibi sentiunt, et tamen 
respoasorum ratiooe ia iotimis sub traoqaillitate 



taogontnry ab eoqood eterexerantstatim cadoat. D iocrepanda qoe non debeDt,autmagi8 iacrepaoda 



Qai ergo(^) a fervoria soi impetu sub lenitatis per- 
CQsdone resiiiuat, quasi sioe ferro moriuotur. 

CAPDT XVII [Al,m\. 
Qvomodo admonendi humiles et eiati. 
[AimanUio 18.) Aliter admoaendi sunt humiles, 
atqoealiterelati. liliaiasinaandumest quam sit vera 
lx0elieatia qoam speraodo teoeot; istia vero iati- 
maadofli est qoam eit ouila temporalis gloria, qoam 
flampleetentesnoa teoeat. Aadiaot bumilcsqoaffl 

(fl) Gemet. ac p1. Norm., tanto iibentius. 
(6)SdiU, ufuroritsui, contraMss.tamAogl. quam 
■Oftrorom fldem. 
(^ De boo loqoeadi modo Gregorio familiari| vide 



quam debeot, sub imagiae libertatis eflVeaatio im« 
pellit tomoris. (d) Unde etelati admoneadi 8oat(u, q. 
7, e. Admonendi)^ ne plus qaaro decet sint liberi ; et 
humiles admoaeodi suot, ae plas quam expedit siat 
subjecti, ae aut illi defeaBioaemJoatitittvertaotia 
exercitatiooem superbi», aut isti cum atudeat plua 
quam aecesse est homiaibus Bubjloi, eompeliaotor 
eorum etiam Titia veoerarf. 
Coosiderandom vero est quod plerumqoe elatoa 

I. XV Moral., o* 20 ; 1. xvi, a* 37, ac passim.. 

(d) Gratiaous hsc referens, noa verfoa eed sea* 
sum reddit. 



79 



SANGTI GREGORII MAGNI 



80 



atiliuseorripimus, Bieorumcorrepiionibosqusdani Aquod valdese despicientes Degligunt, et ideo levi- 



laodom fomenta misceaDioft. loferendaDamque illis 
8UDt aui alia bona que io ipais sunt, aut diceDdum 
cerie que poteraoi esse si noo sunt ; el tunc demum 
reeecanda euotmala quee nobia displicent, cum prius 
ad audiendam eorom placabilem mentem fecerini 
prcmiesa booaqueplacent. Nam etequos indomitos 
blanda priua manu taDgimus, ui eos nobis plenius 
postroodum etiam per flageliasubigamus. Etamaro 
pigmentorom pooolo mellis dulcedo adjungitur, ne 
ea que aaluli profutura est, in ipso guslu aspera 
amaritudo seDtiatur ; dum vero gustus per ducedi* 
nem fallilar, (a) humor mortiferus por amaritudi- 
nem vacuatur. Ipsaergo io elatis invectioois exor- 
dia, permixta suoi laude temperanda, ul dum ad- 



tale cogitatioDum a suo judicio per temporum mo- 
mentaflectuntur. Illisdicendumeslquia nisi melio- 
ree se cffiteris estimarent, neqnaquam cunctorum 
consiliasusdeliboratiooi poslponerent; istis dicen- 
dumesiquiasihocquodsunt, otcunqueatten'1erent, 
nequaquameosper tot (^ ) varieiaiis laiera mutabili- 
iatis aura versaret. Illis per Paulum dicitur : NolUe 
prudentes esse apud vosmelipsot (Rom, xii, 16) ; at 
contra isti audiunt : Noncircumferamur omni vento 
doctrinx (Ephes. iv, 14). Dc illis per Salomonem di« 
citur : Comedent fructtu viae sux^ suisque consiliis ia« 
turabuntur (Prov, i, 31) ; de istis autem ab eo ruraua 
scribilur : Cor stuUorum dissimile erit (Ibid, xv, 7). 
Gor quippe sapientum sibimetipsi semper est simile ; 



mittODt favores quos diliguDl, etiaro correptiones j) quiadumrectispersuasionibuBacqoieacityCODStaDter 



recipiaDiquaa oderuot. 

Plerumque autem persuadere elatia utilia roelius 
possumua, ai profecium eorum oobit potius 60quam 
illis profuturum dicamus, si eorum (b) iieliorationem 
nobia magis quam sibi impendi postolemus. Facile 
enim ad bonum elatio flectitur, ai et aliia ejus in- 
flcxio prodesaecredatur. Unde Moyses, qui regentese 
Dco,deserti iteraereacolumna duce pergebat(r)cum 
Hobab eognatum Buumagentilitatis conversatione 
vcllet educere, etomnipoteniis Dei dominio aubju- 
gare : Proficisfimur ad locum qucm Hominus daturus 
est nobis; veni nobiscum^ utbene faciamus tibi^ quia 
Dominus bona promisit Israeli. Cui cum respondisset 
ille : Non vadam iecum, sedrevertar in ierram meum 



sein bono opere dirigii. Cor vero btultorum diesi- 
roile est, quiadum matabilitate aevarium exhlbet, 
nunquam id quod fuerai manei. Eljquia queedam 
vitia eicui ex semeiipsis gignont alia, ita ex aliii 
oriuntur, sciendum euromopere est quod tunc ea 
corripiendo melius tergimus, cum ab ipso amarita- 
dinis 80» fonte aiccamus. Pertinacia quippe ex eo- 
perbia, inconstantia vero ex levitate generatar. 

Admonendi igitur sunt pertinacea, ai elationem 
8U£ cogilationis agnoecant, ei eeroeiipsos vincere 
studeant; ne dum rectis aliorum auaeioDibus foris 
superari deapioiuotyintus asuperbiaSl captivite- 
Doantur. Admonendi sunt, ut aolerter aspiciant qola 
Filius bomiais, cuiuaa eompercum Palre volantaa 



inquanatus sum;Hlico adjunxU:Nolinosrelinquere; p esi.ulexemplum nobis frangendsnostre voluntatis 

• •• • •§!_•_ ^ *..-^ ^ J__ ^^ VJ I s J!_I». . mf - _ - _ f . ... ._ . ■ 



tu enim nosti in qvibus locis per deseriumcaUra po- 
nere debeamus^ ei erie ductor noster {Num, x, 29, 
seq), Neque eoim Moyai roeatem igQorantiaiiineris 
angostabat, qoem el (d) ad propbetiaB acientiam co- 
gDitioDivioiiatisexpaaderattquemoolumDaexleriua 
preibal, quemde euaciia ioteriua per coDveraatio- 
nem oum Deo sedulam locuiio familiaria iastruebai. 
Sed f idelicei vir providue eiaio auditori colloquens, 
■olaiiam petivit ut daret; ducei repuirebat in via, 
ui dox ei fleri potuiflset ad vitam. Egit itaqueut au- 
perbufl aadiior voci ad meliora saadeoti eo magis 
fleret devotus, quo putarelur Decessarius ; ei undese 
exhoKatorem auum praQoedere crederet, inde ae 
aub verbis exhortaatia iacliDaret. 

GAPUT XXIII [AL XLU], 

Quomodo admonendi prrtinaces et inconstantes, 

{Admanitio 19.) AliteradmoDeadi suai pertinaces, 

atquealiter ioooasiaaiea. illis dicendum est quod 

plos de te qoam aant sentiuni, et idciroo alicDis 

consiliis non aequieocant ; iaiia vero iniimaadam esi 

(a)Laod. et ■eeuadus Gemet., humor moriifer, 
8ic quoque legitur ioGemei. primo, eed a secaoda 
manu. 

(b) Laod., LoDgip., Val.Gl., doo pHores Gemei., 
ei tertius Garaot., moderationem, 

{c) Al., Mro. Cod. Gorb. habei utramqne loct!o« 

nero. 

(lO Laud., Rotbom., Lyr.^ad prophiim. lo Tree., 
Corb. el />Jerigae legitor, quam^ sc. meotecn, pro 



prxbeal, dicit : Non quasro voluntatem meam, sed 
voluntatemejusquimisit mePatris (Joan, v, 30). Qoi 
uthujus adhuc virtutis graliam commeodarei, ser- 
vaturumec bocioextremojudicioprsmiaii, diceas: 
Ego a me ipxo non poxsum facere quidquam, $ed sicut 
audio, judiro (Ibid.), Qua ilique (/) conscienlia dedi- 
gnatur bomo alicnffi voluntati acquiescero, quando 
Dei et hominis Pilius, cum virtutis suflBgloriam ve- 
nii osteadere, testaturae dod a semeiipso judicare? 

AtcoDtraadmoDeDdi8UDliDCODstaDte8,utmeotem 
gravitate roborent. Tunc eoim geoimioa io ae muta- 
biIitatie(g)arefaciuQt,curoacordepriu8radicemIevi' 
tati8absciduat,quiaeitUDcfabricaroba8taooD8irai- 
tur,cum priu8locu8 aolidus, io quo foDdamentum 
pooi debeat, pro? ideiur. Nisi ergo aote meDlis levi« 
ias caveaiar, cogitaiioaum iDcoDsiaotiaminime vio- 
citur. A quibus se nlieDum Pauius fuisse perbibuii, 
cum dicit ; Numquid leoUate usus sum iautqux CO' 
gito^ secundum carnem cogito, ut sU apud me^ esl ei 
non (I Cor. i, 17)? Ac si aperte dioai : Idcirco mn- 

qu^m, 

(e) Edit. plereque, varietatis littora, quibna exMea. 
ignoramoa. Paulo po8tbabeDi,/rii^f»ivifiea?ftia?pro 
«M?. Ilebr. texiua, ejiisqueversiooea, neo non Maa. 
aaDCti Gregorii coguoi legere, vije suse. 

(I) Laud., constantia. 

(g) Laud., eitertioeGemet., areseunt. AliiNorm., 
arefiunt. 



81 



REGULyE PASTORALIS LIBEH. — PARS TEHTIA. 



82 



labirilatit aura noo moveor, qaia levitatis vitio Don A ^^ honore aliquo ad salurilatem carnit (Colou. ii, 23). 



SQCCOOlbo. 

CAPUT XIX [AL XUir\. 

Quomodo admonendi gui infmperaniiuSy el qui 

parcius eibo utuntur. 

{Admonitio 20.) Aliter admoneQdi euntgulsdediti, 

atqoaaiiter abatinentefl. Illos enim superfluitaslocu- 

tionia, levilas operis, atque luxuria: istoe vero 8s« 

peimpatientis^eaepeveroeuperbiaeculpacomitatur. 

Niai enim galsdeditoe immoderataloquacitas rape- 

let, divei ille qoi epulatus quotidie dioitur splendi- 

de in lingoa graviue oon arderet, dicens: Pater 

Abraham^ miterere mei, et mitte Lazarum, ut intingat 

etbrgmum digiti sui in a^u/im, ut refrigeret linguam 

«eam, quia crudar in hac flamma [Luc. xvi, 24). Qui- 



Qua in re notandum est quod in disputatione sua 
pr»i1icatore)|:regiu8 superstitioni homilitatisepectem 
jungit, quia dum plus quam necesse est per absti- 
nentiam caro alleritur, humilitas foris ostenditur, 
sed de hac ipsa humilitate graviter inierius superbl- 
tur. Et nisi aliquando mens ex abstinenti» virtute 
tumesceret, nequaquam banc velut inter magna me* 
ritaPharisflBUsarrogans 8tudio8enumeraret,dicen8 : 
Jejuno bis in sabbato {Luc. xfiii, 12). Admonendi 
ergo sunt gula dediti, ne in eo quod escarum dele- 
ctationiiQCubant,luxuriaP8emucronetran8figaQt;et 
quantasibi per esum loquacitas, quanta meotisle- 
vitas insidietur, asptciant, ne dum ventri moUiter 
serviunl, viliorum laqueis cradeliter astringantur. 



bos profeclo verbis ostenditur quia epulan<Jo quo- ^ Tanto enim longius a secundo parente receditur 



tidie erebrias io lingaa peccaverat, qui totua ardens 
rerrigarariae praecipaeio lingua requirebat. Rursum 
qaia gnlm deditos levitas protinus operis sequitur, 
aaetoritaa aacra testatur, dicena : Sedit populusman» 
imem etbihm^ et surrexerunttudere {Exod, xxxii,6). 
Ooos pleranEique edacitas oBque ad luxuriam per- 
trabit, qala dum satietate venter extendiiur, aculei 
liltidiots «xcitantur. Dndeethosti callido, qui primi 
hominisaenaQm in concupiecentia pomi aperuit, sed 
ia peecaii laqueo atrinxit, divina voce dicitur : Pe- 
tioreei ventre repes {Gen. in, 14), ac si ei aperte di- 
eeretor : Gogitatiooe et ingtuvie super humana cor- 
dadomloaberia.Qaiagulededttos luxuria sequitur, 
propheta teatatur, qui dum aperta narrat, occulta 



denootiat» dicena: Prineeps eocorum destruxit mu- p rixasjejvnatis^ etpercutitiipugnis{lbid,) 
rff iermeaiem {ler. xxxix, 9; IV Beg. xxv, 10. sec. quippeadlstitiampertinet^pugnusadi 

sum ergo per abstinentiam corpusatteritur, si inor- 



quanto per immoderalum usum dum manuB ad ci- 
bum tenditur, parentis primi lapsus iteratur. At 
contra admonendi sunt abslinentes, ut sollicite sem- 
per aspiciant, ne cum gule vitium rugiunt, acriora 
his vitia quasi ex virtute generentur ; ne dum car- 
nemmacerant,ad impatientiam spiritus erumpant : 
et nulla jam virtus sit quod carovincitur.si spiritus 
ab ira superatur. Aliquando autem dum meos abs- 
UneQtium ab ira se deprimit, hanc quasi peregrioa 
veQieQ8letiiiacorrumpit,et eo abstinentise bonum 
deperit, quo sese a spiritalibus vitiia minime cu- 
stodit. Unde recte per prophetam dicitur : In diebus 
jejuniorum testrorum inveniuntur voluntates vestrx 
(Uai. LViif, 3, sec. LXX). Et paulo post: In judicia el 

)(a)Volunta8 
iram. incas- 



LH). Priocepa namqae cocorum venter est {Disi. 
kk^imUio), coi roagnacaraobsequiam acocia impen- 
ditar, ol ipaedeleclabiliier cibis impleatur. Muri au- 
temJaniaalem virtuteasunt anime, addeaideriam 
inperaapaciaelevate.Gocorum igiiurprincepsinu- 
roa Jaraaalem dejicii; quia dum venter inglavie ex- 
lendilor» Tirtutea anime per laxoriam destruuntnr. 
MQoocontraniai mentesabatiaentium pleruin- 
qae impatieotiaa ainu tranquillitatis excuteret, ne- 
qoaqoam Petraacom diceret: Ministrate in fide ve- 
tfna virimiem^ im virtuie auiem scieniiam^ in scientia 
esttem absiineniiam{H Pelr. i, 5); protinusvigilan- 
ter adjoogeret, dicena : In abstinentia auiem patien' 



dinatis dimissa motibus mena vitiis dissipatnr. Rur- 
Bumque admonendi sunt, ut abaiinentiam suam et 
semper sine immioutioQe custodiaot et nunquam 
hanc apud occultum Judicem eximi» virtutis cre- 
dant, nesi rortasse magoiesse meriti creditur, cor 
in elationem eublevetur. Hinc namqueper prophe- 
tam dicitur: Nunquid tate est jejunium quod elegit 
Sed frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque 
indue in domum tuam {Ibid.. 5). 

Qua io re peosandum est virius abstinentia 
quam parva respicitur, que nonnisi ex aliis virtuti- 
bus commendatur. Hinc Joel ait : Sanctificaie jeju- 



Daease qoippe abstinenlibaa patientiam pr»- nium. Jejunium quippe sanctiGcare, est adjunctia 
qam eia nt adeiaet admonuit. Roraum nisi oo- " aliis bonis digoam Deo abBtinentiam carnis osten- 



gilaiiooea abatinentium nonnunquam superbie cul- 
pa IrAnaOgeret, Paalus minime diiisset: Quinon 
mamdmeat^ wumducaniem nom judicet {Rom. xiv, 3\ 
Qoirorsomad alioaloquen8,dum de abstineotie vir- 
tnta glorianiiam precepta peratringeret, adjunxit: 
QmeBMmmt raiionem quidemkabentia sapientixin super- 
etiiwmeet kmmiiiiaief et mon ad parcendum corpori^ non 

(a)Tfee.. Gamot. primua et Belv., a prima manu, 
9eimpiaM. Iliftioaimus votunlas^ quod rereratur ad 
iocom Iaai9« io quo legitar potumatesvestrx. Quan- 
ooaoi io Treeaoai legamua, voiuptates. Atin Hebr. 
lOBto ei io IraiiiUtioiie aeptoagiata Interp. ex qua 



digi 
dere.Admonendisuot abBtiQeQtes;utnoverint,quia 

tunc placentemDeo abstinentiam offcrunt, 6S cum 
eaque8ibidealimenti8subtrahunt,indigentibu8lar- 

giuntor. Solerter namque audiendum est, quod per 
propbetam Dominus redarguit, dicens : Cumjejuna^ 
retis ei ptangeretis in quinto ei in septimo mense per 
hos septuaginta annos^ nunquid jejunium jejunaslis 

desumuotur laudata verba, legitur votuntas aut VO' 
tuniates. In verjionibus Syriaca et Arabica babea, 
cupiditatihus indulgetis, cupidiiates quxritis. Verum 
h\o cupidiiaUs non possunt bignlQcare votuptates,9td 
propriam volnntatem. 



83 



SANCTI GRE60RII MAGNI 



84 



mihn Et eum (a) comedUtis et bibistis^ nunquid non A subsistuQt. Admoaendisuntigiturqui jam qus pos- 



vobismetiptis eomedistis, et vobismetipsis . bibistis 
(Zach, VII, 5 seq.) t Non eaim Deo, sed sibi quis* 
que Jejuaat, si ea que veatri ad iempus subtrabii, 
noD egenis tribuit, sed ventri postmodam olTe- 
renda custodit. 

Itaque ne aot iiloa appetitus guls a mealis slalu 
dc(|iciat, aut iatos afflicta caro ex elatione supplan- 
tet, audiaot illi ex ore Veritatis: AUendite aulem vo^ 
bis^neforte graventur corda vestra in crapula et ebrie- 
tate^ et curis hujus mundi (Luc. xxi, 34). Ubi utilis 
quoque pavor adjungitur : Et superveniat in vos re- 
pentina dies itla, Tanquam taqueus enim superveniet 
inomnes,quisedent super faciem omnis terrae (Ibidsm^ 
35). Audiant ieti: Non quod intrat in os^ coinquinat 
hominem, sed quod procedit ex ore^ coinquinat homi- 



sident misericordiler iribuunt, ul a ccelcsti Domino 
dispensatores sc positos subsidiorum temporalium 
agnoscAol : et tanto bumiiiler praebeanl, quanto et 
aliena esse intelligunt qu« dispensant. Cumque in 
illorum ministerio quibus accepta largiuntur #4 
oonstitulos se esae considerant, nequaqnam eorum 
mentes tumor sublevet, sed timor premat. Undeet 
necease est ut sollicile perpendant (d) necommissa 
indigne distribuant ; ne qufledam quibus nulla, ne 
nulla quibus quflBdam ; ne multa quibua pauca, ne 
paucapraebeaotquibusimpenderemuiladebuerunt; 
ne prscipitatione boc quod tribuunt inutiiiter apar- 
gant ; ne tardilate petenles noxiecrucient; ne reci- 
piend» bic gratiae inienlio subrepat ; ne dationis 
lamen iaudis transiiori» appetiiio exetingual ; n» 



nem (Uatth. xv, 11). Audiant iili : Esca ventri^ et ven^ oblatum munus co^Juncta tristilia obsideat ; ne in 



ter escis; Beus autem et hunc{b) et has destruet(ICor. 
VI, 13). Ct rursum : Non in commessalionibus ^t ebrie» 
tatibus (Rom. xiii, 13). Et Rursum : Esca nos non 
eommendat Deo (I Cor. viii» 8). Aadiant isti, quia om- 
nia munda mundis ; coinquinatis autem et infidetibui 
nihit est mundum (TU. i, 15). Audiant illi : Quorum 
deus venler est, et gloria in confusione ipsorum (Phi" 
tip. 111, 19). Audiant isli : Discedent quiiam a fide 
(/ Tim. IV, 1, 3). Ct paulo esl : Prohibentium nu- 
bere, abstinere a cibis, quos Deu$ creavit adpercipien* 
dum eumgraliarum aeUone fidetibus et his qui eogno- 
verunt verilatem. Audiant ilii : Bonum est non man* 
ducare carnem^ neque bibere vinum : neque in quo 
frater tuus scandalixatur (Rom. xiv, 21). Audiant 



bene oblato munere animus plus quam decet bila- 
rescat, ne sibi quidquam,cum totum recte impleve- 
rint, tribuant, ei simuiomniapostquam peregerint 
perdiint. Ne enim aibi virtutem suab liberAlitalia de- 
putertt, audiant quod scriptum est : Si quisadmini* 
strat,tanqmmex virtutequamadministrat Deus (IPetr. 
IV, 11). Ne in benefactis immoderatiut gaudeant, 
audiant quod scriptum est : Cum fecerilis omnia quse 
praecepta sunt vobis, dicite: Servi inuliles sumus^ 
quod debuimus facere^ (e) fecimus (Luc. xvii, 10). Ne 
iargilatemtri8tiiiacorrumpat,audiantquodscriptuic 
est : Hiiarem enim datorem ditigit Deus (U Cor. ix, 
7). Ne ex impensomuneretransitoriamlaudem qu«« 
rant,audiantquod scriptum est: Nesciat sinistra tua 



isti : Modico vino utere propter stomachum et frO" ^ quid faciat dextera tua (Matth. vi, 3) ; Id eat, pia di- 
quentes tuas infirmitates (I Tim. x,23). Quatcnus et 
illi discant cibot carnis (c) inordioate non appetere, 
et isti creaturam Dei quam non appetunt, non ao- 
deant condemnare. 

CAPUT XX [At mv]. 

Quomodo admonendi qui sua distribuuntf et qui 

rapiunt atiena. 

(Admonitio 21.) Aliter admonendi sunt qui jam 

saamisericorditertribuunt,taqueatiterqniadhucet 

aliena rapere contendunt. Admonendi namqueeunt 

quijam auamisericorditer tribuunt, ne cogitatione 

tumida auper eos se quibus terrena iargiuntar, ex- 

toliant; ne idcirco ae meliores 8B8timent,quia conti- 

neripersecaBterosvidenl.NamterrenaB domus domi- 



spdnsationi nequaquam se gloriavits prcsentit ad- 
misceat, sed opus rectitudinis (/) appetitio ignoret 
favorls. Ne impenssegratiaevicissitudineairequirant, 
audianl quod scriptum est : Cum fadsprandium aut 
casnam^ noli vocare amicos tuost neque fratres tuoSf 
neque cognatos, neque vicinos divites^ ne forte et ipsi 
te reinvitent^ et fiat tibi relributio : sei cum facis eon- 
vivium^ vocapaupereSfdebiteStClaudos, cxcos; et beafus 
eris, quia non habent{g)unde retribuere tibi (Lu^.xiv, 
12 seq. etc.) Ne qua) prebenda sant citiue, sero prc- 
beantur, audiant quod scriptum eat: N^ dicas amico 
tuo : Vade et revertere, et cras dabo tibi, cum statim pos- 
sis dare (Prov. iii, 28). Ne sub obtentu (h) largitalia 
ea quae possident inutiiiter spargant, audiantqaod 



nos famulorum ordinea ministeriaque dispertiens, D scriptum est : Sudel eteemosyna in manu tua. Ne cum 



hos at regant, illos vero statuit ut ab aliie regantur. 
latofl joi>et at oecesaaria ccteris prcbant, illos ut ac- 
ceptaabaliissumant.EttamenplerumqueoiTendunt 
qoi regunt,etinpatrisramilia8gratla permanentqui 
reguntur. iram roerentor qai dispensatores sunt, 
•ine olTeasioneperdurantqui exalienadispensatione 

(a) Laud,, Val.CI. Corb., Gemftt,. comedilis etbi- 
bitis. Trec, cum comediiis et eum bibiiis. 

(b) Laud. Trec. et duo priores Gemet., et htec. 
(r) Gemet. et Laud., immoderate* 

(a) Corb. hic et deinceps longa serie habet nec, 
prontf. 
/4) Aad. primusi non fecimus. 



roultanecesse Bini, pauca largiantur, audiantqnod 
scriptum est: Qui parce seminal, parce et metet (// 
Cor. IX, 6). Ne cum paoca oportet, plurima prsbeant 
el ipsi poslmodum minimo inopiam tolerantes ad im* 
patientiam erumpant, audiant quod scriptum est : 
Non ut atiis sit remissio, vobis autemtribulatio, sed ex 

(/) In Edif ., appetitionem. Cofsirour sequi Mss. tar- 
bam, et quidero optiroorum,80., Treo*, Laud., Corb., 
doorum priururo Carnot. 

(g) Ita Corb., Trec*, Laud.. Gcmet. Consentit vet. 
Edit. 1518. Aliae habent, unie retribuant, 

(A) Laud. et nonnulli, pietatis. 



85 



REGULiE PASTORALIS LIBER. — PARS TEBTIA. 



8ft 



Jsq^ialiMt, veslra abunianiia illorum inopiam sup- A Quo eos obliget reato res rapta, si tali aubjicit pcBna 



fUat^eiutiilorum abuntJantia vestraginopimsit supple- 
mentum(lbid.mi,i3^ i4).GumeniiD dantisrcensrerre 
inopfam nescit, si malla aibi subtrahit, occasionem 
cootra se impalienti» exquirit. Prius namque prs- 
paraQdas eat patientie animos, et tonc aut multa 
suntaot eoDcta largienda, ne dum minus squani- 
miter ioopia irruens fertar, et prffimissffi largilatis 
marcea pereat, et adhuc mentem deterius murmura* 
tioaobseqoenaperdat. Neomninonihileis praebeant, 
qoibcacooferrealiqoidparvumdobent.audiantquod 
scriptaoEi eal: Omnipetenti te tribue (Luc. vi, 30). 
Ne saUena aliqoid praebant, qoibus omnino conferre 
niidebent, aodiaot quod scriplum est : Da bonOj et 
non reeeperii peceatorem ; bentfac humili, et non de- 



non tradita. Perpendant quid mereatur iojuatilia 
illata, ai tanta percussione digoa est pielas noa 
impensa. 

Cum alicna rapere inlendunt, aodiantquodecri- 
ptum est : Vjs eiqui multiplicat non sua ; usquequo 
aggravat eonlra se densum lutum {Hubae. ii, 6) ? 
Avaro quippe cooira se deneum lutom aggravare» 
eet terrena lucra oum pondere peccati cumolare. 
Gum maltiplicare large habitatioois apatiacupiuot, 
audiant qood acriptum est : Vx qui conjungitit do^ 
mum ad domum, et agrum agro eopulaliSf usque ad 
terminum loci. Nutiquid habilabitis $oU vos in medio 
terrae (Isai, ?, 8) ? Ac si aperte dicerel: Qaousque voa 
exlenditis, (6) qui habere in communi mundo coo* 



derxi impio (Ecccli.xn, 4). Et rorsum : Panemtuum d aorlesminimepotestis^Gonjunctosquidempremilis» 



aed contra quoa valeatis voa extetidere, semper in- 
venitie. Cumangendispecunii8inhiant,audiantquod 
acriptum est : Avarus non impletur pecunia; et qui 
amat divitias, non capiet fructus ex eis (Eccle. v, 9). 
Pructusquippeex illis caperet, si eas bene apargere 
non amaodo voluisset. Qui vero eas diligendo reti- 
net, hic otiqoe sine froctu derelinquet. Cam repleri 
cunctia simul (c) opibus inardescunt, aodiant qood 
acriptum eet : Qui festinat dilari, non erUinnocem 
(Prov, xxviii, 20) ; profecto coim qui aagere opeaam- 
bit, vitare peccatum negli}i;it ; et moreavium captus, 
com escam terrenarom rerum avidus conapicit, qoo 
stranguletur peccati laqueo ooo agnoscit. 66Gum 
quflelibet prcsentis mundi lucra desiderant, et ea 
qas deruturo((f) damnapatientur,ignorant,audiaQt 
quod scriptum est : Hxreditas ad quam festinatur in 
principio, in novissimo benedictione carebit [Prov. 
XX, 21). Ex hac qoippe vita ioitium dacimu8,utad 
benedictionis sortem in novissimo veniamos : qui 
itaqoe in principio haBreditari festinant, aortemaibi 
io novissimo (e) benediciioniaampotant ; qoiadom 
peravaritiae nequitiam hic multiplicari appetunt, il- 
lio ab aeterno patrimonio exhsredes fluot. Cum vel 
plurima ambiunt, vel obtinere cuncta quae ambie- 
rint possunt, audiant quod scriptum est : Quidprod' 
est homini si totum mundum lucretury animx vero 
sux detrimenlum faciai (Matth, xvi, 26) ? Ac si aperle 
Veritas dicat : Quid prodest homini si totom quod 
extra se est congregat. sihoc ipaam solum quod ipse 
e8t,damnat?Pleramqueautem citius raptorumava- 
pnBffiittit» diceoa : Discedite ame, maledicti, in ignem D ritia corrigitur, si in verbia admonentis qaam fogi- 



et vinumtuper sepulturamjusti constitue, et noli ex co 

mandueare et bibere cum peecatoribus {Tob. iv, 17). 
6S Paoemenimsuom etvioom peccaloribus prs- 

bet, qoi ioiqois subsidia proeo quod iniqui sunt im- 
peodit. Uode et nonnolli hajos mundi divites, cum 
fomeeraciaator Christi paoperes, eCTasisIargitaiibuB 
■otrioot hiatriooea.Qoivero iodigenti etiam pecca- 
tori panem soom, noo qoia peccator, sed qoia bomo 
aat, tribait; nimirom ooo peccatorem, aedjostum 
paopereaa notrit, qoia io illo non colpam, sed oa- 
tiraai diligit. 

Admooendi aonl etiamqoijam saa misericorditer 
largiontury ot aollicite castodire studeant, ne cum 
eommtasa peccalaeleemosynisredimunt, adhocre- 
dimftndaeonimitlaot ; oe veoalem Dei jostitiam cstl* 
meat,ii comcoraotpro peccatiBnummoBtribuere, 
arbitrentar aeposBe ioolte peccare. Plusest namqoe 
catM ^naiii etea^eteorpusquam vestimentum{Matth. 
Ti,25; Lmc. xii, 23). Qoi ergo escam aot vestimen- 
tam paaperiboa largitur, sed tameoanim» veicor- 
porit iniqoitate polloitor, quod mioos est justitie 
ebtoiit» et qood majoa eat, culpe; soa eoim Deo 
dedit, 01 ae diabolo. 

At coatra admooeodi sont qul adhuc et aliena ra- 
pere eootaodont, oteoUiciteaudiant quid veniensio 
Jidteium Dominos dicat. Ait namque : Esurivi, et 
■#» dedislii mihi manducare ; ita'i*t, et non dedistis 
mHd bibere ; hospes eram, ei non coltegistis me ; tm- 
iuif et wm operuistis me; infirmui et in carcere^ et 
viiiioiiii me (Matth. xxv, 35, 36). Quibus etiam 



Miemmm^ qui paraiui cii diaboto ei angelis ejus 
{Mmtik. XXV, 41). Ecce nequaquam audiunt^ (a) quia 
raplaos Tel qo»Iibet alia violeota commiseraot, et 
tamen atemia gebenne ignibus mancipantur. Hinc 
ergo colligeodom est quaota damnatione pleotendi 
aontqoi rapiuot aliena, si tanta animadveraione fe- 
riaotor qoi sua iodiacrete teouerunt. Perpendant 

(a) Corb., Belv., et dao priores Caroot., ^ut ra» 
piamM. 

iJb) Tree., trte Gemel., Rothom., Audoen., Ljr., 
|B» nms kabere in communi mundo minime potestii. 
Fortaaae bio miisiiii#, non habet vim negandi, eed ai- 
gaifieat : fi# mMiiiaiii quidem mundi portionem aliii 



tiva sit prssens vita, monstretor: sieorum ad me- 
diummemoriadedacatur, qoiet ditariin hoo mondo 
dia conati sunt, et tamen in adeptis divitlis dio ma* 
nere nequiverunt, quibu8 festina mora repente et 
simul abstulit quidquid eorum nequitia nec simul 
nec repeote congrega? it ; qui non solum bic rapta 
reliquerunt, sed secum ad Judicium caosas rapinn 

hahitandam conceditii. Vide Bupra, o. 13. nota e. 
(c) In vet. Edit. 1518etGo8sanv.,o;/m'^tu, crasso 

errore. 
Id) Vitiose in Cxcuais, de futuro damno, 
(e) Gussanv.y non minori errore, benedieiione* 



■ 



87 



SANCTI 6RE00RII MAGNI 



88 



detulorout. Horum ilaque exerDpU]audiaQt, quos \a X 8it,8cdquiaimmoderatou8u lotum so licilialraiiidit. 



▼erbii suis proouldabio et ipsi ooDdemnaDt ; ul cum 
post Torba ad cor redeuut, imitari aaltem quos 
jndicaot, erubescaDt. 

CAPUT XXI [AL XLV]. 

Quomodo admonendiqui alienanon appetunt, sed sua 
retinent ; et qui sua Iribuentei^aliena tumen rapiunt. 

(Admonitio 22.) Aliter admoDeadi suot qui uec 

alienaappetUDt, nccsuaiargiuotur ; atque aiiter qui 

et ea quae babeut tribuuDt, el tameo alieoa rapcre 

BOD desistuot. AdmoueDdi suot qui dpc alicDa appe- 

tuDt, nec 8ua largiuntur, utsoiautsollicitequodea 

dequasumptiauDtyCUDCtisbomiDibuslerracommu- 

nia est, et idcirco alimeuta quoque omoibus com- 

muaiter profert. locassum ergo se iDDOceDies putaot, 

qui oommuoe Dci muuus sibi privalum viodicaDt; 

qui cum accepta noa tribuuut, in proximorum uece 

grassaotur, quia tot pene quotldie perimunt, quot 

morieutium paoperum apud sesubsidis abscouduDt. 

Nam cum quaelibei Decessaria iDdigentibus miDisira- 

mus,sua iliis reddimus, dod nostra largimur; jusli- 

tie debitum potius soivimus, quam misericordie 

opera implemus. Unde et ipsa Veritas cum de mise- 

ricordia caute exbibenda loqueretur, ait : Attendite 

ne Jusiitiam vestrum laciatis coram hominibus (Matth. 

VI, 1). Cuiquoque seDteDtiaeeliam Ptfalmista coDci- 

nens dicit : Dispersit dedit pauperibus^ justitia ejus 

manet in setemum (Psal, ci, 0). Cum enim largila- 

tem impensam pauperibus prsmi^isset, dod banc 

vocare misericordiam, sed Juslitiam maluil; quia 

quod a commuui Domino tribuitur, justum profecto 



B 



AdmoDCDdi sunt tenaces, ut noverint quod hano 
primam injuriam faciunlDeo,quiadabtisibiomDia, 
nuUam misericordie hostiam redduot. Hioo enim 
Psalmista ait : Non dabit Deo propitiationem suamf 
nec pretium redemptionis animx 8U3B (Psat. xLviit,8). 
Pretium namque redemptionis dsre, estopus bonum 
prievenicnti nos gratis reddcre.HincJoannes excla- 
mat dicens : Jam securis ad radicem arboris posiia 
est. Omnis arbor qux non facit fructum bonum, excl" 
detur, et in ignem miitetur (Luc. iii, 9). Qui ergo se 
innoxios, quia aliena non rapiunt cstimanl, ictum 
securis vicins praevideant, et torporem improvida 
sccuritatisamittant, ne cum ferre fruclum booi ope- 
ris DegligUDt, a prssenti vila funditus (b) quasi a 
viriditate radicis exsecentur. 

At coDtra admoDOodi sunt, qui et eaquaa habent 
tribuunt, et aliena raperenon desi8tunt(^) nevalde 
munifici videri appciant, et de boni specie deterio- 
res fiant. Hi etenim propria indiscrete triboenles, 
non solum ut supra Jam diximus, ad impatientie 
murmurationem proruunt; sed cogente se inopia, 
usque ad avariliam devolvuntur. Quid ergo eorum 
mente infelicius, quibus de largitate nascitur avari- 
tia, et peccatorom seges quasiex virtute^eminatur? 
Prius itaque admonendi sunt uttenere sua rationa- 
bilitersciant.ettuncdemum utalienanon ambiant. 
Si enim radix culpae in ipsa eCTusione non exuritur, 
nunqoum per ramos cxuberans avaritie spina (d) 
siccatur.Occasio ergo rapiendi subtrabitur, si bene 
prius Jus possidendi disponatur. Tunc vero admo- 



est,utquicunqueaccipiuni,eocommuniterutantur. C niti audiant, quomodo qu» habent misericorditer 



Hioo etiam Salomon ait : Qui justus est, tribuet et 
non cessabil (Prov. xxt^ 26). Admoncndi sunt quo- 
que ut soliicitc attendant quod Oculnca que fructum 
Don habult, contrahancdistrictusagricolaqueritury 
quod etiam terram occupavit. 67 Terram quippe 
flculneasinerructuoccupat,quando mens tenacium 
hoc quod prodesse muliis poterat, inuiilitersertal. 
Terram ficutnea sine fructu occupal, quando locum 
quem exercere alius (a) per Folem boui operis valuit, 
stultns perdesidiffi umbram premit. 

Hi auiem nonnumiuan: diceresolcnt : Conccdsis 
utimur, aliena non qusrimus, et si digna misericor- 
di» retributione non agimu;), nulla tamen pervcrsa 
perpetramus. Quod idcirco sentiunl, quia videlicet 



tribuant,quandonimirumdidiceruntutbonamiseri* 
cordiffi per interjectam rapine nequitiam non con- 
fundant. Violenler enim exquiruntquemisericordi- 
ter largiontur. Sed aliud est propeccatis misericor- 
diam facere, aliud pro misericordia facienda pec- 
care : quaejam ooquaquam misericordianuncupari 
polcst, quia ad dulcem fructum non proQcitqueper 
virus pcstifere radicis amarescit. Hinc est enim 
quud ipsa etiam sacrificia per propbetam Dominus 
reprobat, dicens : Ego Dominus dxligens judicium^ ei 
odio habens rapinnm in holocausto (Isai. lxi, 8). 
Hinc iterumdixit: Hoslix impiorum abominabites^ 
qu3B 69 offtreulur ex scelere (Prov. xxi, 27). Qui 
saepe quoque ct indigentibus subtrahunt qoe Deo 



aurem cordis a verbis ccelestibus claudunt. Neque n largiuntur. Sed quanta eos animadversione renuat 



enim dives in Evangelio, qui induebatur purpura et 
bjrsso, qui epulabatur quotidie splendide (Luc. xvi^ 
19, seq,)^ aliena rapuisse, scd infructuoso propriis 
osus fuisse perhibetur, eumque post hanc vitam ul- 
trixgehcnna8usc6pil,nonquiaaIiquidillicitum ges- 

(a) Garnol. primus, per sobolem boni operis; alii 
contrarlicunt, aliundeque iegendum solem probat 
umbrx oppositio. 

(6) Corrupte Gu9S., quasiariditateradicisexsiccen" 
tur. Lectioni noslrs tavent duo M«8. S. Germ. et 
ccteri. Rutio quo<|ue EulTmgatur; nani exseccntur 
optimo refertur ad ea que immcdiate premissa 
•ant : idum seeurii vicinm prmvideani, 

{e) Excasi, iaoonaaltis u%%.^ n$ dum valde muntfici 



(e)perquemdamsapientemDominusdemonstrat,di- 
cens : Qul ofjert sacri/icium de substanlia pauperis, 
quasi quivictimat fitium in conspectu palris sui{Ec* 
cli. XXXIV. 24). Quid namque esse intolerabilius po« 
test, quam mors filii ante oculos patris ? Hoc itaque 

videri appetunt^ de boni, 

(d) r.arnot. secundus, secatur, 

Duo priores Gemet., per Satomonem, in Trec. 
legilur, quemdam sapientem. At in marg. notatar 
eadem manu. Aput Snlomonem, id est, apud Sal. 
Nom in vet. M^s. ( pru d solet usurpari. fiadem 
nota legilur infra in hoo Cod. in Admon. 31, ubi 
landalnr alius Eooiesiartiei iooas* 



^9 



REGULiE PASTORAUS LIBER. — PARS TERTIA. 



90 



MLcriiicium quanU ira aipicialar osteDditor, quod 

orbatipalris doloricomparalur. Etlamenplerumque 

qoanta tribuunl, pdopant ; quanta aulem rapiunt, 

coDsiderarediesimuUot.Quasimercedemoumerant, 

ei perpeodere culpas recasant. Audiant itaque quod 

aeriptcm est : QuimereedescongregauU, misil easin 

sacculum pertusum (Aggmi. vi). In ftacculo quippe 

perioso videtur, quaodo pecunia miltitur; sed 

quando amiltitur, non videtur. Qui ergo quanta 

largiuntur aBpiciunt, sed quaotum rapiunt non per- 

pendunt,in pertnsosaccuio mercedes miltunt,quia 

profeclo bas (a) in spom suae flduciae inluentesconge- 

rant, sed non intuentes perdunt. 

CAPUT X.XI1I. [Al. XlVl]. 
Quomodo admonendi iunt discordes et pacali. 
{Admonilio 23.) Aliter admonendiauntdiscordes, 
mlqae aliier pacati. Discordea namque admonendi 
•aolotcertissimesciaDtquiaquaDtielibetvirtutibus 
poJleaDt, ■piritaJea fieri Dullatdnuspossuot, ai uniri 
perooncordiam prozimis negligunt. Scriptumquippe 
est : Prudus autem spiritus esl charitas^ gaudium^ 
pax (GaL v, 22). Qui ergo eervare pacem non cu- 
ral, ferre fructum spiritus recusal. Ilinc Paulus ait : 
Cum sii inUr vos %elus ei ccnteniio, nonne camales 
estis (/ Cor. iii, 3) ? Uino iterum quoque dicil : Pa- 
cem uquimini nim omnibus, et saHiiimoniam, sine 
f na nemovidebii Deum (Hebr. zii, 14). Uinc rursum 
admoneos ait : Salliciti servare unilaiem spiritus in 
vincuio pacis : unum corpus et unus spirilus, sicnt 
vocuti estis in una spe vocationis vestrse^ (Ephes. iv, 3, 
4). Ad anam ergo vocatioDisspem nequaquam per- 
tingitur» ai non ad eam unitacum prozimis mente 
curratur. At ecpe nonnulli quo qnsdam spocialiter 
dona percipioot, eo superbiendo dooum concordi« 
qood majaa eel, amiltunt ; ut ei fortasse carnem pr» 
c«teris gul« refrenatione qais edomat, concordare 
eis quoaauperat abstinendo contemnat. Sed qui ab- 
■tinentiamaconcordiaaeparat, quid admoneatPsal- 
roista perpendat ; ait enim : Laudaleeum in tympano 
et choro (Psal. cl, 4). lo tympano namquesicca et 
pereusaa pellis resonat, in cboro autem (b) vooes ao- 
cielate concordant. Quisquis itaque corpus affligit, 
sed concordiam deserit, Deum quidem laudat in tjm- 
pano, aed non laudat in cboro. 8a>pe vero dum 
qoosdam major scieotia eiigit, a oaeterorum socie- 
tate difljungit, et quasi quo plus sapiant, eo acon- 
cordis viriute desipisount. Hi itaque audiant quid 
per aemeiipaam Verilas dicat-: Habeie sal in vobis^ 
et pacem habete inier vos (Marc. iz, 49). Sal quippe 
■ine pace non virlutia eet donum, sed damnalioois 
argumentum. Quo eDim quisque melius sapit, (c) eo 
deierias delinquit ; et idcirco inezcusabiliter mere- 
bitor eupplirlom, quia prudeoter 60 si votuissdt, 
potaii vitare peccatum. Quibus rectequoqae per Ja- 
cobam dicilur : Quod si %elum amarum habetis^ ei 

(a) Laud. ei primus Aud., in specie sux fiducise. 
(6) Ifdiioribos maxia placuil, ooces sociaix, invitia 
omoibus Maa. oostris. 
ic) laud.^eoeoncordiamdeserensdeteriusdelinguit. 
{d} Corb.y quia prtsiatione. 



A contentiones sunt in corde vestro, noliie gloriari, ei 
mendaces esse adversum verilatem. Non est ista sapien* 
iia desursum descendens^ sed terrena, animalis^ dia^ 
bolica. Qu3e auiem desursum est sapieniia primum 
quidem pudica eu, deinde pacifica (Jae. iii, 14, 15, 
17), Pudioavidelicet, quiacaste intelligit; paciflca 
autcm, (d) quia per elationem se minime a prozimo- 
rumeocielatedisJungU.Admonendisuntdissidentes, 
ut noverintquod tandiu nullumboni operis Deo aa« 
criflciom immolanl, quandiu a prozimorum chari- 
tatediscordant. Scriptam namqueest: SiofersmU" 
nus tuum ad altare, et ibirecordatus fuerisquia frater 
iuus habet aliguid adversum ie, relinque ibi muma 
tuum aniealtarCf el vadeprius reconcilian frairi tuo, 
et iune veniens ofleres munus iuum (Maith. v, 23, 

B 24). Bz qaa sciiicet praeceplione pensandum est 
quorum hoetia repellilur, quam intolerabilis culpa 
monslratur. Nam cum mala cunctabonissequenti- 
bu8 diluaniur, pensemus quanta sini mala discor- 
diflQ, qu» nisi ezstinota fuoditus fuerinl, bonum 
subsequi non permiltunt. Adroonendi sunt discor- 
des, utsi aures a mandatis ccBlestibus (^) declinant^ 
mentis ocnlos ad consideranda ea qus in inflmia 
versantur aperiant ; quod espe afes unius ejusdem- 
que generis sese aocialiter volando non deserunt, et 
quod gregatim animalia brula pascuntur. Quia si 
solerter aspicimus, concordando sibi irrationalis 
natura indicat, quanlum malum per discordiam ra- 
iionalia natura comroittat, quando hsc (/) a rationis 
intentioneperdidit,quod illamotunaturallcustodit. 

Q At contra adroonendi sunt pacali, ne dum plus 
quam necesseest^pacem quam possident amant,ad 
perpetuam pervenire non appetant. Plerumque enim 
grafiua intentionem mentium rerum iranquillitas 
tentat ; ut quo non sunt molesta quae ienent, eomi-> 
nus amabilia flant quc vocant ; et quo delectant 
prsseniia, eo non inquiranlur cterna. Unde et per 
■emetipaam Veritaa loquens, cumterrenam pacema 
feuperna distingueret, atque ad venluram discipulos 
ez praesenti provocaret, ail : Pacem relmquo vobis^ 
pacem meamdo vobis (Joan. ziv, 27). Relinquo scili- 
cet transitoriam, do mansuram. Si ergo in ea cor 
quserelictaestfigiiur, nunquamad illam quas danda 
esi, perveniiur. Paz igitur prxsens ita tenendaest, 
et ut diligi debeat et conlemni ; ne si immoderate 
diligitur, diligeniis animus in culpa capiatur. Unde 
et admonendi sunt pacati, ne dum nimis bun:anam 
pacem desideraot, pravos hominum mores nequa- 
quam redargaaot ; et consenticndo perverais, ab 
auctoris eui se pace dipjungant ; ne dumhumana fo« 
ras jurgia metuunt, interni foederis (g) disciesione 
feriantur. Qaidesienim paz transitoria, nisi quod- 
dam vestigium pacis sternar ? Quid ergo essedemen- 
tiua poiest, quam vestigia in pulvere iropreesadili- 
gere, scd ipsum a quo impreeeasanty non amare? 

(e) Corb., non declinant. 

(I) Laud. et Val. Gl., cum ralionis. Etquidem seatu 
meliori. Cogimur tamen sequil rec. ei caBieroaCodi 
tum roanu ezaralos, ium ezcasos. 

(g) Belv, et duo priores Carn.y discussione. 



D 



01 



SANGTI aRBGORII MAGNI 



92 



Hiao David dum totam se ad nsdera paciii interos \ tameaiDveetraqui corripitis mente teaeatur. Uode 



oonstriDgeret, testalur quod cum maiis coacordiam 
DOQ teoeret, diceos : Nonne qui te oderuntf DeuSy 
oderam illos, et super inimicos tuos tabescebam ? ?er» 
fecto odio oderam illos^ inimici jacti sunt mihi {Psal. 
czxzviii, 21, 22). loimicos eteDim Dei perfectoodio 
odi8se,est et quod facti SDDt diligere, 70 et quod 
faciunl iacrepare ; morea parvorum premere, vitas 
prodesse. 

PeoaaDdam ergo est, qoando ab increpatioDC 
qQiescitur, quanta culpa campessimis paz leoetur, 
si propiieta taatos boo velut in iiostiam Deo cbtulit, 
quod contra se pro Domioo pravorum ioimicitias ez- 
citavit.Hiace8tquodtribU8Levia88ampti8gladii8per 
castrorum media traosieDS, quia rerieDdia Doloit 



idem rareum discipulos admooet, diceos : Siquis non 
obedit verbo nosiro, per epistolam hunc noiatt : et non 
commisceamini cum ilb, ut confundatur (// TKess. iii, 
14). AtqueillicoadjuDzit : Etnolite utinimicum exi' 
siimare illum^ sed corripiteut fratrem (IbiU.y 15). Ac 
si diceret : Pacem cum eo exteriorem solvite» sed 
interioremcirca illum meduilitus custodite ; ot pec- 
caotis meotem sic vestra discordia feriat, quateoai 
paz a cordibus vestrie oec abnegiita discedat 

CAPUT XXIII [Ai. XLVII]. 
Quomodo admonendi qui jurgia serunlf et paci/ici, 

(Admonitio 24.) AliteradmoDeDdt sunt BemioaDtea 
jurKia,alquealiterpaciflci.AdmoDeDdiDamque8UDt 



peccaloribus parcere, Deo maous dicta eat coose- 3 qui71 jurgiaaeminaDt.utcuJussiDtsequacesagoo- 



cra88e(£jM)if., zzxii, 27, seq.),U\no PbiDcea pec« 

cantiam civium gratiam speroeDS, coeaotes cum Ma« 

diaoitis percolit, et iram Domioi iratua placafit 

(iVttJit. zzv,9}. Hinc per semetipsam Veritas (a) dicit: 

Notitearbitrari, quiavenerimpacem mittere in terram. 

Non veni pacemmittere^ sedgiadium{Matth. z, 34). 

Malorum namque cum incaute amicitiia jungimor, 

culpia ligamur. Uode Josaphat, qui lot de aoteacla 

vita prflBConiia attollitur, de Achab regia amiciiiia 

pene peritaruaincrepatur. GuiaDomioo perprophe- 

tam dicilur : Impio prasbes auxiiium^ et his qui ode- 

runt Ik>minum, amiciiia jungeris ; et idcirco iram qui» 

dem Domini merebaris^ ted bona opera inventa sunt 

in te, eo quod abstuleris lueos de terra Juda {II Par. 

ziz, 24). Ab ilioeoim qui aumme rectusest, eo ipso ^ ^fgo statom meotia perdidit, BabeequeDter 

Jamdiscrepat, qooperversoramamiciiiiavitanoslra inconstantiam motionia fluit,atqu»ezteriuri 

coDcordat. AdmooeodisaDtpaoati, neai ad corre- 

ptionia verba proeiliant, lemporalcm pacem aibiper 

torbare formideot. Rursuroqae admooeodi SQDt, ot 

eamdempacemdilectioneintegraintrinsecosteDeaot, 

quam per iovectionem vocia aibi eztrioaecaf turbaot. 

Qood utrumque proviJe ae David aervasse perhibet, 

com dicit : Cum his qui oderunt pacem^ eram paci' 

/E us, cum ioquebar iilis^ impugnabant megraiis {Psai, 

cziz, 7). Bcce et loqoeos impugnabatur ; et tameo 

impugoatos» erat pacificua, quia oec iosaoieDtea ces- 

aabat repreheodere, oec reprehensoa negligebat 

amare. Binoetiam Paalusait : Sifieripotesttquodex 

tobis est^ cum omnibus honiinibus pacem habentes 

{Rom. zii,18). Hortatorus enim discipulos ut pacem 



aoaDt. De apostataquippe angelo acriptum est, cum 
boDie messi (b) ioserta faisaet zizaoia : Inimicus homo 
hoe fecii (Matih. ziii, 28). De cujua etiam membro 
perSalomooem dxQiiur : Homo aposiata^ virinuUliif 
graditur ore percersOy annuit ocuiis, terii pede ; digito 
loquitur^pravo cordemachinatur maium^ et omni tem-' 
porejurgia seminat (Prov. vi, 42). Eoce quem aemi- 
nantem jurgiadicere voluit, priua apostatam nomi- 
navit : quia niai more 8uperbienti8 angeli aconspeola 
Gonditoris priua intoa averaione menti;i caderet, 
foras postmodum uaque ad aeminanda jurgia non 
veniret. Qui recte deacribitnr quod aDouii ocalia, 
digito loquitur, terit pede. loterior oamqoe est co* 
8todia,((7) qu» ordioata servatezteriua membra. Qui 

foraa io 
mobili- 
tate iodioat, quod oulla inlerias radice Bubsistat. 
Audiant jurgiorum seminatores quod scriptum est: 
Beati paeifiei, quoniam fiiii Dei vocabuntur {Matth. v, 
9). Atque e diverso colligant, quiasi filii Dei vocao- 
tor qai pacem faciaot, procaldubio Satao» suot filii 
qoi confundant. Omnea aotem qui per diacordiam 
aeparaotQra viriditaie dilectioois, arefiuot. Qqi etei 
booi operis froctua io aois aetionibna proferunt, 
profectu nuili sant, quia non {d) ez anitatecharitatia 
oriantur. Hinc ergo pcrpendant seminantes jurgia, 
qaam multipliciter peccant : quidum nnam nequi« 
tiam perpetrant, ab humaniscordibus cunctasFimul 
virtutes eradicant. In uno enim malo innumera per- 
agunt, quia seminando diacordiam, charitatem quas 



eum omnibus haberent, prcmiait, dicena : Si fieri D nimirum virtutam omniam mater eat, ezstinguunt. 



potest^ atque aubjunzit : Quod ex vobis est. Difficile 
quippe erat ut ai male acta corripereot, habere pa- 
cem com omDibus poaseot. 8ed cum temporalia paz 
io pravorom cordiboa ez ooatra increpatione confan- 
ditur, inviolata necease est ut in nostro corde ser- 
vetur. Recte itaqueait . Quodexvobisest. Acainimi- 
rom dicat : Quia paz ez duarum partiumcoDseosa 
aubsistit, si ab eis qai corripiuotar ezpellitar,iDtegra 

(a) Hio restitaimaateztom Evang., magoa ez parte 
tnutilnm in Editis, daorum Germ., Beivac, Trec, 
etc, ope. 

(6)loLaod.ettertioOemet.,tni«r/afttii«efi<sixafii(a« 



Qoia aotem nihii prelioaius est Deo virtute dilectio- 
nis, nil est desiderabilias diabolo ezstinctione chari- 
tatis. Quisqnis ergo semioando jurgia dllectionem 
prozimorum perimit, hoati Dei familiariua aervit, 
quia qua ille amisaa cecidit, hanc iste valoeratis 
cordibua subtrdheDS, eia iter asceDsioois abacidit. 
Atcootra admoDeodi saot pacifici, oe taotie actio- 
nis pondus levigeot, 8i inter quos fundare pacem 

In Trec. et aliis, zizania osurpator in Bingolari* 
(«)Garnol. primuB et Theod., qute omata. 
(d) Laud., ex virtute caritatis. 



93 



RBOULiG PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 



94 



debeaiit,ignorent. Nam slcut maltom nocet si nnitaa A 
de^it bonis, ita Yalde eal noxium si non desit malis. 
St ergo pcrversorum nequilia in pace Jungitur, pro- 
fecto eorum malis aciibus robur augetur ; quia quo 
sibiin malitia congmunt, eo se robustius bonorum 
afflictionibuB iiiidunt. Hincnamqoeest qood(a) con- 
trm damnati illios Tasis, videlicet Antiohristi prspdi- 
catoresy divina voce beato Job dicitur : Membra car» 
fitttifi e}\u cohxreniia sibi (Job. xli, 14). Hinc sub 
aqoamaf om specie de ejos satellitibos perbibetur : 
Una uni canjungHur^ et ne spiraculum quidem incedit 
per eai [Ibid,, 7) Seqoaces quippe illius quo nulla 
inler ae discordis adversitate divisi sunt,eo in bo- 
norom gravius nece glomeraotur. Qui ergo iniquos 
pace sociat, iniqoitati vires administrat, quia bonos 
deterios deprimont, quos et onanimiter persequun- n 
tor. Unde prsdicator egrcgius gravi Pharisseorom 
Sadduccornmqoe persecotione deprehensos, inter 
semeiipaos dividere studuit, quos conlra se gravitei' 
ODitos vidlty com clamavit, dicens : Virifratres, ego 
Pkari*seus sum, fttius Pharisxorum, de spe et resur^ 
reclione mortuorum ego judicor [Act. zxiii. 6). Dum* 
qneSaddocei spem resurrectionemque 7% mortoo- 
mm esse denegarent, quam Pharissi Juzta sacri 
eloqaii prccepta crederent, facta in persecutorum 
Qoanimitate dissensio est, et divisa torba illssos 
PaolQS ezivit, qos bono onita prios immaniler pres- 
sit.Admonendiitaquesuntqoiraciendspacisstudiia 
occapanlor, ot pravorom mentibus prios amoreiti 
debeant interns pacis infondere, quatenus eis post- 
modom valeat ezterior paz prodesso; ut dum eorom 
cor in tllios (b) cognitione sospenditur, nequaquamad C 
neqaitiam ez hojus perceptione rapiatur; dumque 
(c) sapernam provident, terrenamnullo modo ad nsom 
80« deteriorationis indinent. Com vero perversi 
qoiqoe talea sunt, ot nocere bonis nequeant, etiamsi 
concapiacant, inter hos nimirom debet terrena paz 
eonatrai et priosqoam ab eis valeat soperna cogno* 
sei ; at hi scilicet qoos contra dilectionem Dei maH- 
tia 80» impietatia exasperat, saitem ez proximi 
amore mansoescant ; et quasi e vicino ad meiius 
irmnseant, ot ad iUam qus a se longe est, pacem 
Cooditoria ascendant. 



CAPUT XXIV [Al. XLVHl]. 

Quomodo admonendi rudes in doctrina sacra, et 

doctif $ed non kumiies. 

[Adm4mitio25.) (d) Ali ter ad monendi sunt qui sacre 
legis verba non recte inteHigunt ; atque aliter qui 
recte qoidem intelligunt, sed baQO humiliter non 
loqoantor. Admonendi enim sunt qui sacre legis 
verba non recte intenigunt, ot perpendant, qoia 
aaloberrimom vini potom in veneni sibi pooolom 
verlant,ac per medicioale forrom vulnere mortali se 
feriant, dom per boc in se sana perimont, per qaod 

(a) Gilol. et alii recent., ccntra damnati itlius vasa, 
reioctantibosMsa. Treo., German., Belvac, etc, imo 
repognaote tanetissimo doctore, qoi solet Antichri- 
atom vas diaboli appellare. Vide iib. zzxii Moral., 
Bom. 22. Bie aalem editoriboa plaoet peocatorea An- 



D 



salobriterabaoinderesaooiatadebuerant.Admoiieit" 
di sunt, ot perpendant quo Scriptora saera in noete 
vits praesentis qoasi quaedam nobis lucerna sit po- 
sita,cujusnimirum verbadum non recteintelligont, 
delumine tenebresount. Quos videlicetad intellectum 
pravum intentio perversa non raperet, nisi priat 
superbia inflaret. Dum enim se prss ceBteris sapieo- 
tes arbitrantur, sequi alios ad meliua intellecta de« 
spiciont; atqoe at apud imperium vulgua acientifltf 
sibi nomen eztorqueant, student sommopere et ab 
aliis rpcte intellecta destroere, et soa perversa robo^ 
rare. Uode bene per prophetam diciiur : Secueruni 
prxgnantes Gaiaad ad dilatandum terminum suum 
(Amos i, 13). Galaad namque acervos tesiimonii in- 
terpretatur. Bt quia cuncta simul congregatio Eocle* 
eio9 per confessionem scrvit testimonio veritatis, noii 
incongroe p«)r Galaad Ecclesia exprimitur, quis ore 
cunctorom fldelium,de Deo qofleqoe vera sont testap 
tur. Prsegnantes aotem vocantur animae, quse intel- 
lectum verbi ex divino amore concipiunt, si ad 
perfectum tempus veniant,conceptam intelligentiam 
operis ostensione pariluroB. Terminum vero suom 
dilatare, est opinionis sueB nomen extenderc. Secae- 
runt ergo praegnantes Qalaad ad dilatandum termi- 
num soom ; quia nimirom hsrelici mentes fldeliom 
qoae Jam aliquid de verilctis intellecto conceperant 
perversa prsdicatione perimunt, et scientiae sibi 
nomen extendunt. Parvalorum cordajam de verbi 
conceptione gravida, 7Z erroris gladio scindunt, et 
quasi doclrin» sibi opinionem faciont. Hos ergo com 
conamliriBstrQereneperversa8entiant,admoneamo8 
prios necesse est, ne inanem gloriam querant. 81 
enim radix elaiionis absciditar, consequenter rami 
pravtt assertionis areflunt. Admonendisant etiam, 
ne errores discordiasqoe generando, legem Dei qoee 
idcirco data est ot sacrtficia Satanse prohibeat, eam- 
dem ipsam in Satan« sacrificiom vertant. Unde per 
prophetam Dominus queritur, dicens : Dedieis fru^ 
mentum^ vinum et oleum, et argentum multipiicavi eU 
et aurum^ qum fecerunt Baal (Oseee ii, 8). Pramentom 
qoippe a Domino accipimus, quando in dictis obsca- 
riorlbus sobducto tegminelitterae per medullam spi- 
ritus legis interna sentimos. Vinum suum Dominos 
nobis praestat, cum Scriptare suse alta prsdicatione 
nos debriat.OIeum quoque suum nobis triboit,cum 
prfficeptisapertioribuBvitam nostram blandalenitate 
disponit. Argentum multiplicat cum nobisluce veri- 
tatis plena eioquia subministrat. Auro qooqoe nos 
dilat, quando cor noslrum intellectu summi folgoris 
irradiat. Que cuncta heretici Baal offerunl, qoia 
apod aoditorom suorum corda corrupte omnia intel- 
ligendo pervertunt. Et de fromento Dei, vino atque 
oleo, argento pariter et auro, Satane sacrificium 
immolant, quia ad errorem discordie verba pacis in- 
clinant. Unde admonendi sunt ot perpendant, qoia 

tichristi vasa noncopare. 
(6) Duo Gemet. priores, eogitatione. 

(c) Corb. et tertius Gem., suptma... ierrena: op« 
time supemam^ ac.| pacem. 

(d) Laod. et Gorb., Aliter adm. enim iunt. 



95 



SANGTI OREGOail MAGNI 



W 



dum pervera* meDte de pranceptit pacie disoordiem fa- 
daot Juslo Dei ezafnine ipsi de verbit vitemoriuntur. 
At contra admonendi eunt qui reote quidem verba 
legia intelligunt, sed h«o huiniliter non loquuotur ; 
utin divinis eermooibus priusquttm aliis eos profe- 
rant, semetipsos requlrant, ne iosequentes aliorum 
facla, se deeerant ; et oum recte cuneta de sacra 
Bcriptara senliQnl, hoc solam quod per illam contra 
elatos dicitur, non attendant. Improboe quippe et 
iroperitus eat medious, qui alienum mederi appetit, 
et ipse vulnusquod patitor nescit. Qui igilur verba 
Dei humiliter non loquuntur, profocto admonendi 
aunt, Qt cnm medicaminaegris apponunt, prius virus 
8ue pestis inspioiant, (a) ne aiios medendo ipsi mo- 
riantur.Agmoneri debent, Qtcon8iderentne(fr)a vir- 
tate dict), dicendi quaiitate discurdent, ne toquendo 
alittd, et ostendendo aliud predicent. Audiant itaque 
quod scriptum est : Si quis loquiiur, quati semumes 
Dei(l Piir. iv, 11). Qui ergo verba qos proferunt, 
ex propriie non habent, cur quasi de propriie tu- 
ment ? Audiant quod acriptum est : Sieut ex Deo co- 
ram Deo in Chrislo loquimur {11 Cor. ii, 17). Ex Deo 
enim eoram Deo ioquitur, qui praedicationis verbom 
et quia a Deo accepit intelligit, et placere per iilud 
Deo non hominibus qusrit. Audiant quod scriptum 
eat : A bominatio Domini esi omnisarrogans{Prov. xvi, 
i5)«-— Quia videlicet dum in verbo Dei gloriam pro- 
priam quierit, jue dantia invadit ; eumque laudi ^me 

postponereneqaaquaminetuit,aquohocip8omquod 
laudatnr accepit. Audiant quod prsBdicatori per Sa- 
lomonem dioitur : Bibe aquam de cistema iua^ el 
fluenta putei lui. Deriventur fontes tuiforaSt et in plor 
teis aquas divide. Haheto eas solus^ nec sint atieni par» 
iieipes tui (Prov. v, 15). Aquam quippe predicator 
de oielerna eoa bibit, cum ad cor suam rediens, 
priu8 74audit ipee quoddioit. Bibit8uifluentapu- 
tei, 8i eai irrigatione verbi infunditur. Ubi bene 8ub- 
Jungitur : Deriventur fontes iui foras^ et in piateis 
aquas divide (i6td., 18). Reclum quippe eet at ipee 
prioa bibat, et tunc praBdicando aliia influat. Fontea 
namque foras derivare, eet exterius aliie vim prcdi- 
cationis innindere. In plateis autem aquas dividere, 
est in magna auditortim amplitudine Juxta uniuscu- 
Jasque qualitatem divinaeloqaiadiapenaare. Et quia 
plerumqueinanisglorisappetitussubrepitdumser- 
mo Dei ad multorum notitiam corrit, poslquam 
dictum eal : In ptateisaquas divide, reote subjungi- 
tur : Habeto eas sotus^ nec sint atieni participes tui 
(Ibid.). Alienos quippe malignoa spiritus vocat, de 
qaibus per Propbetam tentati homiois voce dicitur : 
Alieni insurrexerunt in me, et fortes qusssierunt ant- 
mam meam {Ps. uii, 5). Ait ergo : Aqaaa et in plaleis 
divide, et tamen solus habe. Ao si apertius dicat: 
JSic necease eat ut prsdioationi exlerius servias, qua- 
tenus per elationem te immundis apiritibus non con- 

(a) Trec. et alii Mss. unanimiter ita habent, quod 
reoentiores mutarunt in, atiismedendo. 

[b) Eadem libertate, spretis Mss., Qilot. et ali! re- 
cent. habent, a virtute dicendi, vivendi quaiitate dis- 
^ardent, vel, a virtut^ dieti^ vivendif eto. 



A Jungae, ne in divini verbi rainisterio hoates tnoa ad 
te participes admittas. Aquaa ergo et io plateis divi- 
dimus, et tamen aoli possidemus, quando et exte- 
rius late pr«dicationero fundimus, et taroen per eam 
humanas laudes assequi miQime ambimus. 

CAPUT XXV [Ai. XLIX]. 

Quomodo admonendi qui officium prsedicationis nimia 
humiliiate detrectant, et qui prxcipiti festinatione 
occupant. 

{Agmonitio 26.) Aliter admonendi sunt qui cum 
prsdicare digne valeant, prs nimia hiimilitate for- 
midant ; alque aliter admonendi sunt quos a prfledi- 
catione imperfeotio vel ABtas prohibet, et tamen prs- 
eipitatio impeliit. Admonendi namque euntqui cum 
prsdicareutiliterpossant.immoderatatamenhumi- 

2 litate refugiunt; ut ex minori consideratione colli- 
gant quanturo in migoribus rebus derelinquant. 81 
enim indigentibus proximis ipai quas haberent pecu- 
nias absconderent, (c) adjutores proouldubio calami- 
tatiaexatitiseent. Quoergo reatuoonsiringantur aspi- 
ciant, qui duro peccantibus fratribus verbum prcdi- 
cationis 8abtrabunt,morientibu8 mentibus vii» re- 
media abscondunt. Unde et bene quidam sapiena 
dicit : Sapientia abscondilaet thesaurus{d) invisus, qux 
utititas in utrisque {Eceli. xx, 32) ? Si populos famca 
atterercl, et occulta frumenta ipsi servarent, {e) au* 
ctore8proouldubiomorti8exi8terent.Uuaitaqaeple- 
otendi sunt pcBna considerent, qui cum fame verbi 
anim» pereant, ipsi panem perceptasgratic non mi- 
nistrani. Unde et bene per Salomonem dicitur : Qui 

p abscondit frumenta^ matedicetur in populis {Prov. xi, 
26). Fruroenta quippe abscondere, est prsdicationis 
aanct» apud se verba retinere. In populis aulem ta- 
lis quisque maledicitur, quia in eoliasculpa silentii 
pro muUorumquos corrigerepotuitpcBoadamnatur. 
Si medicinalis artis miniroe ignari secanduro vulnas 
ecroerent, et taroen secare recusarent, profecto pec* 
oaturo frateroae mortisex solo torpore committerent. 
Quanta ergo culpa involvantur aspiciant, qui dum 
cogooscunt vuloera mentium, curare ea negligant 
sectione verborum. Unde et bene per prophetam 
75 dicitur: Matedictus qui prohibet gtadium suuma 
<aii(^iitAe(ytfr.xLviii, 10).GIadiamquippea8anguine 
prohibere, est prsdicationis verbum a carnalibvite 
interfectione retinere. De quo ruraum gladio dici- 

Q lur : Et gladius meus (/) manducabit cames {Deut. 
XXXII, 42). 

Hi itaque cum apud ae sermonem prsdicationia 
occultaot, divinas cootra ee sententias terribiliter 
audiant, quatenus ab eorum cordiboa timorem timor 
expellat. Aadiant qood talentum qui eroKare nolnit, 
cum sententia damnationis ami&it {{Matth. xxv,24, 
seq.). Audiant quod Paulus eo sea proximorum aan- 
guine roundum oredidit, quo feriendis eorum vitiis 
non pepercit, dlcene: Conieslor vos hodiertia die, 

c) Laudun., auctores. 

li) Oarnot. primus, et primua knd.fabscandilus, 
e) Gemet. et pl. Norm., exactores. 
(/) Gemet. oum primo And.^ devorabit. 



97 



nEGULiE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 



98 



qmti mnndtu sum a $anguine omnium : non enim tub* A profecto esse se Dei denegat, qui ioqaantum sufOcil, 
ierfu^ qmomtnui annuntiarem amne consilium Dei increpare vitam carnalium recusat 



vobis {Ad. zx, 26, 27). Audiaot quod voce aogelica 
Joaooes admonetur, cum dicilar ; Qui audit^ dicat: 
Veni (Apoc. xxii, T). Ut nimirum cui ae vox inter- 
Da iDeiooatyiliac etiam clamando alion quo ipse ra* 
piturtrabal ; neelausasforefletiamvocatusinvenlut, 
ai vocanti vacuus appropinquat. Audiant quod Isaias 
quia a verbi minlsterio tacuit, illuBtratus superco 
lumioe, magna voce pcBnitenliffi ae ipse reprehendit, 
diceoa : Vx mihi quia tacui {Isai. vi, 5). Audiaot 
qoud per Salomonem io illum prsdicalionis scientia 
roaltiplicari promittitor, qui In hoc quod |am obti- 
Doit, torporia vitio noo tenetur. Ait namque : Anima 
quae benedicit^ impinguabitur ; ei qui tnebriai^ ipsequo- 



At contra admonendi Bunt quos a prsdicalionifl 
officio vel imperfectio, vel elas probibet, et tamen 
prscipitaiio impellit, ne dum tanti sihi onus olQcii 
pnecipitationearrogant, viam sibi subsequentis me- 
liorationis abscidant ; et cum arripiunt intempestive 
quod non valent, perdant eliam quod implere quan- 
doqoe tempestive potuissent; atque scientiam, quia 
incongrue conantur ostendere, Juste ostendanlur 
amisisse. Admonendi sunt ut considerent quod pulH 
avium si ante pennarum perfectionem volare appe- 
tant, unde ire in alta cupiunt, inde in ima roergun- 
tur. Admonendi sunt utconsiderentquodyStrnctaria 
recentibus necdum 8olidati8^(^) si tignorum pondoa 



diotadobenedioit, iaierioris .ognienti pinguedinem Admonendi sunl. ut con«iderent q-iod conceptaseo- 



racipit; ei(a)dum vino eloquii auditorum mentem 
debriare oon deainit, pota multiplicati muueris de- 
brtatos excrescit. Audianl quod David hoc Deo in 
mQnere obtulit, quod predicationis gratiam quam 
acceperat oon abscondity dicens ; Ecce tabia mea 
non prohibebOt Domine^ tu cognouiiti;justitiamtuam 
non abuondi in corde meo, verilatem tuam et satutare 
tuum dixi (P«. XXXIX, 10,11). Audiant quod sponsi 
eolloqoioad apoosam dicitor : Qute habitas in hortis^ 
mmici auuuttant; fac me audire vocem tuam {Cant. 
VIII, 13). Eocieaia qaippe in bortis babiiat, que ad 
viridilatem inlimam exoulta plantaria virtutum eer- 
TaU Cojufl vocem amicoe auscultare, est electofl 



conceptasi 
boles femine si priuflquam plene formentur profe- 
runt, nequaquam domos, eed tumulos replent. Ilioo 
est enimquod ipflaVeritas,queB repente qooa vellet 
roborare potuisflet, ut exemplom flequentibna daret, 
ne Imperfecti preedicare presumerent, postquam 
pienedi8cipalos(tf)devirtutepr«dicationi8instruxil, 
illico adjunxii : Vos autem sedete in civita quoadusque 
induamini virtute ex atio {Luc xxiv, 49). In civiiate 
quippecon8idemas,8iintramentinm nostrarum nos 
claustra constringimus, ne loquendo eiierius evage- 
mur ; ut cum virtute divina perfecte induimur, tanc 
quasi a nobismetipsis foras etiam alios instmentea 
exeamus. Hinc per qaemdam sapientem dicitnr ; 
. . .,,. , , . Adolescens loquere in cau$a tua vix; et si bis interro- 

qooaque^ wbum predic^^^^^^^ C gaius fueru, habeat initium responsio iua (Ecc/i.xxxn, 

10). Hinc eat quod idem Redemptor noster, oum in 
coBlifl8itconditor,eto8ien8ione su» potentie aemper 
doctor angelorum, ante tricennale tempu8 in terra 
magister noluit Beri hominum ; ut videlicet precipl- 
tatia vim saluberriroi lirooria infunderet, eom ipae 
etiaro,qui labi noo posset, perfecte vite gratiam non 
nisiperfecta letate predicaret. Scriptom quippeeat: 
Cum /actus esset annorum duodecim^ remamit puer 
Jesus in Jerusalem {Luc, n, 42). De quo a pareotibofl 
requiflito, paulo post subditur : Invenerunt ittum in 
tempto sedenlem in medio doetorumt audientem ittos 
et interrogantem {Ibid,^ 46). ViKilanti ilnque consid»- 
ralione pensandum est, quod cum Jeads annorum 
duodecim dioitor in medio doolorom sedeos, non 



qaam videiicetvocem aponflos aadiredesiderat^quia 
ad pnrdicatiooem ejus per electorum auorumanimaa 
anhelat. Aodiaolqaod Moyaefl cum irascentem Deum 
popnlo cerneret, et aflsumi ad uloiacendam gladio 
joberet ; iiloa a parte Dei denantiavit exiatere, qui 
delioquenliQm scelera ineunotanier ferlrent, dicens : 
Si quis Domini esi, jungaiur mihi ; ponat vir gtadium 
super temwr suum : iteet redUe deporta usque ad por- 
tam per medium castrorum,et occidat unusquisque fra* 
trem^ et mnicmm^ et proxinium suum {Bxod. xxxii, 
27). Gladiomquippe euper ferour ponere, estpredi- 
eatiooia sludiom voluptatibufl carnis anteferre; nt 
eam aanota qais stodel dieere, oorel oecesfle eet iUi- 
eitaa aoggestionea edomare. De porta vero usque ad 
porUm ire, eat a vitio osqae ad vitiam, per quod ad docena, fled interrogana invcnitur. Qoo exemplo sei- 



nenlem morfl ingreditar,iacrepando diaeurrereePer 
mediom vero castrorom traoflire, eet taota cqaaii- 
taie iotre Boeleeiam vivere, et qoi deiioqoeotiom 
eQipeflr«dargoii,in nQllioasedebeat favorem deeii- 
Bere. Unde et reete aibJongitQr : O^idat tir /re- 
fmn, etamieum etprpxmumsuum. Pratrem floilieet 
et amicom etproximamioterficit,qai com ponienda 
invenii, ab ittcrepationia 1% gladio nec eie qoos per 
eognatioDem diiigit pareit. Si ergo ille Dei dicitnr 
qoi ad feriettda viUa leio divini amoris exoiutor 

(e) Corb. et alii a Gosa. vifli, dum divino eloquio. 
[h) Gr>rb., si lignorum. 



lioet ostenditor ne infirmus docere quis aodeat, ai 
ille poer dooeri ioterrogando voloit, qui per divini- 
tatifl potentiam verbu m fleieotie ipsia euifl docloribofl 
miDifltravit. Gum vero per Paolum diaeipulo dieitor. 
Prsecipe hsee et doee : nemo adolescentiam tuam oon^ 
temnat {I lim. iv, 12) : «cieodom Dobie eat qoU io 
flacro eloqaio aliquaodo adolescentia juventus voca- 
tur. Qood citios ostrnditor, ai 8a1omonis ad mediom 
verba proferantur, qui ait : Lxtare juvenis in adO' 
lescentia tua {Eccle. xi, 9). 8i enlm utraque naum 

(c) Laud., devitiutis prmdicatione. 



99 



SANGTI GRBGORII HAONI 



100 



esse noo decerneret, quem monebat in adolescentia, a 
Juveoem doo vocaret. 

77CAPUT XXVI [i4/. L]. 

Quomodo admonendi quibus omnia ex senUntia iuc* 

cedunt, ei quibus nulla. 

{Admonitio 27). Aliter admonendi sunl qui in boc 
quodtemporaliterappetuntprosperanlur; atque ali- 
ter qui ea quidem queo mundi suni coocupiscunt, 
sed tameoadfersitatislabore raliganiur. Admonendi 
namqoe sunt qui in boc quod temporaliter appetunt 
prosperanlur, ne cum cuncta ad votum suppctunt, 
dantem quaerere negligant ; (a) scd in bis qus dantur 
animum (igaot ; ne peregrinationem pro patria dili- 
gant ne subsidia itinoris in obstacula perventionis 
vertant, ne nocturno iune lumine delectati, clarita- 
tem solit videre refugiant. Admonendi ilaqoe sunl ut B 
quffiquein boo mundo coosequuntur, calamitatis so« 
latia, non autem pramia retributionis credant ; sed 
cootra favores mondi mentem erigant, ne in eisez 
iota cordis delectatione soccumbant. Quisquis enim 
prosperitatem qua utitur, apud judicium cordis^ 
melioris vit» amore non reprimit, favorem vita 
transeontis in mortis perpelusB occasionem vertit. 
Hincestenim quodsubldumcorumspecie, quivin- 
ceodos (b) se prosperilati sus reliquerunt, in bujus 
muodisoccessibuslfitantesincrepantorcomdicitor: 
DederwU ierram meam sibi in hsereditalem cum gau» 
diOt ei loto corde, et ex animo (Ezech. xixvi,5). Qoi- 
bos verbis perpenditor, qood non solom qiiia gao- 
deant, sed qood toto corde et ex animo gaodeant, 
diitlrictareprebeosione feriantor.BincSalomonait: q 
Apersioparvuloruminterficiei eos, el prosperiias siul- 
torum perdei iHos {Prov. i, 32). Hinc Paolos admo- 
nol dicens : Qui emunit ianquam non possidentes^ et 
qui utuniur hoc mtindo, tanquam non utantur (/ Cor. 
vii, 30). Ul videlicet sic nobis qon soppetont, exte- 
rius8erviant,quatenu8asuperne(£)delecttttionis8ta- 
dio animum non inflectant, ne luciom nobisinteroo) 
peregrioationis temperent eaqoe in ezsilio positis 
•obsidiomprebenl^eiquasifelioesintraositoriisnos 
gaodeamus.qui ab eterni8(d) no8 interim miseros 
cerntmus. Hino namque est quod electorum voce 
dicit Ecolesia : Ueva ejus sub capife meo, ei dextera 
ilUus amplexabitur me [Cant. ii, 6). Sinistram Dei, 
prosperitatem fidelicetviteBpreBsontis, qoasi eobca- 
pite posoit^qoam intentione sommi amoris premit. 
Dextera vero Dei eam amplectitor ; qoia sob etema " 
ejot beatitodine tota devotione continetur. Hino 
rorsum per Salomonem dioitor : Longiiudo dierumin 
dextera ejus^ in sinistra vero illius divUix ei gloria 
{Prov. 111« 16). Difiti» itaque et gloria qoaUter sint 
babcBda docoit, qoss posita in sinistra memoravil. 
Hioo Psalmista ait : Saivum m$ fac dextera iua {Ps. 

(a)Qemeticen8es, sedaquo dantur animo figant. Alii 
Norm., com tertlo Ornot., si in his quse, etc. 

(b) Corb., Belv. et doo priores Garnol., se prospe- 
ritate sua. 

(c) Belv. primos et tertios Garn.,Rothom., Lyr., 
Val. Cl.^diUciionis. 

(d) Exclosi, not interimi. Adbsremos Trec, Belv., 



cvii, 7). Neqoe enim ait mano, sed dextera; ot vide- 
licet com dexteram diccret, quia cternam salutem 
qusreret, indicarel. Hinc rursum scriptum esl : 
Dextera manustua, DomiR^, confregii inimicos (Exod. 
XV, 6, sec. LXX). Hostes eoim Dei etsi in sinietra 
ejus proflciunl, dextera franguntur quia plerumque 
pravos vita prssens elevat, sed adventus slernffi 
beatitudiois damnat. 

Adroonendi sunl qui ia boc mundo prosperantur, 
ut solerter considerent quia prapsenlis vit» prospe- 
ritas aliquando idcirco dator ut ad roeliorem 78 
vitam provocet, aliquando veto ut in aeternum ple- 
nius damnet. Pinc est enim quod plebi Israelitics 
Ghanaan terra promittitor, ot quandoque adeterna 
speranda provocetur. Neque onim rudis ille populus 
proroissionibus Dei in ionginqoom crederet, si a 
promissore suo non etiam e vicinoaliqoid percepis- 
set. Ul ergo ad (eternorom fidem certios roboretor, 
neqoaquam solummodo spe ad res, sed rebus quo- 
que ad spem trabitur. Quod liquido Psalmistatesta- 
tur, dicens : Dedit eis regiones geniiumf et tabores 
populorum possederuni : ui custodiani juHificatumes 
ejuSyei legem ejus requirani [Ps, civ, 44). Sed ccm lar- 
gientem Deum bumana meuB boni operis (e) res- 
ponsione nou sequitur, unde nutrita pie creditur, 
inde Justius damnatur. Hinc enim per Psalmistam 
rursum dicitur : D^ccisti eos^ dum allevareniur (Ps. 
Lxxii, 18). Qoia videlicet reprobi cum recta opera 
divinis muncribus non rependuut, com totos se bio 
deseront, et affluentibus prosperitatibus dimittunt, 
unde exterius proQciunt, inde ab intimis cadunl. 
Uinc esl quod in inferno cruciato diviti dicitor : 
RecepiHi bona in viia tua [Lue. xvi, 25). Idcirco enim 
bona bio recepit et malus, ot illic plenios mala reci- 
peret, qoia hic fuerat nec per bona conversus. 

Al contra admonendi sunt, qiii ea quidem qos 
mondi sont concopiscoot, sed tamen adversitatis 
labore faiigantor, otsollicita consideratiooe perpen- 
dant, Grealor (/) dispositorqoe conctorom qoanta 
Boper eo8 gratia vigilat, quos in sua destderia non 
relaxat. iEgroqnippe quem medicus desperat, eon- 
cedit utouncta qu2B concuspiscit accipiat. Namqui 
eanari posse oreditur, a multis qo« appetit probi- 
betor : et pueris nommoasobtrabimus, quibus tota 
siroul patrimoniabaeredibusreservamos. Hiocergo 
de spe sternflB hereditatis gaodiom somant, qaoa 
adversUas viteB temporalis bomiliat ; qoia nisi aal* 
vandos in perpetuum cerueret, erudiendcs sob 
discipline regimine divina dispenaatio non Ireiiaret. 
Admonendi itaqoe sunl qoi in hisqoc temporaliter 
concopiscont, adversitatis labore fatigantor» ot aol- 
lieite coosiderent qood pleromqoeeUamjantotcam 
temporalis poteotia Boetollit, velot in laqoeo colpa 

Corb., Laod. et doobos prioribos Garn. Tertios ha* 
bet, nos interius. 

(0 Visnm esi Editoribos ponere, repensatione pro 
responsione^ qood legitor in omnibos Mss. nostris. 

(f) Iidem Ed. rouiaruLl disposit or [sic babenlMss. 
omnee) in, dispensator. 



101 



REGULiE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 



lOS 



oomprehendit. Nam BicotiD priori hujus voluminis a desiderio exspeclat. Non flendo autem flere, eat aic 

parte jam diximut (i parte, e. 3), David Dco am>ibi- exteriora adversa plangere, ut tamen noverit flsteroe 

lia rectior fuii in aerviiio, quam cum pervenit ad 

regnum (i Reg. xxiv, 18). Servus namque amore 

jastitic, deprehenaum adfersariam rerire timuii; 

rex mutem persuasione luxuriflB devotum militem 

etiam sub studio fraudis exstinxit (f/ Reg, xi, 17). 

Quis ergo opes, quie potestatem, quis gloriamquae- 

rat innoxie, si et illi exstitcrunt noxia, qui bseoha- 

boit non quflesita? Quis inter baec sine magni dis- 

eriminis labore aalvabitur, si ilie in bis culpa inter- 

Teniente turbalas est, qni ad ha?c fuerat Deo eli- 

gente pr«paratu8? Admonendi aunt ut considerent 

qnia Salomon qui posl tantam sapientiam usque ad 



speiconsolationegaudere. Et rur8um,nongaudendo 
gaudere, est sic de infimis animum attollere, ut 
tamen nunquam desinat summa formidare. Ubi apte 
quoque pauloposlsubdit : Prseterit enim figura hujus 
muudi{lbid., 4), Ac si aperte diccret : Noiite, con- 
stanter mundum diligere, quando et ipse non po- 
test, quem diligilis, stare. Incassum cor quasi ma- 
nentes Ogitis, dum fugit ipsequem amatis. 

Admonendi sunt conjuges, ut ea in quibos sibi 
aliquando displicent, et patientes invicem tolerent, 
et eibortantea invicem saivent. Scriptum namqoe 
est : Invicem onera vestra porlaie^ et sic adimplebitis 



idoloUtriam eeoidisse descriiiitur, nihil in boc Ugem Chrisii {Galat, i? , 2). Lex quippe Gbristi oha- 
moQdopriusquamoaderet,adver8itati8babuis8eme- '' ritflis est; {e) quia ex ilio nobis et largiter sua bona 



loratur; sed concessa sapientia funditas cor dese- 
rait, quod nailavel minimatribulationisdisciplina 
eostodivit {III Reg. xi, 4). 

7t CAPUT XXVll. [AL Ll] 
Quomodo admonendi conjugati ei caslibes, 

{Admonilio 28.) Aiiler admonendi sunt conjugiis 
obligati, atqoe aliter a conjugii nexibus liberi. Ad- 
moneDdi namque sunt coojugiis obligati, ut cum 
viciasim quflB suntalterias cogitant, sic eorum quis- 
que placere etudeat coojugi, at non displiceatCon- 
ditori , 810 ea quo hujusmundi suntagant, ut tamen 
appetere quflB Dei sunt non omittant ; sic do bonis 
prflesentibua gandeanl, uttamensollicitaintenticne 
oialaaeterna pertimeseant ; sicde mfldis temporalibus 



contulit, et aequanimiter malanostra portavit. Tanc 
ergo iegem Cbristi (d) imitandocomplemus, quando 
et nostra bona benigne conferimus, et noHlrorum 
mala pie austinemus. Admoneodi quoque sunt, ut 
eorum quisque non tam qufle ab altero tolerat, qaam 
qufls ab ipso tolerantur attendat. SO Si enim saa 
qufle portantur considerat, ea qufls ab aitero suati- 
net, levius portat. 

Admonendi sunt conjuges, ut euscipiendfle proiis 
se meminerintcausa conjunctos, etcum immoderata 
admistiooi aervientes, propagjitionia articulum in 
U8um transrerunt voluptatis, perpendant quod iicet 
extra non exeant, in ipso tamcn conjugio conjugii 
Jura transcendunt. Unde necesse cst ut crebris {c) 



logemnt, ut tamen consolatione integra spem in C exorationibusdeleantquodpulchramcopulflsspeoiem 



bonis pereonibus flgant; quatenns dum in transitu 

cognoseunt esse quod agunt^a) in mansione qood 

appeionl; neo mala mandi cor frangant, cum spee 

booorom cosleatiam roborat ; nec bona prflssentis 

ritc decipiant, cum auspecta subsequentis jndicii 

mala contristant. Itaqae animua Cbristianorum con- 

Jagam et inflrmas et fldelia, qui et piene cuncta 

temporalia deepicere non vaiel, et tamen fletemis se 

eoDJangere per desiderium valet ; quamvis in deleo- 

tatione CfltmiB interim Jaccat, supernas spei refe- 

ctioDe eoDvalescat. Et ai habet quAB mundi aunt in 

nso ittDeria, eperat quflB Dei aunt in fructu perven- 

tionis ; neo totom se ad hoo quod agit conferat, ne 

ab eo qaod robuste 8perare debuit funditus cadat. 



admistis voluptatibus foBdant. Hioo est enim quod 
peritusmedicinfls coDleetis Apostulus non tam aanos 
instituit, quam inflrmis medicamcnta monstravit, 
dicens : De quibus scripsistis mihi : Bonum est homini 
mulierem non tangere: propfer fomiealionem autem 
unusquisque suamhabeatuxorem, etunaquseque suum 
virum habeat (/ Cor, vii, 1, seq, etc). Qui enim for- 
nicationis metum prflemisit, profeoto non slantibua 
prflBceptum contulit; sed ne fortasee in lerram rue- 
rent, lectum cadentibus ostendit. Unde adhuc infir- 
mantibu88ubdidit : Uxorivir debitum reddatsimiliter 
et uxorviro {Ibid,), Quibusdum in magnabonestate 
conjugii aliquid de voluptate largiretur, adjunxit : 
Hoc autern dico secundum indulgentiam^ non secuu- 



Qood bene ae breviter Paulus exprimit, dicena : q dum imperium {Ibid,)* Culpa quippe esse inouitur 

Qui habeninsores^tanquamnonhabentes sint:etqui ' ' * '* ' ' ' '*' 

flgnt tanquam non flentes : et qui gaudent^ ianquam 

Mi gaudanUe (1 Cor. vii, 29, 30). Uxorem quippe 

qoaai neo babendo hal>et, qoi sio per illam carnali 

eooaolatioae otitar, ot lamen nunquam ad prava 

opera a inelioria intentionis reelitadine ejaa amore 

fleetator. Uxorem quaai non habendo habet, qoi 

Iraositoria easeoonota eonapiciena, curam carnis ex 

Beceofitate lolerat, aed flstema gaadia {b) apiritoa ex 



(a) Removimas hinc seiant, ab Editoribaa frustra 
additam, ipsioa etiam aensus damno. 
Ib) Laad.9 ex desiderio spiritus. 
le) Sle reBtitaimos ad Mss. omnium fldem, eum 



quod indutgeri perbibetur ; sed quflQ tantocitiusre- 
laxetur, quanto non perhanc illicitum quid agitur, 
sed hoc quod estlicitum, sub moderamine non tene- 
tur. Quod bene Loth in semetipso exprimit.qaiar- 
dentem Sodoniam iugit; sed tamen Segor inve- 
niena, neqosquam mox montana conscendit (Geii. 
XIX, 30). Ardentem quippe Sodomam fugere, eat 
iliicitacarniaincendia deciinflire. Altitudo vero mon- 
tiam, est moqditia contiDeatiam, Vei certe quasi<iD 

prioa in Editis legeretor, ^uta illenobis. 

(d) Carn. primus, medUando, 

{e) Ita Treo., Laad., Gemet., et alii. In Excnais, 
crebris exhortationibui, repugnante senao* 



103 



SANCTI GREGOmi MAGNI 



fOI 



monte sunt qui etiam carnali copuls inbsrent, sed A persuaeit, ne sollicitudine terrena ligarentur. Qnem 



tanaenexlra suscipicndffi proiis admistionem debi- 
tam, nulla carnis voluptatesolvunlur. (a)In monte 
quippe stare est, nisi frucium propaginis in carne 
non quaerere. In monte stare, est carni carnaliter 
non adbffirere. Sed quiamulti sunt qui sceleraqui- 
dem carnis deserunt, nec tamen in conjugio positi 
U8U8 solummodo debiti jura conservant, exiit qui- 
dem Lolh Sodomaro, sed tamen mox ad montana 
non pervenit, quiajam damnabilisvita relinquitur, 
sedadhuccelsitudocoojugalisccntinenliae (d) subtili- 
ter non tenetur. Est vero in medio Segor civitas, quae 
fugientem salvetinfirmum, quia videlicetcum sibi 
per incontinentiam miscentur conjuges, et lapsus 
scelerum fogiunt, et tamen venia salvantur. Quasi 



igitur cffilibem curarum sscularium iropedimentum 
prspedit, et conjugio senequequam subdidit, etta- 
menconjugiionera nonevasit. Admonendi suntcas- 
libes, ne sinedamnationisjudiciomiscerisefeminis 
vacantibus putent. Cum euim Paulus fornicationis 
vitium totcriminibus exsecrandis inseruit, cujus sit 
reatus indicavit, dicens : Neque fornicaiores^ neque 
idolis serviente%f neque adnlteriy neque molles^ neque 
masculorumconcubitores, nequefures, nequeauaritne' 
queebriosif neque maledici^ neque rapaces regnum Dei 
possidebunt (lCor. vi, 9, 10). Et rursum : PorntcatO' 
res autem et adutteros judicabit Deus (Hebr, xiii, 4). 
Admonendiitaquesunt, utsitentationum proceilaa 
cum difQcuItate salutistolerant, conjugii portum pe- 



parvam quippe civitatem invcniunt in qua ab ignibus n tant. Scriptum namque est : Melius est nuberCf quam 



defendantur, quia conjugalis hsc vita non quidem 
in virtulibus mira est, sed tamen a suppliciis secura. 
Unde idem Loth ad angelom dicit : Est civiias hic 
juxta^ ad quam possum fugere, j*arva ; et salvabor in 
ea. Ifunquid non modica e*t, et vivei anima mea in 
ea (Genes. xix, 20) ? Juxta ergo dicitur, et tamen ad 
salutem tota perhibetur, quia conjugalis vitaneca 
mondo longe divisa est, nec tamen a gaudio salutis 
aliena. Sed tunc in hac aciionevitam suam conju- 
ges quasi in parva cWitafe custodiunt, quando pro 
80 assiduis deprecationibos intercedunt. Unde et 
recte per angelum Sl ad eumdem Loth diciiur : 
Ecce etiam in hoesuscepi preces tuas, ui non subvertam 
urbem pro qua locuius es (Ibid, 21]. Qui videlicet 
oum dcprecatio fonditur Deo nequaquam talis con- 



uri (/ Cor, vii, 9). Sine culpa scilicet ad conjugiom 
veniunt, si tamen necdum meliora voverunl. Nam 
quisquisbonum majus 8ubirepropo8uit,bonummi- 
nusquod licuit, illicitum fecit. Scriptom quippe est: 
Nemo mittens manum suam (d) ad aratrum, et respi- 
ciensretro.apius est regno ccelorum (Lue, ix,62).Qui 
igitur fortiori studio intenderot, retro convincitar 
respicere, si relictis amplioribus bonis ad minima 
retorquetur. 

CAPUT XXVIII [At. Lll]. 

Quomodo admonendi peccata cirnis experii, eteorum 

ezpertes. 

(Admonitio 29.) Aliter adroonendi sunt peccnto- 

rum carnis cooscii, atque aliter ignari. Admonendi 

namquo sunt peccata carnis experti, ul mare saltem 



Jugii vita damnatur. De qua deprecatione Paulua ^ post naufragiummetuant, et perditionissondiscri- 

minavel cognita pcrhorrescant; nequi pie post per- 
petrata mala servati sunt, haec improbe repetODdo 
moriantur. Unde peccanti anim« ei nunquaro a pec* 
catodesinenti dicitur : Fronsmulierismeretrieisfacia 
est tibi^noluisti erubescere (Jerem.iiif 3). Adroooendi 
itaque sunt ut studeant qualenus sl accepta natura 
bona integra servare noluerunt, ealtem scissa re- 
sarciant. Quibus nimirum necesse est ut perpendant 
M in tam mjgno ftdelium numero quam multi et 
80 iiiibatos custodiant, et alios ab errore convertant. 
Quidergoi8tidicturi8unt«8i aliisin integritate stan^ 
tibus, ipsi necpost damna resipiscuot. Quid dictari 
8unt, si cum multi et alios secum dofemnt ad reg^ 
num, hi exspectanti Domino nec semetipsos redu- 



quoque admonet, dicena : l9olite fraudare invicem, 
nisi forle ex consensu ad tempus, ut varetis oraiioni 
(I Cor. VII, 5). 

At 000 tra admonendi sunt qui ligati conjugiis non 
Bunt^utpraBoeptiscoelestibuseo rectiue serviant, quo 
eo8 ad curas mundi nequaquam jugumcopulae car- 
nalisinclinat; ntquosonuslicitumconjugiinongra- 
vat, nequaquam ponduailiicitum terrensB sollicitu- 
dinis premat; aed tanto eos paratiorea dies nltimua, 
quanto et expeditibres inveniat; ne quo meliora 
agere vacantes possnnt, sed tamen uegligunt, eo 
supplicia deteriora roereantar. Audiantquod Apos* 
toluscumquoadanad coBlibatus gratiam instrneret, 
non conjugium aprevit, 5ed curas mundi nascentes 



ex conjugio repulit, dicena : Hoc ad utilitafem ve- D cunt? Admonendisuni, ut prttteritacommisaacoD- 



siram dico, non uilaqueum vobis injiciam; sedadid 
quod honestum estf ei quod fQCultatem prxbeai sine 
impedimento (c) Domino observiendi (Ibid., 35). Ex 
eonJugiisqoippeterrenaeaolHcitudines prodeunt; et 
idcirco magister gcntium auditores suos ad meliora 

(o) Bio laborat Bensna in Editia ubi legitur, in monie 
quiffpe starequideii^ nisi frucium propaginis in came 
non qusErere? Quod pugnat contra superiora : In 
monte sunt qui eiiam camali copuix inhTrent^sedta" 
men cxtra suscipiendx prolis admisiionem debiiam^ 
nulla carnis voluptate solvuntur. Expressimus prae« 
sertim Mss. Trec, uhi, nisi fruetum non quaerere 
idemest hc^nonnisifmctum propaginis in carn€ qux- 



aiderent, et irominentia devitent. Unde 8ob Jodaeie 
specie per prophetam Dominus corruptis in boo 
mundo mentibus tranaactasadmemoriamcolpasra- 
▼ocat, quatenuapollui in futoriserubescantydicena: 
Fornicatje snnt in Mgypio, in adoletceniia sua formi- 

rere, 

<6) Laud. primus, aud. et nonnulll. sublimiler. In 
Trec. et caeteris, subtiliter. 

(c) Trec., Laod., Val. Cl. et tres Gemet., Domino 
obsfrvandi. Corb., Dominum observandi; et secunda 
mano, Dom. ohsecrandi, 

(d) Laud., Thcodor. et Val. Cl., super aratrum. 



105 



REGULiE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTL\. 



106 



caUt sunt; ibi subacta sunl ubera earum, et fraclx A qoisi c[uo magis loco promineQti C0D8i8luDt, eo cre- 



ftin( mammx puberlalis earum (Ezech. xxiii, 3). Id 
iEgypto quippe ubera eubiguQtur, cum turpi bujus 
mu odi desiderio humaD» meQtis voluntas subster- 
Ditur. In ^gypto pubcrtatis mamma^ fruDguntur, 
qaando naturales sensus adbuc in semetipsis inte- 
gri, pulsantis concupiscentise corruptione vitiantur. 
Adnionendi sunt peccata carnis ezperti, ut vigi- 
lanti cura conspiciant post delicta nobis ad se rc- 
deuntibuA Deus quanta benevoieDtia sinum su» pie. 
tatisexpaDdat, cam per prophelam dicat : Sidimiscrit 
vir uxorem suam^ et illa recedens duxerit virum a/mm, 
nunquid revertetur adeam ultrafNunquid non pollula 
§t eontaminata erit mulier illa f Tu autem fornicata es 
cum amatoribus multis^ tamen revertere ad me, dicit 



brioribussagiitisiDsidiatoris impetuntur. Qui taulo 
ardeatius solet erigi, quanto robustius se couspicit 
vinci; tanloque intolerabillus dedignatur ?inci,quan- 
to contra se videt per integra infirms carnis castra 
pugnari. Admonendi sunt ut incessanter priemia 

BUScipiant,etlibeQterproculclubiotentationumqua8 
tolerant iubores calcubunt.Si enim attecdatur telici- 
tas qus sine transitu attiogilur, leve Ot quod traus- 
euDdo laboratur. Audiaut quod per prophetam dici- 
tur. HxcdicitDominuseunuckis : Qui custodierintsab' 
bata mea^ el elegerint qude votuiy et fmdus meum tenue- 
rint : dabo eis in domo mea et in muris mets tocum et 
nomen meiius a filiis et /iiiabus {Isa. lvi, 4,5). EuDucbi 
quippe suDt, qui compressismolibus oarDis, aiTectum 



Dominui {Jerem, iii, l).Eccede forDicaDte etrelicta ^ \n ae pravi operis abscidunt. Quo autem apud Pa- 
muUere argameutum justitiie propoDitur, et tameu tremloco habeautur,08tendilur; quiaindomoPatris 



nobi8po8t)apsamredeuntibusnonjustitia,sedpietas 
exbibetur.Uthincutiquecolligamus, si Dobisdelin* 
quentibas tanla pietate parcitur, a nobis nec post 
deliciaoircdcuntibusquaQta improbitate peccatur ; 
aot quae ab ilio erit super improbos venia, qul non 
cessat vocare post culpam. Quasnimirum bene per 
prophctam post delictum misericordia vocationis 
exprimitar, cum averso homini dicitur : Et erunt 
oeuti lui cidentes prxceptorem tuum^ et aures tux au- 
iient cerbum post tergum monentis {Isai, xxx, 20). 
Hamanum quippegenusDominusin faciem monuit, 
qoando in paradiso condito bomini atque in iibero 
arbitrio Btanti, quid facere, quidve non iacere debe- 
ret, indixit. ScdbomoinDei faciem terga dedit,cum 



videlicet aeterna mansioDe etiam flliis prsferuntur. 
Audiant quod per Joannem dicitur : /// sunt qui cum 
mulieribus non suntcoinquiaati: virgines enim Auntt ^^ 
sequuatur Agnum quocunque ierit [Apoc, xiv, 4). Et 
quod canticum cantant, quod nemo polest dicere, 
nisiiilacentumquadragintaqaatuormilJia.Singula- 
riter quippe canticum Aguo cantare, est cum eo in 
perpetuum pre cunctia ildelibus etiam de incorru- 
ptione carnis gaudere. Quod tamen electi csteri caa* 
ticum audire possunt, licet dicere nequeant, quia 
per charitatem quidem in iliorum cclsiludine iaeti 
8UDt, quamvisadeorum prasmia dod assurgant. Aa- 
diaDtpeccatorumcaruisigDari quod persemettpsam 
de hao iategritato Veritas dicit: Nonomne* capiunt 



soperbieDS ejusjussa coutempsit. Neo tamen super- C vtrbum hoc {Matth, xix. i i). Quod eo innotuit 8um«- 

Dientem Deus deseruit, qui ad revocandum homlnem 

legem dedit,(a) exhortantes angelos misii, in oarne 

Dostrc mortalitatis ipse apparuit. Ergo post tergum 

itans ao8 admonuii, qui ad recuperationem no8 gra- 

ticetiam contemptus vocavil. Quod igitur generaliter 

umal potait dici de cunctis, hoc necesse est specia- 

liter Bentiri desingulis. Quasi enim coram Dco posi- 

taa quisque verba monitionis ejus percipit, cum 

priusquam peccata perpetret, volunlatis ejus prie- 

ceptacognoscit. Adhuc enim ante faciem ejus stare, 

e»t necdum eum peccando coutemnere. Gum vero 

derelicto liono innocentiae, iniquitatem eligens appe- 

tit,]am terga in ejus faciem mittit. Sed esse adbuc 

et nost tergum Deus subsequens monet, qui etiam 



mum,quodenega?itomnium;eldum prsdicitquia 
difQcilecapitur, audientibus innuit (b) captum cam 
qua cauteia tenealur. 

Admonendi aunt itaque peccatacarnis ignorantea, 
ul et prneminere virginitatem conjugio sciant, et 
tamen se super coojuges non extollant, quatenus 
dum et virginitatem prfleferunt, et se postponunt; et 
illud non deserant quod meliusessesstimant, etse 
custodiant (c) quo seinaniter uon exaitant. Admonen • 
di su nt ut oonsidercnt quod pleru mque actione ssou • 
larium viiacontineniium confunditur, cum ei illi uitra 
habitum assumunt opera, et isti juxia ordinem pro- 
prium non excitant corda. Unde bene per propbetam 
dicitur : Erubesce, Sidon^ ait mare (Isai. xxiii, 4). 



post colpam ad se redire persuadet. Aversum revo- D Qtiasi enim per vocem maris ad verecundiam Sidon 



eat.commiasanon respicit, reverientisinum pietatia 
fxpandit. Vocem ergo post tergum monentis audi- 
moSy si ad invitantem nos Dominum saitem post 
peccata revertimur. Debcmusigitur pietatem SS vo- 
cantis erubescere, si justitiam nolumas formidare: 
qaiatanto graviori improbitate contemnitur,quanto 
et contemptus adhuo vocare non dedignatur. 

Al contra admonendi sunt peccata carnis ignoran- 
les, ot taoto sollicitius prAcipitem ruinam metuant, 
qoanto altias stani. Admonendi sant, ut noverint» 

(a) Gemei. primus, exhoriaius, 

[b) Corb.i eceptum. 

Pateol. LXXVII. 



adducitur, quando per comparationem vitse sccula* 
rium atquein hoc mundofluctuaniiuro,ejusqui ma« 
nitus et quasi stabilia oernitur, vita reprobalur. Sepe 
enim nonnulii ad Dominum post carnis pecoata re« 
deunles, tanto se ardentiua ia bonis operibus exbi- 
bent, quanto damnabiliorea se de malis vident. Et 
tspe quidam in carnisintegritate perdurantes, cum 
miDUS se respiciunt haberequod deQeant, plene sibi 
sufficere vit®8UieS4innocentiam putant,atque ad 
fervorem spiritua uuUia se ardoris atimuiis inOam- 

(e) Garuot. primus, quos inaiti/er. 



101 



SANCTI GREOORII MAGNI 



108 



mant. Bt fit plerumqne Deo (sratior amoro ardens \^ cam Judaes singula delicta pensarentur : Divuione$ 



vita poftt culpam, quam securitate torpens innocen- 
tia. Undeel vocejudicie dicitur : Remittuntur ei pee- 
eata multa, quia dilexit mutfum [Luc. vii, 47). Et: 
Gawlium erit in cato super uao peccatore pcenitente^ 
magis quam tuper nonaginfa novem juxiis, quibus non 
opus est pcsnitentia {Lue. xv, 10). Quod citius ex ipso 
usa colligimus, si nostraB mentis Judicia pensemus. 
Plu8 namque temm diliKimus qu« pnst epinaa exa- 
rata fructus uberea producit, quam qu« nullas Bpinas 
habuit, sed tamen exculta sterilem eegetem gignit. 
Admonendi sunt pecoata carnie ignorantes, ne su- 
periorisordiniscelsitudinesecffiterisprttferantyCum 
ab inferioribus quanta ee melius agantur ignorant. 
In examine namque recti Judicis mutat (a) merita or- 
dinum, qualitas actionum. Quis enim consideratis 
ipsis rerumimaginibus. nesoiat quod in natura gem- ^ 
maram carbunculns prsferatur hyaciutbo? Sed ta- 
men csrulei coloris hyacinthos pr»fertur pallenti 
carbunculo ; quia et illi quod natorffi ordo subtrahit, 
species decoris adjungit ; et hunc quem naturalis 
ordo prctalerat, colorie qualitas fcedat. Sic ergo in 
huinano genere et quidam in meliori ordine deierio- 
res 8unt, et quidam in deteriori meliores, quia et 
isli aoriem extremi habitus bena vivendo transcen- 
dunt,et illi superioris loci merilum moribu8(6) non 
exsequendo diminuunt. 

CAPUT XXIX [At Llll]. 

Quomodo admonendi qui peccata operum tugentf et 
qui sotum eogttationum. 



aquarum deduxit oculux meus {Thren, ni, 48). Divisas 
quippe ex oculis squas de lucimue, quando peccatis 
singulisdisperlitaslacryinaBdamus.Nfqueenim uno 
eodeinquet<>.mpore»|ue mensdeomnibusdolei^sed 
dum nunc hujus, nunc illius culpsB memoria acriue 
tangitur, simul de omnibus in einguiis commota 
purgatur. 

Sft Admonendi sunt, ut de miserioordia quam 
poslulant, praesumant, ne vi immoderatn af Qictionie 
intereant. Neque enim pie Dominus ante delinquen- 
tium oculos Qenda peccata opponeret, ei per semet- 
ipsumeadistricteferirevoiui^set.Gonstatenimquod 
a suo Judicio abscondere voluit, qoob miserando 
praeveniens sibimetipsis Judices fecit. Hinc enim 
scriptum est : Prxveniamus faciem Domini in confes- 
sione {Psal. xciv, 2). Hioc per Pauluro dicitur: Si 
nosmetipsos dijudicaremus, non utique judiearemur 
(/ Cor. XI, 3i). Rursumque admonendi sunt, uteio 
de spe flduciam habeant, netamen incauia securi- 
tateturpescdnt. Plerumqueenim bostiBcallidus inen- 
tem quam peccato supplaotat, cum de ruinasuaaf- 
flictam(^re8picit,securitati8pe8tifer«bYanditii88e« 
ducit. Quod flgurate exprirnitur, cum factum Dina 
memoratur. Soriptum quippe est : Egressa est Dina 
ut cideret mulieres regionis iUius ; quam cum vidisset 
Sichem filius Hemor Hevxi^ princeps terrse >//tti«, ada^ 
mavU eam, et rapuit^ et dormivit cum itla^ vi oppri^ 
mens virginem ; et congiutinata esl anima ejuz cum ea^ 
tristemque blanditiis delinivit {Genes. xxxiv, 1-3). 



Dina quippe ut niulieres videat extrane» regionis, 
(i4(/montifo30).AIiter8dinonendi8untqui peccata C egreditur.quandounaquaequeraenssuastudianegli- 



depIorantoperam,atquealiterqaicogitationum.Ad- 
monendiqaippe8untqui peccatadeplorantoperum, 
ut consamroata mala perfecta diluant iamenta, ne 
plus aatringantur in debito perpetrati operis, (c) et 
minusaolvantfletibuasatisfactionis.ScriptaflDquippe 
est : Potum dedit nobis in tacrymis in mensura {Psal. 
Lxxix, 6) ; ut videlicet aniascujusque mens tantum 
poBnitendocompunctioni8 8u«bibatlacrymas,quan- 
tamseaDeomeminitaruisse peroulpas.Admonendi 
sunt ut inceseanter admissa ante oculos reducant, 
atqaevivendoagant, ot adistricto judice videri non 
debeant. UndeDavid {d) cum peteret, dicens : Averte 
ocklos tuoh a peccatismeis {Psal. l, il), paulo supe- 
rius intulit : Detictum meum (e) corammeest semper 



gens, actiones alienas curan8,exrra habilum atque 
extra ordinem proprium vagiitur. Quam Sichem prin- 
ceps terre opprimit, quia videlicet inventam in oa- 
ris exterioribus diabolus corrumpit. Et eonglutinata 
est anima ejus cum ea {Ibid.) ; quia unitam sibi per 
iniquitatem respicit. Et quia cum mens a culpa resi- 
piscit, {g) addicitur, atque admissum flere conatur: 
corruptor auiem spes ac Fecuritates vacuas nnte ooa - 
l08 revocal, quatenus utilitatem tristitie suhirahat, 
recte illio adjungitur: Tristemque blandiiiis detinivit 
(Ibid.). Modo eniin aliorum facta graviora, modo nil 
esse quod perpetratum est, modo misericordem 
]>eum loquitur, modo adhuctempus subsequensad 
poBuitentiam pollicetur; ut dum per hoc decepta 



(Ibid., 5). Ac 8i diceret: Peccatum roeum ne respi- q roensducitur.abintentionepGenitentiasuspendatar; 



cia8po8talo,quia hoc respicere ipee non ceseo. Unde 
etperprophetamDominus dicit: Et peccatorum tuo- 
rum memornonerOf tu auum memor esto {Isai. xliu, 
25, 26, sec. LXX). Admonendi Bunl ut singula qu«- 
qae admiesN conaiderent, et dum per unumquodque 
erroria sai inquioationem deflent, eimul se ac totoe 
laorjmis mandent. Unde bene per Jeremiam dicitur, 

(a) Idem, merita eordium. 

[b) Ibidero God., non seqaendo. 
(c\ L*aad.y si minus sotv. 

(d) Corb., Garnot., Belv., cum paniiteret. Sequi- 
mar eum editis Trec, Norm., elc. 
{e) Corb., contra me. 
(/)Belv., Gorb. et primus Caraot., reperU. 



s 



quatenus tunc bona nulla percipiat,quam nunc mala 
nulla contrislant : et tunc plenius obruatur euppli- 
ciis, que nunc etiim (h) gandet in delictis. 

At contra admonendi sunt qui peccata co^tatio- 
nuro deflent, ut sollicite coneiderent intra mentie ar- 
cana utrum de!ectatioDetanturomodo,anetiamcoQ- 
sensu deliquerint. Pleruroqueenim (t) tentatur cor, 

(g) Vulgati, mss. contradicentes, ad se durifur. 
FamiliHrie e?t nostro Qregurio vox ista, addiritur^ 
de quajam iib. ii Moral., num. 15. Vide etiamiib. 
IX, num. 32, et lib. xxii, naro 22, 23. 

(h) Bellov., prima manu, gaudet in deticiis. 

(i) Ita Mss., vel teniatum cor. In GuBsanv., <e»i- 
tatu cor. 



109 



RECUL.E PASTORALTS LIBER. — PAHS TERTIA. 



110 



et ex carnis neqoitia deleclatur, et tamen eidem 
neqaiiia ex raiione renititur, ut in secreto cogitatio- 
nie et contrietet qaod libet, et libeat quodcontristat. 
Nonnuoquam vero ita meos baratro tentationis ab- 
eorbetor, ut nollatenua renitatur, sed exdelibera- 
lione eeqoitur hoc, unde ex deleciatione pulsatur ; 
etsi racultadexteriorsuppetal, rerum moxefTectibus 
ioteriora Tota consumroat. Qood yidelicet si justa 
animadversfo districii judicis respicit, non esl jam 
eogitationiecolpa, sed operis; quiaetsi rerumtardi- 
tas foras peccatum distulit, intus boc consensionis 
opere ▼olunlas implevit. 

In pfimo aotem parenle didicimus quia f ribusmo- 
disomniscalpenequitiamperpelramuSfSuggeetione 
sciltcet, delectatione et consensu. S6 Primum ita- 
qneper hostem, secundum vero per carnem, tertium 
per spiritom perpetralur. Insidiator enim (a) prava 
soxgerit, caro ee deiectatiooi subjicit, alque ad ex- 
tremom spiritne victusdelectatione consentit. Unde 
[b) et ille serpens prava suggessit, Eva autem quasi 
c«ro se delectationi subdidit, Adam vero velat spiri- 
tos suggestione ac delectatione supenitus assensit. 
Snggestione itaqoe peccatum agnoscimus, delecta- 
iioneTiDcimur, consensu etiam iigamur.Admonendi 
sant IgitarqQinequiilascogitationis deflent, utsolli- 
dte coosiderent in qaa peccati mensura ceciderunt, 
quatenaejaxtaroinsmodamquaminsemetipsisin- 
irortOB oentinnt, etiam mensura lamentationiseri- 
ganlar, ne sicogilatamalaminus cruciant, usque ad 
perpeiranda operaperdocant. Sed inter h»c ita ter- 
reodiBoot, attamenminimefranganlar. Sspeenim 
aiserieors Deas eocitios peccata cordis abloit, quo 
hme ezire ad opera ooo permittit ; et cogitata ne- 
quitia qaaodo eiiios solvitur, qoia efTectu operis 
distrietiae non ligatur. Unde recte per Psalmistam 
didlar : Dixi^ pronuntiabo adversum me inju$titia8 
smu IMmiuo^ el tu remiMisti imfnetatem cordis mei 
(fi. zxxi, 3). Qui enim impi^tatem cordis subdidit, 
qaiacogitatioDaminjusiitias proDuotiarevellet itdi- 
cavit. Domqoe ait : Dixi, pronuntiabo atqoe illioo 
i4janiit,Sf tu remisisti ; quam sit super bsBC facilis 
miaostendit. Qui dom se adboc petere promittit, 
bee(r)qaodpeleres<:promittebat,obtinoit;quatenus 
qoiaasqae adopos dod veoerat coipa, usqnead cru- 
daiom non perveniret pmnitenlia, sed cogitata affli- 
dio mentem tergeret, qoam nimirum tantommodo 
[i) cogitmta iniqoitas inquinasset. 

CAPUT XXX [AL LIV]. 

Qainmodo admonendi qui a peccafi* qux deflent^ non 
akUineni; et qui eum abMtineant, non deflent. 

{4dm^iie 31.) Aliter admoDendi sunt qni ad- 

fl&iasa plaagonl [De pom., ditt. 3, e. Qui admissa 

plamfuiU)^ neetameodeseront ; alqoealiter qui deee- 



A runt, nectamenplacgunt. Admonendi sontenimqoi 
admissaplan/unt, nec tamen deserunt, utcoDside* 
rare sollicite sciantquia flendo inaniler semundant, 
qui vivendo8enequiterinquinant,comidcircoseia« 
crymis lavant, ut mundi ad sordes redeant. Hino 
enim scriptum est : Canin reversusadsuum vomUum^ 
et $u$ lota in volutabro luti {Prov. xxvi, 11;// Petr. 
11,22). Canifl quippecum vomit, profectocibumqoi 
pectus deprimebat, projicit ; sed curo ad vomitum 
reverlitur, unde levigalus Fuerat, rursus oneratur. 
Eiquiadmissaplangunt, profectonequiliam,de qua 
malesatiati fuerant, et qnae mentis intimadeprime- 
bal, confltendo projiciunt, quampostconfessionem 
dum repetunt, resumunt. Sus veroin volutabro luti 
cum lavatur, eordidior redditur. Et qui admissa plao* 

H gi t,nec tamcn deserit, pGenae (^) gravioris oulpsB se sob- 
jicit (Eadem dist.j c. 14, Qui admissa plangit); quia 
et ipsam quam flendo potuil impetrare veniam con- 
temnit, et qoasi in lutosa aqua semetipsum volvit. 
quia dum fletibus suis vit« munditiam subirahit, 
ante Dei oculossordidas ipsasetiam lacrymas facit. 
Hinc rursum scriptum est : Ne iterrs verbum in oret^ 
tinne tua [Eccli. vii, 15). S7 Verbum namque in 
orstione iterare, est post fletum committere quod 
rursom necessesit flere. Hino per Isaiam dioitur : 
Lavamini (Itai, i, 16), mundi esiole (Eadem dist.^ e, 
15, Lavamini). Post lavacrumenimmnndusessene- 
gligit, quisquis post lacrymas vite innocentiam non 
custodit.Etlavantnrergoetnequaquammandisunty 
qui commissa flere noo desinuot, sed rursusflenda 
commitiont. Hinc perquemdam sapientem dicitur : 

C (/) Qui baptiMturamortuo^ et iterum langit iltum^ qhid 
proficit tavatio ejus {Eccli. xxxiv, 30) ? Baplizatnr 
quippe a mortuo {Eadem dist., c. 16, Baptixatur)^ 
qoi maodatur fletibus a peccato ; sed post baptisma 
mortuum langit, qni culpam post lacrymas repetit* 
Admonendi suntqui admissa plangunl, neo la- 
meo deeerunt, ut ante districtijudicis oculoseisse 
essesimilesaisnoscant, quivenientes ad faciemquo- 
rumdam homioom, mAgna eis submissione blan* 
diantur ; recedentes autem, inimicitias ac damna 
quiB valentatrociterioferunt. Quidestenim colpam 
fl(!re,nisibumilitatemDeosu8Bdevotionisostendere? 
£t quid est posl fletum prava agere, nisisuperbas in 
eum quem rogaverat, inimicitias exercere? Jacobo 
attestaote qui ait : Quicunque voluerit amicus esse 

|v S3sculi huju», inimicus Dei constUuitur {Jac. iv, 4). 
Admooendi suntquiadmissa plangant, nec tamen 
deserunt, ntsollicitecoosiderent qoia itaplerumque 
mali inutiliter compuoguntur ad jostitiam, sioot 
plerumque boni innoxie tentantur ad culpam. Fit 
quippe miraexigentibusmerisdispositionis interna 
mensora, nt etiili dum de bono aliquid agont, quod 



(a) Carnot. primas, cum prava suggerU. 

[b] Tr6c.,dooprioresGamot., doo priores Gemet. 
fl Bellov.t per correctionem, et lUic serpens. 

(e) Laad., VaL Gl., tertius Gemet. et tertius Car- 
loC. • hoe quod peieret^ peenUendo obtinuit. 
(tf; l>ao priores Oemet., agitaia. 



(e) Bellov. et secondus (kirn.y tanio graviori eul' 
pas.. quanto et ipsam, 

(f) Ad hnnclocum in cod. Trecensi annotator ia 
margine : Apud Salomonem, Quod probal Salomool 
tunc ascriptum tuisse Ecclesiastioi iibrum. 



111 



SANCTI GREGORII MAGNI 



112 



tamennon perfioiunt, auperba inter ipsa qaflBetiam ^ humiiiare ooQtemnit. Qui vero peccatajam deserit» 



pieQiasimeperpetraQl malaconfidanl^etistidumde 
malo tentantur, cui nequaquam consentiuQl, quo 
perinfirmitatem tilubant, eogressus cordisad Justi- 
tiamperhumilitatem verius figant. Balaam quippe, 
juRtorum tabernacula respicieQS, ait : Uoriaturani- 
ma mea morle jiutorum, etfiant novissima mea horum 
timilia (iYtim. zxiii, 10). Sed cum compunctionie 
tcmpus abscessit, contra eorum vitam, quibus Besi- 
milem fieri etiam moriendo poposceral, consilium 
prttbait; etcum occaeionemde avaritia reperit, il- 
lico obiitus est quidquid sibi de innocentia optavit 
{Ibid.^ xziv, 14). Hinc vero doctor et prsdicator 
gentium Pauius, ait : Video aliam legem in membris 
meis^ repugnantem legi mentis mese, et captivum me 



nec tamen plaDgti, Jamquidem humiliat.sed tamen 
cor conterere recusat. llinc Paulus ait : Et hxc qui" 
dem luistis; (c) sedabluti esiis^ sed sanctificati estis 
(/ Cor.yiy 11). Quia nimirum iiios emendatior vita 
sanctificat, quoB per pcBnitealiam ablueoa afflictio 
fietuum mundat. Hinc Pelrus cumquosdam territos 
malorum saorumconsideratioQe coaspiceret,admo- 
nuit, dicens : Pcenitentiam agite^ et baptizetur unuS' 
quisque vestrum (Act. ii, 38). Diclurus enim baptisma, 
prsmisit, pcBnilentiaB lamenta, ut prius se aqua buo 
arfiiclionis infunderent, et postmodum Bacramento 
baptismatislavarent.Qua igiturmentequi transactas 
culpas fierenegligunty vivuntsecuri de venia, quan- 
do ipse summuB Pastor Ecclesis huic etiamSucra- 



dueentem in tege peccati^ qux est in membris meis ^ mentoaddeadampoBnitentiamcredidit,quodpeccata 
{Rom, VII, 23). Qui profecto idcirco tentatur, ut in principaiiter exstinguit ? 
bonorobustius ex ipsainfirmitatisBa8B(a)cogQitione 
■olidetur. Quid est ergo quod ille compuugitur, et 
tamcQ JuBtitias non appropinquat ; iste tentatur, et 
tamen eumcuipa non inquioat, nifli boc quedapcrte 
OBtenditur, quod nec malos bona imperfecta adju- 
vant, necbonoB mala incoQSummata coQdemnant? 
At contra admunendi sunt qui admissa dcBcruat, 
nec tamen plangunt ; ne jam relaxatas aBstiment cul- 
pas, qoas etsiageodo non multiplicant, nuilistamen 
fietibuB mundaot. Nei]ue enim scriptor, si a scri- 
ptione ceBBaveril, quia alia non addidit, eliam illa 
quflB Bcripseratdeievit ; neo qui contumeliaB irrogat, 
si soiummodo tacuerit, Balisfecit, cum profecto ne- 



CAPDT XXXI [AL LY]. 

Quomodo admonendi qui illicita guorum sunt eonseii 
taudant ; et qui condemnantes, minime tamen ca» 
vent. 

{Admouitio 32.) Aliter admoneadi sunt qui illicita 
quas faciunt etiam laudant ; alque aliter qui accusant 
prava, nec tamen devitanl. Admonendi sunt enim 
quiillicitaquflB faciuntetiam laudant^utconsiderent 
quod plcrumque pius ore quam opere deiinquant. 
Opcre namque per semetipsoB solos prava perpe- 
trant ; ore autem per tot pcrsonaB iniquitatem exbi- 
bent, quot audiontium mentes iniqua laudantes do- 
cent. Admonendi ergo sunt, ut ai eradicare mala 



ceBBesitat verba prsBmissae superbiaB verbisBubJe- p dissirnulant, saltem seminare pertimescaat. Admo- 



ctaehumilitatiB impugnet; necdebitorabsolaiusest 
quiaalianon multiplicat, nisi et ilia quae ilgaverat 
Bolvat. Ita et cnm Deo delinquimas,nequaquam sa- 
tisfacimuB bi ab iniquitate HS cesBamus, nisi vo- 
loptateBquoquequasdiieximuB,econtrarioappoBiliB 
lamentis ioBequamur. Si enim nulia nos in bacvita 
operumoulpamacalaBBet, nequaquamnobishic ad« 
haodegentibuBipsaad securitatem innocentia nostra 
Bufficeret, quiaiiiiciiaaaimummaltapuIsarent.Qua 
ergomenie securus e8t,qai perpetratiBiniquitatibus 
ipse sibi testis est quia innocens non est ? 

Neque enim Deus noBtris cruciatibuB pascitur, sed 
delictorum (^)morboB medicamentis contrariis me- 
detur, atqui voluptatibuBdelectati diBceBsimuBfieti- 
bas amaricati redeamus ; etqui per iliicitadefiuendo 



neodi sunt, ut eisperdilio privatasufficiat. Rursum- 
que admonendi sunt, ut si mali esse non metount, 
erubescant saltem videri quod sunt. Plerumque enim 
culpa dum absconditur, eCfugatur, quiadum mens 
erubescit videri quod tamen csse oon metuit, erubc- 
scit quandoque eBse quod fugit videri. Gam vero 
pravus quisque impudentcr ioaotescit» quo liberiuB 
omne faciaus perpetrat, eo otiam licitum putat 
S9 et quod licitum suspicatur, in hoo proculdubio 
muliipiiciuB mergitur.Undescriptum est : Peccatum 
suum sicul Sodoma prxdicaverunt^ nec absconderunt 
{Isai, III, 9j. Pcccatum enim suum si Sodoma abs- 
conderet, adhuo sub timorc peccaret. Sed funditua 
frena timoris amiserat, quas ad culpam nec tenebras 
inquirebat. Uade et rursum scriptum eat : Clamor 



ceoidimus, etiam a licitia nosmetipsos reBlriagcndo Sodomorum et Gomorrhse muttiplicatus est {Gen. xviii 



BorgamaB ; etcorquod insanaltttitiainfuderat,Balu- 
bris triBtitia exarat ; et quod vulneraverat elatiosa- 
perbis, ouret abjectio bumilis vitao. Hinc enim scri- 
ptum est : Dixi iniquis, Nolite inique agere; et delin- 
quentibuSf Notite exaltare comu {Ps. lxxiv, 5). Gorno 
qoippe deliDqaentes exaltani, si nequBquain bc ad 
pcBnitentiamexeognitioneBuaBiniquitatishumiliant. 
Hinc rorBam dicitur : Cor contriium et humitiaium 
Deusnon spemit{Ps. l, 19). Quisquis enim peccata 
plaogit, neotamen dcBerit, cor qoidem conterii,8ed 



!: 



a) Carnot. primus, cogilatione. 

b) Idem Cod.^ morbis» 



20). Peccatum quippe cum voce, est culpa in actio- 
no ; peccatum vero etiam cum clamorci est culpa 
cum libertate. 

At contra admoneadi sunt qui accusant prava» nec 
tamendeviiant, utprovide perpeadantquid indi&tri- 
cto Dei Judicio pro saa excusatione dicturi sont, qai 
dereatuBuorumcriminumetiamsemetipsiBJudicibus 
nonexcusantur. Hiitaquequid aliudquampraecones 
Bunt sui ? Voces coatra culpas proferunt, et Bemetip- 
BosoperibuBreostrahunt.AdmoneQdisuQtutvideant 

(c;) Omittitur iu Gubb., sed abtuti estis. 



113 



REGULiE PASTORALIS LIBBR. — PAHS TERTIA. 



iU 



quia deoceolU jam retributione ludicii e8t,quod eo- A oitudinie dormiens verberaturetnon dolet,qaiaiioat 



rum mensmalum quod porpetrat illuminatur ut vi- 
deat, ged non conaturutvinoat ; ut quo metius videt^ 
eodeterios pereat, quia et inteiligenliaB lumen per- 
eipit, et actionis pravas tenebras non reiinquit. Nam 
eum acceptam ad adjutorium scientiam negligunt, 
hanoconira se in testimonium vertunt ; etdeiumine 
intelligenti»augent8applicia,quod profecto accepe- 
rant utpoBsent delere peccata.Quorum nimirum ne- 
qaitiacom malum agitquod dijudicat,venturamjam 
jadiciom hic deguatat ; ut cum «Bternis suppliciis ser- 
vator(a)obaoxia,8uohicinterim examine nonsit ab- 
soluta; tantoque illic graviora tormenta percipiat, 
qnanto hic malum non deserit^ eiiam quod ipsacon- 
demnat. Hinc enim Veritas dicit : Servus qui cogno- 



imminentia mala non prospicit, sio nec quc perpe- 
traverit agnoscit.Trahitar et nequaqaam sentit.qaia 
per illecebras vitiorum duoitur, neo taroen ad sai 
custodiamsuscitatur.Qu» qaidem evigilareoptat,ut 
rursum vina reperiat, quia quamvis socpno torporia 
a 8ui custodia prematur, vigilare tamea ad svculi 
caras nititor, ut semper voluptatibus debrietur ; et 
cum ad illud dormiat in quo solerter vigiiare debue* 
raty ad aliud vigilare appetit, ad quod landabiliter 
dormire potuiBset. Hinc superius scriptum est : Et 
eris quasi dormiens in medio mari, et quasisopitus gU" 
bemator amisso clavo {Ibid.ySi), In medio enim mari 
dormit, qui in bujas mundi tentationibus positus, 
providere motus irruentium vitiorum quasi immiaen- 



tii voluHtatem Domini sui, et non praeparavit, et j. tes undarumcumulos negligit. Etquasiclavum gu 



non feeU secundum voluntatem ejus, {b) vapulabit 
muitis {Lue. xii, 47). Hinc Pflalmista, ail : 
tkseendwni in infemum viventes (Psal. uv, 16). Vivi 
quippe qo» circa iiios aguntur sclunt et sentiont, 
mortai aatem seotire ail possunt.Mortui enim in in- 
ferniim descenderent, si mala nesoiendo perpetra- 
rent. Cum vero sciaot maia, et tamea faciuat, ad 
iaiqoitatis ioferoam viveotes miseri {c) sentientes- 
qce deacendaat. 

CAPUT mil [Al. LVl]. 

Qmomodo adnumendi qui subito mo/ti, et qui consulto 

peccant. 

(Adsmonitio 33). Aliter admonendi suot qui repeo- 

tina eoneiipiscentia soperantur, atque aliter qui in 

enlpa ex eonsilio ligantur. Admonendi quippe sunt 



hornator amittit, quando meos,ad regendam navem 
corporis, studium soUicitudiois perdit. Glavum 
quippe in mari amittere,e8t intentionem providam 
inter procellas hujus sseculi non tenerc. Si enim gu- 
bernator clavum sollicite stringit, modo in flactibus 
ex adversonavem dirigii*(/) modoveatoram impetos 
pcrobliquum findit.Itacum men8((7) vigilanter ani- 
mam regit,modo alia superan8oalcat,roodo aliapro- 
videns declinat ; ot el praesentialaborando subjiciat, 
et conlra futuracertaminaprospiciendoconvalesoat. 
Hinc rureum defortibussuperna patriebellatoribus 
dioitur : Uniuseujusque ensis super femureuumt prO' 
pter timores noctumos {Cant. iii, 8). Ensis enim soper 
femarponitur,qaandoacamine8anctaBprfledicationis 
prava suggestio carnis edomatur. Per noctem vero 



qaos repentina eoncupiscentia superat, ut in bello C cttcitasnG8trttinfirn:itati8exprimitur,quiaquidquid 



adversitatis in nocte imminet non videtur.Uniuscu- 
jusque ergo ensis super femur suom pooitur (h) pro- 
pter timores nocturnos, quia videlioet sancti viridam 
ea qus non vident metount, ad intenlionem oerta- 
minis parati semperassisiunt. Hine rursom sponsa 
dicitur : Nasus tuus sicut turris qux est in Libano 
{Cant. vii,4).Rem namquequam oculis non cernimus, 
plerumque odore prcvidemus. Per nasum quoque 
odoresfetoresquediscernimus.Quidergo per nasum 
Ecciesifle, nisi sanctorum provida discretio designa- 
tur? Qui etiam turri similis que est in Libano dici- 
tur, quia discreta eorum providentia ita in alto sita 
est, ut teatatiooum certamioa et priusqaam veniant 
vidcat, el contra ea dum venerintmunitasubsistat. 
Verberaverunt me, sed nondotui; {e)traxerunlme,et D Q"^ ^"^tn futara praevidentur, cum prssentia fne- 
egonomsensi. Quando evigitabo, etrursumvinarepe^ rint,(i)minorisvirtuti8fiunt;quiadomoontraictam 
{Proo. xxviiiy 35) ? Mens quippea cura suae solli- quisque paratior redditur, hostis qui se ioopioatum 

Theod., modo undas superans caleat^ modo alia pro* 
videns declinat, modo veniorum impetus per ohliquum 
findit. Ita, Excusis sufifragantur Trecensis, Gemet. 
etal. 

(g) Recent. Ed., vigilantem. Repugnant Mss. Obest 
sensus a eancto Doctore propoeiius. 

{h) In plerisque Ed., propter tentationes sive iimo* 
res noctumos. uloBseroa est. 

(t) floc est, mioori vi pulsant ; qaod fortasse non 
inteiligentes Editores, matarnQt trirt^^ in timorii 
ooatradiceotibas quotquot legici^^^ tb*« 



praesentie vita se quotidie positos atlendant, et cor 
qsod (<f)previderevnlneranon pote8t,8Cuto8oliiciti 
timorie tegant ; ut occulta insidiantis bostis ]acula 
perborrescant, et in tam caliginoso certamine inten- 
tiooe coniinna intrs mentis castra se muniant. Nam 
81 a circamspectionis sollicitudine cor deslituitur, 
valaeribQS aperitnr, quiahosiis callidns tanto libe- 
rios pectos perentit, quaoto nudum a providentis 90 
lorica deprehendit. Admonendi sunt qui repentina 
eeacapiseeotia saperantur, nt curare nimisterrena 
desoe8caot;qaia intentionem suam dumrebus tran- 
sitoriis kmmoderatius implicant, quibus cnlparum 
jaeiilis transflgantur ignorant. Unde et per Salomo- 
▼ox percnssi et dormicotis exprimitur, qui ait : 



(a) Laad., innoxia. 
(b\ Gemet., ptagis vapulabit multis. 
{e) L^od., seientesque. 

(d) Habeot aotiqui Mss. Trec, Bellov., Gemet., 
protridere. 

(0)Gorb.,frafii/ix«ranrm0.IndiciasuntcorrecttODi8 
heim in Trec., ubi videtur olim ita lectom. G«ti>rum 
leetionis hojns fundameota oulla, nnlla vestigia ex- 
Btant aat in Hebr. texta, aot in variis ejus transia- 
tionibas. Neqae sie lc^itGregorius, eum posteadicat, 
loenm hone explieanao: trahitmr. etnequaquam sentit. 

(T) Gorb., Gamot, Belv., Uad., Longip., Val. Gl., 



115 



SANCTI aRBGORU HAGNI 



116 



•1 credidit, eo ipio quo previsas e§t, enervator. 
At contra admonendi suot qoi ia culpaex consi- 
lio ligaatur, quatenus provida consideratione per* 
pendaniyquiadoinmalaexjodiciofaciunt,di«trictiu8 
contra se judicium accenduBl; ut tanto eoe durior 
sententia feriat.quanto illos in culpa arclius vincuia 
delil>erationi8 ligant.Citius fortaeee delictapocniten- 
do abioerent, ei in his solapraecipilatione cecidissent. 
Nam tardios pecoatom solvitur quod et per conei- 
liom soiidatur. Niai enim mens omni modo aBterna 
despiceret, in colpa ei jodicio non periret (a). Uoc 
ergo preoipitatione lapsis per coneilium pcreuniea 
di£rerunt,qaodcum bi astatu justitis peccando con« 
cidunt, plerumque simul et in laqueum desperationis 
cadunt. Hinceel quod per propbetam Dominus non 
tam prscipitationum prava,quam delictorumetudia 
reprehendit, dicens : Ne forte egrediatur ut ignis m- 
digruUio mea, ei succe^idaturj et non sit qui exstinguaty 
propier maliiiam studiorum vestrorum {Jer, iv, 4). 
Hinc iterum tratus dicil : Visitabo super vo$ juxta 
Iruclum studiorum vestrorum {tbid, xxiii, 2). Quia 
ergopeccalia aliisdiirerunt peccala que per coosi- 
lium perpetranlur, non tam prave facta Oommus 
quam studiapravitatis iosequitur.In faclis enim 8«« 
peinflrmi*ate,8spenegligentia,in «tudiis vero mali- 
tiosa semper intentione peccaiur. Quo contrN recte 
beati viri expreasione per Propbetam dicitur : Et in 
cathedra pestitentite non sedit (Ps. i, 1). Cathedra 
quippejudicis eese vel prassidentia solet. In catbedra 
autem pesUlenti» 8edere, est ex judicio prava com- 
mitiere : in catbedra pestilentis sedere, est et ex 
ratione mala discernere, et tamen ex deiiberatione 
perpetrare. Quasi in perversi conailii catbedra aedety 
qui tanta iniqoitalie elalione attolliiur, ut adimplere 
malum etiam per coneilia conetur. Et sicut assisten- 
tibus turbis praeiaii sont qui catbedra bonore ful- 
ciuntor, ita delicta eorum qui prfecipitatione cor- 
ruunt,exqui8ita per atudium peccala transcendunt. 
Admonendi ergo sunt, ut hinc coiligant qoi in culpa 
etiameeperconsiliumligantyquaquandoqoeultione 
feriendi eont, qoi nonc pravorum non aocii, sed 
(6) principea flunt. 

CAPUT XXXIII [Al, LVII]. 

Quomodo adnumendi qui minimis^ sed crebris noxis, 
et qui minimas caventes grambus aliquando immer* 
guntur, 

{Admonitio 34). Aliter admonendi 8unt qoi, licet 
minima, crebro tamen illicita faciunt ; aique aiiter 
qoisea parviacustodiont, sed aliquando in gravibus 
demerguntor. Admonendi aont qui qoamvis in mini- 
mia, eed tamen freqoenter excedont, ut nequaquam 
considerent qoalia, sed qoanta committont, Facta 

(fl) Ed i ti, hnc ergo prsecipitatione lapsi per consilium 
pereuntesdifft*runtj\n quibus sen?U8 deaiileratur.Le- 
gendum igiiur. ul babeiit Trec. Corb., Theod., Yal., 
Cl., Laud., Norm . etc. Iloc ergo, id eat, in tioe 
prsecipittttione l'ipsis^ id est, ab hii qui per prxcipitu^ 
iionem tabuntur^ per consilium, seu ex deliberationej 
pereuntes dilferunt. Vet. Mss. babent labsis pro /a- 
psisAn Theod. legilor, a prgeeipilatume lapsis. Infra, 



B 



j^ enim soa si despiciunt timere cum penaant» debent 
formidare cura numerant. Allos quippe gorgites flo- 
minum,parvae sed ionumer® replent gutts pluvia- 
rum. Et hoc agit sentina iatenter excre^cena, qood 
patenter procella sffiviens. Et minota suot quae erum- 
punt membria per acabiem vulnera^ sed cum moiti- 
tudo eoruminnumerabiliteroccupat, aic vitam cor- 
poris sicut unum grave inflictum 9% peclori volnoi 
necat. Hinc videlicet ecriptum est : 

Qui modica spemit, paulatim deeidii (Eccli, xix, 
1). Qui enim peccata minima flere ac devitare negli- 
git, atlatu ju8titi« non quidem repente, sed parti- 
bu8 totus cadit.Admonendi sunt qoi in minimia fre- 
quenter excedunt, ut sollicite considerent quia non- 
nunquam in parva deteriua, quam in majori colpt 
peccatur. Major enim quo citius qu:a sitculpa agno- 
8citur,eo etiam celerius emendator ; minorvero dom 
quaai nulla creditur, eo pejus quo et aecortus in oso 
retinetur. Unde fit pierumque ut mena asaoeta ma- 
lia levibos nec gravia perborrescat, alque ad qoam- 
dam auctoritatem nequitise perculpas nutritaperve- 
niat; et tanto in majoribuscontemnat pertimeecerey 
quanlo in minimis didicit non timendo peccare. 

At contra admoneodi sunt qui ae a parvis cuslo- 
diunl, sed aiiquando in gravibua demerguntor, ut 
soUicite seipsos deprebendant, quia dum cor eorum 
decustoditis miniuiisextollilor,ad perpetrandagra- 
viora i p80 elationis 80S baratro (c) devoran tur; et do m 
foris eibi parvaaubjiciunt, sed per inanem gloriam 
inlusintumescunt, languoreauperbic intrinsecuavi- 
ctani mentem etiam foras per mala majora proater- 

C nont.Admonendiergosuiitquiseaparviscostodionty 
sed aliquando in gravibus demergontor, ne obi se 
stare extrinsecus aeelimant.ibi intrin8ecu8cadant,et 
juxtadiscrictijudiciaretributionemeUtiomincrisju- 
stilie via flat ad foveam gravioris culpsB. Qoi enim 
vane elatii boni minimi (d)cu8lodiam sois viribos tri- 
buuntjuste derelicti culpis majoribos obruontur;et 
cadendo discont non fuiese^proprium qood stelerunt, 
ut mala immensa cor repriroant, quod minima bona 
exaltant.Admonendi suntot considerent quod et ia 
culpia gravioribus alto reatu se obliganl, et tamen 
plerumque in parvis quae custodiunt, deterius pec- 
cant,quiaelinilii8iQiquataciunt,etperista8ehomi- 
nibusquodioiquisunttegunt.Undefltotcommigora 
maia perpetrantcoram Deo,apertaB(«) iniqoitatis ail; 

Q et cum parva bona custodiunt coram homioiboe, si- 
mulats aanctitatis. Hinc est enim qood PharisaBis di- 
citor : Liquantes cuticem, camelum autem ytuiientes 
(Matth, xzui, 24). Ac si aperle diceretur : Minima 
mala discernitis, majora devoratis. Hinc eat quod 
rursum ore Veritatis increpantur, com audiunt : D^- 

peccafis aliis differunt peccafa» 

(b) Ita melius Mss. quam Excusi, ubi legitury 
pnncipessunt, 

(c) Trec, rui consenliunt Editi recentiores, if^o- 
ratur. sc.. cor, 

(d) Currupte in Guss., custodiam suam viribus,. 

(e) Trea Qemet. et duo poster. Carnot., tjitf. sint. 
Legitorit^ iaTrec. et in iil.,optimo quidem aeoaa. 



117 



REQDLiB PASTORALIS LlfiER. — PARS TERm. 



118 



cimaiUmenlham^etanethum^etcyminum;et relinqui- A ^^^ ^os seitis : hunc definito consilio et prxsdeniia 



iisquaegraviora sunttegisjudicium, et misericordiam^ 
et /utem, Neque enim DegligeDter auiJienducn est 
quodcumdecimari miDimadiceret,extroma quidem 
de oleribas maluit» eed tamen beoe olf atia memo- 
rare; ut profecio osteoderet quia aimulatores cum 
parva coMtodiaDt,odorem (a) de se exteadere sancte 
opioioais quieruat; et quamvis implere maxima 
pretermittaDt, ea tameo roiaima observaat, quas 
humaoo jadicio loage lateque redoleaat. 

CAPUT XXXIY [AL LVIH]. 

Quomodo admonendi qui bona nec inctioant et qui tn- 

choata non absotuunU 

(Admonitio 35.) Aliter admooeadi suat qui boaa 

nec locboaat, 93 atque aliier qui inchoaia roiaime 



Dei traditum, permanus iniquorum (d) af/igentes tn- 
teremistisy gtiem Deus suscitavit solutis dotoribus m« 
lerni {Act. ii, 2i-24): ut videlicet crudelitatis suae co- 
gaitioue destructi, aBdiQoationem saacts praBdicatio- 
ais quanto anxie qusrereat, taato utiiiter audireat. 
Uade et iilico reepoodet : Quid ergo faciemus, virifra-' 
tres ? Quibus mox dicitur : Agite ponnHeniiam^ et bap» 
ti%etur unusquisque vestrum {Ibid,, 37, 38). Quae «di- 
ficationiB verbaprofecto coatemaereat, aisi prius sa- 
lubriter ruinam sua destructionis ioveaiseeal. Hiac 
est quod Saulusoum supereum ccelituB lux emista 
resplenduit, ood jam quid recte deberet facere, sed 
quid prave fecisset, audivit. Nam cum proetatuere* 
quiroret, diceus : Quis es, Domine ? Respoodetur pro- 



coDeammaal. Qui euiro boaa aec iacboaat, aou euot j^ tinus : Ego sum Jesus Nazarenus, quem tu persequeris 



eis prioe rdiflcaada quae saiubriter diligaal, aed de- 
frtraenda ea io quibus semetipsos oequiter versaat. 
Neqoe eoimeequanturquae iaexpertaaudiuni, nisi 
priusqaam peroiciosa sint ea quae eibi suat expertat 
depreheodant, quia nec levari appetit, qui et hoc ip- 
sam qoia cecldit oescit; et qui dolorem vulaeris oon 
seotit,8alotis reroedia noorequiril.Priusergooetea- 
deoda soot, quam siot vaoa quao diiiguot, et tuoc 
demooi vigilaoler iotimaodaquain siot utilia quao 
pr«iermittaat. Prius videaot fugieDdaquaBamaat,et 
stne difGcaltate postmoduro (6) cognoscanl amanda 
esseqaasfugiunt. Melius enim iaexpertarecipiuot, si 
de expertis quidquiddi8putatioaisaudiunt,veraoiter 
eognoscont. Tonc igitur pleoo voto discunt vera bo- 
Da^aaBrere, cumcerlo judioio dAprehenderint falsa 



(Act, ix, 4, seq», xxii, 8, seq,). Et cum repente sob* 
Jungeret : Domine^ (e) quid me jubes facere (Ibid). ? 
Illioo adjuogilur: (f) Surgens ingredere civitateo^t et 
ibi dicetur tibi quid te oporteat lacere (Ibid,). Eoce de 
cobIo Domious loqueos persecutoris sui facta corri- 
puit, aec tameo illico qu» esseot facieoda moostra* 
vit. EcceelatioDis tjus fabrica jam tota corruerat, et 
94 post ruioam suam humilis aBdificari requirebat ; 
et cum superbia destruitur, asdificatioois tamen 
verba retioeatur ; ot videlicet persecutor immaois 
diu destructus jaceret, et taoto post io boni solidius 
surgeret, quantj prius funditus eversus a prisiino 
errore cecidiBsel. Qui ergo nalla adbuc «gere bona 
coeperunt, a rigiditate aotea suae pravitatis, correo-* 
tionis manu everiendi suot, ut ad statum postmo- 



sevacaeteouisse.Audiaotergoquod boaapraeseatia ^ dum rectas operatioois erigaatur, quia et idcirco 



et a delectatiooe oitius Iraasitura suot, et tamea eo- 
rom caosa ad ultiooem sioe traositu permensura; 
quiaet oaoc qood lit>et iovitis subtrahitur, et tunc 
quoddoletiavitisiosuppliciumreservatur. Itaqueei- 
sdem rebus terreaotur salubriter, quibus ooxie de- 
leetaolur;atdumperculsameasaltaruiaaB8uadamaa 
cooepicieos, sese (c) io praecipilium perveoisse de- 
preheodit, gressum post lerga revocet, et pertimes- 
ceosqoaeamaverat.discatdiligerequaecoateroaebat. 
Uinc est eoiro quod Jeremias misso ad praedicatio- 
oem dicitor : Kcce constitui te hodie super gentes et 
super regna, ut evettas et deslruaSf et disperdas et dis» 
sipes, et mdifices et ptantes {Jer, i, 10). Quia oisi prius 
perversa destraeret, aedificare utiliter recta noa pos- 



aliuro silvae lignum succidirous, ut hoc in aBdificii 
tegmine sublevemus ; sed tamen non repefite in fa« 
brica ponitur, ut nimirum prius vitiosa ejos viri- 
ditas exsicoetur, cujus quo plus in infimis humor 
excoquitur, eo ad summa solidius levator. 

At contra admonendi sunt qui inchoaia bona mini- 
me consummant, utcauta circumspectione cooside* 
reot quia dum proposita ooo perllciuat, etiam quas 
fueraat cmpta conveliunt. Si eoim quod f idetar ge- 
reodum soUicita ioteatiooe ooo crescit, etiam quod 
fuerat beoe gestum decrescit. lo hoc qnippe muodo 
humaoa aoima qoasi more navis est cootra ictom 
flumiois (g) cooscendeatis : ooo io loco oeqoaqnam 
stare perroittitur, quiaad ima relabitur, oisi ad som- 



sei; nisi ab aoditorum suorum cordibus spioas vaoi D ma cooetor. Si ergo iocohata l)Ooa fortis operaotis 



amoris evelleret, oimirum frustra io eis saoctaB praB- 
dicatioois verba plaotaret. Hioc est quod Petros 
prios evertit, ut postmodum coostruat, cum oequa- 
qoam Jadaeos moaebat qoid Jaro facereot, sed de his 
quas feceraot, iocrepabat diceos: Jesum Nazarenum 
virum approbatum a Deo in vobis^ virtutibus et prodi^ 
giit ot signis quae per itlum fecit Deus in medio vestri^ 

(a) Vul^ti, de se ostendere. Staot cootra Mss. om- 
nes, quibos inbaerendom censemos. 

(i) Caro. secondu^, coqnouenl. 

{e) Tttc.t Belv., Tbeod., et primus Carn,, sese in 
fnedpm, Alii» prseeifitio. 



maous ad perfectiooem non soblevat, ipsa operandi 
reroissiocontrahocquodoperaiom est, pognat.Hino 
estenimquodperSalomonerodicitor: 0^11 moUiset 
dissotutus est in opere suo^ frater est sua opera dissipan* 
tis {Prov. xviii, 9). Quia videlicet qui ccepta bona 
districte non exsequitur, diseolutione negligentia 
manumdestruentisimitatur.HiocSardisEcclesiaBab 

(d) Guss., roendose, afftigentes, 
ie) ValKati recent., quid me vis faceret 
U) Excusi, surye et ingr. 
{ig) Gorruptissime EdiU anteQuss.»^o«^<i0Meiict^ 
tis. Kmendantor tam ex Mss. Augl. quaoa ex oosiris. 



P" 



119 



SANCTI GREGORII MAGNI 



120 



tngelo dlciiar : Esto vigHans^ ei confirma cstlera qux A bata speciosaexterlus, eed mortuorum ossibuspleaa 



fMritura erant^ non enim (a) iuvenio opera tua plena 
eoram Deo meo (Apoc, iii, 2). Quia igitar plena coram 
Deo ejus opera inventa non fuerant, moritnra reli- 
qaa eiiam qu® erant gesta prsBdicebat. Si enim quod 
mortaum in nobis est ad vitam non accenditar, hoc 
etiamexstinguitar,quodqaa8i adhucvivum tenetur. 
Ad monendi sunt ut perpendant quod iolerabilius esse 
potuisset recli viam non arripere, quam arrepta post 
tergum redire. Nisi enim retro aspiscerent, erga ccep- 
tam stadium nuiio torpore languerent. Audianl ergo 
quod scriptum est : Melius erat eis non cognoscere 
viamjustitiXf quampostagnilionem^^elrorsum converli 
{11 Petr, IX, 21). Audiant quod scriptum est : Udnam 
frigidus esses, aut calidus; sed quia tepidus es^ et nee 



Veritas yooai {Matth, xxiii, 27), quia vitiorum mala 
intus contegunt, liumanis vero oculis quorumdam 
demonsirattone operum, de solo foris jusliiiae colore 
blandiuntur. Admonendi itaque sunt, ne qus agunt 
rccta despiciant, sed ea meriti meiioris credant. 
Valde namque bona sua dijudicant, qui ad eorum 
mercedem sufficere bumanos favores putant. Gum 
enim pro recto opere laus Iransitoria qusritur, 
sternaretribulione res digna viii prelio venundatur. 
De quo videlicet pretio percepto Veritas dicit : Amen 
dico vobis, receperunt mercedem suam (Matth. vi, 2, 5). 
Admonendi sunt ut considerenl quia dum pravos se 
in occultis exbibent, sed tsmen exempla de se pu- 
blice in bonis operibas prebent, ostendunt se- 



frigidus nee calidm,ineipiam te evomere ex ore meo d quonda qus fugiunt, clamant amanda quae ode- 
(i4;yo<;.in,i5).Galidusquippeestquibonastudiaetar- runt, vivunt poslremo aliis, et sibi moriuntur. 



ripit et coQSummat ; frigidus vero est qui consumman- 
da neo inchoat. Et sicut a frigore per teporem transi- 
tur ad calorem, ita a colore per teporem reditur ad 
fHgas. Quisquis ergo (b) amisso infldelitatis frigore 
vifit, sed neqaaquam tepore superalo excrescit ut 
ferveat, procul dubio calore desperato, dum noxio in 
tepore demoratur, agit at frigescat. Sed sicut anle 
teporem frigns sub spe est, ita post frigus tepor in 
desperatione. Qui enim adhuo in peccatis est, con- 
versionis fiduciam non amittit. Qui vero post con- 
versionem tepuit, et spem quae esse potuit de pecca- 
tore Bublraxit. Aat calidus ergo quisque esse, aut fri- 
gidus qusritur, ne lepidus evomatur ; ut videlicet 
aut necdum conversus, adbuc de sc spem 95 con- 



At contra admonendi sunt qui bona occulte fa- 
ciunt, et tamen quibusdam factis publice de se mala 
opinari permittunt, ne cum bona semotipsos actionit 
rectae virtute vivificant, in se alios per exemplum 
pravaesstimationis occidant; ne minus quam se pro- 
ximos diligant, et cum ipsi (c) salubrem potum vini 
8orbeant,intentisinsuiconsiderationementibuspes- 
tiferum venenipoculum fundant.Hioimirum in uno 
proximorumvitamminus adjuvant, in allero mui- 
tum gravant, dum studenl et recta occulte agere, et 
quibu8damfactis,adexemplumdesepravaseminare. 
Quisquis enim laudis concupiscentiam calcare Jam 
8urficit,8edificationi8fraudem perpetrat, si bona qu» 
agit, occultat ; et quasi Jaclato semine germinandi 



veraionis praebeat, aut Jam conversus in virtutibus C radiceasubtrabil^quiopus quodimitandumest,non 



inardescat ; ne evomatur tepidus, qui a calore quem 
proposoit torpore ad noxium frigus redit. 

CAPUT XXXV [AL LIX]. 

Qomodo admonendi qui mata clam et bona patam 
faciunt; ac quiversa vice, 

((Admonio, 36.) Aliter admonendi sunt qai mala oc- 

oulte agunt, et bona publice ; atque aliter qui bona 

quae faciunt abscondunt, et tamen quibusdam factis 

publice mala de se opinari permittunt. Admonendi 

enim sunt qui mala occulte agunt, et bona publice, 

ut pensenthamanajudicia quantavelocitaleevolant, 

divinaautemquantaimmobilitaleperdarant.Admo- 

nendi sunt ut in fine rerum mentis oculos figant, 

quiaethamanaelaudisaitestatiopraeterit^et superna 



osiendit. Hinc namquc in Evangelio Veritas dixit : 
Videant opera vestra bona, et glorificent Patrem ve- 
strum qui in calisest (Matth. v. 16). Ubi illa quoque 
sententia((/) promitur,9Squflelongealiud praecepisse 
videtur, dicens : Attendite nejustitiam vestram facid' 
tis coram liominibuSf ut videamini ab eis (Matth. vi, 1). 
Quidestergoquodopus nostrum et ita faciendum 
esi nevideatur,ct tamenutdebeatvideripraecipitur, 
nisi quod eaquae agimu8,etoccultanda sunt, ne ipsi 
laudemur,ettamenostGndendasunt,ullaudemc(Ble8- 
tis Patris augeamus?Nam cum nosjustiliam nostram 
coram hominibus facere Dominus prohiberet, illico 
adjunxil: Utvideaminiab eis. Et cum rursus videnda 
ab hominibus bona opera nosira pra^ciperet, protinus 



sententia, quaeetabsconditapenetrat^adretributio- j) subdidit: Ut glori/icent Patrem vestrum qui in caetis 



nemperpetuamconvalescit.Dumigituroccultamala 
sua divinisjodiciie, recta autem sua humanisoculis 
anteponunt, et sine tesle est bonum quod publice fa- 
ciunt,et non sine »terno teste est quod latenter de- 
linquunt. Culpas itaque suas occultando hominibus, 
virtutesque pandendo, et unde puniri debeant abs- 
condentes detegunt, et unde remunerari poterant, 
delegentes abscondunt. Quos recte sepulcra deal- 

(a) Corb., inveni, Sic prius lectum in Trec. 

^6) Adjecimua ex Mss. Angi. et Gallic, vivit, post. 
frigore; etmavimus exardeseil Editorum in exeres- 
eiit quod habeat Msa. omnes ; vel ereseit. 



est (Maith, v. 16). Qualiter igiiur videnda essent, vel 
qualiter non videnda, ex seDieniiarum fioe monsira* 
vit, quatenusoperaniis mens opus suum et propter 
se videri non qusererct, et tamen hoc propler cce- 
lesiis Pairisgloriamnon celaret.Unde fii plerumque 
ul bonum opus et in occulto sit, cum fit publice; et 
rursus in publico^ cum agitur occulte. Qui enim in 
publico boQO opere non suam, sed superni Pairii 

ic) Trec et Corb., salubre potum, 
(d) Beiv., repromiftitur. Duo priores Carnot., prse* 
mittitur. 



121 



REGULiE PASTORALIS LIBER. - PARS TERTIA. 



ISI 



gloriam qasrit^ qaod fecit abscondil; quia Bolum 
illom testem habait, cni placere curavil. Et qui 
in secreto sao bono opere deprehendi ac iau- 
dari concupiscit; et nullus fortasse vidit quod 
exhiboit, et tamen boo coram homiDibas ferit, quia 
tot tesles in bono opere secum duxit, quot huma- 
nas laades in corde requisivit. Cum vero prava 
cstimatio, in quantam sine peccato valet, ab in- 
iaentiom mente(a) non tergitur, cunctis mala cre- 
dentibosper exemplum ,calpa propinator. Undeet 
pleramque contingit, utqui negligenter de se mala 
opinari permittunt, per semetipsos qoidem nulla 
iniquafaciant; sed tamen pereosqui se imitati fue- 
rint^maltiplicias delinquant. Uinc estquod Paulus 
imraundaqucdamsineponutioneeomedentibusjscd 
imperfectistentationisscandalumsnahaccoroestione 
moYeotibos dicit : Yidete ne forte hssc licentia vestra 
offendiculum fial infirmis (i Cor. vni, 9). Et rursus : 
Ei peribit infirmus in tua conscientia frater, propter 
guem Ckristusmoriuus est. Sic autem peccantcs in fra- 
tres^ et pereutientesconscientiam eorum infirmamyin 
Chrisiumpeccatis{lbid, ,ii, 12). Hincest quod Moyses 
com diceret : Non maledices surdo, protinusadjun- 
xit : Nec coram cesco pones offendiculum [Levit, xix, 
14). Surdo qnippc maledicere, est absenti cl non 
aodienti derogare : coram csco vero ofTendicalum 
ponere^eBt discretam quidem rem agere, sed tamen 
ei qoi lomen discretionis non habet, scandali occa- 
sionem prcbere. 

CAPUT XXXVI [AL LX]. 

De exhoriatione multii exhibendd, ut sic singulorum 
viriutes adjuvet^ quatenus per hanc conlraria vir- 
tulibus vitia non exerescant, 

[b) Oec sont qu8B prsBSul animarum in praBdicatio- 
oia diversilatecastodiat,ut8oliicitas congruasingu- 
lorom valneribus medicamina(r) opponat. Sed cum 
magni ait studii ut exhortandis singulis serviatur ad 
singala, com valdelaboriosum sit unumquemque de 
propriis sub dispensationedebitfficonsideratioDisin- 
stroere, longe.tamenlaboriosius est auditores((i) in- 
numeros ac diversis passionibus laborantes, uno 
eodemque lempore voce unius et 97 tanta artevox 
temperandaest,ut cum diversa sintauditorum vitia, 
et eingolis inveniatur congrua, et tamen sibimetipsi 
non sit diversa; ot inter passiones mediasunoqui- 
demdoctotranseati sedmorebicipitisgladii tumoros 
cogitationom carnalium ex diverso latere incidat, 
qaateoo8aicsaperbispr«dlceturhumilitas,uttamen 
timidis non aogeatur metus, sic timidis infundatur 
aoctorilas, ut tamen snperbis non crescat effrenatio. 
Sic otiosis actorpentibus prsdicetarsollicitudo boni 
operis, ot tamen inquietis immoderataB licentia non 

fa) Ila com Trec., Tbeod.,Gorb., Laud. etGemet., 
veteres Ed.« cum in recent. iegatur, non tegitur. 

(b) lo Corb. est cap. 37. In Longip. 57. 

(rf 1d EzeosiSy apponat. Obsequimur Mss. 

(0) Beiv. et primus Carn., innumeris ac diversis. 
BetioemoB jam valgatam iect., quie est Trec, et 
cct 

(e) Dio priores Gomet., levibuSy etinfra leves. 

{/) Ito iegeodom ex Ubb, Germ., Belvtc., Trec.» 



A augeatur actionis. Sic inquietis ponatur modu8> ot 
tamen otiosis non fiat torpor securus. Sic ab impa- 
tientibus exstioguatur ira, ut tamen remissis (e) ac 
lenibus non crescat negligentia. Sic lenes accendan- 
turad zelum, ut tamen iracundis non addatur incen* 
dium. Sic tenacibus iafundatur tribuendi largitas, 
uttamen prodigisefTusionis frena minime laxentur. 
Sic prodigis prsdicetur parcilas, ut tamcn tena- 
cibus peritararum rerum custodia non augeatur.Sio 
incontinentibua laudeturoonjugium, nt tamenjam 
continentesnonrevocentur ad luxum. Sic coniinen- 
tibus laudetur firginitas corporis, uttamen in con- 
jugibus despecta non fiat fecunditas carnis. Sic 
prsdicanda sunt bona, ne ex Iatere(/)juventur et 
mala. Sic laudanda sunt bona summa, (g) ne des- 

H perentur ultima. Sic nutricnda sunt ultima, ne dum 
sufficerecreduntur,nequaquamtendaturad8amma 

CAPUTXXXVIll^l. LXI]. 

De exhortaiione quxuni adhibenda est contrariis pas* 

sionibus laboranti, 

Et gravis quidcm prsdicatori labor est, in com- 
munis prsedicationis voce, ad occultos siuguloram 
motus causasque vigilare, et palsstrarum more in 
diversi lateris arte se vertere; multo tamen acriori 
laborefatigatur, quando uni econtrariis vitiis ser* 
vienti prsdicare compellitur. Plerumque enim quis 
laBtae nimis(A) conspersionisexistit^sed tamen eum 
repente tristitiaoborta immaniter deprimit. Cnran- 
dum est itaque prsdicatori quatenus sic tergatur 
tristitia qufe venit ex tempore, ut non augeatur Isti- 

C tia quffi suppetit ex conspersione ; et sic frenetur 
laetitia qus ex conspersione est, ut tamen non cre- 
8cat tristitiaqus venitex tempore. Istegravatur usu 
immoderats prscipitationis, et aliqoando tamen ab 
eo quod festine agendum est, eum vis prspedit su- 
bito nats formidinis. Illegravatur usu immoderats 
formidinis, et aliquando tamen in eo qnod appetlt» 
temeritate impellitar prscipitationis. Sic itaque io 
isto reprimatur subito oborta formido, ut tamen noo 
excrescat enutrita diu praecipitatio. Sic in illo re- 
primatur rcpeote oborta pra^cipitatio» uttamennon 
coQvalescat impressa ex conspersione formido. Quid 
autem mirum si mcntium medici ista custodiunt, 
dum tanta discretionis arte so temperant, qui noo 
corda sed corpora medentur? Plerumque enim de- 

D bilecorpus opprimit languor immanis, cui languori 
9S scilicet obviari adjutoriis forlibus debet,sed ta- 
men corpus debile, adjutorium forte non sustinet. 
Studetigitur|quim6detur,quatenu8sicsuperexisten- 

tem ;morbum subtrabat, ut nequaquam supposita 
corporis debilitas crescat, ne fortasse languorcum 

Norm., etc, non athabent Editi,;tt6ean/tir. Occa- 
sionem hallucinatiooi praBbuerunt vet. Mss., in qui- 
busscriptum, jubentur, pro juventur, iittera b proi; 
usurpata. Postea Editorea mutaront jubenturf io 
jubeantur. 

(g) Ex mera conjectora, rejecio desperentur, Edi-* 
tores nraetuiernnt despicianlur. 

{h) De hac voce jam diotuni ^^ \n tdmomUooe 4, 
800 cap. 3. 



123 



SANCTI QREGORU MAGNl 



134 



vita deficiat Tanta ergo adjutorium discretiooe 
componit, ut uno eodemque tempore et languori ob- 
viet eldebilita(i. Siigiturmedicioacorporis indifise 
adbibiiaservire divisibiiiterputeat (tuncenim vere 
medicina est, quando sic per eam viiio superexi- 
stent:(a)succurritur, utetiam suppositsconspersio- 
ni serviatur), cur medicina mentis una eademque 
pr8edicatione(6) apposita, morum morbis diverso or- 
dine obviare non valeat, que tanto aubtiiior agitur, 
quaotode invisibilibus tractatur? 

CAPUT XXXVIII [Al. LXII.] 

Quod aliquando leviora vitia relinquenda sunt^ utgra^ 

viora subtrahaniur. 

8ed quia plerumque dum duorum vitiorum lan- 
guor irruit, hnc levius, illud fortaste gravius pre- 
mit; ei nimirum vitio rectius subceleritate subveni- 
tur, perquod festice ad interitum tenditur. Etsiboc 
a vicina morte restringi non potest, nisi iilud etiam 
quod existit contrarium crescnt (c) tolerandum pre- 
dicatori eat, ut per exhortationem suam artificioso 
moderamine unum patiaturcrescere, quatenuspos- 
sit aliud a vicina morte reiinere. Quod cum agil, 
non morbam exaggerat^sedvulneratisui, cuimedi- 
camentum adhibet, vitam servat, ut exquirends sa- 
lutit congruum tempus ioveniat. Sspeenimquis a 
ciboram se iogluvie minime lemperant, jamjamque 
pene (d) superantis luzuri» stimulis premitur, qui 
huj ut pugniB metu terri tut, dum te per abstinentiam 
restringerenititar^inanisgloristentationefatigatur: 
inquonimirumunumvitiumnuilMtenutextinguitur, 
niti aliud nutriatur. Qus igilor pettit ardentiut 
inseqnenda eat, niti qus pericuiotiut premit? Tole- 
randumnunquam est ut per virtutem abslinentiiB 
interim arrogantia contra viventem crescat, ne eom 
per ingluviem a vita funditus luxuria exlinguat. 
Hinc est quod Paalus, cum infirmum auditorem 
suum perpenderet, aut prava adboc velle agere, aut 
deactioaerectahumanc laudis reiributionegaudere, 
ait : Vis non timerepotestatemt bonum fac^ et habebis 
laudem ex illa {Rom, xiii, 3). Neque enim ideo bona 
agenda soot ut potestashujut mundi nulla timeatur, 
aut per h9C gloria trantitoris laudibtumatur. Sed 
cum infirmam menlemad taotum roburatcendere 
non potse pentaret, ut et pravitatem vitaret simul 
et laudem ; prsdicator egregius ei, admonendo ali- 
quid obtulit, et aliquid tulit.Concedendo enim lenia, 
tubtraxit acriora; ut quia ad deserenda cunctasi- 
mui non atsurgerety dum in quodam auo vitio ani- 
mut familiariter relinqaitar, a quodam suo sine ia* 
bore (e) tolleretar. 

(a) Mallemut, oecurritur, quod iegitur in primo 
Carn., niti in Trec. et aliit etiam potioribut estet, 
sueeurritur. 

[b) Corb., Laud., Theod., et primue Carn., oppo- 
sHa, 

{c) Corb., Belv. et duo priorei Carn., eurandum. 
Trec. et al., tolerandum, 
(d) Primut Carn., superatis, 
(f) Ita Gem., Trec, Belvac, Corb., Norm., etc At 



A •• CAPUT XXXIX [Al, LXIII]. 

Quod infirmis menlibus omnino non debent alla prX" 

dicari, 

(/)Sciendumveroest prasdicalori, ot auditoris sut 

animum ultra vires non trahat, ne, otita dicam, dum 

plusquamvalet tenditur, mealis cliorda rumpatur. 

Aita eoim quseque debent multis audieniibus con- 

tegi, et vix paucis aperiri. Hinc naiuque per teroet- 

ipsam Veritat dicit : Quis putasest fidetii dispensa* 

toret prudens^quem constituUdominussuper famitiam 

suam, ut det illis in tempore triiici mensuram {MaUh* 

XXIV, 45; Luc. xii, 42)? Per mensuram quippe tri- 

tici exprimitar modus verbi, ne cum angusto cordi 

incapabile aliquid tribuitur, extra fundatur. Hinc 

Paulus ait : Non potui vobis toqui quasi spirilalibuSf 

p sedquasicamalibus, Tanquam parvulis in ChrUtolae 
vobispotumdedi,nonescam{l €or, iii, 1). HincMoy- 
tee a secreto Dei eiiena, coruecantem coram populo 
faciem velat {Bxod. xixiv, 33), quia nimirum turbit 
claritatis intimat arcana non indicat. Hinc pereum 
divina voce prscipitur {Ibid, xxi, 33), ut is qui ci- 
sternam foderit, si operire neglexerit, corruente in 
ea bove vel asino, pretium reddat; quia ad alta 
scientis fiuenta perveniens, cnm haec apud bruta 
audientium corda non contegit, poensB reus addici- 
tur, siperverbaejus in scandalum, tive muoda sive 
immunda mens capiatur. Hinc ad beatum Job dict- 
tur? Quis dedit gailo intelligentiam {Job, xxxfiii, 
36)? Praedicator etenim sanctus dum caliginoso hoo 
clamai in tempore, quaei galluscantatin nocte,cum 
dicit : Hora esijam nos de somno surgere (Rom, xiu, 

C II). Et rursuni : Evigilate justi^ ei nolite peccare 
(I Cor. XV, 34). Gallus autera 100 (g) profundiori- 
bus horis noctis alios edere cantus sulet ; cum vero 
matutinum Jam tempus in proximoest, minutas ao 
tenues voces formal, quia nimirum qui recte prs- 
dicat, obscuris adhuc cordibus aperta clamal, nil 
de occultis mysteriis indicat, ut tunc subtiliora 
quseque de coBlestibus audiant, cum luci veritatis 
appropinquant. 

CAPUT XL. 
De opere prsedicaiionis et voce, 

Sed inter hsc ad ea qus jam superius diximus, 
charitatisstudioretorquemur,utprsdicatorquisque 
plus actibus quam vocibus insonet, et bene viveodo 
[) vestigia sequacibus {h) imprimat potius, quam lo- 
quendo quogradiantur ostendat.Quia et gallus iste, 
quem pro exprimenda boni prsBdicatoris specie in 
locutione sua Dominus assumit, cum jam edere can- 
tut parat, prins alat excutit, et temetipsum ferient 

invitit Mtt. repugnanteque totiue oratonis aensu, 
receritioret Editoret habent h\Cy toleretur, Docet Ita- 
queGregoriutfideiesin minoribus vitiisaliqnandiu 
toleraodos, ut faciliud a majoribus tollaniur et exi- 
mantur. 

[f) Rotbom., Lyr., et tertius Gem., studendum, 

(.(/| Corb., inprolundioribus. 

(h) In Guss. omissa erat vocula potius. In aliisha- 
betur : imprimat, ui potius agendo quam loquendo. 



135 



REGULiS PASTOHALIS LIBBK. — PARS QUARTA. 



irigiUBliorem reddii, qaiaDifniram aeeesseeBt ut hi 
qai verbasanct«pradicatioQi8(a) movent, priusstu- 
diobooeactioDis evigilent, ne in semetipeistorpen- 
teeopere, alios ezcitent voce ; priusse pereublimia 
facta ezcutiant,et tunc ad bene vivendum alios sol- 
licitoa reddant ; prius cogitatiunum alis semetipsos 
/eriaot ; qaidqaid in ee inutiliter torpet, eolliciia in- 

(a) Kzcidit Editoribas fnofientt pro movent^ quod legimus in omnibue Cod. mss. 



1» 

feetigationedeprehendant^distriotaanimadversione 
corrigant ; ettuoc demum Hiiorum vitam loquendo 
componant ; prius punire propria fletibns curent, et 
lunc qu« aliorum punienda sunldenunttent ; ei ante- 
quam verba exhortationis insonent, omne quod lo- 
cuturi eunt, operibua clament. 



QUARTJL FARS. 



QUALITER PRiEDICATOR^OMNlBUS RITE PERACTIS AD SSMETIPSUM REDEAT, 

N£ HUNG VEL VITA VEL PRiEDICATlO EXTOLLAT. 



Sed qaia aspe dam prsedicatio modia cengroenti- 
bos oberiim fandilor, apad aemetipsum de osten- 
stooesai oceultalatitia loquentis animas sublevatur, 
magna cara necesae est ut timoris laceratione se 
mordeat, ne qoi aliorum vulnera medendo ad salu- 
tem revoeat, ipse per negligentiam sus salutia in« 
tomcscat, ne proximos juvando ae deeerat, ne alioa 
erigena eadat. Nam qnibusdam sspe maguitudo vir« 
totis oecasio perditionts fuit ; ut cnm de confidentia 
viriam inordinale securi eont, per negligentiam in* 
optnale morerentor. Virtue namqueoum vitiis reni- 
titar, quadam delectatione ejus sibimetipsi animus 
blaodiiur; filqoe ut beue agentis mens metum 
sne (a) eircumspectionie abjiciat, atque in sui confi- 
dentia seeora reqoieecat ; cui jam torpenti seductor 
caUidoB omne qood bene geerit enumerat, eamque 
quaaiprscaterisprApolientem iu tumorecogiiatio- 
nisezaltat. Undeagitor, (b) ut ante justijudicisocu- 
los, fovea mentis sit memoria virtulis ; quia remi- 
niscendo qood gessit, dum se apud se erigil, apud 
hu«nilitatisauctoremeadit.Hincnamquesuperbienti 
anim« dicitar : Qnopulehrior es^ descendo, (c) et dormi 
eum incireumcisis {E%ech. zzzii, 19). Ac si aperte di- 
ceretor: Quiaez virtutomdecoreteelevas, ipsatua 
pDlchritadioe impelleris ut cadas. Hino sob Jerusa- 
lem speeie, virtute superbiens anima reprobator, 
com dicitor : Ferlecia erasin decore meo, quem posue^ 
ram super (e, dicit Dominus ; et habens fiduciam in 
pmiehritudine tua^fornicala esin nomine tuo (Bzech. 
zvi, 14, 15). Fiduciaqoippesua palchritudiois ani- 
mos atioUitor, cum de virtutum meritis laeta apodse 
secoritate gloriatur. 6ed per hane eamdem fiduciam 
ad fornicationem docitur; quia cum interceptam 
Kentem cogitationes sue decipiunt» banc maiigni 
spiritos per innomera vitia seducendo corrumpant. 
Notandom veroqood dicitar: Fornicataesinnomine 
tmo ; qoia com respectum menssoperBi rectorisdese- 
rit, Uadem protinns privatam qusrit, et sibi arro- 
gare incipit omne bonom, quod ut largiloris praBCO- 

(a) GemeticenseSy suspectionis. 

(b) Cd* Gilot etoonnollae, ante stultijudieis;(iUQi 
optime referripotest ad mentem stuite de suis virto- 



B nioserfiretaccepit ; opinionis soe gloriam dibtare 
desiderat, satagit ut mirabiliscunctis innotesoat. In 
8U0 ergo 101 nomine fornicatur, quie legaiis thori 
connubium deserens, corruptori spiritui in laudis 
appetitu substernilur. Hino David ait : Tradidit in 
caplivitalem virtutem eorum^ et pulchriludinem eorum 
in manus inimici {PsaL lzzvii, 61). In caplivitatem 
etenim virtus, et pulchritudo in manus inimici tra- 
ditur, cum decepts menti antiquus bostis ez bonl 
operiselationedominatur :qu8Blamen virtutiselatio, 
quamvis plene non superat, utcaoque tamen et ele- 
ctorum aoimumsaspe tentat ; sed cum sublevatus de- 
stiluitur, destitutus ad formidinem revocatur. Hinc 
etenim David iterum ait : Ego dixi in abundantia 
mea^ non movebor in sttemum {PsaL zziz, 7). Sed 

p quiade confidentiavirluti8intUQ:uit,paulopostquid 
pertulit adjunzit : Averiisti faciem tuam a me, et fa" 
ctus sum conturbatus (/6td., 8). Au si aperie dicat : 
Fortem me iotervirtutes credidi, sedquaoteinfir- 
mitalis sim derelictus agnovi. Hinc rursum dicit : 
Juravi et staiu i custodirejudiciajustUiae tuas{Ps. czvn i, 
406).SedquiaeJu8viriumnoDeratmanerelncustodia 
quam Jurabat,debilitatem suam protinusturbatusin- 
venit. Unde et ad precis opem repente se cootulit, di- 
cens : Humilialussum usquequaguef Uomine : vivifica 
me secundum verbum tuum(lbid,fCy ii), Nonnuoquam 
verosupernamoderatio priosquam per munera pro- 
vehat, infirmitatis memoriamad meotem revocat.ne 
de acoeptis virtutibus intumescnt. Unde Ezechiel 
propbeta quoties ad contemplanda ccelestia ducitur, 
lOH prius filiushominis vocatur ; ac si hunc aperle 

D Dominusadmoneat,dicen8:Ne de hisquafidee, in 
elatione cor snbleves, cautus perpentequod es; ot 
cum summa penetras, esse te hominem recognoscas, 
quateoos dom oltrate raperis, ad temetipsum solli- 
citu8infirmitati8tn»(d)frenorevoceris.Undeneces8e 
est utcum virlutum nobis copia blanditar,ad infir* 
ma sua mentis oculus redeat, seseqoe salubriter 
deorsom premat ; necrectaqne egit,sed qusagero 

tibus priBsumentem. Adhssremus llss» 
lc) Gorb., f ur^^ qui dorn^i$ ^^ incirmmciiu, 
() Lyr.y constderatione. 



127 SANCTI GRB60RII MAGNI 12S 

neglezit asplciat; Qtdamcor exmemoriainflrmila* A cere, de prsoipuis aetibua non audeant superbire. 

tisatteritur, apodhamilitatisauctoremrobustiusin Eccey bone vir, reprebensionis me« necessitate 

virtute solidetur. Quia el plerumque omnipolens compulsus, dum roonstrarequaliseeeedebeatPastor 

Deu8 idcirco Rectorum mentes quamvis ez magna invigiio, puichrum depinxihominom pictor fcBdus; 

parte perGcit, imperrectae tamen ex parva aliqua aiiosque ad perfeclionis iittus dirigo, qui adhuc 

parte derelinquil ; ut cum miria virtutibus rulilanti in delictorura flactibus versor. Sed in hujus qasso 

imperfectionie su» tsdio tabescant, et nequaquam vitae naufragio orationis tuaa ms tabula sustine, ut 

sedemagnis erigant, dum adbuc contra minima in- quia pondus proprium deprimit, tui meriti manus 

nitentes laborant ; sed qnia extrema non valent vin- me levet. 

ARGUMENTUM 

IN QUATUOR LIBROS DIALOGORUM SANCTl GREGORII MAGNI. 

Ex editione Romana anni 1591, 

lOSIlliid sanctissimoeroditissimoquepontiflciOregoriopropositum fuit^utquaecunque decura pastorali 
institutaet praBceptalitterismandasset, eaepiscoporumin Itaiia,cum sanctitatovits tum episcopalisvirtutit 
discipliDafloreotissimorum^exempiisvere solidequeezprimeret. Oplimoigiturjurefactum videtur, ntPasto- 
rali hbroprsBclaros illos Dialogorum devitaet miraculis Patrum Italicorom libros, tum Latinos, tum Gra- 
eos in Vaiieaoa bibliothecaconquisitot summaque fldeexveterum exemplarium ratione emendatos, adjun- 
geremus. Tanti autem hos iibrot vetut Graecia fecit,ut ob praestantiam, Gregorium Dialogi nomine appel- 
larit. Cum vero contra Graecos ipsos est aliqua suscepta disputatio, plerique Grsci non modoilli veteri GrsB- 
cia digni, sedetiamab hac etate recentes, ex ipsis nis libris argumentorum arma sumpserantadversus 
suos, ut in ultima hujus argumenti parte perspicue demonstratur. Sunt verohi libri ita suaviter et lucu- 
lenter scripti, ut eoruni auctorem facile quis a^noscat Gregorium Magnum, qui Petrum Diaconum, cum 
interroganiem inducat, aditum el viam sibi aperit, cum ad prsclara illa divinaque responsa, taro ad expii- 
candas magnas queestiones, qus difflciies explicatus babent. Etveroex iis secundus liber plenus est mira- 
culis et exemplis vitse sancti Benedicti Abbatis. Reliqui vero tres varie aspersi suntdocumentis, etexem- 
plis aliorum perfectorum et probatorumviroram,prs8ertim episcoporum, ut PauliniNolani, Marcellini An* 
conitani, Bonifacii Ferentini, Fortunati Tudertini, Gonttantii Aquini, Fulgentii Untriculani, Herculani Pe- 
rasini, et aliorum roultoram, quos longum nimis esset recensendo enumerare. Estigitur cur ab omnibui 
eo stodiosins legantur, quo cumulatiores sunt, et documenlis, et exemplis, quibusinomnes partes sancte 
viUe usus conformari potest. 

Latinis autem Dialogis Grsco8apposuimut,quoniam sapientum virorum Judicio, atque exemplooptimum 
facta illud videtur, ut Grsca cum Latinis conjun^antur. Quod oum in cateris omnibus fieriexpeait, tum 
omnino efflci oportuit in borum Dialogorumeditione, qui hsreticorum quorumdam,omniatemereoppu- 
gnantium, pravit studiis exagitati, in posterum prssidio firmissimo communiuntur Grsc« bujus interpre- 
tationis veteris, qua a tam erudito Pontiflce Zacheria nihil nequead veri perspicientiam, nequead rerum 
qa»commemoranturgravitatem,nequead purumsermoniscultum, neque ad sententiarum gravitatem,oe- 
que ad dogmatum pondus prsstantius dici aut exprimi potuit. H«c autem editio, qaam in omnes partes 
utilis, f el potius necessaria sit, cum ex aliis multis facile intelligi possit, tum ex eo maxime, quod non 
solum olim in concilio Lugdunensi, quod Gregorius decirous habuit, verum etiam in Fiorentino, ii Dialogi 
Grffici, una cum aliis veternm Grsecorum Patrum monimentis desiderati non modo sint, verum etiam Jam 
inde usquea Grecia asportati,ad retundendamip8orumGrecorum,pertinacitera Latinis di8sidentium,au- 
daciam. Qaare factum est ut cum contra Grecos est aliqua unquam suscepta disputatio, plerique etiam 
Grttci, exii8 ipsis Dialogiis contra suos argumentorum armasumpserint. Id vero in multis aliis animadverli 
licet, 104 sed presertim et in Emmanuele Galeca, gui horum Dialogorom doctrinis iostructus, in eodem 
concilio Lagdunensi, egregia disputationum certamina contrasuos confecit, etin Gennadio Scholario pa- 
Iriarcha Gonstantinopontabo, qui in ipsa synodo Fiorentina cBCumenica Grcecos cum Latina Ecclesia de 
quibusdam fldei catbolicffi decretis diu pugnantes vicitargumentoruroetdoctrinarumarmis,qu8B sibiad di- 
micandum sumpsit ex horum Grscorum Dialogorum auctoritate, quam maximi temper fecit et vetus, ct 
recens Grecia. Sed res est in promptn, neque opus habet cur in prssenti pluribus explicetur. Ut igitar 
rationibus publicis consuleremus, opere pretium censnimus, Latinis sanctisstmi Gregorii papse Dialogis 
eos adjungere, quos itidem eruditissimus Zacharias pontifex Grscos divine fecit. Gum autem ali» plures 
oausae essepossint, esquegra?i88im(B,quamobremhanoGrecam Dialogorum interpretatiooemeVaticana 
typographia emiserimus, eas relinquimus judicio eruditoruni hominum, de catbolica republica bene sen- 




patest, X6.7r9pWa>vdiic6 'A^pix-iic iTTi^irwv, Twv8iiTi?,v dpS^JSoJovKtffriv YX<o99oxoiC7|6£vT(ov,xaI iriXiv XaXij- 
ff^yroiv. Hso quidem capita sexordine numerata absunt in bac Vaticana Editione, non dolo, nec fraude, 
aed quta etiam aocuratissime invealigata ea nalla exstant in duobus exemplaribus vetustissimis, quorum 

(1) Sex illa capitalibri tertii, qu« deerant in prima Dialogorum Grecorum editione, in posterioribns 
editionibus restttuta sant ex Henrici Ganisii tomo III lectionum antiquarnm. Sic etiam habentor in ms. 
Codiee Regio, ex quo plura alia restanrata annt^ ut dicetur in notis ad Dialogos. {Monitum Petri Cussan" 



129 VINDlCIiE DIALOGORDM 8ANCTI GREGORII MAGNI. 130 

Qnam est VaticanQm, alterum nobilissim» Bibliothec» Cryptae Ferrats. Nec vero si hsc capita deside- 
rantur, cam ob rem negiigenda fuil haec Grscorum Dialogorum Edilio, cum caetcra capita, Graece red« 
dita, in omnes partes maxime utilia esse queant ad reipublicffi catbolicae UBum ; illa vero sei qus desi- 
der^nlur, cam pr«.sertim in exemplari Gregoriano Latino, el in ciBteris Latinis monumentis ita belle et 
asque adeo enucleate perscri()la sunl, etiamsi, vel temporum vetustate, vel hominum Titio deleta his 
temporibus non essent, nuila inde jactura facta putetur. 



YINDIGliE DIALOGORUM SANGTI GREGORII MAGNI, 

AUCTORE PETRO GUSSANVILLiEO. 

lOft De vindicandis Gregorio pap9D primo, quiet Magnus cognomioatur, Dialogis, nullus, quod sciam^ 
hactenas laboravit (a],tum quia illos coustans plurimorum saeoulorum consensusuuctori suo asserebat,lum 
quta criticorum natio oertos sibi Hnes inquisitionis circomscribens, nondum ausa fueratveritatcs quasli- 
bet soarum dubitationum tormentis aggredi. Prodiere tandem aliqui nostro saecuio, qui Oialogos istos aut 
omnino repudiant, aut certe sancto Gregorioabjudicant, levibus, ut existimo, conjecturis adducti. Gos re- 
feilere animus est, nc novuserrorsi negligitur, serpat latius, et incuriosorom meotes inficiat ; quibus ut 
caveamus jubel charitas, susoeptique in edendo Gre^orio muneris ratio depuscit. Id autem ut cum effi- 
cacitate prsebtemus, prodibit i^ Gregorius, soos ipse sibi Dialogos vindicans; 2<^ sequentur auctores 
plorimi omnium fere a Gregorio sasculorum ; 3° astipulabuntur innumeri Godices manu ezarati, iique 
meUori? nots ; 4<* demum prflecipua criticorum istorum momenta ditflabimus. 

Sanctus Gregorius rogatus a familiaribus, ut ezemplo Hieronjrmi, Tbeodoreti, etCassiani, illustriora 
qucqoe Patrum qui paulo ante in Italia floruerant facta describeret, annuit, litierisque ad amicos datls 
inataoter petiit, ut qucounqueadrem istam pertinentia noverant, sinemora transmitterent. Legesis episto- 
laoi 50 liori ii, ind. 11, ad Maximianum : « Fratres roei qui mecum familiariter vivunt, omnimodo me 
compellunt aliqua de miraculis Patrum, qu» in Italia facta audivimus, sub brevitate scribere. Ad quam rem 
Bolatio vestrs cbaritatis vehemAnter indigeo, ul ea ^us vobisin memoriam redeunt, qusque vus cogno- 
visse contigit, mibi breviter indicetis. De domno enim Nonnoso abbate, quiJuxladomnumAnastasiumde 
Pentumis fuit, aiiqua retulisse te memini^quas oblivioni mandavi. Et liaecigitur, et si (jua suntalia, tuis 

Eeto epistoiis imprimi, et mihi sub celeritate transmitti. » Maximianum rescripsisse liquel, ex c. 7 1. 1 
ialogorom, ubi dc Nonnoso verba faciens Gre^orius, testaturse hsec omnia a Maximiano, quem et cpisco- 
pum Dominat,etadhuc in vivis esseindicat,didici8se. Erat autem annus qoartus pontificatus Gregori),cam 
id tcribebat, Ghristi vero 594. Porro Maximiamus obiit ann. 596, ex historioe Siculae scriptoribus. De eo 
eiiam mentionem facit lib. iii Dialog., c. 36^etl. iv, c. 32, sicut et bomilia 34, in Evangelia: quibus in 
locii eom dicit episcopum Syracusanum, et monaslerii sui Patrem, ad quem etiam sunt plures epistole 
in Regesto. 

Notabit lectorin Homiliiseiin Dialogiseasdemhistoriaseisdemfereverbisexpressas, et tanquam abeodem 
relatas, inveniri, ut in I. iii Dialog., c. 6, et in lib. iv, c 56, ubi de G«ssio Narniensi episcopo verba facit, de 
qaoetiam loquitar hom. 37 in Evang, In eodem l. v, c. 14, ubi de Servulo, cujus antiqua Martyrologia me- 
minerunt ad diem x Kai. Jan., aitse de eo in homiliis locutum, quod videre est in homil. 15 in Evang. Sic et 
iD c. 15 ejusdem I. iv, loquitur Gregorius de Romula, de qua se in homiliis veiba fecissetestatur, nempe 
hom. 30 in fivang. Idem dicendum de c. 16, ubi de Tarsilla, dequa hom. 38. cap. 49 ; de Stephano, hom. 39, 
cap. 27 ; de Theophanio, hom. 36, cap. 37 ; de Theodoro puero, hom. 38, cap. 38 ; de Chrysaorio, bom. 12. 
Eotdem c. 38, de Athanasio presbytero Isauri», de quo saipe in epistolis mentionem facit. Cap. 57, loqoitur 
de Agatho Panormilano episcopo, quemconslatex bistoriisvixisse temporePelagiill decessoris Gregorii» 
Qt ipsemet loquitur. Sed et de eodem Pelagio praedecessore suo disortis verbisagitcap. 16 lib. iii, etdeeo 
alias s«pe mentionem habet. In cap. 19, do Autarith Longobardorum rege, de quolib. i, epist. 17,etalibi. 
Historiam vero Herminigildi (^uis ad alia quam ad Gregorii tempora referat, cum ipse dicat eam se ab 
amico tuo Leandro, Hispalensi episcopo, qui ei interfuit, didicisse? Rem fuse narrat inejusdem 1. cap. 31. 
Sed et in c. 32, 36 el 37, de sua ad urbem Constantinopolitanam 106 legatione, cum essel Pelagii II 
Apocrisiarius, referl. Quis porro ignoret Leandrum Jam tum in urbe ConstHntinopoli pro Wisigolborum 
rege legatione fungentem, Gregorio familiarissimum fuisse ; unde et ipsi Moralium liDros, ejus horlatu 
elaboratos, inscripsity etad eum plures epislolas dedit. 

Deoiqoe scripturos Vilam sancti Benedicti, initio libri ii Dialo^orum, ait sc qu» dicturus est acce- 
pis^e a qoatuor ejasdem sancti discipulis, quorum adbuc duo in vivis eranl. 

Ex his omnibus luce meridiana clarius constat, quantum aberrafcrint qui Dialogos istos Gregorio II, 
Gregorio nostro 150 annis juniori, assignarnnt, cum bsec omnia que retulimus alteri quam Gregorio I 
eoDvenire nemo sanuB afnrmare aotjudicare possit. 

Inter aoctore* qoi post Gregorium vixere, primom profero Paterium, ipsius famil''arem ac discipulum, 
MDcte Romane BoclesisB notarium etsecundicerium, de q'io etiamin Regestomeniio habetur. Is librum 
TeatimoDiorom edidit, ex omnibos Gregorii operibus colleotum, idque sancti Patris hortatu, utipsemet in 
Prsfatione loquitur, in quo plusquam viginti ex ipsis Dialogis testimonia iisdem prorsus verbis adducit 
Qt lectori stadioso indicabunt not» ad marginem posit« (^). Paterii liberoperibusGregoriisubjuDctusest. 

Taias vel Taio CaBsaraaguslanos episcopus, qui vivebat ann. 650, insigne opus edidit, quod inscripsit 
Collectaoeom ex operibas sancti Gregorii, ut ipse in prommio testatnr, quodque in libros qulnqno divi- 
sit, et Quirico episcopo Toletano, viro celeberrimo dicavit. In hoc opere plura de Dialogis Gregorii tes« 
timonit proferuntur, qa» cansa brevitatis omitto, et quc lector videre poterit in insigni manuscripto 
Codice, qai asservatar in bibliotheca Thuanea. 

(«) Imo ex Nostris plorimi jam id praBstiterant, praesertim Benedictus Haeftenas, in prolegom ad Vi- 
tam sancti Bene L, et J. Mabillonius, in prasfat. ad tom. I Actorum, § 2. 

{b) lo Editione Gassanvillsana nullas notaB indicant testimonia ex Dialogis a Paterio excerpta. Suntta- 
oieQ aliqoa ejas Collectioni inserta ; ut in lib. Num. cap. 4, et in lib. Josue cap. 1. Sed longe pauciora 
qoam Gossanvillaus asserit, quia Paterii non sunt Gollecta in Novum Testameotum nomine Pateri! in« 
et valgata^ ut suo loco demonstrabimus. 



131 VINDICIiE DIALOGORUM SANCTI GRE60WI MAGNL 132 

IdefoDsus, Toletanus episcopus, qui obiil ao. 667, in libro quem composuil de Scriptoribus Ecclesias- 
ticift, cap. 1, Dialogos nostri GreKorii memorat bis verbis : De vilis Patrum per Italiam commorantium 
edidit (Gregonus) eliam iibros quatuor, quos volumine uno compegit: quem quidem Codicem Dialogo- 
rum mnluit appellari. 

Julianus. Tuletanus etiam episcopus, an. 680, opus ed dit, quod Prognosticon futuri ssculi appella- 
vit. et Idalio Baroinonensi episoopo inaoripsit ; in eo plura ex Dialogis iooa refert iib. ii, cap. 8, 12, 19, 
24. 25, et aliis. 

Beda presbyter, qui florebat an. 730, lib. ii Histnr., cap. 1, facta Gregorii refercns, sic ait : « Libros 
etiam Dialogorum quatuor fecit, etc. » Et paulo iinte inducit sanctum Gregorium, de onere Paatoraii 
conquerentem his verbie, qnm habenlur initio Dialogorum : ** Infelix animua meus. etc. » 

Paulua Diaconus, qui vivebat an 780, in Vita Gregorii, quam ejus operibus prsfiximus, ita loquitur : 
« IJbros etiam Dialogorum quatuor edidit, in quibusrogatu Peiri Diaconi sui virtutes saociorum, etc. » Et 
paulo ante refertex prsfatione Dialogorum bec ferha : « Uualis autem in monasterio fuerit, quamque laa- 
dabili studio vitam duxerit, ex ipaius possumus verbia colligere, quibus ipse in pontificalu jam positus, 
dum cum Petro suo colloquerelur Diacono, flendo uausest diceos : Infelix quippe animus meus, etc. » In 
bistoHa denique qjam de GestisLangobardorum ioscripsit, lib. iv, cap. 5, Dmlogorum quoquemeotionem 
ita facit: « Stfpientissimus et beatissimus papa RomanaB urbis, postquam aiiamulta ad utilitatem aanct» 
Ecciesiap scripserat, ctiam libros quatuor de vita sanctorum composuit, quemCodicem Dialogum, id est 
duorum locutionem, quia ipsum cum suo Diacono Petro colloquentem ediderat. appeliavit, IJos igitur 
libroa prefatus papaTbeudelind» reginaB direxit, quam sciebat utique et Cbristi fidei deditam, etin bonis 
actibus esse praBcipuam. » Jam supra, in lib. i, cap. 26, de bis etiam Dialogis verba fecerat, ubi desancto 
Beoedicto aKcns, in buno modum loquitur : « His quoque diebos beati^simus Benedictus, etc, ctgus vi- 
tam, aicut notum eat, beatissimus papa Gregorius in auis Dialogis suavi scrmone composuit. » 

Joannes Diaconus, qul circa an. 875 floruit, vitamque Gregorii accuratissime scribens, omnia Ecclesis 
Romane scrinia diligenter evolvit, pluribue in iocis Dialogorum a Gregcrio editorum meminit. Lib. i. 
cap. 7, refert recuperatam sanitatem a Gregorio precibus Eleutberii monachi, de quo lib. iii Dialog., 
cap. 37, et plurea alias ejuamodi historias, quae in Dialogorum opere continentur, passim recenset. 
Ub. II, cap. 11 81C ioquitur : c Inter prudentissimos 107 consiliarios familiaresque delegit Peirum Dia« 
conum, custaneum suum, cum qoo poeteadisputans, quatuor Dialogorumlihros oomposuit. » Et in lib. iv, 
cap. 75, Gregorius sanctorum miracula Patrum cum Petro suo Diacono, qu« per inquisitionem atquere- 
aponsionem protulerat, espositionis alliua studium interrumpens, aola nominum proinotatione distinxit, 
ei in libros quatuor ordinavit, etc. 

Hadrianus papa I, an. 787, iu epistola ad Carolum magnum pro septima synodo, actione 5, cap. 16, 
citat Diaiogorum cap. 9 lib. i, his verbis : « Sanctua Gregorius in Dialogis suis meminit de sancto Bu- 
niracio, etc. » 

Anastasios Bibliothecarins in Vita Zachari» pape, ait eumquatuor Dialogorom sancli Gregorii libroa 
ex Latina in Grccam linguaro vertisse ; obiit autem ann. 887. 

AlcuinuB, Bed« discipulus et Caroli Magni priBceptor, in flne libri de divinis Offlciis, ubi de 3, 7 et 30, 
die pro detunciis agit, testimooium super ea re ex cap. 55 lib. iv Dialogorum aCfert. Florebat ann. 7V0. 

Hmcmarus, Rhemenais arobiepiecopus, qui floroit an. 860, plurima m operibus suia cx Dialogis Gre- 
gorii teatimonia profert, ut tom. I, pag. 106, 422, 460, 524« 537, 548, et aliis, qus referre tasdiosum 
eaeet. 

Paschasius Ratbertup, Corbeiensia monachus, circa an. 850, in libro de Corpore et Sanguine Domini 
laudat cap. 58 !ib. iv Dialo^orum. 

Prudentius, Trecensis episcopus, an. 845, librnm scripsit de Praedestinatione coutra Joaonem Bcotum 
Erigenam, In quononnullaproferttestimoniaev Oialogis Gregorii, ut in c. 17, n. 10, c. 19, n. 2, et aliis. 

Photius, Patriarcha Constantinopolit., an. 870, in aua Bibliotheca, cod. 252, post eloj^ium Gregorii, 
de quatoor Dialogorum librisab eo scriptis, et aZacharia papa in linguam Graecam transiaiis ita loquitur : 
«Quin etiam vitaseorum quiu in Itaiiaclaruisaeni^ealubribus admistis narrationibup, quatuorDialogls con- 
clnnavit. Btecim per centum et aexaginta quinqoe annos bi qui Latinam Imguam ignorarent, sola utiiitate 
hujusoperis frustrati sunt. Zachariaa vero, qui hujus sancti viri post iilud tempua sui^cessor fuit, tantum 
opu9 Italia cooclusum in iinguam Gra;cam vertens, oommunem utilitatem orbi terrarum benigne exhi- 
buit. Taceo plurimos alios e Graecis, Joannem Damaaeenum, Euthymiumetalios, qui Gregoriumob Dia- 
locoe ab ipso fcriptos Dialogum cognominarunt. » 

Regino, Prumiensis abbas, ooi excessit anno 904, lib. ii de Ecclesiasticis disciplinis, c. 198, narrat 
historiam quae habetur lib. iv Dialogoruro, cap. 32, de quodam qui flliolam suam poiluerat. 

Conoiliom Triburiense sub Formoso, an 895, cap. 17. Ut nullus in Ecclesia sepeliatur, refert ex lib. i 
Dialogorom, cap. 53, historiam Valentini cujusdam in Ecclesia sepulti, et ex ea a dsmonibus ejecti. 

Berno Augiensia abbaa, an. 10'^0, in libello de quibusdam rebus nd missam ppectantibus, cap. 12, 
narrat que a beato Gregorio de PaechRsio Diacono scribuntur in lib. iv Dialogorum, cap. 40. 

Biircbardus, Wormatiensis episcopue, plurima in Decretis auis ex Dialogorum lii)ro testiroonia addu- 
cit. Vivcbat an. 1000. 

Algerus Cluniacensis monacbue, qui florebat an. 1050, lib. ii de Sacramento Corporis et Sanguinis 
Domini, protert, cap. 31 lib. iii Dialojrorum Gregorii. 

Lanfrancus, Cantuariensis arcbiepiscopu?, an. 1080, in libro de Corpore el Sangoine Domini, cap. 14 
et 20, argumentum sumit ex cap. 58 lib. iv eorumdem Dialogorum. 

Idem facit Duraodns, Troarnensia abbas, qui circa an. 1075 florebat, in libro de Corporeet Sansuine 
Chriatl. partevi; et Guitmundua, Aversaous archiepiecopus, ann. 1070, in libro de Veritate EocharTstiv. 

Anselmua, Lucensia episcopus, qui decessit anno 1086, in Collectione canooum, lib. v, cap. 2^4. refert 
capot fcre integrum 30 iib. iii Dialogorum. Lib. ii, o. 159, alTert leBtimonium de Purgatorio, ex lib. iv 
Dialogorum, c. 39, et plura alia. 

AlulfuB, monachua Tornacenais, qui flomlt an. 1090, edidit exemplo Palerii, sed longe Pateriano am- 
pliorem librum in8ignem,compositum exomnibue operibos Gregorii, quem proptereaGregorialeminscri- 
peit, obi teatimonia retulit in duodecim prophetaa et in alia qusdam sacre Scriptoro loca qum Paterius 
oroiterat. Is itaque in exceptionibus tam super \e\\jiB quam loper Novum Testamenturo innumera profert 



133 VINDICIiB DIALOGORUM SANCTI GREGORII MAGNL 134 

locd exTariis Gregorii Dialogoruro libris. Gaeterum 108 boo opus Alulfl [a) eistMl fn tribus volaminibus 
aotiqua maou et elegaati charaotere exaratum, la mooastorio LongipoDtis, ordiois Cistercieosis, Dicecesis 
Sueiftisionensis. 

Po59emuB adJucere plurimos viros insignes^ qui Dialogos illos appiobarunt, Sigebertum Gemblacea* 
sem, Ivuoem Carnotenscn, tionorium AugUdtoduncnsem, Ruperlum Tuiiiensem, BernHrdum Glaravallen- 
sem, Gratianum (6), Petrum Lnnbardum, diclum Magistrum sententiarum, Guillehiium de Campellis, 
Caooaicorom aancti Victoris Pdrit><en8i8 Insiitutorem, ac post epipcopum Catnlaunensem, Pelrum Clu- 
Diact^aeem, Albertum magnum, Tbomam Aquinatem, Bonaventuvam, et alios qui ad ssculum usque 
nostrum florueruol. Verum ae simus tastidio, lcctorem ad eod remittiinus. 

Sed nec maouacriptos Dialogorum Gregorii Codices eoumeraru opers pretium est, cum inOniti prope- 
modum ubique inveoiantur, nec ullum fere antiquum monasterium sit in quo duo aut tria exemplaria Dia- 
logorum Gregorii ecripta non reperiantur. 

Quibus machinis lut testium testimoniorumque robur valeant adversarii infringere, non satis video. 
Restat ut qu» a ratioae petuut argumenta dissotvamus. Sunt autem tria qus maxime opponunt. Primum 
ducuni ex etylo, quem io Dialogie omnino diversum, iasqualem, et inelegantem, barbaris et corruptis 
vocibus ivfertum aiunt, et Gregorii ingenio, majei>tatpque prorsus indignum. 2^ [n eis multa mirantur q\m 
suni penitus moredibilia. 3^ Dootria» Gre^forii quaedam adversantur, ut lib. iv Dialogorum, cap. 29, ubi 
gebenos i^nem esae corporeum dicitur, cum c contrario manifeste dicat Gregorius, lib. xv Moral., c. 17, 
ejusmodi igaeni esse incorporeum. 

Quod nd btylum atiinet, ai^aosco diversilatem aliquam, non tamen omnimodam. Et vero quis nesciat 
Hem fere ia omnibus sanciorum Patrum operibua animadverti, et varium esse stylum pro varietate tra- 
elatuum ac materiarum ? Neque enim eumdem esse oratiunum, epistolarum, bistoriarum, dialogorumy 
etc., stylum, quis sanus aaseruerit. Quanquam in hisce Dialogis mutta sunt, quflBcasterorum Gregorii ope« 
rum stylum, vim, eleKaniiam, immo et scientis altitudinem referant, ut legenti patet. Sed et ipbam siyli 
diversitaiem non mirabitur, qui viderit Gregorium ipsum inirenue fateri ee eumdem stylum in solo opere 
lloraliam observare non potuisse. Sic enim loquitur lib. xi Moral. cap. 1 : « Quamvis in prolixo opere esse 
eulpattilis styli mutabilitas non debeat, etc. » Et paulo post : « Immutationem styli, lector meus equani- 
miter accipe, quia et repe eoedem cibos edentibus diversitas placet coctionis. » 

Ad phraaes et dictiones barbaras quod attinet, quis neeciat multa ejusmodi in sanctorum Patrum tracta- 
iibu» reperiri, qui oon tam eiegantis et pnritati sermonis, quam veritati et simplicitati studuerant. Idque 
se de industria tactitasse fatetur ipsemet Gregorius io epistola ad Leaadrum Moralibus preflxa, ubi de bia 
iia loquiiur cap. 5: « Ipsam artem loqueadi, quam magisteria dieciplin» exterinris iasinuant, servarede- 
ip<;xi. Nam sicut bujusquoque epistulas tenor enuniiat, coa metacismi collisionem fugio,aoa barbarismi 
eoafuaioaem devito, situe motueque prepositiouum, cascsque servare contemno ; quia indignum vebe- 
meotiT existimo, ut verba coelestis oraculi restringam sub regulis Donati. Neque enim baec ab ullis 
inierpreiibus in Scripiure sacr» autoritate servatasunt. » Idem de vocibus baritaris dicendum, quas Lan- 
gobanJorum ei aliorum populorum barbaries in Italiam invexerat : unde et Jam Latin» lingus puritas 
velut lato iato prorsns intlciebatur. Imo et illa verba, paulo nt ita dicam rusticiora» non ipsius Gregorii, aed 
aliorum esse ipsemet profltetur in prologo Dialogorum : k Id vero scire te cuiiio, quiain quibusdam sen- 
sum solummodo, in quibu^dam veroet verba cum sensu teneo ; quia si de pereonis omnibus ipeaspecia- 
liter vi>rba tenere voluissem, bec rusticano upu prolata stylus srribentis non apte susciperet. » 

De hieioriis qum ia Dialogis continentur, nihil esi quod dicam, nisi quod Gregorius eas referendo proot 

ab aliia didicerat, fidero suam liberavit. Pauce enim sunt, quasipeesevidisse, aut ^uibus interfuisse di- 

lerit. Kecitquod pluiimi sanctorum Patrum teceruntin multls bistoriis, quaBUtiqueincrrdibilesvidebna- 

tor, si ad ratioaie bumauaB trutinam eipendantur. Quia vero sunt miracula, id est fidem bumanam exce- 

dtfoiia, bomano judicio metienda non esse quis ambigat ? Standum putavit rufroribus publicis, uti tesies 

ocolaii ipsi defuerunt, cum ex eo prrsertim fidelinm possetaugeri pietas, el nulla erroris ant falsi 100 

aliande species appareret. Praeclare et apposite ad rem aoptram Tbeodoretus, iu prs^fatione Hietorissan- 

ctorum Patrum : « Narrando autem procedet oratio, noa utens legibus enconiiorum, sed paucaqunpdam 

¥ere referens. Rogo autem qui in hanc reliiciosam inciderint bistoriam, seu formam inonastic» exercita- 

iioois (vocet eaim quie boc corpue (c) utvoluerit), ne iis qus dicuntur minus credant, si quid audient quod 

eoram vires superet, neo ex se illoru i\ virtutem metiantur ; sed aperte sciant quod piorum animis OeuB 

desapermetitLrdona saoctissimi Spiritus, et majora largiiur perfectioribus. Usc aatem a me dictasuat 

a<i tfo% qui ia rerum divinarum mysteriis non sunt admodum accurate initiati ; mystae enim adytorum 

Spirito» seiuni gloriam Spiriius, et quenam per homines in bominibus faciat miracula, attrahens incre- 

dulos ad Dei cognitiooem. Qui autem aon est crediturus iis qus amedicenda soniclaram est eum neiis 

quidem credere tanqoam veris qus per Mosen et Jeeum ei Eliam et Eliesum facta sunt, habere autem 

eiiam pro fabulie miracula qu« facta sunt a sanctis apostolis. Sin autem illa esee vera testatur, h«c quoque 

civdat esse a falao alieoa. Qnae enim in illie operataest gratia, ea per illos quoque fecit ea qu» fecit. Pe- 

renoit enim irnitia et eos qui dignt sunt eligens, veluti per quosdam salientes per h s effudit fluenta eua 

op«reiioni8. Ex iis auiem qus suot diceada, ipse quidem vidi nonnulla; qua* autem non vidi, audivi ab 

illit i|ai viderunt, viris t irtutis amaniibus, et qui digni sunt babiii ut et eos viderent, et eorum doctrina frue- 

rentor. CvangelicflB autem doctrins scriptores fide dip:ni non solum sunt Mattheus et Joannes, magni et 

primi in evanirelistis, qui Domiai videre miracula, sed etiam Lucas et Marcus, quosqui ab iaiiio videruot, 

et foeroat Verbi minietri, aon solum qus passus est, et qus fecit Dominus, sed ea etiam qus perpetuo 

doeaii« accurate edocuerunt. Eteaim cum aoo vidisset ipse beatus Lucas, in principio operis dicit ee ea 

oarrmre da qaibus ceriior factos est. Noa ergo etsi audiamus eum non vidisse ea qus narrat, sed bano 

doctrioam acoepisse ab aliis, aoa miaus ei ei Marco oredimus quam Matthco et Joaaai. Uterquo enim est ia 

(«) Alolfl opos 10 Novom Tesiamentum, Paterii nomine insignitam, prodiil seoreim Rom» anno 1553t 
ei ioier eaocii Gregorii Opera ao. 1591, ac deioceps in variis Gregorianis Editiooibus. Halluciaationem 
osteoeuri somus, eum Patrrium iotegrum et geaoioum infra exbibehimus. 

(if) loeeria Gratiaai Decreto Dialogorum testimooia qootquot occurreruat io margiae aotare, qood ne- 
gjexii Guasaovillsus, nobis curs fuit. 

(e) Apod Theodcritum legitur, x6 ouyyP^H^K*» ^l^^^d significat hocZscriptum, sive, ut apod lalreprevem 
habetur, koe opui^ oon vero boo oorpue. lo osteria veitrom teriptoram loeisy hie «n^ ^\i\ ^ Oxiomvf» 
iaodotif, pro ipeo ■poBdere miBime volomus. 



135 VINDICIiE DIALOGORUM SANCTI GREGORII MAGNL i36 

narrando fide dignus, ut qui didiceril ab eis qui viderunt. Nos itaque alia quidem narrabimus, ut quaea 
nobis visa eunt^ alia autcm ut qui crediderimus eis qui videranl narrantibus vins, qui illorum vitam sunt 
ffimulati. Prolixiori autem de iis usus sum oratione, dum volo persuadere me vera narraturum.» 

Tertio denique certum est senlenliam sancti Patris eamdem eese in Dialogis quo) in csteris ejus ope- 
ribus. Frivolum est enim quod aiunt, diversam, imocontrariam eam omnino esse de igne inferui, quem 
corporeum in Dialogis esse profitetur, scilicet in lib. iv, cap. 29. Verba sunt : Si igitur diaboli ejusque 
angeli, cum sint incorporei, corporeo sunt i^no cruciandi, quid mirum si animae, et autequam recipiant 
corpora, possint corporea sentire tormenta? Cum econtra, inlib xv Mural.,oap. 17(a), apertissimedicat 
iguem gebennae esse inoorporeum, Ecilicet exponens illa verba cap. xx Job : Devorobil eum ignis qui non 
succenditur, Sic enim loquitur : « Miro valde modo paucis verbis expressus est gebennae ignis ; iguis nam- 
que corporeus ut esse ignis yaleat, corporeis indiget fomcnlis. Qui cum necesse est ut servetur, per con- 
gesta ligna proculdubio nutritur ; nec valet nisisuccen8usesse,el nisirerotussubsistere. At contra gehenn» 
ignis cum sit incorporeus, et in se missos reprobos corporaliter exurat, nec studio humano succenditur, 
nec lignis nutritur. Hed oreatus semel durat inextinguibilis, et succeusione non indiget, et ardore noo caret. » 
Fateor in quibusdam Ediiionibus ita legi, imo et in nonnuilis mss. Godicibus; verum errorem esse osci- 
tantium exscriptorum et imperiiorum librariorum nemo non judicabii, cum viderit infinitos ilios Codices 
ross. antiquissimos, et probatissimos, ex quibus nonnulli a nobis iuspecti sunt : nimirum in bibliotbeca 
Yaticana Codices mss. Moralium, n. 574,5/5,578, 579, 582; Codex antiquissimus bibliothecffi Barberinffi; 
alius item ms. Codex in folio magao pergameno admodum antiquo, qui tempore Alexandri VII ex Bi- 
bliotheca Urbinate Romaro advectus est ; duo etiam Bibliotbecffi Cbisiffi ; omnes isti Codices scriptum ha- 
bent corporeus ; et licet duo Mss. alii, num. 576 et 580, habeant incorporeus, manifeslo tamen apparet 
eyllabam, in, recentiore manu supra adjunctam esse. Sed ct antiqua translatio Italica Moraiium, edita Flo« 
rentiffi ann. 1486, sic eam sententiam transfert : md lo fuoco dairinferno S lutio per conirario. 110 /mp«- 
rocht essendo egli cosa corporale et ardendo corporalmente li miseri dannati, etc. Hdecomnia supradictaad 
me misit emioentiss. card. Bona, quiea praeeximia suaergaiitteralos benignitaterocenseredignatusest. 
Eodem modo scriptum habent Godices Gallicani, Sorbonicus 600 ei amplius ann. ; cathedralis Sauctffi 
Marin Hhemensis 600 annorum ; Sancti Remigii Rhemeosis duo 800 et 600 aun. ; Sancti Germani a Pnttis 
800 fere ann. ; Codex antiquissimus et optimae nolffi Ecclcsiffi Bijocensis ; Codex Bibliolbecae viri clarissimi 
et eruditissimi Glaudii Jolii, Cantoris Parisiensis, 700 ann. ; Monasterii RegalisMontis ord. Cisterciensis 600 
ann.; Bibliothccffi Ecclesiffi Beliovacensis 700 aun. ; Godicesduo Sancti Cornelli Compend'ensis, alter 800 
et amplius ann. ; alter 300 ann ; Godex Regius 400 ann. ; in Bibliotheca Ecclasiffi Carnotensis, 400 ann. ; 
in BibliotLeca viri cl. Emerici Bigotii, 400 annorum ; in monastcrio CluniacensiCodex scriptus a Bertramo 
monacho, jussu sancti Majoli abbatis, qui obiit an. 994, cum praefuisset annis 40. 

Sed et antiquiorum et emendatiorum Editionum auclores ita legisse constat. Profero Venetam an. 1480, 
quffi prima censetur fuisse Editionum sancti Gregorii, studio BartboIomaBi Cremonensis, canonici regulari», 
in qua, lib. xv, cap. 50, legitur, corporeus, Sic in aiia Yeneta 1496; in Parisicnsibusannorum 1495, 1518, 
1521, et aliis, quas studio orevitatis omitto. 

Eodem quoque modo legerunt qui Gregorii Moraiium libros in compendium redegerunt. Cujusmodi est 
ros. Codex Corbeiensis, tempore Adbalardi abbatis, circa an. 750, qui asservatur in Bibliotheca sancti 
Germani Pratensis, scilicet post epistolas, numero 54,Bancti Gregorii a Paulo diacono ad eumdem Adba- 
lardum missas, habetur liber, cui tiiulus est : Incipit ecloga quam scripsU Laihen fitius Baih, dAMoralibux 
Jobj quai Gregorius fecit. Ubi, I, xv, anto flnem, ita legilur : u Devorabitque eum igois qui non succendi- 
tur. Gebennffi ignis,cum sit corporeus, el in se misiof reproboscorporaliter exurat, » et cetera, ut apud 
sanctum Gregorium. 

Odo Cluniacensis abbas, qui floruit an. 940, in, Epitome Moralium sancti Gregorii, c. 20, num. 26, sic 
habei : ■ At contra gehenns ignis cum sit corporeus, elc. » 

Garnerus, canonicus reguiaris sancti Victoris Parisiensis, sub lliiduino abbate, an. 1140, in operequod 
Gregorianum nominavll, 1. xi, c. 1, eodem plane modo legit quo supra. 

Ita etiam legitur in ms. Codicequi asservalurin BibliothecaCoDlestinorum Parisiis, elappellatur Reme- 
diarium conversorum, quioue coliectus esl ex dictis sancli Gregorii in Moralibus. Hic, in lerlia parte, I. vi, 
capitul. 7, in titulo sic habet; « Quod damoatorum corpora simul et aoimffi torqueijuntur igne corporeo 
et inexstinguibili, 1. xv Moral. » In corpore aulem capituli ita legitur: « In reprobis quidem per deside- 
rium ardet conscientia, et foris cruciat ignis gehennffi. Qui cum sil corporeus, et in se missos reprobos 
corporuiiter exurat, etc. » Gieterum hoo opus sine auctoris nomine tribuitur Petro Btesensi a quibusdam, 
nempe in Catalogo mss. Codicum Aogliffi. Pitsffius tamen in libro de Scriploribus Angiiffi tribuit Petro 
cuidam arcbidiacono Londinensi paulo recentiori. 

Denique ita legendum esse constat ex tbeologorum communi doctrina, qui post Magistrum sententiarum, 
in IV, dist. 50, et sanctum Tbomam, in iv, dist. 44, quaest. 2, artic. 3, asseruot ignem inferni essecorpo- 
reum, et duobus maxime testimoniis nituntur, nempe tancti Augustini etsancti Gregorii. Et quidem sanctus 
Augustinus, 1. xxi, de Civitate Dei, c. 10, ita loquitur : « Cur autem oon dicamus, quamvis veris,miri8 tamen 
modis etiam spiritus incorporcos possc poena corporalis ignis affligi. » Et paulo post : t Adhffirebunt ergo si 
eisnuIla8untcorpora8piritusdxmonum,imospiritusdffimonPs,Iicctincorporeicorporei8ignibuscruciHndi.» 
Ettandemsicconcludit: « Atverogehennaillacornoreusigniserit, ctcremabitcorporadamoatorum,autet 
hominum et daemonum, solida hominum, aerea dffimonum, eto. »Sanctu8 autem Gregorius, quiasenten- 
tia sanoti Augustini vix unquam recedil, idem docet duobus iilis locis quae retuiimus, nempe 1. xv Moral., 
c. 17, et I. IV Dialog., c. 29 {l^unc numero 35), ubi ezpressis verbis ait ignem gehennffi esBC corporeum. 
Quod autem sit ejus ista doolrina, demonstrat luculenter PrudeniiuSy Trecensis episcopus, qui vivebat 
circa an. 850. Etenim in responsione ad Joannem Scotum Erigenam sic ait : « Primo bsc tua sententia in 
eo falsitatis arguitur, quod ignem illum ab Augustino corporeum, a Gregorio incorporeum dici roenlitur. 
Nam uterque eum absque contradiclionecorporeum confitetur. Et quia super Augustino tu ipse fassuses, 
ipsius sententiam ponere non necessarium duximus, Super ffistimatione aulem Gre^orii, ne cui in dubium 
vcniat, tametsi paulo superius seutentiam illius de eodem igne Moralibus posuerimus, qua eum corpo- 
reum fatetur ; non ab re tamen videtur, si aliam ejus scntentiam ex alio ipsius opcre ad medium deduca« 
mus. • Nam sicut liber iliius, 111 qui l)iaIogorum prsnotatnr, refert, Pctrus DiaconuB, cum de memorato 
jg^eiaiBr aJia soscitans \Lege Eciscltans] ita adorBOS est, eto., refert verba o. 29 iib. iv Dialog. Tunc ooncia- 

(aj /Vuno num, 35, ubi tamea legituv ignis.,, corporeus. 



137 VRMVkHO IN LIBROS DIALOGORUM SANGTI GREGORII MAGNI. 138 

dit : « Ecce dam ignfs illiQs eorporei testimoDia certa propommDS, ad omoia pene qa» in praBfata tua seiiteA- 
tia po8Qera8»re8poaiio vera redditacomprobatur.Nam auctoritate tanti doctoria non soium ignis ilte corpo- 
reu8 a88everatur,verum etiam et animas hominum et apostatas spiritus in eo sensibiliter cruciari probabiliter 
docelur. » Eadem fuil opinio Flori magistri, Ecclesiad Lugdunensis diaconi, Prudentii sequaiis^qui ia soripto 
qaod edidit nomine Ccclesis Luj^dunensis contra eumdem Scotum Erigenam, c. 17, probat ignem inferni 
ease corporeum, referens Gregorii testimonium hoc modo: « GehennaBignis cum sit corporeus, >» el reliqua, 
at apud saoctum Gregorium, Morallum loco citato. Uaec dcsumpla sunt exlibroqui inscribitur, Vindicue 
prKde$tin€Uionis ei gratiXfSLUCiove clarissimo viro D.Guillelmo Mauguino.Rem totam optime elucidavit Sex- 
taa Seaensis, in Bibliotbecas sacras lib. ?, annot. 14i, ubi post reiaturo sancti Gregorii testimonium exlib. 
XV Moralium sicait : « Yidelur ex his verbis deduci quod ignis inferni sit incorporeus, et ab hoo igne nostro 
Bpeciediversu8,etc.CaBterum noaita sensisse Gregorium perspicuedemonetraturiib. ivDialogorum c. 29, 
elc» Tumitaconciuditeleganter: « Proinde sciendum est haoc verba Gregorii in omnibusCodicibus Lugdu- 
neaeibua Hogoais a Porta, et in aliquibus mss. exemplaribus corrupte legi, ubi in his babetur : Ignis vero 
geheanie cam ait incorporeus, etc. Delenda fuerat svllaba tn,ut pro dictione incorporeus,\egereiviT corporeus. 
Hoc eaim sequentia verba palam ostendunl.» Et in hunc modum ea citat divus Thomas in IV Sententiarum 
volumiaet di8t.44, qacst. 2,eto. Ex quibas apparel eum corruptionem quorumdam exemplariam tam mss. 
qnam impreseoram agaovisse^quibus nos ouamplurimos et optimaa nots Godices opposuimu8,preter anti- 
quioram et probatiorum Editionum exemptaria, quae vocem corporeus retinuerunt.Et propterea illam lib.xv 
Moral.y c. 17, restituimus, cum in postenoribus Editionibus haberetur vox incorporeus. Sed de his aatis 
saperqoe. 

Bx eapradiclis aperle (nifallor) intelligi colligiqae potest quatuor Dlalogorum libros non aliiquam Grego- 
rio paps,eju8 nommis primo,tribui oportere : quibus ille homo Romanus, genere ac opibus clarus, mtrairti/a 
Patrum^ qui ia Italia paulo ante floruerant,Iitteris mandaTit ; sicut eadem state Gregoriu8,Taronicas epi- 
ecopos, Iibrum composaitflf^ VUis sanctorum Patrum^ seu qiwrumdam (ut ipsius nomineatar( feliciosiorum 
qoi in Gallia saactitate miraculisque claruerant, cum episcoporum et presbylerorum, tum abbalum et 
reclasorum. Sed oter aitero prior scripserit, aut uter ab altero ea in materia prseventas sit, haod facile 
dixerim. 

Po8t Msertoe Gregorio Magno Dialogos, superest ot quid hac in editione praestitum sit paacis lectorem 
admoneamas. 

In primia textum Latinum multis in loois depravatum ad fidemplurimorum mss.Godicumemendavimus: 
qaorum iodicem hino apponere supervacaneum est, cum initio totius Gregoriani operis id abunde 
prsstiterimus, ubi Mss. omnium quibus in universo opere emendando usi sumus, calalogam texui- 

mos. 

Deiode qood ad Tersionem Grccam attinet, ejus auctorem faciunt Zachariam papam Gre^orii ma^ni 
po8t aoaoe 175 euccessorem, qui cum natione Grscus esset, pro amore genlis suae Dialogos illos in Im- 
goam 6r»cam aat transtulit aut transferendos curavit, ut qui Latinam linguam ignorarent, tanti operis 
otilitate non frustrarentur, ioqait Photius in Bibliotheca, God. 252. Id etiam demonstrat auclor anonymus 

Srefatiooie Grffic» quam a nobis Latine redditam prsfiximus Dialogis, ex ms. Godice Bibliothec» regis 
ihristiaaiasimi desumptam, quam quia in muitis notarius corruperat, emendavimus ex altero ms.Codice 
BibiiothecsAmbrosianaeMedioIani^cujusprffifationisGrscaeexenrpIurobenignemibitransmisitvirciarissimus 
Petroa Paalua Bo8cha,doctor theologu8,et ejusdem bibiiolhecae praefectus.qui et varias guasdam eorumdem 
Dialogoram Gnscorum iectiones dedit, ex quibus nonnulla Ms. Regii fftpaXfjiaxa correxi : unde et pro tanto 
beneGcio maximam viro doctissimo et humanissimo gratiam me haoere profiteor.Sed nec parum me obstri- 
ctum esse seotio erudiio viro D. Emerico Bigotio litteratisomnibus notissimo, qui suis in textam Grscam 
doctissimis et maximi judicii conJccturis,necnon ct collationequam de librosecundoad exemplar In^solsta- 
dienae sommocom labore fecit,mepIurimumadjuvit.Porronotandumestversioni8hujusDialogorumaucto- 
rero ooo semper menti eancti Gregorii adhaesisse ; aed sepe paraphrasibuset additionibus usum,et in trans- 
fereodisverbislltlaGregoriisensu recessissejUtinnotisdemonstrabitur.SuntetiHmmultaivocesbarbarffi, 
proot ferebant ea tempora, in quibus Grsca simul et Latina lingua corrumpi incipiebat. Plurima quoque 
reperiontar Tocabula Latinogra>ca, quorum syllabom infra adjiciemus. Pra^terea versio illa Gfffica non 
aeqaeqoaqae similis est in Ediditis et in Ms. Regio ; imo in plurimis differt, ita ut integras interdum 
periodoe reperire sit in Ms.qus in Editionibus non leguntur.Quod si conjectura uti Iicet,factum crediderim 
ex eo qood Dialogos illoa forte bis traduxerit Zacharias ; quod idem sibi contigisse refert Socrates,lib.ii Hi- 
storiK Eccleeiasticae, cap. 1, ubi ait se ea que in priori Edilione minus accuraie retulerat, in popteriori enu- 
eleatioa etatadioaios reddidisse. Quamvis autem Graeca multis in locis opeMs. Begii emendaverimus, id 
tamen accaratiaa acturi fuissemus, si plurasuppetissent exemplaria.Addequod in Ms. ilto Regio naevi non 
paoci amaaueoaia imperitia aat oscitantia irrepserunl.Postremo notas adjecimus,paucas tamen et in loca 
difflciliora, id exigentibus viris doctis ; statueram enim solas Epistolas notis illu8trare,has tamen quales- 
caoqoe beoevolo lector animo accipiet,benignoqae oculo perleget,interim dum amplioreset elucubratiores 
ad Broditia parabontur. 



PRiEFATIO 

IN LIBROS DIALOGORUM SANCTI GREGORII PAP^. 

IIS I. Editori Dialogos qoi sancti Gregorii paps nomen prs se ferunt, paucis saltem nrsfari debemos 
tom de aoctore, tum de opere. Quamvis enim de utroque ar^umento jam copiosiseime disputatam sit et 
doctissime, qosdam lamea attexere libet, quam fleri poterit brevissime, unde controversin hac de re 
iostilota fiieiliue dirimeods magis ac magis lux afTulgeat. 

II. Gregoriom hi^us nominis primum Romanum pontificem Dialogorum istorum parentem essenegavit 
CedrtHMi Tir Grsoaa et in Latinis peregrinue ; dul>itavere //ti/drtcuj Coccius^ Cliemnitius, Andreas Rivetus et 
•lii tx beterodoxie non paocL Asserueruot autem» invictissimisque argumentis demonstrarantex nostrie 
prsBeariim Bmwdieiiu Haitt$nu$ Afiligenieasis monasterii prapositasin Dtiqttiiittoiiibus MenoftticU^atfAtv^m. 
2 «1 m^. ad Vitam eanoii Bl0oedicli : ac Joannet Mabillonius, tomo I Aci, «axkctorum 0T^tk.%iaL^%BCA4\^ 

9ATBM/ LXXW. \ 



139 PRiEFATIO IN LIBROS DIALOGORUM SANCTI GREGORn MA6NL 140 

In pnefatione, a nam. 17 ad 30. Idem non minus strenne postea praeatitit Petnu GusianviUmuf in Vindiciis 
quas prsmittendas duximus. Verum prfle caeteris eamdeni roateriam cumulatissime simul ac omatiseime 
retractavit e eodalibus nostris, qui taudatos Dialogos e Latino io Gallicum convertil, ediditque an.l6^, 
nimirum in prefatione qua eximium boc opus munivit. Hoc ipsum breviter uno quasi eyllogieroo com- 
plexuri sumue bic et confecturi. 

III. Dialogorum proxime edendorum scriptor, quicanque sil, monachum induis8e,etquidem in Romano 
quod condiderat ipse monasterio, paeeim profitetur, sciliccl in ipso Dialoeorum prologo, lib. iii, cap.33 ; 
1. IV, cap. 21, 38. 47, 55, etc. Ex assignatia locis, roaxime ex cap. 55 libri iv,Tiquet eumdem a se conslruoto 
monasterio prefuisee. Apocrieiarii provinciam Gonstaotinopoli obiisseconstatex lib. iii cap. 36. Postea Ro- 
manum pontiflcem creatum esse^palam fit ex ejusdem libri cap.l6,ubi Pelag^um II papam suum anteceBso- 
rem appellat, et ex 1. iv, o. 57, ubi ejusdem sui anteeessoris adhoc memjnit. Rom» sedens Homiiias in 
Evangelia ad populum babuit, ut snpissime testatur, maxime lib. iv, cap. 14, 15, 16, 19, 27. In laudatis Ho- 
miliis vicissim de Dialugis a se conBcriptis loquitur; potissiroum hom. 38 libri i Dialogorum,capui7.E8tde 
Nonnoso abbate, ubi quffi de eo narrat, profitelur a Maximiano S^racusano episcopo accepisse. Porro,lib. 
iii, alias 2, indictione 11, epistola olim 50, nuno51, eumdem Maximiaoiim rogat Gregoriu8,ut qufls de Non- 
D080 abbale noverit,et de Italicorum Patrum miracuiiB, sibi per epistolad nunliare curet ; qood a fratribus 
Buis de boc argumento scribere compelleretur. Idem prorsus est quod in Dialogis pertractatur, ut ex ipso 
titolo non obscure potest intelligi. 

IV. Quis aulem saoaB mentis, alteri quam nostro Gregorio, vel unicum ex bis omnibus veluti HneamentiB, 
quibus ejuB vita perfectissime exprimitur, convenire posse suspicetur ? Ei certe optime conveniunl oum 
bis quaB de eodem sanctiBsimo Patre, ex indubitaiis ejusdem operibus didicimus; Bcilicetex lib. Mora- 
lium^ maxime in epist. praBvia ad Banclum Leaodrum, ex Re^stro Epist., ex Homiliis, eto. 

V. Verum, inquies, qui BubGregorii persona laiere voluit Dialogorum scriptor, cum sancii PatriBhisto- 
riam ad anguem ex assidua operum ejus lectione didicisset, iis se coloribus pingere ac ornare studait. 
Quasi vero tam peritus fallendi artifex esse potuisset, is cui nimiam simplicitatem in miraculiBoredendis et 
narrandis adverBarii nostri passim objiciunt. Prfleierea quonam pasto fraus universos quide Gregorio Bcri- 
pseront, sive Buppares, sive etiam (equales, latere potuit ? Quomodo fefellit ejus notarium et exceptorem 
Paterium ? Sane in taim certis luceque meridiana clarioribuB probandis frustra diutius immoraremnr. 
Vindicatis itaque nostro Gregorio Dialogis, Jam ipee ab obtrectatoribus vindicanduB ; qui scilicel eum 
nimiffi credolitatiB argunnt, imo rudiB et Btoiidae simplicitatis, qua nobis aniles fabulas ab eo referri 
conqaeruntar. 

VI. Primo autem peto a morosis illlB aoatisque censoribus utrum sincere credant qu8e tum in Veteri tam 
in Novo itestamento narrantor miracula, licei omni verisimiludine careaot : Evs colioqoium eum ser- 
peate,GeneH. iii ; uxorem Lotb in slatuam salis converdam, Genes. xix ; Asinam cui Balaam insidebaty bn- 
mano more, imo praster plerorumque hominum captum et consuetudinem, cum ipso sapientissimediBpa- 
taBse, Num. xxii ; e molari dente maxilln anini aquas erupieac, ut uniue Sanisonis sitis re8tingueretur,Jaaio. 
zv ; Btaterem invenium in orepiscis recenter hamo capti,Matth.xv]i ; 114 Petruro super aqunsambulaBse, 
Maiih. XIV ; legionem dasmonQm ex unico homine ejectam a Chrieio et misaam in porcos, qui priecipiti 
eurBU in mare se projecprnni ao perierant, Marci v , ei pimilia quamplurima. 

Secundo, interrogare liceat eos qui ita exsufflant relata aGregorio miracula, utrum indubitatam fidem 
habeani Ghristo etiam cum sacramento aeserenti, Joan. xiv, 12 : Amen, amen dico vobis^ gui credii tn me, 
opera gux ego facio^ ei ipse faciet^ et majora horum faciet, 

Tertio concedant nohis illi tam emuncte naris critici, tempus edendis illis signis ac miraculis magiB ido- 
neum fuisse, quando vooandi ad fidem fuerunt barbari a vera religione Deique cognitione prorBUs extorres. 
Quippe, Apostolo teste, I Gnr.xiv, 2*2, Lingux (idem die de cnteriB miraculis) non fidelibus, sed infideUbus ; 
prophetix auiem non infidelibus, sed fidelibus. Judsis ergo quibus concessse prophetie ianquam fidelibus, 
denegata ut plurimum eigna qus gentilibus a flde prorsus alienis reservata et reposita lueront. 

VII. HiB autem impetratis, minime obstupescendum, labente quinto seculo el fere toto sexto peroarrenid 

(quatemporaGregoriu8Dialogis8ui8ComplectItur)iottantaqueaDeoprocuratafui88emiracula.Nimiramtoiu8 
pene iunc orbis aut in idololatri» ienebris, aut in densa nefandaruro hssresuro caligine misere jacebat, adeo 
ut vix unus tunc, maximein Occidente, regnaret princeps, qui verum Deum legitimo ritu coleret. Italia aat 
ab OBtroKOthiB Arianamperfidiam amplexlB occupata,auiLangobardis postea tradita,qui Arianorom errores 
aque Bectabauiur, vel idololatria, quod pejus est, serviebant, Gailia Franois idolorum cultorlbuB, vel ab eo- 
rum oulia paulo ante, nec perfecte revocatis parebat,aut Visigotbis aliisque barbarisfidei cathulicaB infestis. 
Hispania iisdem Visigothis et Suevis 8eque ArianiB cesserat. Britannia insula no? is hoBpitibus, Angiis vi- 
delioet sabdita, redintegratum suis in templis idolorom cultum ingemiscebat. Vandali Africa potiti, bel- 
lum atrocissimum Gatholicis iodixerant, ut Arianum dogma statuerent. 

VIII. Nunquid ifdtur a Dei benignitale no providentia tum abborrebat fieri miracula tot et tanta,quibu8 
ad veritatis lucem infldeles pellicerentur ? Quod sane contigil. Nam iotra non multos annos Laogobardi 
Arianam impietatem ejuraruot ; Gothi oatbolicam fldem amplexi sunt in Hispania, auctore ae hortatore 
Recoaredo rege ; Angli Ghristo nomen dederunt ; omnes denique ad Ghristian» et ortbodox» fidei anita- 
tem recepti. 

IX. Quod speotat ad Langobardos.qni magna ex parte Italiam bis temporibus obtinebant, eorum conver- 
sionem non roediooriter promoverunt Gregoriani Dialogi : bis enim ad ee missiB aGregorio, uti narrat Pau- 
lus DiaconuB, usa est Theodelinda re^ina,ad catbolicam fidem tum regi,ium ejus gentilibus et subditiB per- 
Ruadendam. Et vero hao in bistoria plorimauarrantar miraoula (Histor, Langob, L iv, c. 5), ipso spectaote 
Langobardoruro exeroitu facta, quas nisioertoconstitisBenlfOmniumque fuissentcalcuIocomprobata^Lango- 
bardi quos GregoriuB oreiB magis quam bominibussimiles propter ferooitatero depingit,irri8is8ent ; miljoriqne 
quam antea odio in eaiboHcam fidem, Ecclesiamque Romanam exareiBsent. Gonirarium autem conttgiBBe 
refert ex eadem gentePauluB Diaconu8,lib. iv de (ieBtis Langobard., c, 4. Scilicet Agilulfum regem,o«teris 
fere ipsiuB exemplam Bequentibus. oaibolioam fidem ampl«)xum esse, Ecclesiis aderopta bona restitoisse, 
epiBcopiBqne debilom honorem impendiBse. 

X. Praster idololatrie reliqaiaB in Italia et alibi pa88iroadhac8uperBtite8,aperteque grasBanteB hmreBeB, 

tuncapud ipsoseiiam qui Catholiciaudiebant,exitio8i Berpebantooculteque di88eminabantnrerrore8,eontra 

animaramimmortalitatem.etcorporum resurrectionem.DereBurreotione aneipitem olim ee faiBBe,bamiliter 

fatetiir ipse Gregonuf , bomil. 25 in Evangelia. Mulit enim, inquit, d$ resurreeHone dubiUntes^sicut H noi 

r//f^u4rn4o fnimu$, Vide etlam I. n in Rzcchiolcm, h«>m. 8,oliin &), et i. jx^ Moi«l.,n. 70. Greg.Taroniooi» 



141 PFUBPATIO IN LIBROS DIALOGORUM SANCTI GREGORII MAGNI. U2 

t 

1. X H18T., capp. 13 et 14, teslatur quemdam Ecclesis su» presbyterum docuisse futuram nanesse resurreetiO' 
nem : quemipse debellavit ; etTbeodulfum Diaconum urbisParisiacss^ qui sibi videhatur in aliquo sciolus^ 
MXpiusde hac causa altercationes movisse, Andiamus Petruro Diaconum cum Gn^gorio colloquentem, i. ir, 
e. 38 : ^ttia muttos intra sanctae Ecclesix gremium constitutos, de vita animx post moriem camis perpendo 
duhitare. Qoorum ealuti prospiciens Gregorius, post asserla invictisslmlsargumentis haec tidei dogmata, 
plurima congerit miracula et prodigiH, quibus ut immortalilas anime, ita resurrectio carnis apud ru- 
diores efticacius probaretur. 

XI. t^\ bis que gestarerert Gregorins,nonnulla sunt quibus ipse interfuit.aiia vero alocupletibustestibus 
acceperat ; nimiruma sanctissiraisepiscopis,fuci prorsus expertibus, ab integerrimae vitflemonaebisautmo- 
napteriorum praefectis, aviris nobilibusetinf^enuis.Nibil eximperitivulgi rumuscuIisscripsit.Guregoreus 
postulatur, cum exploralum sit, historie leges ab eo tanta cautione scribente religiose fuisse observatas? 

t15 Xli. Neque tamen idcircovelimasseverarenibil falsi obrepsissein rerumquw narranturadjuncliset 
circumstaatiis. Quinimmoinficiari non possum in bis quie leguntur de sancto Paulino episcopo Nolano 
aliqna coDtra historic veritatem pugnare ; videlicet quod abductus fuerit in Atricam a Vandafis Campa- 
niam devaitautibus, cam nonnisi diu post sancti Paulini obitum Vandali Africam occupaverint et depo- 

{inlati sint Italiam. Ex boc lamen loco insolubiles difRcuItates non oriuntur. Dici etenim potest Vanda- 
os hic pro Gothis esse sumptos, quod, ut observat post Procopium Gbiffletius in Paulino illustrato (Lib» 
de Bel, rant/., c. 2; Chiffl,, p. 187), ex eadem gente forent orti ; iegibus iisdem uterentur, eademque liu- 
gua, quam Gothicam vocant, eidem hsresi addicti essent. 

NolamaGotbis fuisse captam circa ann. Ghristi 410, consentiunt scriptores omnes. Quo tempore a 
barbariB vinctus Paalinus, nt ubi opes reconditas haberet, indicaref, Deum ita precabatur, ut refert Au- 
gastinua, I. i de Givitate Dei, c. 10 : Domine^ non excrucier propter aurum et argenium; ubi enim sint om^ 
nia meatu scis, Verisimile autem videtur captivos, et in his Paulinum, una cum Gotborum exercitu, ex 
ItaJta in Gallias, et triennio post in Hispaniam abductos, ac Vandalis qui ab anno 409 Hispaniam inva- 
lernnt, venditos. Lege^is dissertationem 7 operibus et Vitan sancd Paulini attextam, in nova Editione, 
an. ecilicet 1685. Hac enodata difficultate, plana sunt omnia in Dialogis, lum quoad hiitoriam, tum 
quoad cbronologiam. 

XHI. Si qua describantur miracula rationi minime consentanea, similia occurrunt apud Ambrosium, 
Augustinum, prssertim in libris de Givitate Dei, Hieronymum, Sulpiciam Severom ex Patribus Latinist 
Qt iQtdrim taceam Gre^num Turon., Fortunatum Pictav., Nicetium Trevirensem ; atqueex Grscis.apud 
Tbeodoritum in Histona religiosa, Greg. Nyssennm in Vita Gre{;orii Neociesar, episcopi cognomento 
Thaamaturgi, ipsumi^ue Atbanasium in Vita sancti Antonii, quam ei jurc merito nostri asserunt in no- 
vissima opemm sancti Doctoris Editione. Itaque ne propter insolentiam, narralis a Gregorio miraculis 
iSdes denegaretur, minus credibilia similibus exemptis aliuude accersitis munire curavimus, ut videre 
eti 1. 1, capp. 1, 3, 4, eto. ; lib. iii, c. 3 et seq. 

Quod Bpectal ad eoa quospius Doctor in extremispositos futuravatioinatos esse testatur, ut 1. iv, c. 26, 
id iliustrari poteet ex Aagast., I. xii de Genesi ad litt., c. i7, ubi similia proferuntar, quem consule. 
Lege quoqae doctiesimum Petitum, 1. i de Sibyl., quo in loco laudat Tertullianum, libro de Anima, c. 53, 
et ntitur teslimonio Tullii, 1. i de Divinatione asserentis hominem quemdam ex insula Rhodo sex alio- 
rom mortem praedixisse. 

XIV. Caterum quibus non ita placentmiracula, liberum est, bispraetermissis, insignia virlutum exem- 
pla bic proposita seligere ; quae procul dubio, ut ipse monet sanctus Doctor, 1. 11, cap. ultimo, miracu- 
lii omnibuB snnt anteponenda. Ut in unico etemus, quis ad Sanctuli presbyteri bumihtatom, patientiam, 
cbarilaten, ot in libro 111, c. 37, delineantur, non obstupescat? 

Malta etiam fidei dogmata his in Dialogis exponuntur et astruuntur; idque forsitan beterodoxorum 
In eos odinm potiue excitavit, quam longa miraculorum series. De corpore et sanguine Gbristi in Eu- 
chariBtia quid sentiat, vide I. 11, capp. 24 ei 37. et lib. iv passim. De viaticomorii proximis ministrato, 
lef^ 1. II» c. 37, ac 1. IV, cspp. 15 et 35. De sanctissimo novte legis sacriilcio pro vivis et pro defunctis 
offerendo, consule 1. iv, c. 55 el seq. De purpatorio agit eodem lib., cap. 39, 55, etc. Predestinatio doc- 
tiBBima explicatur 1. 1, 0. 8, Immortalitas animffi poenarumque reprobis et premiorum justis reiribuen- 
doram sternitas, validissimis argumentis propugnatur 1. iv, c. 4 et seq. De visione Dei tbeologice disfto- 
rilor I. 11, c. 35. De Jusiorum beatitudine ante resurrectionem legendum caput 25 I. iv. Ut de mystica 
tbeologia quaedam delibemus, nullibi clarius explicatur quid sit compunctio, quot ejus species, qai 
fffeetaB, etc., auam 1. iii, 0. 34. Sed jam Dialogorum vindiciis ponamus modum, ut summatim quffi de 
ipBis obaervanaa supersunt absolvamus. 

XV. Dialogomm auctorem esse sanctum Gregorium, ex supra dictis constat ; verum cum in Dialogis duo 
•altem colloqoantnr, quis hic qui cum sanctissimo doctore congreditur inquirendum. Id nos docet ipse 
Gregorios in Dialo^orum exordio : Dilectissimus filius meus Petrus Diaconus adfuii, qui mihi a primsbvo 
jmteniuiit flore amicttiis familiarHer obstricius est, aique ad sacri verbi indagationcm svcius, Hoc de Petro 
testimoninm multis perBuasit, eum in sancti Andre» monasterio monacbum fuisse, ao sub Gregorii tuno 
abbatis discipHna institutom. Joann#B Di^conus tamen, in Vita Fancti Gregorii, I. ii, c. 11. Petrum cle- 
ricis potiaa accenset quam monacbis in sancti Palris contubcrnio viveutibus. Ipsumniet esse Peirum 
Sobdiaconnmy ad quem sspe, et quidem familiarissime scribit Gregorins, nihil conjicere prohibet. Hio 
primo Gregoriani pontificalus anno ecclesiasticnm patrimoDinm rexit in Sicilia, altero vero in Campa- 
aia. HiB provinciis defunclus, potait ad diaconatum promoveri, ac deinceps lateri summi pontificis adbs- 
rere. Lege epp. 1 et 2 1. 1, el 1. 11, 32, olim lib. xii, 30. Ejus elogium bistoricum legesis iom. I Act. Banc- 
tornm ord. sancti Bened., pag. 497. 

fll# XVI. Hoo vero ecriDendi gennB, mutua fingendo colloquia, usurparunt sancti Patres, non solum 
sd ree polemicas pertractandas, ut Hieronymus tnm adversus Luciferianos, tum in Pelagianos, et Theo- 
doritas triboB prioribus libris tractatus qui Eranistes nuncupatur ; srd etiam ad geeta sanctorum refe- 
renda. Sic enim Palladius Joannis cognomento Chrysostomi vitam perscripsit, et Sulpicius Severua tri- 
bat Dinlogis virtutes monachorum Orientalium et sancti Martini prosecutus est. 

XVII. OccaBionemrationemquescribendorumDialogorum aperitipseGregorius in epist. ad Maximianum 
iyrae. Frairesmeif inquit, quimeeum famHiarxiervivunt^omnimodome eompellunt altqua de miraculiiPa- 
tnun pm in Uaiia faeia audivimus^ sub brevUaie scribere, Ad quam rem solatio vestras charitatisvehemenier 
imiigea, mi ea queetiMiinmenieredeunit qumquecegnovissevoi cantigit^ mihi hreviler indiceiii^Lib, iii, al. n 
M. If y ^M. aUm 50, nunc 61), ete. Gregoriam nonnisi de Banctia qui in Italia floruerunt loqaioogitatte 



143 PRiBFATIO IN LIBKOS DIALOGORUM SANCTI GREGORII MAGNI. 144 

patet ex 1. ni» c. 14, ubi de sanoto Isaao ita loquitur : Hic itaque venerabilis Isaac ortus ex Itdlia non fuit^ 
ied eailliui narro miracula qux convenatus in lialia fecit, Ubi ezcusatutn se petit, quod de Isaac non in 
Italia nato agat. Per miracula Patram intelligi possunl tam stupenda virlutum opera, quam signa et 
prodigia, qu» bonis operibus poetponenda, nec immerito docet sanctus Gregoriue, !• ii, c. ult. Unde non 
miniiB accurate illa observavit, quam ista. 

XYIII. Tempusquoscripti sunt Diaiogi, ezplorari posse videtur rx I. iii, c. 19, uti legimns : Ante hoe 
fere quinquennium^ quando apud kanc Romanam urbem alveum suum Tiberis egressus est, etc. Hano Tiberie 
exuinlationem brevi secuta estlues, quae Pelagium papam Abstulil. Quo defuncto Gregorius io ejus locum 
Bufrectus e8t mense Septembri ann. 590. Ab ilTa iti&que inundalione quam nono mense, boc est Novembri 
ann. 589, contigisse narrat Gregorius Turon. annos quinque computando (Lib. x, Hist.j c, 1), usque ad 
tempuaquo ecripti suntDialogi, pervenimusad ann. 594. At vero I. iv Dial., c. 26, Gregorius noster tree 
iantum numerat annos elapsos ab extrema pesle ouaB Romam devaslarat : In ea quoque mortalitaUf ioquit, 
quxantetriennium hancurbem vehementissima claae vastavit, etc. Que inter ee pugnantia componere possu- 
mu8,dicendo priori ioco non Gregoriumloqui, sed Joannem Tribunum, cujus relert verba.DeindeJoannem 
non assigoare qoinquenoium iniegrum, eed fere quinquennium. Prsterea ipeum computare annos ab inun- 
datione, Gregorium vero a pestileniia, quae quidem paulo post inundationem ccepit, sed diu postea de- 
sspviit, et ohra annum integrum, ut ex hom. 1 in Evangelia liquido constat: Pestilenlias sine cessatione 
patifnur^ inquit Gregorius jam summus poDtifex faotus ; hanc enim homiliam, qu» legilur babita Domi- 
nica secunda Adventus. pnus pronuntiare non potuit, quam elapso anno integro ab exundatione. Tan- 
dem Joannes de anois solum iucboatls fortasse loquitur, Gregorius de expletis. Assentimur ergo his qui 
Gregorium Dialogos elucubrasse volunt anno 593 aut 594. 

XIX. Ut buic operi tranquillius incumberet, seces^um quidem petiit virsoIitariaevitaestudiosissimuSyUt 
in ipso Dialogoruro exordio legitur ; neque tamen Roma excessit, cum I. iv, c. 26, jam laudato, Romam de* 

Bigoans dioat : In eaquoque mortaliiate quxante trienniumhanc urbem vastavit, Ita sspe loquitur,m8xi- 

me i. 111, capp. 19 et 33, et 1. iv, c. 52, quod maoifeste probat eum Romae tunc fuisse. Neque vero decebal 
vigiiantissimum pastorem gregem suum, tot imminentibus periculis, tot lupis circumstantibus diu dese- 
rere. Ex veteri autem inscnptione quam publici Juris fecit noster Mabillonius tomo IV Analect., pag. 497, 
intelligitur Gregorium ad condendos Diaiogos in monasterium sancti Andre» secessisse. 

XX. Statim ac in lucem editi sunt Dialogi, toto in orbe Christiano summa gratulatione suntexcepti, maxi- 
me io Italia, et ab ipsis etiam Langobardis, favente prsaertim Theodelinda regina;ut jam diximus,maximo 
in pretio habiti. Certequanti eos fecerint majores nostri, probant innumeri propemodum exaratimanu Go- 
dices, in quibas aut integri oontinentur, aut in epitomen redaoti. Illis autem contrahendis operam dedit 
pre cstens sanotus Odo, Cluniac. abbas. Hujusmodicompendium in Codice Uticeosi sexcentorum anno- 
rum invenimus, quod utrum sit Odonis an alterius nos latet (f^ide tom, XVII Bibt. PP, Lug,), 

XXI. Optimam de iisdem conceptam opinionem coofirmat quoque quod tot in linguas conversi legantur. 
PrdRter Grecam enim vcrsionem, de ^ua mox agemus, exstai Arabica in bibliotbeca Golb. asservata, qua 
aoDo779factafuitexGReca, non ex ipso latino textu. De illa consule praafationem nove interpretationis 
gallice; p. 106 et seq. Ibidem lagequad commemorantur deSaxonica versionejussu regis Alfredi facta in- 
ciinanle seeouloix, vel etiam ab ipso elaborata, utasseritGuillelmus Cavexn historiaLitteraria; deversione 
Oallicain bibiiotheca Joannis ducis Hituricensis 117 quiJoannis regisiertiusfiliuseratasservata,oIimque 
niagno pretiooomparata; acdeplurimis aliis. Bibliotbecam monasterii Lyrani in dicBoesi Ebroicensi per- 
lostranoo, incidimus in Codicem d ann. eosdem dialogos Gallice redditos et rjihmioe cootinentem. Exstant 
quoque stricta oralione Latina descriptiin Bibliotheca Gemeticensi.Ex his omnibus unicam tantuminter- 
pretationemexhibemu8,sciIicet Griecam, in qua edenda quid a nobis prsstitum sit dicemus,po8tquam de 
ipsius Latini textus nova hac Editione qoedam fuerint prsmissa; de aliis enim ouae prscesserant,8ufficiet 
legere Dialogorum Yindicias, auctore Petro Gussanvilleo supra excusas, ubi plurimas recenset, quarum 
oopiam habuit. Infra quoque post recensitos mss. Godices quos consuluerimus subjicietur. 

aXII. l^ Ar^umenta seu oapitum titulos retinuimus, quod in Msb. fere omnibus legantur, atque ab ip- 
somet (^regono prodiisse Jure oredantur. 

2^ Breves notas infra coiumnas attczuimus, in quibus aut variantes lectiones inserimus, aut restitn- 
tionom a nobis factarum raiionem reddimus, aut qu» sanclus Gregorius narrat illustrantur, autnoDouI- 
lis difficultatibus occurritur, scrupulique removentur. Ex his autem notis paucas a Gussanvillaeo et Ma- 
billonio mutuati sumus, parum curantes utrum nostra daremus an aliena, modo nostris meliora. Illo- 
rum aulem a quibus eas mutuo sumpsimus, nomen in calce duximus ascribendum. 

XXIIl. d^Atnihilnobisantiquiusfuitqaam totum opuspristins reddere sanitati et integritali, ope Msa. 
Codicum quorum indicem hic acoipe: — 1. Codex S. Germ, a Pratis saltem nccc annorum notatus a tergo 
162, qnem brevitatis causa German. appellamus ; » 2. Duo alii Codices inferioris «tatis in ejusdem mo- 
nasterii bibliotbeca asservati, quos Sangerm. nuncupaturi sumus; — 3. Saocti Petri Carnotensis Codices 
tres, unus nonn 8iecu1o,alter undecimo, tertius vero decimo tertio descriptus ; — 4. DuoS. Theoderici prope 
RhemoB notaii58 ei 59, qui non raro ab invicem dissentiunl ; — 5. Compendiensis monasterii Sancti Cor- 
nelii a tergo signatuB 30 ; — 6. Codex monasterii Longipontis, ord. Cisterciensis ;— 7. Ezemplaroptima 
not» monasterii Vallis Clars, ejusdem ord. ; — 8. Duo monasterii S. Petri Gemeticensis, quorumantiquioi 
ad DcC annorum etatem acoedit ; — 9. Codex monasterii Pratellcnsis, ejusdem fere SBvi et antiquilatis ; — 
10. Duo monasterii S. Audoeni in urbe Rothomago non minus quam uc ann. ; — 11. Totidem Beccensei 
aliqoaodo mutili ; — 12. Codex biblioth. Bigotianas apu«l Rothomagum n, ad minimum, annorom; — 
iS.Codexmonasterii Lyrani;— 14. Tot Mss. Gallioanorum seriem claudctinsignisCodexbibliotb.Regie 
nono circiter eaeculo exaralus, at ex longe antiquiori deBcrintus, ut coojioere licet ex titolo, ubi Gre^orioi 
miniroe vocatnrsanetus ; siocnim legitur : im;ipt( liber Dialogorum Gregorii pap» urbis Romx, de dwersi 
mirffculis pulchris. Et ostea : Dialogorum Gregoriipapse urbis Romx num. 4, ae miraculis Patrumltalise. - 
15. His omnibos accedunt quatuor exemplaria mss. ad qus in Anglia collati sunt Dialogi, quorum variai 
leotiones publioavit Thoroas Jamesios. — 16. Adbibuirous quoque prffistantiores Editiones: Parislea 
sem, an. 1518, per magistram Bertholdum Rembplt et Joan. Parvum adornatam ; Gilotianam Parisii 
TQlKaiam an. 1571 ; Vaticanam Parisiis recusam 1605 ; denique Gussanvilleanam an. 1675. 

XXfV. Neque vero lanti Uborie in evolvendis lot Codicibus, nos poonitet. quandoquidem..eomm aoxi 
- )io 6oti «oluiB fecftftrmir« GsitaiivlllM rMtiiotionum rationes, quoM ipgt aia8iowlavu.copiji0r|^ h^bai 
iBtni, «ed i^tNim ^turlma in omsibai Bdttia adhnc oorropta sanavimua et reatUoimuai quod no&nalli 
^xempliff ut ee oflerent, nunc breviler sumus demonstraturi. 



145 PR^FATIO IN LIBROS DIALOGORUM SANCTI GREGOHII MAGNl. 146 

Lib. I, cap. 9,.de fancto Bonifacio, legitur in Excusis : Epixeopatus offidum UnuU^ moribtu impUvif, Al in 
Ms8. eleijanlius, propter anliibesim : Episcopatum officio lenuU^ morihus implevit, 

Eoilem libro, cap. 11, Editi haDeDt : Cradi pane^signo signnri soienl, At Mss. a quibus stan lumcredidi- 
mnjs : Ligno signari solent, Cettroquin, sigjto signari, qui«l sensus habet ? quid sontit ? 

Lib. ii,cap. l,io EditioneGussHDVill. : Sed Benedicius i4us aftpetens mala mundi perpeti, ttf^ quamlau* 
des ab hominibus gtia^r^re. Triaultima verbaqua proprio marte, nuilo praelucente ms. Godice addidit, luse- 
caimuB ; quibus rejectis periodus magis sapit. Paulo antea corrupte habeturin Excusis, omn^f agnoseerent, 
a quanta Benedietus puer eonversatiotiis gratia perfectione ccepisset, Pro, omnes agnoseerent^ Benedictus puer 
rtmoersationis gratiam, a quanta perfectione cospisset, 

Lib. III, cap. 2, irrepsit in Editos, Justinianum seniorem prindpem, pro Justinum seniorem, nt ex Msa. le* 
gendam ; neque sinit historis veriiaB aliter legere. 

Eodem libro, cap. 37, de Sanotuio in Vulgatis habetur : sicut jucundus erat et vultu et animo ; ubi exstat in 
UsB.9sicutjocundieratetvultuset animi, Significat aanctus Gre^orius Sanctulum laeto semperanimo etvultu 
faiaae, onde subdit: Laborantes Langobardos Laeto vuttu salutavtt, Et paulo post : pui^tii, videlicet Lango* 
bardis a quibas injuriis lacessitus fuerat, vir Domini iaetiori adhuc vultu respondit. 

Lib. IV, cap. 35 in Excusis : Qtttdam Stephanus qui alio nomine Optiodictus fuit, In Editione Gussanviltci 
ad marginem additur ^rtttco^/nomMOp/io/iutV.RestituimusautemexMss., Quidam ^phanuiquiinnume' 
ro Opiio fuit, Error a primis fiditoribua incospit ; quod forsan ignorarunt, quid hic numerus, quid Optio 
fignificaret. Utrumqae docebunt nol» ad bunc locum. 

Ejusdemlibri cap. 47 : Ineodem quoque monasterio aiiusquidam Joannesdictusest, magnm indolisadolO' 
icenj, qui xtatem suam inteilectu et gravitale transigebat, Ita barbare libri editi, et conirasanaum. At ex Msa. 
lamen affnisii, nbi legitur, transibat, quod prstuiimus. Sed de his, et de Latinis Oiaiogis aatis. Nunc de ver* 
sione Greca coojunctim hic edita, paucis prffimonitum lectorem velim. 

XXV.DiaIogorumsaoctiGreeoriiintepretemes8eZachariamiesianturADastaaiu8BibIiotbecariu8(/nZa/;A.), 
Joannea Diaconus {Lib, IV, c. 95), Photius (Cod. 252. ; diffitetur nemo. Errant autem tum Joannes Diaco- 
DQB, Inm Photins in assignando lempore quo prodiit hffic interpretatio ; Joannes enim id factum doce^, post 
mmoM fere eeniumseptuagintaquinquejtemporibus imperatorisConstantini, scilicetCopronymi. PhotiusferQ» 
quem aequitur anonymus in prsfatione Grasca versioni premissa, asaeritcentum sexagintaquinqueannoa 
eflloxisae, inter Diaioffos a Gregorio conditos, eosdemque a Zacharia Grsce redditos. Gonstataulemsan- 
etom Zachariam an. 741 sedere ccBpisse, nec ullradecem annos et paacos menses Ecclesiam rexisse. Unde 
cnm ab anno593, quo citius conditi non sunt Dialogi, usque ad extrema pontincatusZacharia temporai non 
nameraotnr nieicentum quinquaginla octo anni, utrumque in Ghronolo^ia peocasse necesse est. 

Oaod 8i>ectat ad ipsam versionem^lejgentipatebit eam abauthentico Latmo, lum in capitulorum tituliset 
ar^meatis, tuminaliia multia dissentire, utaliquotin locisobservavimus. Quantam ad scribendirationem 
attiaet, vocibus scatet barbaris, qu» doctissimo Gangio linguss Graecobarbarn Glossarium colligenti 
amplam segetem anppeditarunt. 

JUCVI. Hanc interpretationem corrnptam fuisse 1. ii, cap. uUimo, antiqua est Joannis Diaconi aliorumque 
orthodoxorum querela. Ubi enim Latinelegilur : Cum constet quia ParacUtus Spiriius a Patre semper proce- 
iai et Filio^ Graecos interpres, vel polius interpolalor reddil : Uanifestum est quod Paraciitus Spiritus ex 
faire procedat^etin Filiomaneat. Id fraude Grecorum Spiritus saocti processionemaPilio impugnantium 
betum qoeriturJoannesDiaconus. Hajusautem corraptelffiaucioremfuisse Photium, peritissimumicilicet 
taliamdepravationumartiflcem,iDdemaxime suspicor, quodZacharieopus el Grpgorianos Dialogoa pluri* 
■am commendet. Nimirum ex illiainterpolatis, jarojam sibi aut suis coutra processionem Spiritqs &apc|i 
arme coaflabat, et machinas comparabat. 

Ccteram a Grfficorom errore quantum sit alienos Gregorius, probare in promptu e8l,tum ex symbolo 
aood initio sui pontiflcatus edidit, ubi docet Spiritum sanetum nec genitumnec ingeuitum, $ed eoxternumde 
Fatre ei Fitio procedentem, tum ex multis Moral. locis. Nempelib. i, num. 30, oiim cap. 7, ail: Oum «^n- 
ctefii Spiriium qui a se proeedit^ id est aFilio. Et lib. v, num. 65 : Quide Patre procedens^ et de eo quod 
«f FitU acdpiens. Glariua adhuo bom. 26 in Evang., post initium : De Patre procedit et Fiiio, 

XXVII. Sopereslutquantuma&obislaboratum sit ut emendatiorem Edilionem procararemas bujus inter- 
pretationis Grscn paucis aperiamus. Dissimulare non possumus in recenaeoda Editione Gassanvilleana 
effBodiaee nos in gravissima «(pdlX{iaTa. Comparatione autem facta cum Vaiioanis Editis, intelleximus Gua- 
itnvilicam ex iis omnes pene lypographicos lapsus etiam graviores, in sua traDStulisse ; religiooe erga 
Bomaooe typos, an otcitantia, judicent alii. Quod, ne inaniler a nobis jaciari credatur, quibusdarn 
exemplie in mcKiium prolatisconflrmanduro eet. 

!!• InEditione Gussaov., lib. iii, cap. 21, col. 178, legitur 2xOXt6f;vai, idSkrfir^^xK. Ita quoqae in Vati- 
eaam. — Cap. 26, col. 487, vitiosa est interpunctio |n utraque Editionehoc modo : xal ts uli?^ 6icoaTtXX^fAcva, 
f(^C "^^f eto., nbi transposita virgulalegendum, ui709TtXX6{xtva{((po<, xiT^v, etc.^Gol. 18o ejusdem capitis 
■llimom verbum mendoae acribitur in utraque, ecilicet; iittpxau){xai^ pro Teipdlffotxai. — Cap. 28,col. 190, 
io otraque, xaOwictp, pro xaedtntp. — Gap. 34, col. 203, in utraque baec omiltuntur fere initio : OpT^vctfVTai ffOtv 
laxpo«iZi:ou t&v fArcovouvTcuv 'Itp. Ibidem, infra, postquindecim circiter lineas, ol 9u(ji[jitTox^, pro ^ au|A. -— 
Gap. 37, col. 215. prope flnem o{> t6, pro o^Stcoc. 

Ltb. IV, in titulo, eap. 4, ool. 226, iegitur 'BxxXr.ataoTCxou, pro *ExxXY)aia9Tou. In extrema cap. hujua 
aarfte, eol. 230, praetermiasa sunt duae Tiaeae integrs. — loilio seauentis capitie, ibid., desunt tria verba.^ 
Cap. 159paalopo8tinitinm,col.246, deflcitomnino sensus duarum linearum omissione.— Gap. 38, non longe 
ib ezordio legitur xaXtTc, pro XaXtT;. Et versus finem 2p6{Jiou, looo, Tp($(xou. — Gap. 42, circa medium untp- 
a^M, pro uicoxdkfu. 

Ante col. 178, nulioa similes errores observavimua, non quod superiora puriora sint et castigaiiora, 
aed qoia Jam fere iniegram Editionem Dialogorum adornaveramus, antequam veniret in meutem hiBc 
isimadvertere. 

Ut ab hla erratis ntrique commanibus Editioni, et a malto pluribusexpurgaremue Zacharianam inler- 
MUtiooem, presto nobia foerunt eiempiaria duo Grffica, Regium et Golbertinum ; qaod tamen in cap. 13 
mi n deeinlt. Neqae vero satia nobia fuit eorum ope mendosa emendare, nisi etiam quibusdaoi notia, 
foa woMtik Jam et para erant, iUaatraremaay ut iectoria laborem levaremus (quod «qui bpniqae. ooppnlft^)» 
MliaD detractrantea» 



PRiEPA TIO (<^) IN DIALOGOS SANCTI GREGORII MAGNI, 

AUCTORB ANONYMO. 



1!IO*Eiiaivouvia(i(Alv$ixa{a>;iiap3^7cdivxa)vol(ipex7)v A ^^^ Merito quidem virlutis Beotatores laodibuf 



{jistep^6(X£voi'o& Y^P auxoi p.6voixoux£p8ou; (jLexi^oustv 
&XXd^xatToTc{xeT&iteixx6p6a>c(^)Pia»vaitcpoaipou(JLivoi<, 
xaSaicep S^iicvouv elx6va xal oxTjXr^v ^p.i|^u^ov, $13 xfjC 
p.v-){[JL7)C xauxv^v xaxaXifJLTcavouffiv. *A^ie7caivexa»xepoi $e 
(jiaXXov ol TcaJTv aicouSiQv xtO^fJLevoi^fUxa x6xaxop6a>9ai 
T^^^v ioexTjv, xou xai 9Mf^^%^\]ifrz% Ttjj piqj xaxaXeficeiv, 
$uvx(ieva icpo^ dipex^v Y^f^^^C^^^t ^<>'>>^ ic<SB({> xouxoi^ 
ivxuYX^^o^^cac. MeY^TCT) y«P o^oc icpo^ xt,v xou xaBTl- 
xovxo^ eGpeaiv l| (jLeXixi) xa>v 0&^(»v Ypa(pa)v (6a5i7iu5, 
tf/>t5t. 1 ad Oregor. Na%.)» 'Ev xauxaif y«? >^«'' *^ '^***^ 
7cpa^Ea)v 6ico8T^xai e6p£9xovxai, yal ^Cot Ta>v [xaxap{a>v 
av8pa)v &vaYP^''^'^^^ icapa$e$0(JL4voi, oTov eix^ve^ xivl^ 
{(jL^u^otT^C xaxa6e6v icoXtxe(a^T(f)(xt(xi{(xaxtxa>v d^Y^- 
6a)v SpYa>v icp6xeivxai*xa6a>c(c} xatTive^Tcav dtY(a>v Ij (xa)v 



omDium celebrantur. Nequeenim sibi solis lucrum 
comparant, verum etiam posteria recte vivendi sln- 
diodediUsillamvelul viventemqaamdamimaginem 
et animatam atatuam factorum suorum relinquunt. 
Sed mullo ampliori laude digni censendi sunt, qui 
post virtutis opera omne studium in eo posuerunt, 
ut scripta mundo relinquerent, qu» eos, qui cum 
aCTectu illa legerent, ad virtutem instituere et exer- 
cere poBsent. Maxima enim via ad id quod honestum 
estinveniendum, Scripturarum divinarum eat medi- 
tatio ; siquidem in iis actionum prsBcepta reperiun- 
tur, et vitae sanctorum virorum acriptis traditie vel- 
utiquaBdamdivineconversalionisimaginesanimata 
ad imitationem bonorum operum proposilaB sunt. 



icaT^pa>viceplTouToul<piXo7(S(pr^9av.noXXa}VTo{vuv«icou- n proutquidamBanctorumPatramnostrorompbiloso- 



Ba(a>vd:v8ptt)vxaTaTT)v icaXaiavxaixatvTjv $ta6>ixT)V auY*- 
Ypi(X(xaTa xaTaXeXoiic^Ta>v,T(f) p{()>y loTopfa^ Te xa>v ye- 
Y0v6Ta>v xal icpO(pT)Teiac twv (xeX\6vTa>v icepii^^ovTa^ou 
|Xt;v dXXa ^ioM^ aY^ajv xat ivap^xtuv iv^pofv^TtbvTe xaxa 
TTjV 'AvaToXijv xal A^Y^icxovev aaxT5ff6i Siaicpe^]/dvTa>v Ix 
icveu(xaTO< &'(io\j xtvrj6sU, xai oicavTo; iica{vou 6irepTe- 
po^ 6 iv if>(iot^Tzoixrip -^(xd)vrpif)Y<^pio;6 ica(X(xaxdtpi9T0C 
6 zft^ (xeYaXa>vu(xouic6Xea)C *P(i)(xr^c Y^^^f^^^^^^^^^^Ci^^v 
xai ^Tipot^ icXe{aTots pi6Xot;xdAXet Te Xi^ecoc xaipdOei 
vorj(xdTa>v SiaXd(xicou7iv,xat tou^ ^{ouctwv ivT^'IxaX{q( 
$taicpe^dvTa>v SL^^iiny dvSpwv, (d) xa6' o{)^Te^p<Svoucxal 
T(5icou^ Y^Y^^^^^^f ^^ tiffffapffi pi6X{oic (e) t^ 'Pa>(xa{a)v 
8iaXixT()> SieYpd^^axo. AteX66vx(uv 81 '^8t) irou lxax6v 
l;T{xovxa icevxe ivtauTa)v,xai (X'/)Sev6c Ta)v icdvTcjv oicou* 
8ffV6e(xivouiict Tf^vTJCUTwv (xeTd(ppa7tv ixxf^c j'Pa>(xa{a^ 



pbati sunt. Cwterum cum multi exstiterint studiosi 
viri tam in Veleri quam in Novo Testamento, qui 
scripta praeteritarum rerum historias etfuturarum 
prfledictioDes conlinentia orbi reliquerunt, necnon 
Vilas sanctorum et virtutepraeditorum hominum, qui 
per GrieDtem ei iEgyptum in vita monastica excel- 
luerunl, Spiritu sancto motus^ omni laude roajor 
sanctus Pater noster Gregorius bealissimus el incIytaB 
urbis Romap papa, una cum plurimis aliis libris di- 
clioois venuslate et sensuum profunditate niten- 
tibus, Vilas etiam sanctorum bominum qui in Itaiia 
eluxerunt, el quo tempore qoibusve in locis flo- 
ruerunt, quatuor libris Latina lingua conscripsit. 
Cum autem effluxissent (A) jam centum et sexaginta 
quinque anni, et ex omnibus nemo repertus esset 



elcTfyEXXdSaYXcoTxaVf^ixxfjcafvcD^evl/^^poic^cil^rjCpt- ^ qui adipsos ex Latina lingua in Graecam transfe- 



o6et< icoi(xt{v xe xai icot(xevdp^T)< xai 68t)y6; 6p6o8(^^ou 
^{oTea>c, d Tou icpoTo6d6pou to^v dico9T6Xa>v Ilixpou 
Stdoo)^oc Za^xp^a^, 6 Tpi9(xaxdpt9T0c, xai ladYY^Xoc, 
dicoaToXix6cxal oixou(xevtx6^icdica<,^iX($6eoc (uvxat tpt- 
X(5xaXocTf,v '{'V^X^^» ***i S^o^ iauTOvdvadet? ttJ (xsXaou9)[| 
(Xt90aico8oa{f (xeTd icdvTiav auTOu Ta)v dYa6d)V xaTop- 
6a>[xdT(DV cict(xeXa>c a)^oXd!^a>v Tai< Qetatc "^paf^al^^iMizk 
Tfjv ivToXTjv Tou xup{ou TfjV (pdoxoujav, *EpeuvaTe Ta< 
Ypatpdc. iv duTai^ y^P 8oxeTTe l^u^r^^t aI(juviov l')^eiv* 
iict(xvT)96fiK 'i^sp^ 'cov> p{ou xal ttJc icoAiTe{a< TtovxaTa 
Tf^v dvaToXijv Yivo(xiva>v aY^o^v icaTepa>v xai doxr^Twv, 
PouXt^v dp {oTTjv iSouXeuffaxo, tou xat {g) Tac ouTac p{- 
6Xou< Tfllc icapd Ta)v ava>Tipa> (xvT)(xoveu6ivT(uv ouyyP*- 
^e{aac t^ 'Pa)(xa{qc 8iaXixT(|>, Td< Te icepie)^ou9a< Ta)V 



rendos operam impenderet, divino consilio electua 
pastor, et princeps pastorum, orthodoxae Gdei dux, 
et principis apostolorum Petri successor ZachariaB, 
terbeatus, elangelis par, apostoliousetcBCumenicQS 
papa, cum animam baberel Dei et praBClararom re- 
rum amantem, et totum se retributioni fuluraB con- 
secrasset, inter caBtera ab ipso praeclare gesta, dili- 
genler Scripturisdivinis vacans, juxta praBceptum 
Domini dicenlis : Scrulamini Scripturas^quia in ipsii 
videmini vitam xternam hahere (ioan. v, 19). Recor- 
datus vitaB el conversationis sanctorum Patrum et 
monachorum qui in Oriente vixerunt, optimum aoi- 
licet suscepit consiliumtamlibros illosa viris supra 
memoratis Latlna lingoa conscriptos, quam eos qui 



xaTd TiT^v *lTaX{av $taicpe^dvT(uv dY^<<>^ icaTiptov dpeTac, D complecluntur virtutes sanotorum Patrum qui in 



(a) Abest a Codicibus Latinis, et ab Ed. Vatic. 
Exsiat Grsce in God. Reg. 2934, et Coib. 2500. 

!b) Colb. piouv. 
cj Mss. xa{ TtvtTwv.... ice^tXoff(5(pTjtoti. 
0} M&s. xa6* 0I0UC Te. 
e^ Colb. T$ 'Po(xa{a. 
(/) Mas. 6s{ac (Soic^c. 



(g) Colbert. Tdc auTdc Ti^a^ p&c p{6Xouc itap^ tou 
dvojxipo) (xvT)(xov6u6ivTOc dot8{(xuu icaTp6c 'l|{xwv 
rpr,Yop{ou ffUYjpa^e^ffac. 

(h) Joannes Diaconus, lib. if , cap. 75, nomeratcen- 
tum et se^tuaginta quinque annos. Utrumqoe in 
Chronologia aberrasse ostendimui in prasf. 



149 



DIALOGORUM LIBEK L 



IftO 



lUlia claraerunt, in liDguam GrflBoamtransfereDdi; A ^U ti^jv 'BXXdSa ynxa^pisxi yXwxt9Cv* dicpOdvcu; icS9iv 



capiens videlicet ntilem animiB fructum ex ipsie 
provenieDtem abnndanter canctis elargiri.Hoc igi tur 
ad finem dedacensytheeaorom qoidem indeficientpm 
iit qu; etudioee libroe illos legerint reliquit;8ibi vero 
repoeitam (idelibos et pradentibuB dispeneatoribas 
mereedem acqoieifit. Sabjectornm autem iibrorum 
capita ■ont hqjQSOiodi. 



OiXbiv ir3p4'j(eiv tov i^ ctuToiv i:opt(6{JLCvov «lu^ix^v 
icXoOtov. TouTo ouv el; icipac kfa^ui"*, Ov)vaupov |Jilv 
dvixXetircov Tot< ic(SO(|> ivTUYj^dvouviv xaT^Xitce, Isur^ 
$1 t6v ditoxetfjievov (jiiaOiv tcov ikotoiv xal (ppov((xu>v 
otxov6}i(i>v itepieicoii{aaTo. (a) Tu>v h\ 6icOTeTaY(i^(uv 
p(6Xa>v etaiv t^ xecpiAaia oUtu>c. 
(a) QuaB eequuntur deeant in Golb. 



NoTA. Bic, in editione Benedictina evolvitur Grieco-latina seriee elenchorum capitnm, qna ooa consallo 
caremas, quippe quod iidem elenchi eingulis capitibus prsfixi iegantur. Bdit. 



SANCTI GREGORII PAPiE 

DIALOGORUM LIBRI IV, 

DE VITA ET MIRACULIS (a) PATRUM ITALICORUM 
BT DB iETERNITATB ANIMARUM 



rPHropior 

TOY AriQTATOr KAI ADOZTOAlKOr (b) nADA TH£ nPE£BrTBPA2: PQMH2: 

'" AIAAOrOI ISTOPIKOI. 

DPOZ IIETPON, (d) AIAKONON, 
nipl icoXtteCotc 8t«(p6pa)y iratipttfv xa»v iv x^ *haX(f BtaXa)Ji<|/dlvtuiv. 



LIBER PRIMUS. 

149 Qnadam die nimiis qnorundam sacularium 
tnmnltibaedepressnByqnibnsinsuisnegotiisplerum- 
qoe eogimor toWere etiam quod noe certum eet non 
debere.secretom locnm petii amicom («)mGBrori8,ubi 
omne qood de mea mihi oceopatione difplicebat^se 
patenter 08tenderet,et concta qoiB infligere dolorem 
eoneaeverantjCongeetaanteocoloslicentervenirent. 
Ibi itaqoecum afflictusvalde et diu tacitus eederem, 
diJeetissimuBfilios meo8 Petrne diaconu8adfuit,mibi 
aprimavo jofenlotis flore amicitiis familiariter ob- 
itrictae, atque ad sacri verbi indagalionem socios. 
Qoi gravi exeoqai cordie languore me intuens, ait : 
llanqaidoam novi tibi aiiquid accidit,quod pluste 



B 



BIBAION nPQTON, 

160 MCq^Tcov l|)JiEpa>v 9<poBpai< xtaiv ivd^Y^^C ^^*' 
p.txaic ^pY)6s(c ^ oiv iv xalc auxatc ^paYfiaTtiaic ^- 
X\Sea6ai Ix icovt^c avaYxa(6{xt6a, 6'iCEp touto iv ^fxiv t^ 
ouvoXov Elvai oux d^eCXEt, if^TijadfiT^v i(xauTci»v^au^al^ov- 
xd Ttva t6icov cpfAov Tijc Xuicv)<,iv $ T^icq» aicavTa Tsk t^ 
i(i^aicapi9xovTa(ppovT£$t,auTd{xot(pavtpco<iKE$tixvuov« 
To, xai icivTa & t6v ic6vov lxOX(6ttv tln&Oaatv, ivn&ictov 
T«^v ifxcuv 6^0aX{xa>v euxdXcoc icapfoTavTO. 'ExtT xoivuv 
yaOt(o(x4vou {xou,iccivu xtOAtjxfxivou x%\ ^ffu^dJ^ovToc, 6 
aYaicTkT^c (xou M^ IliTpoc 6 Stacxovoc icapioTi] (xot, Hq 
Ttc xal ix icpttfTou xatpou tt^c ^XtxCa; a^ou, xai iv tcii 
T^< vt^TT^TO^ ovOtt, Yvi)a((uc iv Tcp Tijc cptXfxc ((/) Sta(xcji 



9uvrfP(x6aOi) (xotyou (xi^v diXXd xat iv T^ Tcov ItpcuvX^Y^v 
■olito mcBror lenet? Cni, inquam : MoBror, Petre, p StaTuiccoaetxotvcuv^; fxot YtYovcoc» &'c Ttc Ota9d(xtv6c (xt 
qvem qootidiepalior,et lempermihi per usom vetue 9^9$pa>< Tcj» t/;< xapS(a< voai{(xaTt auYxat6(x^vov, lcpi)* 
ert,ei semperperaugmentom novos (/).Infelix quip- Mi^Tot YcviovTt9uvi6i],6'Tt icXttoTipaot tou lOoucXum], 
pe animus mens occopationie $um pulsatus vulnere, c>k 6pa>, xaTi^tt ; ^ tivi dicoxptOtU» t7icov/H Xuici),ni- 
■eminit qoall8 aliqoando in monaeterio fuit ; t$% Tpt, ^victp xaO' ^(xlpav 5ico(xivci>, to» (x^ l^n itaXatd 



(a) Ita pler. Codd. Abest tamen Italieorum^ a Ge- 
mal, et Aod.Sanetoi Gregorius eatis inouit sibi pro- 

CMitumeese de Patribos Italicie loqoi.Consule prae- 
t. Porro per Patres intelli^ndi sunt majores, seo 
8aoeli,8operiori8»tatis.Nonigitur8olosbicde8ignat 
monacho!i,eo senao qoo dicilur, Vita Pafrum. Quao- 
qoam eoleat 8. Doctor monacbos Patret appellare 
(l^ids L !▼« oUm iii, ipist. 46, al, 44), el veteres mo- 
Baeho8,a5Jto/tff,hoo est Pa/r«f,nuneopat08 legamus. 

(b) Abest xal dKooToXtxou a Mse. Golb. 
(r) 8eg. SUmep<. 



{d) Ms8. dp^iStdxovov. Infra diaconns simplioiter 
noncupatur, tam in textu Lat. quam in transla- 
tione Graeca. 

(e) Germ., mcn^ori. Gemet., mmrori meo* 

(f) Iste locus usque ad verba b»c, quem reliqui^ 
exscriptusestaBeda, 1. ii Hist., cap. i, et a Paulo 
Diac, in sancti Greg. Vita. Similia bcribit sanetua 
Doctor in pr«f. Moral. ad Leandrum, et in epiet. 4, 
5, 6, etc, lib. i. 

{g) Reg. Bta(A^. Golb. eonvenit com Editis, qni 
OteiA^» prvforunt 



151 



SANCTI OREGORII MAGNI 



152 



iffTt, Sia Sl Tcpoae^xi); vex^ei. {a) TaXamcopeT to^uv f^ A quomodo ei labentia cuDeia subter erani ; quantum 



4*05^15 K^wTi(i laotijc iayoXiqf, voffaojiivij Ty Tpa'j[jLaTt. 
Mv7]^ovtueiY3[p67co(aicoTHvT(f)piovaoTV)p^(fi161 6ictjp- 
ye* icw^ ouT^ icavTa Ta ^ii^ dviJxovTa UTcixeiTo* ic6ff(ov 
icpaYfidiTcov twv Iv tij) p((|> xuXto{jiv(i>v(>icepav£9Tr^xev, ij 
Ttc oO$lv eTepov el (xiT^ to^ oupavta fiepifxv^fv efcuOev* xpa- 
Toufjtivr^ yip Ttj) 9(ofjtaTt Ta t^c aapxft^ xAeTBpa,TTi Oeco- 
p{f (>irepi6a(ve* $t6 xai t6v ^oNaxo^, t6v icaat (po6ep6v 
&icip}^ovTa, ujfficep efaoSov C<**^< >ta? tou xafid^Tou a^T^c 
ifiotC^v^ydira.^Httc vuv icpo^dnticotfiavrixfjc K*?'H" 
VTfjc, xoj|jtix(i>v iv6p(iHC(ijv icpaYfifltaiv uicoi:(icTei, (6) xal 
fxeTa TOffouTov (bpaiov TYiciVot6TTfjTOcauTf,c xaXXocYT^i- 
v>jc icpi^etoc T(f» xovtopT(J> * ffuvoj;ivet.'Hv(xaYap iauTTjv 
Si^ ffUYxaTaSaffiv icoXAwv elc ta l^cuOev ffxopicf^et, Bxt 
ToTc ^vSov iiciveuffei,irp6ctauTaic(S^p(jj6ev [c) SpafJtouffKt 



rebus omnibuB quflB volvoDtur eminebat ;qnod nulla 

nisi ccelestia cogitare coDSoeverml; quod etiam re« 

tentuB corpore, ipsa Jam oarnis olaiistra contempla- 

tione traneibat; quod mortem qooqoe, qoa pHno 

cunctie pcBDa 68t,videlicet ut ingressom vii0 ei la- 

boris 8ui prsroium amabat. At nono ex oceaaione 

curiB pastoralissaecolariom hominum DCgotiapaii- 

iur,et post tam pulchram quieiis ea» Bpeciem,iomni 

aetos paWere fmdaior.Gomqoe ae pro oondeaoeafio* 

ne multorum ad exteriora eparserit, etiam cum in- 

teriora appetit, ad hsc procui dubio minor redii. 

PerpeDdo itaque quid tolero, perpendo quod amisi. 

Dumque intueor iilod quod perdidi, flt hoc graviuB 

quod porto.Eoce eienim nuoc magoi maris fluotibua 



iXa)^(ffTij 6icoffTp^(pet.KaT:.vouTotYapouvT( uico^4p(o,xai B quatior,atqueiD uavi mentiBtempestaiiBvalidspra- 



t( d^ice6aX6fX7]v.'Ev 6'9(|> Sl atpopo» eU 6' diiccoXeffa^Y^^^eTat 
TouTO papuTepov Sicep paffTdi^d). 'iSou Y^p fieY^tftijc 6a- 
Xattijc xoTc xujjiafft 6ovoufiat,diXXa xai Iv Ttp icXo{(fi tou 
vo6c,ffcpo6poTaTijc avccYXTjc T(f> xXuSovt icpoffapaffoofiat* 
Kai iv 6'ff({> T^c icpb&Tr^c C^fc fLvr^ftoveu(i>, (Wiccp etctdt 
6'iciff(i> Touc dtpdaXfiouc iTze^i^^yxL^, 6e(i^p.evocT6v XifJtiva 
66ev l{fiX6ov,divaffTeva5;(i>.'OT.ep (Jiotxa^ IffTtv axfjtr|V papu- 
Tepov, ^Ttlv 6'9(|)ToTcdifJLeTpijToicxtS|iafftice(pupfji^oc (pe- 
pofLat,fx6Xtc Xotic6vT6v Xifx^vaaea9aff6at$\Sva{xai,6vicep 
xaT^Xticov* TotauTttt Y^p o\ ffufx^opaf tou vo6c 6icdip- 
^oufft, icpoiTov |xlv diicoXiffat t6 xaX6v, 6'icep xaTl^et, 
fxvrifxoveuetv 6e 6'icep diiccaXeffev* 6'Te 61 )xi{xo6ev diicoffT^, 
xatauTououicepaictoXeffevaY^^^^ liciXav6aveTat* Y^veTat 
6k 6'ic(i>c fxetiicetTtt fxi{ tc IicI fxvi{fxr^c 6ediffrjtai, 6'icep 



cellis illidor. Et com prioriB vit» recolo, quasi poat 
tergum ductis oculis viso littore sospiro. Quodque 
adhuc gravius est,dum imroeDsis fluctibus iurbatoa 
feror, vix jum portum videre valeo quem reliqui, 
quia et ita suut casus meDtis, ut prius quidem per- 
dat bonum quod teDet((;),8itameD se perdidisse me- 
roiDerit;cumqueloDgiu8rece88erit,etiam booi ipsiua 
quod perdideral obliviscatur ; fltque ut posi Deque 
per memoriam videai, quod prius per actiouem te* 
oebat. UDdo hoc agilur quod prmnisi, qaia com 
Davigamus ioogius, jam doc portum quietis quem 
reliquimus videmus.NoDCUDquam vero iu augmen-* 
tum mei doloris adJungitur,quod quorumdam vita 
qui prseseDS sapoulum tota meDte reliqueruDt, mihi 



icptSTEpovSiaicpdf^etocixpdiTet.^O^ev touto diXr^6lc 6icip- r ctd memoriam revocatur.Quorum dom culmeu aapi- 

ev, 066I t6v oio, quaoium ipse in inflmis Jaceam agnosco; quo- 



^et 6' icpoe6i(xifjv, 6'Tt -^vfxa fxi{xo6ev icXl[o[xev 
Xtfxiva Xotic6v T^c "fjffu^Cac, 6'vxaTeXticofxev,6e(i>poufxev. 
Aet oSv dlXij6(A>< elc icpoff^ijxr^v Touifxou ic^vouicpoffTt6e* 
Tat ^ ((a>^ Tojv xaTaXett|/avT(»>v t6v icap^vTa x^fffxov 6X^ 
t^ 6ta6i9et, xal etc ^<^oc dhpfeXtXTjc icoXtTeCac ivx6pa- 
fx6vT(uv, £v licl fxvi]p.r.c t6 6<}/oc tou ^Cou (plp(i>v, ic<Sffov 
Iy<<> Iv toTc xat(DtdiTOtc xeTfxat, iictYtvtuffxcu* l{ &v ol 
^XeTffTot T(f> kauTfav XT^ffr^ iv t^ "^j^^XV !•***? t^ijpijTT)- 



rum plurimi Ck>nditori suo in Beoretiori vitaplacue- 
runt, qui ne per humanoe acius a novitate mentie 
veterascereni, eos omnipoiens Deus bujos mundi 
^aboribus noluit occupari.Sed Jam qua prolata aunt, 
meliuB iDsiDuo, si ea qu« per iDqoisitioDem aore- 
spoDsioDem (k) dicta Buot, sola Domioom prraota- 
tiooe dieliDguo. 



aav- ^va fxrj 6t* div6p(i>ic(v(ov icpdi^c(i>v Ix tou vedi^ovTOc XoYivK*^^ icaXat(i>6(ii>9t, toutouc oSv 6 icovteSuvafxoc 6e6c 
taTc Tou x6a(xou toiStou «ppovrCatv ou ff-jvexcupr^ffev 6e9fxeu6^vat. *06ev Xotic6v Td^icpoeX6<!vTaicpo6ufX(tfC ixt:6ij|xi, 
tik Tf,c iptuTy^ffewc 5<ai diicoyp{ffe(i>c, xat t^c ttov 6vofxdiT(ov 6iaYV(0ffe(i>c. 

HETP. Ou icdivu iv ttI 'haXCqf tivoiv tt^v icoXiTefav Petr. Nod valdeinlialia aliquorum vitam virto- 

Suvdifxefft (d) StaXafxij^a^av $tf^(i>v' 1% tTv(x>v to(vuv t^ tibusrulsissecognovi^ex quorum igitur comparatio- 

fxt^i^aet {e) d(vdiicT][j hi-^^oti. KaXouc fxlv ouv div6p(A>icouc ne acceoderis igDoro. Et qoidem boDos viros in hao 

ev T^ Y^taiiT^i^ Y^Y^^^^^^ ^^^ dlict9Ta>, ^r^^eTa 61 xat D terra fuisse non dubito, signa tamen atqoo virtoteB 

Suvdifxetc icap* auToiv (/] ou$a(X(oc Y^Y^vivat uicoXafx- aut ab eis nequaquam facta existimo, aut ita snnt 

6fifv(i>. El Sl xal eXaX fx&^pt tou icap($vToc 9tY{i xaXuic- haclenus Bileotio suppressa, ut utromne sint facta 

tiSfxeva, fxfj &Y^oi{9(i>fxev, aicep YeYov<STa 6icip^ou9tv. nesciamus. 

rPHrOP. *£dcv fx($va, nhpe, Ta icepl Ta>v TeXeta>vxal Greoor. Si sola, Petre, referam, que de perfeciiB 

Sox(fx(i>vdivSpwvdivaYYe{X(i>,aicepiY<<>pL<^vocT6div6p(oicdi- probatisquc viris unus ego homoncio, vel bonis ao 
ptov, Stdi te xaXu>v xai ictaToyv iv6p(a>ic(i>v {xaprupouvTtov fidelibus f iris atiesiantibus, agnovi, vel per memei- 



(a) Reg. taXatic(op{a to(vuv ^ «^u^ij jxou auvi^etat, 
t^C eauTou da^oXCa, vu990fxevi) T(f>, etc. Colb., vu99o- 
fxivTj T(o icpdiYH^*^'- 

{b) Reg.xal fieTi t6 «bpaTov x4XXoc aOTTjc T^cdi^SiOTr^. 
toc Tw xovtopT(f> x^c Y^^^')^ icpdi{e(oc auvo(^ty eio. 

(c) Reg. et Goib., SetXttoaa. 

(a) Ita Mbs. com inVuIgatis legatur StoXafx^^dhrccov, 



quod minus reepondet Latino textui. 

(e) Ezcusi, dviirceTat, deflciente senBU. 

(/) Reg., i(Xrj6(oc YKvT^fff6at. 

(g) Fortasse iegenduro, sic iatneii ut se perdidiaef 
etc., ad quod valde alludit versio Gr«ca.In omnibne 
tamen Mss. habetur Jt tamen te. 

{h) Ita MsB.i ubi Editi habent, dicenda %mt. 



153 



DIALOGORUM LIBBR I. 



IM- 



ipsom didiei ; dM, ut opinor, anle qaam sermo, 
cessabit. 

Pktr. Vellem qaerenti mihi de ets aliqaa narra- 
res. Neqoe pro bac re iaterrompere expoeitionie 
sladiom grave videa^or, qoia non dispar eBdiflcatio 
oritur ex memorla virtotom. lo expositione quippe 
qnaliter inveoienda atqoe tenenda sit virtns, agno- 
scitnr ; in narratione vero signornm cognoscimus 
inventa ac retenla qoaliter deciaretur. Bt auntnon- 
nal1i»quo8 ad amorem patriaB coBlestie ploe exempla, 
qaam praBdicamenta 16S succendunt. Fit vero 
plerumque audientis animo duplex adjutorium in 
exemplie Patrum,quia si ad amorem ventura vita 
ex praoedentium comparatione accenditur,etiam si 
seease aliquidexietimat.dum meliora de aliis cogno- 
verity humiliatur (Eadem leg., hom. 38 ei 39 in 
Evang.). 

GRCGoa. Ba qoa mihi eunt virorom ? enerabilium 
narratione comperta, incunctanter narro sacra au- 
ctoritatis exemplo, cum mihi looe clarius con8tet(a} 
quiaMarcusetLucasEvangelium quod scripserunt, 
non viso, sed auditu didicerunt. Sed ut dubltationis 
occaaionem legentibos subtraham, per eingula qo» 
de8oribo,quibushac aoctoribns mibicomperta sint 
manifesto.floc vero scire te copioy quia in qoibus- 
dam seneum soiummodo,inquibuiBdamveroetverba 
cum sensu teneo ; quia si de personis omnibus ipsa 
epecialiter verba tenere voluissem» hac rusticano 
usu prolata stylus scribentis non apte sosciperet. 
Seniorumvalde venerabiliom didici relatione quod 
narro. 

GAPOT PRIMUIf. 
{b) De Honoraio abbaU monasterii Fundemis. 

(tf}Venantii quondam patricii in(<f)Samnii partibus 
vilia fuit, in qua colonos ejos filiom Honoratum no- 
mine habuit {Martyrolog., 16 Jan,), qui ab annis 
pneriiibus ad amorem coBJestis patria per abstinen- 
Uam exarsit.Cumque magna conversationepollerety 
seque jam ab otioso quoque sermone restringeret» 
multumque,ot prafatus sum,per abstinenliam car- 
nem domaret, die quadam parentes c^jue vicinis suis 
convivium fecerunt, in quo ad vescendum carnes 
parata aunt : quaa dum ille ad esum contingere pro 
abatinentiaamorerecusaretyCCEperonteumparentee 
ejua irriderei ac dicere : Gomede ; nunquid piscem 
inhismontibostiblallaturisumuiTIlla vero in loco 
pisces aodiri consueverant, non viderl. Sed com hls 
lermonibos Honoratos irrideretur,repente In convi- 
vio aqoaad minieteriomdefuit^etcumsitulaligneaf 
sicot illie moris estymandpium ad fontem perrexit. 

(a) fiadem exempla profert Theodoretos in prafat. 
Hiai. Relig. 

(b) Htiyoa meminitMartyroI. Rom., die 16 Jan. 

(c) Is ease videtur ooijus encomiom iegitur apud 
Caasiod., 1. n, epiet. 22). 

{d) Msi. pler., Samnim. Pratell.etGerm. hic habent 
5MifiMi, ei poatoa Samnii. 

(i) Reg^ |us(pd« 
(/) Msi.yOOfwvCou icatp(So( itXctovcu; ti 6icoo... ^ictp. 



A C|Aa6ov, xai 69« tC la\ixot Kf/w^y littXiC^ iac, iSiC 
olfjtat, BtY}Yotj(uvov 6 ^<Svoc. 

DETP. Au^Troi, icavdiY^'^^^P»^^^^^^BoOvx^c fioo, 
tva xtJc Tztpl a^xatv £p^^ $iy)Y^9C(oc, xai fA^ papcta 
vofX(96\i ^ atTT)tftc xou Stavotfovat xa x^c 6icoW<rCuic* 
ou Y^p [e) fUxpCa olxoSofi^ dlvaxlXXct Ix x^c )i.vi{fJii)C 
xdbv $uvdtfjiec«)v.'£v '^kp x^ StaO&act, xo, ictoc c6p(9xcxai 
xal xpaxctxat ^ SuvafjitCi StaYtvcuox&xat* iv ti x^ 
I{y)Y^^^ xoiv aTjficCcuv c6pcO£T9a xai xpaxY)OcTas Aafc* 
tcp6vcxat. Elal fOLp icXcToxot, oOc iv xqi ic^Ocp t^c [f) 
iicoupavCou paatXefac icXc(ova x^ 6icoSc(YfJiaxa fJtSXXoVy 
'iliccp 164 xak xY)p*JYfiaxa 5tCYc(pouai. r(vcxttt $klv^^ 
xou oxouovxoc '^'^Xi fiticX^ poiJOcta xk xtov icax&po»v 
6ico$c(YfAaxa* Sxt xa\ cic x6v ic^Oov t^c fJicAXo'SaY)c 
(toijc ix x5)c xS>v icpoXa6^vx(uv fjttfjii^accuc 0cpfji6tspo< 

H' yivcxaty xai Uev kaux^v c7va( tt vofji(^^, Iv 6'9C|> iccpl 
Itipuiv xpc(ttova {g) StaYv^, taicctvoutac. 

rPHrOP. Aiccp fjiot 6icipxouai^icapdk ivSpcov c6ac6u^ 
8iT)Yi)0lvta, Ixctva x^(S> Iv lfjicpavcatdtr||} StT^Yi^iact IxtU 
OTffJK, lcpac dipXT)Yi'>C t(p 6ico$c(YfAatt licofAlvoc, voOcbc 
fiot $uvat6v 6icip^Ct. Mipxoc ykp xa^ Aoux3C| ^fttp 
ouvcYpdi^^ovto c6aYY^Xta, o6^l t^ Olqc, iXkk t^ dbco^ 
fxefxaOiJxaatv. 'OfjKDC, 'Iva t^c iic(at(ac tT,v 6ic60cvtv Ix 
t(uv divaYtvu)ax6vtciiv {h) icapcicap(o,iccpi Ixiotou £»viccp 
Ypi^to, icapo^ t(v(i>v fjiot clat ^tT^Y^j^^^^' (pavcpoicoti{afi>« 
Touto Sl &XY)Ooic Yivttiaxctv oc pouXofjtat, 6tt Cv ttat 
t6v vouv fA^vov, h ti9t Sl xai (3iSfjiata auv ttp vot 
xpattb' Ixdtvctv Y^^p "^OcXov icpoocoictxtoc iicdlvtcuv a6ta>v 
tV clbpa(otY)ta tcov X^y^^ xpat^axt, tauta tf !Btci>t(f 
fjiou icpo6XTjO*vta 6 xd^Xafxoc tou Ypacpccoc 06 icpoatp^- 
pciiC 6iccSl^cto. Hapdt icpcaSutcov oCv ocp^^pa acfJLVOxdt- 

G x(«>v xV^v St^Y'!''^» ^* icpT^YOufjiat, fxcfJiiOTjxa. 

KE4»AA. A\ 
Dcpl 'Ovcopdlxou ^Y^^f*^^^'* fAOvf^c tijc lictXcYOfilvTjC 

4»ouvSi)C. 
Bkvavttou tou ti)vtxauta icatp(x(ou Iv totct^c £afi- 
v(xc X*^P*< jAlpcat x^P^ov 6ir5pX6v,lv cp YccopY^c a6tou 
ul6v ^a^^ct, 6v6fiatt 'Ovcopotov, ^tic lxviiic(ac a6xo3 
^Xtx(aCyCtc t6v ic^Oov tT)Co6pxv(ou(t)icatp(8ocBt'lYxpa- 
tc(acl5cxa60i).'Evt^ totaut^ ouv dkYv^ ivaotpoofi icpo- 
x6irccuv,laut6v Xotic6v xal diic6 dnca(pou X^Y^odkvlotcXXcv, 
ixava>C Ji, xaO^C icpocTicov, Jt* lYxpatc(ac tT,v odipxa 
l$ifxa(cv'60cvlv fxtqf ♦jfjip^ol toutouYovcTc toTc Yc(toaiv 
a6ta>v oufxicdffiov licotiSaavto, Iv cj> ctc ppcuatv {j) xpla 
icapctlOi)9av, dficcp aut6c cpaYcTv ij a(|;aoOat icOvtcXc&c 
iiccxpliccxo, 8ta xov x^c lYxpaxc(ac icdOov.^HpJavto oCv 

D oIyo^^i^c a6tou lfxica(5ctv a6ty xai Xf^^v ♦iY*' V^^ T*P 
lxO'Jvaotlvtoutoic(A)toTcSpcatvIxofxcvicapaOctvai,'Bv 

lxc(vc|> Sltcp t6icc|>,l)^0uc fi^v i(xouctO| o6SafxS>c ^c6pt(r- 

x^fxcvoc tOccupcTto. 'Ev 6'a(|> Ik to6totc toTc (ST^fJiaatv 6 

'Ovcopotoc lvcica((cto,tlBct>p c!c ti\v tou 9ufxicoa(ou 6icoup- 

Y(av icaplXXct^/c* xal (/) fxctd^ a(tXxc (uX^vT^CiXaOoiC a6- 

Reg. habet, 6iclp. Editi, cficcp. 

(g) Golb., ^ikx^ta. 

(k) Reg., Iicdlpci>. 

(t) Reg., BxaiXc(ac et paulo post, ^YvcCq^ xxi ivxot- 
po^ji. Id Goib. tantum legltur, otlv divaatpotp^ ; qaod 
Laiinum teztum melius representat. 

{i) Usa.f xpla. 

Ui) Reg.y toTc fxcpcaiv* 

(0 Reg., ai]tXac. Golb.y etxXoc. 



155 



SANCTI GREQORII MAGNI 



156 



f^Oi t6oc iffTtv, To divope&ico^ov tl^ tt^v ic7)ytjv dirijXOs. j^ Dumque hauriret aquam,(/) piscis silulam iatravit. 



Kai iv 59C|> ^vxXci t6 Ci$uipy Ix^^^ ^^< ^^< "^o icvxXTjjxa 
tl9^XOev/ri709Tp&<|/ac ol 6 t6 GScop xo)x{(a>v, Tcpo tcpoa- 
oiicov Toiv avaxsi{xtvu)v tov l^Ouv auv T(f> uSaTi i^i^eiv, 
((oTic Si* &'Xi2< T^< -Tjfjiipac eU ppcuaiv T({) 'Ova)pdT(|> auT- 
apx^oai i^$uviJOi). (a) 6at>{xaadvTu>v $1 tcdvTu>v, ixsXvoc 
l&Xoc 6tu>v yov&u>v l)Jitca(Y)Ji6c iicauosv.Kal ty^v tou 'Ovu>- 
poTOu iY^^pdTStav IJp(aTO a^SsaOai, ijvicsp xaTSY&Xu>v xh 

ICp^TSpOV oGtU>C OUV dlCO TOU dvOp(A»lCOU TOU 6sou TOU 

i|iiea(YfJLOu tt^v G6piv 6 t^Ov»; tou Spouc diciJXsKj/sv.IIpo- 
x^<|/avTO<$lauTou(^) ii.t^l9xai^ $uvd(uat, icapdTOu icpo- 
Xs^O&vToc auTOu xupCou IXsuQspiac Stu^s, xal tU ixsi- 
vov t6t6icovt6v 4»ouv$i)cXsY^fxevov [jiovaaTiJpiov (pxoS^- 
(Jiiiaev, iv 4> $taxo9(u)v Xoiiciv (xova^wv icaTiJp Y^lfovsv. 
*BxeT ov>v [c) ^ (u>iQ auTou iv aicaaiv 1 65 6icoSe(YfAaTa 



Reversumque mancipium ante ora diecumbeQtium 
piscem cum aqua fudit,qui ad totius diei victum po- 
tuissel HoQorato sufQoere.Mirati omQes,totaque illa 
parealum irrisio cessavil.Goepere Qamque iQ Hoao- 
rato veQerari abBtiQeQliam,quam aule deridebaQt ; 
sicque a Dei homine irrisioQis detersit opprobria 
pisci8(y)demoate.Qui oummagQis virlutibuscreace- 
rel, a priBdiclo domiuo suo iibertate douatus est, 
atque iQ eoloco {h) qai FuQdis dicilur,moQasterium 
coQStruxit, ia quo duceatorum ferme moQachorum 
Paterexstitit, ibiquevila illius circumqaaque 156 
ezempla eximis conversatioQis dedit. Nam quadam 
die ex eo moQle qai ejus moQasterio ia excelso pro- 
miaet iQgcQlis saxi moles erupta est, qua per de- 



Oau{jMi9{ac $taYu>Yt;< $i$u>xsv. *Ev (xtf ouv iiidfxf U tou ^ vexum moQtis lalas vcQienSy totius ruiQam cellae, 
auTou fipouc, iv 4> t6 (xovaoTi^^ptov auTou iv T(f> GtJ/st $td- omQiua)quefratrumiQteritam miQabatur.Quamcum 



xeiTat, X(Ooc icafXfUY^O^C diceTfxijOv^, 6'c Tt< 8td t^c au- 
TOu((f)xaTaYu>Y^< ix icXaY^ouTouopouc iXO(i^vicTu>vivTou 
{xovaaTY)piou xal icd;TU)v tu>v d$eX(pu>v itic(6Xeiav i^iceCXet* 
2lv 6 ^ioc ixetvoc i^^r^p avu>Oev ipx^fjievov SMt^dfjLevoc, 
9U^v{]| T^ f (tfv^ t6 tou XpiOTOu licixaXsadfxsvoc Svofxa, 
xal TT^v 8s(tdv X^V' ixTStva^, t6v tiSicov auT(p tou ti- 
|x{ou OTaupou iics07)xsv, xat icapa^p^fxa iv t({> tou Spouc 



veQicQtem desuper vir saactus vidisset, frequeuti 
voce Qomen Christi iQvocaas, extensa mox dexlera 
sigQum ei crucis opposuil, eamque in ipso devexi 
moQtis latere cadeQtem fixit, sicut religlosus vir 
Laurentius perhibet.El quia locus ei qoq fuerat quo 
lQbffirerepolaisset,aspicitur ita ut hucusque moutem 
cerQentibus, casura peudere videatur. 



xpif]|XV()> xaTspx^fxsvov soTijas, xaO(j>; 6 fficou$aXo< dvi^p Aaup^vTio^ Xi^ti. Tc&icou II fx9^ 6icdp^ovTOC ^v 4* icpo9- 

xoXXY)0^vai 6 XCOoc BuviJarjTai, fxs^pt tou icap6vTb< icapd icdat OstopslTat, icu>c dicooicaaOsU ^x tou 6pouc xp^- 

|xaTat, ov 6 aYio< t^ tou Xpiarou $uvdfxet EoTTjasv. 

UETP. HuvOdvofxat, Tffxts icdTsp, 6 tcspt«pavT)< outoc 
&vOpu>ico<, 6 iv oazipt^ 8i$daxaXoc fxa6i)Tu>v YeYOvtuc, 
t6 icp^Tspov Ea^e Bt^doxaXov ; 

rPHr.OuBafX(uc TOUTOv Y^YOvivat Ttv6< {xaOijTr^v dxij- n 
xoa* Tou ^\ irfioM icveufxaTo< t6 $u>pov v6fx(|> ou oTevou- 



Tat. *'Ofxu>c EOoc T^Sc 6pOT)C dvaoTpotp^c 6icdp^et, Iva 
icpotaraaOaC tic fXT^ ToXfxiJaio, 5c Tt< 6icoTd9otaOai o& 
(xefxdOi)xe,fX7; $'uicaxoY)vT0i< {>icoxeifxivotc lictTp^at,'^^ 
auT^c ix TU>v icpoT)YOUfxivu>v ixTeXiaat oux i*{'^u}Y.tyf , E6- 
pCoxovTat Si Tive^ ix tT|< tou icvstSfxaToc ^t$a}^f)c Ev8ov 
8t$a9x6fxevot, x£v E(u>Oev auToIc dvOpu>ic(V7]c SiSa^^c 
iictOTijfXTi oGx Gicdp^et, i^ tou EvSoOev ot^aoxdXoo 9o«p{a 
oux ixXeCicet.TouTO 8i 9u(x6aivet eU TeXefouc av$pac, u>v 
:^TT)C (u>^ciXeu6ep(a, (tf)ivTq[>6ico$e{Yf^^i'C(ovd96tvs9- 
Tipu>v xaTaiceaeTv ou $uvaTat,tva fxij t(C lauT6v 6fxoCu>c 
icveiSfxaToc dY^ou iceicXT)pu>|xsvov sTvat vofx(aac, fJtaQT^Ti^c 
dvOp(i&i:ou YtviaO^t 7rapaxpou9T)Tat,xat icXdvrjC ^t^doxa* 
Xoc Yivi)Tat.Noi3c Bs 6 Tou 6s{ouicsicXT)p(ufxivocicvsufxaToc 

i(X(pavi9TaTa i^st Ta aT)|xsia auTou, d Ttvd &191 Suvafxtc , -^ ^ ^ 

xal Taicetvofpoouvi), dicep idv dfxcpoTepa iv ivi XoY^afxtf^ ^ saucti Spiritus testimouiam feruot.Sic quippe etiam 
6XoxXT{pu>cauviX0coat9a(pu>CTi^vfxapTup{avTT)CToudY(ou JoaQQes Baptista magistrum habuisse noQ legitur, 
icvetSfxaToc icapoua(ac (pipouatv. OGtu>c ouv 'Icodvvr^c 6 aeque ipsaVeritas qun corporali praeseQtia aposto- 
BaicTtoTT^cStSdaxaXov fxi^ia^T)xivatdvaY(v(oaxsTat'ouSi loa docuit, eum corporaliter iuter discipulos aggre- 
YdpauTio4'AXi{Otia,6xuptoc^(xu>v*lT)9oucXpi9T6c,au>- gavit ; sed quem iQtriQsecas docebat, extrinsecus 



Petr. Putamus; hic tam egregius vir, ut post ma- 
gisterdiscipulorumfieret, priushabuit magistrum? 

GRfiaoR.Nequaquamhanc fuissecujusquam disci- 
paium audivi,sedlege noncoQStriQgitursaocti Spirl- 
tusdoQum.Usus quidem rect» couversatioQisest^at 
praeesse qoq audeat, qui subesae qoq didicerit ; aec 
obedieQtiam aabjectis imperet, quam prclatis qoq 
novit exhibere. Sed tameo suot QOQoulii qui itaper 
magisteriumSpiritusiQtriQsecasdoceQtur.atetsieis 
exteriushumaQimagiKterii discipliaa desit, magistri 
iQtimi ccQSura non desit. Quorum tamen libertas 
vite ab iafirmis in exemplum qoq est trabeada, ae 
dum se quisque similiter saucto Spiritu impietum 
prssumit, discipulus homiuis esse de8piciat,et ma- 
gister erroris fiat. Meus autem quas diviuo spiritu 
impletur,habet evideQtissime (t) sigoa sua; virtutes 
scilicet et humilitatem, qas si utraque perfecte iu 
uua meQle coQveQiuat, iiquet qaod de preseutia 



(a) Excussi, Oaufxd^vrec 8s icdvTec Ita restitui- 
mus ex Mss. et ex grammatic» legibus. 
{b) Reg., Iv Oau(xa9tv fxeY^OTOtc xal icapa tu>v icpo- 
►«ifi..-.-.w — X-.-. i^-..A-^' .^^^ gj^ ixeTvov... 

6icoSe(Y[&aTa Oau- 
, eou>x6v, pro 
ftiSu>xev. 

Id) Reg., xaTafidtfeuic, 
ie) Mss., ix Tu>v 6icoSetY(xdTU)v. 
I Plurima miracala ad commeQdaQdam ab9tiaeQ« 



tiamfactareferuQtar.SimilepeQelegeapadSulpiciam 
Severum, dialogo 3, de virtutibus saQCti MarliQi,c. 
i3, Ad primvm fadum reli permodico immanem esiH 
cem dinconus extraxit, Martioo, qui, etiam io feriif 
Pascbalibus, a caniibus abstiQebat, appoQeadam. 

(g) NoQQuili Bdiii, de fonle, 

{h) Gemet. et Pratel., gui Flundis. Faadi urbi 
est nunc epitcopalis in Latio. 

(OSiclegendamexMss. non, evideniissima signa 
$uaf at ferunt Editi. Qoam senteaiiam «d Mtrabont 



181 



DIAL060RUH UBBR 1. 



188 



qaasi in sua lib«rtata reliquerat. 8io Moysas in 
eremo («) edoctni mandatam ab angelo didieit 
{Exod.xuii), qaod perhominem non eognovit. Sed 
hse, at prodizimasy inflrmii veneranda sant, non 
imiianda. 



PxTB. Piaoet qaod dicis ; sed peto at mihi dieaa 
ai tantas hio Pater aliquem aui imitatorem diaci« 
palam reliqait. 

CAPUT II. 

De Libertino prmposilo ejusdem monoiierii (6). 

Gbioobius. Vir reverentisBimus Libertinus, qui 
tempore TotilaBregi8(c)Oothoram eJusdemFunden- 
vis monaeterii praBpositue fuit, in diseipulatu illius 
eonversatus atque erudilus est. De quo quamvis vir- 
tntes multas plurimorom narratio certa vuigaverit, 
prcdictus tamen Laurentius religiosus vir,quinnnc 
superest,167 et ei ipso in tempore familiarissimus 
fuit, multa mihi dicere deillo consuevit,ez quibus 
qua recolo, paoca narrabo. 

In eadero provinciaSamnii,quam supramemoraviy 
idem vir pro utililate monasterii carpebatiter.Dam- 
que Darida (d) Qothomm dux cum exercitu in ioco 
eodem venisiety Dei servns ez caballo in qoo sede- 
bat, ab hominibus ejus projeelus est. Qui jomenti 
perditi damnom libenterferens,etiamflageIlamqood 
tenebatydiripientibos obtulit,dicens : Tollite, ot ha- 
beatis qualiter hoc Jumentam minare possitis^quibus 
dictis protinus se in orationem dedit. Gursu autem 
rapidc praBdicti duois ezercilos pervenit ad fluvium, 
nomine Vulturnum,ibique equossuos cosperuntsin- 
gnliha8tistundere,etcalcaribuseruenlare;sedtamen 
equi verberibus o«si, calcaribus cruentati, fatigari 
poterant, moveri non poterant; sieque aquam flumi* 
nis tangere quasi mortale proeipitium pertimesce» 
K>ant. Gumque diu cadendo sessores singuli fatiga- 
rentar,unuseoram iotulit,quia ezculpa quamservo 
Dei in via fecerant, illa sui itineris dispendia tolera* 
bant. Qui statim reversi, post se Libertinum repe- 
riont in oratione prostratrum. Gui cum dicerent : 
Surge,tolIe caballom tuum ; ille respondit : Ite cum 
bono, ego caballo opus non habeo. Descendentes 
vero,invitom eum in cabellum de quo deposuerant, 

heterodozi, ut probent hominem certo debere ere- 
derenontantamseessejustum,verum etiam eleo- 
tom. Refelluntur autem a Tbeodoro Petreio Car- 
thusiano Gonfession. Greg., 1. ii, c. A, n. 7. 

ia) Aad., Lyr% Prat., edueius. Gemet., dudus. 

lb)kddiiQtmet.,quomodoprojedusdeCalHUlQfuerii. 

(n Abest Gotharum a tribus Garnot.,Qerm.,Norm. 
et pler. In Graca vers. non legitor. 

{d) Carnot.,Loogip.etprimn8Tbeod.,Go<A. Comes^ 
nt in Gr»c. Alter Theod. habet Goth. rex. 

(e) Mss., xatEXttictv. 

{f} lidem God., aaCaapdi uei. 

Ur) Hoc est, qui secundas partes in monasterio ob- 
tiaebat.Is aotem vocatur prsepositus, mazime in reg. 
S. P. Bened., e. 65. Qua tamen hic de Libertino 
narrantor,(Bconomam potius quam prxposltam vi- 
destar adambrare. FbrsiUn utroqoe ofnoio pr»po« 



J^ fAStix^ irapoueCf touc iitoffx^Xouc Md^a^, toutov ffui* 
(jiaTtxwc (itTa{u a^a>v aTvijOp^Vasv* Iv^oOtv tk (jiaXXov 
$iSdl9X(av C((a>6tv Iv iXtuBcp^ (e) xaTlXiictv* oGtcac 
M(i)U9iQC Iv T$ ^p^y^^ ^n^ drjfY&Xou 6$i2Yii)OttCf ivToXiiiv 
(U(xdl6Y)xtv ijvictp Bt' dvOpn^icou oux If^mn Taircci Sl, 
xa6(a>c itpot{ica(Uv, toTc diaOtv^jTtpov ^taxttfiivotc (/) 
9t6a9xk% tlal, xal o6 (xt(jii)T^a. 

IIETP. 'Apioxtt 6' Xif&tc' ilV aUi» 'iva (lot tfici^c, 
i3tv i TOtoOroc icor^p (xt^AVjTTjv lauToiS Ttva ix t&v 
(iaOi)T&v xaTiXiictv. 

KB4»AA. B-. 

Dtpl At6tpT(vou (g) StuTtpapCou Tijc a&T^c (iiov^c* 

rPBrOPIO£.'Avi|p Ttc tOAaCifftaTOc AiStpTtvoc 6v^ 

(xaTt, iv ToTc XP^votc TorfXa tou piJY^^f ^o^ aikou 

4»oUv8t9{vou (jLOvaaTi)p{ou StuTtpdiptoc 6ic^p^tVy iv t{ 

H icat^tiSott, xal (AaOv)9(qc tou ii^^io^i TOtSTOu dvBp^ dlvaa* 
TpacptU. ntpt oS icoXX&c Suvdi(jittc icoXXoiv ^ 8ti|Yi)9ic 
dt9(pxXb>C iviJYY^tXtv* (Ad^XtoTa $i 6 icpoXt^OiU tdXaw 
CioTaTOC divT)p AaupivTioc, ^c Ttc xat vuv KtpCtrctv^^c 
xal a&T(j[» ixt(v(|> [h) ica({(3Y)ata9Ttx(i>TaToc Y^^ovtVi 
icoXXi (Jioi ictpl a^Tou X^Yttv tfoaOtv, 6'Otv i{ &v (Jii(Ji- 
vi)(jLai ^XCya Ttvd( StijYiS^o^Jtat. 

'Ev T^ icpo(Avi)(xovtuOt(9^ Tijc £a(Jivtac X*^P^ ^ aOT^c 
tOXaC^OTaTOc ivrjp AtCtpTTvoc 8t& t^v tou (jLOva9Ti)p(ou 
^t{av iv 68^ i6^8t(tv. Aap$ac (t) y^uv 6 tmv rdrOttfV 
x6(jLi)c, (JLtTdcoTpoTOu tt^ 8ouX(|i Tou 6tou {j) 6icivTi)atv, 
xal ix TMv dvOp((>ic(i>v o^tou Tivtc, TouTOv ix TOU ficicou 
iv $ IxaOi^tTO xoTtd^avTtc, tov Ticitov dcptfXavTO* 6'c Ttc 
icpoOu(j.(i)c tV^v tou di(patpt6tvT0c licicou Ci)(A(av 6ictviY* 
xac,xal t6 {k) (pXaYiXXtov6'ictpixpdTit,Tot>Tot< Bi$ta>xtVy 
tlic(6v* Ad6tTt, tva tx^'^* ^^^ '^^ XT^voc touto iXiaai. 

C TotST(i>v 8i pT^6ivTa>v tuOioic iauT^v elc tu^^v 8iB(a>yt. 
Ap<^(jU|>8lTaxuTdiT(|> Tou icpoXt^OivTOc fipxovTOc 6 Tcpa- 
Toc Tov icoTa(x6v xaTiXaSt t6v XtY<S(Atvov RotSXToupvov 
(I) "^p^avTO o3v txaoTo^ t6v iauTOu Iicicov t^ tiJc ^0(ji- 
(paCac (m)ilaT^T<SicTttv,xal TaTcitTtpvt9Ti]patcicX7{TTttv, 
*Eicl icXt((«> 8i ollmcot TuicT6(jiivot xal icXi)TT6(jitvotx6irov 
(aIv 6ici(Uvov, xivi)0^vat 8t oux ^8uvavT0* oSTt» y^P Tqf» 
88aTt Tou iroTa(jiou icpootYY^^^ i(po6ouvTo, xaOdhctp 
xpi) (JLV(p Oavaff^^Kf^.^Ort 8i iizl noXu touc ticicouc i(JiaTc(« 
Ytorav, xal i(i)T6vTjatv ixaaroc, tTc i( aCfT&v tTict* At& 
t6 icTaTa(ji0^, 8ictp iv Tii 68^ tlc t6v 8ouXov tou Otou 
icticoii{xa(jitv, TatjTac tq^c itpoa6oXaic ti)C 68uvi)c 6ico(pi- 
po(Uv. OlTtvtc irapauT^ t ic Toi 6ic(a(«> (n)6ico9Tpi<|McvTtc, 
t6p(axouat AtCtpTTvov iv t^ tu^^ xt((xtvov, 4^ivt tTicov* 

D siti et cellerariiseuoBOonomi fungebaturLibertinus. 
In concilio C!onstantinop., sub Mena, aot. 1, legitur, 
4»Aa6iavoc icptofiuTtpoc xxt fleuiepdipioc. Et iufra, Ava« 
rcdlatoc icotootiTtpoc xal 8tuTtpdiptoc. Noo repugnat 
boo nomine designari etiam cBConomum et cellera- 
rium, (lui secundus ab abbate dici potest \ quia 
quemadmodum abbali 8piriiualia,itacellerariotem- 

Soraliacreditasuot. Hino in reg. S. P. Bened., cap. 
1 : Cellerarius... omni eongregaiioni sU sieui paler. 
(h) Golb. icappi)at(i&TaTOc. R^. itapaicXi{atoc* 
(t) Golb. oCv. 

ij) Vulgati 6icavTi{9ac, contradicentibus mss. et 
repugnante senso. 
Ik) Mss. (ppaviXXtov. 
U) lidem, ^p^aTO. 

m) Mss. iftoTf TuicTttv xal TaTc irttpvtni2«tv nAifttitv • 
\n) Reg. crpaf ivTiC' . i 



180 



SANGTI GRKGORII MAGNI 



160 



'Avdb9t«,Xaftt^vtRxov9ov.*E»ftivoc$idictxp(6i],XiY«i>v' A levaverunt, et protinus abscesseruDt. Quorum equi 
'AiciXBm (UTs xaXou, ly^ XP^^^^ '^^^ 'iiticoo oux Ijiw' tanto cursu illud quod prius non poterant transire 
KatfX06vTK ^ |A&xd p(a;,aux6v cl< tovIichov 6'Oev xai* flumen,tran8ierunt,ac8i illefluruinisalveusaquanDmi- 
iS^yoYov ixoiSf !xav, xal 7iapfiuOu< dvEXc^pr^aav. "Uvxtvuiv nimehaberet.SicquefactumestutcumservoDei unus 
onicicoiT09ouT(|> 8p6(ji(|> lxcIvovT6vicoxs|ji6v,6'viccpicp6- caballuB8UUsredditur,omne8asinguIi8reciperentur. 
Ttpov ircpdaai oOx i^$uvavTO, icap^XOov, (Lc Sxi uScop icavTeXu); oux elx&v. (a) Outco to(vuv •^ifo^^v^^ !va tou 
fiouXou Tou 6eou 6 ticico^ d«o$oOct<> icdvTCc Xotic6v dx^iccac icepdvoiaiv. 

T^auT()>To(vuvxatp(j>ivToi<Tii<Ka(jLicav(ac|Jiipeaiv, Eodem quoque tempore in Campanie partibus 
6BouxtXTvo<(JicTd4»pdYXta>vT|[X0c.4>i!(jii)o^ve(fjX0ev,6'Ti Buccellinus (/) cum Francis venlt. De monasterio 



Iv T(f> (iova9TV)p((|> Tou TcpoXc^O^vToc oouXou Tou 6cou 
'Ov(i>pdTou icoXXd^if{(jUETa dic^xctvTat.ElacX06vTe<$l2v 
T(f> c6xTV)p((f> ot 4>pdYX0t, ^p^avTo (Jiexd icXc(axou Ou(jiou 
xdv AiScpxtvov licti^T^TcTv, xat ^ 6v<S(jiaT0C AtficpTlvov 
xpd(ctv*ixcTvoc Sl iv t^ cu^^ £xctT0 ^icX(u(JL&vo<.6au(jLa- 
9x6v ^ouv icpaY(jia ouvi6i}* ^ijtouvxcc ^dp auT^v, xal 



vero prsfati famuliDei rumor exierat,quod pecunias 
muItasbaberet.IngressioratoriumFrancifCoeperunt 
ssvientes Libertinam qu8erere,LiberlinumcIamare, 
ubi in oratione ille prostratus jacebat. Mira valde 
res : quaerentes, saBvientesque Franci, ingredientes 
io ipso impingebant, et ipsum videre non poterant ; 



{b) Ou(iO(jLaxouvTcc ol ^^pdyxoi cloepx^^iicvot (jilv iv xi^ B sicque sua ecBcitale frustrati, a monasterio sunt 

86icTi)p(i|>, clc a^T^v (c) icpoacxoicTov, Occup^oat Sl auT6v vacui regressi. 

o^x i^^uvavTO* oGt(i>c ouv t^ lauToiv TU(pX(&)aet (jMtoTtYCuO&vTcc, ix tou (jLOvaaTY)p(ou (d) ad6oupoi ^fjXOov. 



'Ev £XX(pTo(vuv xatpi^, StdicpoY^JiaTOu (iovaaTi)p(ou 
xaxd xiXcuoiv xou IjYOUf^vou tou xsTd StaSoxiiv 'Ovto- 
pdtou Tou SiSaoxdXou a^Tou icpoxtipiaOivToc Iv 'Pa6£v- 
v^ dmJpxcxo.Aid hl t6vic(S0ov, 6vc7xcicp6c x6v Iv d^^otc 
2xtTvov'Ov(i)paxov,6'icou SiJ icoxc 6 At6cpxTvocdici{pxtxo, 
x6(tf) xaX^Ytov auxou ivx({i lauxou x6Xic(|> paoxd^ctv ciu)- 
Oty.'Aiccpxo(Jiivou 8c auxou cv'Pa6ivv^,(A>c tfpr^xat, ouv- 
i6i) Y^vaTxd Tiva TcXcuTiJoavTOc tou ulou auT^; t6 aw- 
|jui a^TOu paorcd^ctv, i) Ttc toutov Ocaaa^Jiivr^, xal 6cou 
SouXov aOT6v tivat iciaTcuaaaa,T(|>ic<SO(|> TouTcXcuTijoav- 
xoc auxijc ulou^XcYO(jLivY), t6v1icicov a^TouixTou (/) yioL^ 
Xivap(ou ixpdTi)(rc, xat (jieO' Spxou l^ i) (Ji7j$a(jiu>c auT6v 



Alio quoque tempore pro causa monasterii,abbatis 
jussQ, qui Hooorato ejus magistro 8ucces8erat,Ra« 
vennam pergebat. Pro amorevero ejusdem venera- 
bilis Honorati, quocunqueLibertinus ibat,ejus sem- 
per (k) caligulam in sinu portare consueverat.Itaque 
dum pergeret, aceidit ut quaedam mulier exstincti 
fllii corpusculnm ferret.Quaedumservum Dei fuisset 
intuitai amore filii succensa, Jumentum ejus perfre- 
namtenuityatquecumjuramentodixit:Nullalenus 
.recedes, nisi fllium meum suscitaveris.Alille inusi- 
tatnm habeoB tale miraculum, expavit petitionis 
illius juramentum: declinare160 mulierem voluit, 



iaoat 6icoy(i>pii9at, cl (11^ x6v ul6v aux^c dvaorxijoct. C 8ednequaquamprevaIen8,animob(Bsit.ConBiderare 



'ExcTvoc II iccTpav (jli^ ^x^v xoiouxou OatS(jLaxoc,^c7XY) 
iic) x^ Spx(|> 169 x^c alxi{ac(a>c aux^c* oOev lxxX(vat Ix 
x^CY^^t>^<40Arj9tVy dXX'o6Sa(Xta>c4Suvii0i), {g) ixoX- 
Xi{0l) Y^P ^^X^xa>c iid x^c au(jLica6tiac. Kaxavoijoai ouv 
loxiv, 61C0T0V xal ic^oov Sv$oOcv cT^cv ^Y^^va. IJ6Xc(Jioc 
Y^p, (i>c oT)xat, cruvijicxcxo xijc xaiccivotppoouvT^C tfjC au- 
xou icoXtxc(ac icp6c xi)vx^c (JLi)xp6c tuaicXaYXv(av.^d6oc 
St xal ic^voc (k) Tcapcdcovxo* (p66oc, Bid x6 dffuvTjOac xou 
xotouxou Oau(jiaxoc* ic(5voc, *iva (itj xtI icXv)xxo(jiiv^ H^Ti^^P' 
mi(jiicaOi{a^. IIp6c ^l (jlcy^oxijv xou 6cou S6{ac lv(xT^atv 
4 cdaicXaYX^^* Ouxofv hl xouxo 6 XoYia(x6c xaxto^uaat 
tw«x6c ^Y^Y^^^^ ^^ K^ ^i au(xicaOe(^ ^^^iPX^^ ^xxi)(x£- 
voc* KattXOMv oSv ix xou ticicou,xat xA(vac Y^^i *U ^ov 



libet quale quaotumque in ejus pectore certamen 
fuerit.Ibiquippepugnabatinter se bumilitasconver- 
8ationi8,ac pietas matris : timor ne inusitata praesu- 
meret, dolor ne orbats mulieri non 8ubveniret.8ed 
ad majorem Dei gloriam vioit (/) pietas illud pectus 
viAuti8,quod ideo fuit vaiidum,quia devictum ; vir- 
tutis enim pectus non esset^si boc pietas non vicis- 
sel.Itaque (leacendit, genua flexit, ad ccelum manua 
tetendit,caligulam de sinu protuIii,el8uper exstincti 
pueri pectua posuit.Quo orante,anima pueri ad cor« 
puB rediit : quem manu comprehendit,ac flenti ma- 
tri viventem reddidit, atque iter quod coeperat {m) 



(0 ^?i)*' kStvtYX(uv. 



peregit. 

o6pav6v xdc X^i^P»^ l^ixttvtv, {%) xal iJtv^Yxac U xou x^Xicou aOxou, H iict^iptxo xaX^Yiov, iicdvca xou axiiOouc 
xou xtOvcMxoc icai8(ou f6i]xcv. Ei^^o^JLfcvou auxou, ^ ^^X^ '^^^ icat8(ou iv xy ff(i)(xaxi 6ic£jxpci]^6, xai irapaxP^f^* 
dvirc^- xpaxijaac 81 adxou x^c X*'P^< "^S xXatouo^H (jLijxp( ta»vxa dicoW8(i>xt, xal o()X(i>c xriv 6S6v aixou f^v ijpja- 
te litopcuOi). 

(o) If88., xouxo xotvov fi^wty W x4» JouX(|>.,. iico- D Colb.. «apcdcovxo o(56oc aOxo(JioXfi(jat, etc. 

j^) Reg., CuYO(jiaxouvxtc. 
[c) Mss., iipoixoitxov. 

R«P», ftnpoxxot. Vocem drd6oupoc BepiMime 
iisorp«Tit intarpret, ut Tacuum aignificaret. Vide 
infra, c. 7, et oonauie Glnsaar. uracum Gangii, 
nbi vocem bancderivari censet Bisaburra seu arena, 
qua sola ai navea onerentur, vacu« dicuntur. 

{e) Reg., xaXiJYtov. Infra tamen habet xs^uy^^^* 
Golb., xoXXiSYtov. 
Mss., YaXtvou. 

Reg., tooX^. Fortisie, txwXuOi). 
Reg.y icapijircovxo (p^^ocjav&TO^MX^^tai t(d xft^etc. 



Tbeudeberti regis Francorum dux,de quo lege 
Griec. Tur. I. m Hiat. Franc. , c. 32. 

{£) Gemet., Aud. et Prat., Calliculam, Lyr,, galli^ 
£u/am. Galigffi numerantur inter caiceamenta aut ve- 
stimenta monacborum initio reg.sancti Pacbomii et 
in prologo, nec non in reg. S. P. Benedicti, cap. 55. 
Lege Hieronymum in pref. ad reg. aancti Pachomii : 
NiKil habent in cellulis (Tabennenses) prxter psia- 

Ihium baltheolum lineum^ et caligat et baculum. 

PrimuB Theod. habet ca/t^am, secundus ligiulam. 

U) Bigot.ypietas matris, 

(1»} Lyr.» Big., Prat., pergil. 



101 



DIALOGORDM LIBBR L 



in 



Petb. Qaidnam hoo esso dicimas? firtQtem tanti A nETP. T{ ouv cTvsi xouxo XifOfiev ; xou '(hm^o\» 



miraeali Honorali egit meritam» an petitio Liber- 

tini ? 

Greoor. In oatensione tam admirabilis signi eam 
fide feminffi Tirtas convenil atrornmqae; atqaeideo 
Liberlinum existimo iata potaiese, qaia plaa didice- 
rat de magistri, qaam de aua Yirtuleconfidere.GaJua 
enim caligulam in pectore ezatincti corpuscuU po- 
Buity ejus nimirum animam obtinere quod petebat 
estimavit.NamEli8flB08 quoque magistri palliam fe- 
rcns.atquead Jordanem veniensi percussit 8eme],et 
aquas minime divisit.Sed cum repente diceret : Ubi 
est Deus Elix etiam nunc {jy Regxiv)J percussit flu- 
Tiummagi8tripailio,ao iterinteraqaas fecit.Perpen- 
di8,Petre,quantum in exhibendis virtutibus humili- 



il &yi6Tr^^ t:?,v 8uv3p.iv too tovoiitou SxufAfltxoc iceiroCi)* 
X8V, fj ToO At6epx(vou f, aXxr^vi^ ; 

rPHr. *EvTTi iict$ei^e( touToiouTou (d) 6xu(jui9X0u 
9i)fJie{ou {xexa xfjc icfvxecDc ttjc y^^a^^^^C ^ ^uvafiiCT&v 
ijA^ox^pcDV 9uvr,X6ft* xal Sta touto 6icoXafA6dvti>. 
Ai6e5Ttvov TauTa 8'jvaaOai, 6'Tt icoXX^ fA^XXov t^ tou 
StSaoxaXou Suvafjiei, 'ijicep t^I lauTOu ict7coi64vai iict^» 
Teuaev. Outivo< yap to xiX^yiov iv t^ 9TYj6et tou 
TeOvecoxoc l6^xev, auxou $Y}Xa8i\ tyjv «J^u^t^v 6icaxoucr« 
^T^vat, oicep TJiTi5<iaT0 uic^XafjiSavev 'Eicelxal 'EXiffaatoc 
Tou 8i8affxaXou ttjv (jLr|X(uTi)v ^aaxa^cov, xai elc xiv 
'lopSovijv iXOoiv, iicaxajev SicaJ» xal o08afAu»c xi Wara 
$tT)pi6i)* (i>c Sl icapeu6u eTice, Uou Iotiv 6 6e6c 'HXtou ; 
xal niXtv Tov ^0Tafi6v t^ tou StSooxdlXou firjXtiTf 



tas valet? Tanc exhibere magistri virtutem potuil, g iicdTa^ev, 686v divafji4aov xaiv 6S^t(uv iceico{i)xc Ksxa- 



quando roagistri nomen ad memoriam reduzit.Qaia 
eniffi ad humilitatem aub magislro rediit,quod ma- 
giater fecerat et ipse fecit. 



PffTB. Libet qnod dicia; sed, queso te, estne ali- 
qaid aliud quod adhac de ipso ad nostram adiflca- 
tionem narres? 

Geegor. Bst plane, sed si sit qoi velit imltari (a). 
Ego enim virtutem patientia signis et miraculie 
majorem credo.Qaadam namque die is qui post ve- 
Derabilie Honorati exitum monaeterii regimen tene- 
bat, contra eumdem venerabilem Liberlinum gravi 
iracondia exar8it,ita ut (6) eam manibua caderet.Et 



voeTc, nkpe, ic^ffov ^ Taicetvo(ppo9uvi] Iv xatc y^^F^* 
vaic Suvajieatv lo^utt ; T^e yAp icot^aat ti^v wtjv tou 
SiSaoxaXou dtSvafjiiv i^Suvij^^» ots tou St^avxiXou xb 
Svofxa eU Hivi5fxr,v iSyaYe, xal 6'Tf Tfi Taicecvb^poouv^ 
licl Tov ^t^aoxaXov div6t>icl9Tpet|/e, x6it xat aM^ 
iceicoCTjxfv Bntp xal 6 BtSaoxaXoc 

IIETP. *Apiaxet 6' Xl^tc* &XX* cdzw, xCfAts icdbtp, 
EaTtv &XXo Tt icepl auTOu, 6'icepe'c-?)fJitTipavolxo$OfAJ^v 
6<p6{X^C $tT)Yi{ffaa6at. 

rPHr. 'EotIv 8vtcoc, liv J6 OsXcov fitfnjaao^ai.^BYw 
^ap Ti?iv SuvafAtv Tijc 6icofAovfic fAe{(ovaTS>v ^oufjiaTcov 
xat TC0vaT)fjit((i>v elvai ictaxt6ci>: *Ev [li^ oSv(«)^fx4pf ixtt* 
voc, 6 fUTOE Ti?jv Tou euXaSeoriTou 'Ovtopd^TOU TeXefcua tv 
Tr,v T^c fAovfjc icoifJLavTtxTjv i^YtfiOvCav xarexcdv, xaT& 
Tou 6eo(ptXouc At6epT(vou ^apuTOTCfi 6ufic{»l(i{^6T)id»9Tt 



qaia virgam quaeum ferire posset, minime invenit, C gtc a^Tov Tac Ioutou x^^P^c lict6aXeTv. Kat fx^ t6pu)v 

pa65ov, 8t* fjc a^TOv fjLaortYcsxrat SuviJar^Tat, xpOTiJaac 
t6 6iroir48tov, ttjv xecpaXV^v auTou xai to (/) icp^acuicov 
£Tut|/c,xai oXov fieXxvov xalicecpuarifjiivov iceicoiT)xt.£^* 
8pa)C ouv fxaaTtYco6eic iv t^ xXCv^ t^ ISff diiceX6wv i^Ti» 
ya(ev/Hv SlicpaYfAacoptafJiivov Std(Ti^vTOUfjiova9Ti)p(ou 
(ppovT(8a, xat ttI k(Tici|fJi^p7,icXT)pcu6&VT(iivTayv kci>6iVtt»v 
Gfjivctfv^AtSepTtvoc etc tV^v tou -fjYOUfjivouxX^vTjvdic^Xde, 
xat iitxk icdaT}C Taicetvocppoo^jvriC t^xif^v ijiTijaaTO. Ft- 
vcuoxcuv ^l 6 ^YorSfjievoc ic&c ix icavTcov irifJiStTO xal i^y*- 
icSxo 6 At6epxTvoc, iv^fjLtotv 6'Tt 8taTT}v G6ptv flv «^t^ 
lTci]YaYtv,6icoxc»pr|9ai ix tou fA0va9TT)p(Qu^6tXtv, d^tv 
xaii^ptuxrioev auT6v,X&YCtfv*IJou ^o^Xtt iictXStcv ; ^Ttvi 
&icoxpt6e(c, tlict* Tou fiOvaoTTjp^ou icpaYfJia cbptafjiivov 
Itz\, icdcTtp, ^ictp a^uv^Tcoc Cx^ ^^^ iaoat* t^ ^kp 



comprehenao scabeilo suppedaneo, ei caput ao fa- 

ciem tutudit, totumqae illiua vultum tumentem ao 

lividum reddidit : qui vebementer ce8U8,ad stratum 

proprium tacitue recesait. Die vero altera erat pro 

ntilitatemonasterii (c)caa8a constituta.Kzpleliaigi- 

tnr bymnis matatinaHbus,Libertinu8 ad lectum ab- 

batisvenit.orationemaibibumiliterpetiit.Soiensve- 

ro ille quantum a cunctis honoraretur, quantumque 

di]igeretar,pro injuria quam ei inge88erat,recedere 

eum a monaslerio velle putabat, atque requisivit, 

dicens : Ubi vis ire? Gui ille respondit : Monasterii 

causaconstituta estyPater, quam declinarenequeo, 

quia heaterno die me hodie itarum promiai, illuo ire 

disposoi. Tuno ille a fundo cordia conaiderana aspe- 



ritalemet duritiam 8aam,bomilitateroac manauetu- D X6^^ tf^^P? e^pcaaaijfjitpov ixtiot t6pt6^vat, T^t ixti- 



diaem Libertini, ez lecto 161 proailiit, pedea Li- 
bertini tenuit, se pecaeae, seque reum esse teatatus 
eit,quitanto talique virotam crudelem ftfcere contu- 
meliam prttsumpsisaet. Atcontra Libertinus aeae in 
terram pro8temens,q]a8qae pedibus provolutu8,8UflB 
calp0»non iliius aavitin fuiflae referebat quod per- 
talcrat. Sicque actam est ad magnam manaoetadi- 
nem perdnceretur Pater» et humilltas discipuli ma- 

(a) Id Andoeno et Lyr. additur, ignaro, 

(b) Theod., Gemet., ac al. Norm., in eum ftiam- 
bus txeeJsrei^ vei exceuerit, 

{e) In Aod. el Lyr., eausa eonstituta eziturus. 
\d) Reg., 6au(iaToc xal 9i)(ju{ou. Golb.. hio mutiias 



voc Ix pa6ouc xap$(ac oTtvd^aCf xai xaTavoiJoa^ tt)v 
louTou $u9xoXci>xaTr^v oxAi^p^TTjTa, ti^^ ^ Toictivo^po- 
9uvt)v xai icp^^TrjTa tou At6tpx(vou, ix Tfjc xX(vt)C db#a« 
orac xouc ic6$aca6xou16SI txpiTT)ot, xaI4cut6v ^fMtp- 
xrjxevai, xat xaxdbcptxov tTvat cofioX^Yi)^*» ^ totouTC|» 
xat Tr|XtxouTC}> Mp\ TotadTijv c6|Aii>TiTi)v pioovov liu« 
v^Yxa i(^)lirtT6X fJiT)9t.TouvavTlov SlAi6ept tvoc laur^v tlc 
TTJv Y^v 6ico9Tpci»9ac, xat totc ixtCyei» icoel icfMoxuXtv 



est 



i; 



(e) Reg., oSv twi -f||ttpMv ixttvoc. 
(/) Reg.^ icp^ociiicov iv «At^ Stu<)fev. 
{g) Reg., 40iXi)etv. Golb. n^to|A«SX«)«^^« 



163 



SANCn GREdORII MAGNI 



164 



Soufitvoc, Tou ISCoo i(ta(9(Aatoc, xai oG x^c ixtCvou 
dffOfiveiaic YCYOvivoti HXvft^tjBmp Oici(xtivt.ToiiTOu 81 y** 
Yov(5toc, iv |jLeY(TC^ itp^6xr^x\. lica{VT\X6tv i iraxfip, xal i^ 
Txict{v(tf9ic Tou fAaOT)TOu 6$i)Yoc Y^Y^^^^^^ 8i$acrxdtXou. 
*Oet ouv $isk T7;v tou fAOva9TV)p(ou ^povTiSa tic ti (bpiv- 
{jivov icpaYfia aicfiX6t, icoXXot ovSptc tuYtvttc Tt xzl 
YV(&>pi{Jiot, otTtvtcauTOv (i.tY^Xuic It((jwi>v, icavu 6au{jidi- 
«ovTtc, dixpi6b>c iict^^iJTOUv ic^6tv otuTCf» TouTo auvi6i), 
9ti o8to>c ict<pu9i)(x4vov xal (a) (xtXav6v tl^t t6 icp69u>- 
1C0V. UpocoGc diictxp(6^* X6lc ^poc ioictpav twv dfcfiap- 

TICOV (AOU ICOtOUVTCOV, ttc t6 &1C01C0$t0V TOU 9Xa(JLVtOU 
laUTtip TT^V Tt(JLT^V (iX7j6t{aC «puXdTTUIV, OUTt TOU icttTpoc 

6iciict9tv. 

DETP. rvcuvat -f{6tXov, 6toT({Jii]Tt icdlTtp, lov 6 t6Xa« 
SioraToc outoc divi^p AtCtpTTvoc, ittpt ou ToaauTa oi)* 
(uTa xal 6au(Adlaia $ti)Yi{a(i), Iv t^ lauTOu ajvo$(qc (Jit- 
|jLi)Tdkc a^TOu [b) Iv TaTc 8uvdl(Atat xor^Xiictv. 

KE*AA. r. 
fltpi (c) (jLOva^ou xi)iroupou t^c auT^c (aov^c. 
rPHrOPIOZ. 'Hv Ttc (d) 2v T(f» a6T(f» (iovaaTi)p((|> 

^Xt^ 6v6(JUtTt, 6 llCtXtY^(AlvOC KtXUf(i>C» TOUTioTt 

xupT6c, ^v xolX auT6c xaXoic iictoTaaai, 6'c tic xat 8tu- 
TtpdEptoc T^c auT^c (^ovfjc Y^Y^vtv. Outoc icoXXdk (aoi 
6au(jta9Td^ ictpl twv auT(i6i d$tX(p(tfv $ii)Yi{9aT0. *£( (tfv 
Tot (Jttv icapa9i(tfic(tf, $tdk t6 tlc iTtpd (Jit oiceuStiv, icXfjv 
Iv6c i^ aifxSii^j 6'ictp ou6a(ji(tfc icaptX6tTv 6uva(jiat. 

Movax^C tic ht T(f» auT(fi (AOvaaTi)p{(|> 6ic1Jpxt 6au(jLa- 
ottJc ptaYCtfY^C) 6'c Ttc Tf^v tou xiJicou ^ povTtSa fjv ict- 
icioTtufAivoc. KXiiCTi)C SiTtc 6tdkT0u (ppaY(Jtou tlvtp^d- 
(itvoc xpu(p^ Tdlt Xdb^ava iXdb(x6avtv.*ExtTvoc ouv icXttOTX 
f uTtuctfv, xal 6X(Ya tuptoxctfv, &XXa i!k toTc icovi xaTa- 
icticaTi) (Aiva,xal iTtpa xtxo(ji(jiva 6t(tf pu» v,6Xou t6v xi)icov 
Yuptuaac, tupt tf^v ttaofiov $i* f[c 6 xXiicTi)C Iv t^> xiJic(|> 
tt«tp^tf6at ^fctf^t. ruptu(tfv $1 t6v y^icov, tuptv 6(piv, 
4>TtvtxtXtuaac,tTict.'AxoXo<>6ti (jioi.*EX6(tfv ouvivTfi tlv- 
66(|> 6(* f[c 6 xX4icTi)C tloiJp^tTo, XiY^i T(f> $(pti. 'fiv T(jj> 

dv^fiaTt *Il)90U XptOTOU XtXtUCd 90t Iva tf^V t?9o6ov TttU* 

Ti)v (puXd^i)c,xal Tov xXiiCTi)v Iv6dlit tlatX^tTv (ai) Ido^c*^ 
E66i(tfc o\^v 6 S^tc, SXov lauT6v dkicX(&9ac IxXtivt {e) ti^v 
666v, 6 61 (A0va^6c Iv t^> lauTou xtXX((|> OicloTpt^/tv. 
'HvCxa 64 icavTtc Iv T(j> (jtiai)(jL6ptv(p xxipcp dvticauovTo,6 
xXiicTi)c,xaTdiT6 t6oc,lA6u>v t(CT6v(ppaY(iL6vdiv^X6tv,xal 
&e t6v ic66a aurou tlc t6v x^icov xaTi(Y^v,&(pvu> 6ta- 
9i(Atvoc t6v S(piv f)icXu>(Aivov xai T7)v 6$6v xXtCaavTa, 
Ytv6(uvoc {vTpofAOc tlc Tcc 6icC9u> Sictotv* 6 6licouca6- 
Tou ix Tou 6ico6iJfAaToc Iv ToTc Tou (ppaYfAOu (uXotcixpa- 
t46i), xal t(tf c o6 6 XT)icoup6c ^X6t, xaTaxi^oXa (f) ixpt- 
)aSto. Tou o3v xi)icoupou iX66vTOCtXai t6v xXiicTi)vivT(j> 
(ppaY(Aep xptfAdEfAtvov t6p(axovToc, T(f> (aIv S(pti tTictv* 

(a) Golb., fAtXav6utvov. 

ib) R^M iv ToTc kaTSuaaiv. 

\e) Gofo., Ttv6c fAovdf^ovToc. 

fa) Edit), iv Tcj> a^TOu. 

le) Golb., Ti^v tfvoSov. 

7) Reg.. ixptfACTo, 6 o5v xi)icoOp6c iX6(i>v xat t6v 

KXt1CT7)V t^pcbv iv TCp (pOOYjA^ XOtfJtafAtVOV, TU> fAtV 6^tl 

tlictv* t6^apiaT$ xto 6t$ ori iicXiJpu)9«c 6' txtXtu6i)C 
6ico^(&p7)aov fiprt* ooric icapaYo^fAa 6ictY(6p«)«tv. 

(^lGerm., dao Carnot., 2 Theod., Compeiid. et 
LoDgip., Cenmi. Nod bIc leotam a Zaobana papa. 

(A) Pomeridiani somDi memioit S. P. BeDediciae 



Agistrafieretmagistri.CumqueproulilitatemoDaslerii 
ad constitutionem caus» egreesue fuisset.multi viri 
noti ac nobiles qui eum vaide boDorabaDt, fehemen- 
leradmiratiyBolliciterequirebaDtquidoamhocessel, 
quod tam tumentem ac lividam baberetfaciem.Qui- 
bu8 ille dicebat:Hesterno die sero, peccatis meis 
facientibus, in acabeilo suppedaDco impegi, atque 
boc pertuli. Sicque vir sanctus servans in pectore 
bonorem veritatia et magistri, nec patrii prodebat 
vitiom, nec falsitatis incurrebat peccalum. 
icpoox^^/ac TOUTo 6ici(Attva. (K>to>c ouv 6 aYioc diviip iv 
T^f^v akiav i67)(A09(tu9tv, ouTt t^ dfcfAapT^q^ tou ^eu6ouc 

Pinu Patasne vir iate venerabilis Libertinue, de 
qao tot aigna et miracula retuliati, in tam ampla 
B congregatione imitatorea aaoa in virtutibua non re- 
liquit? 

CAPUT IIL 
De horiulano monacho monofterii ejusdem, 

GRBOORius.Feiiz qui appelJatur (^)Gurvu8(^arly- 
rol, 6 Novemb.),' quem ipse bene nosti, qui ejusdem 
monasterii nuper prepo8itu8fuit,muita mibi de fra- 
tribuB ejuftdem monaaterii admiranda narrabat : ex 
quibusaliqua quaead memoriam veniunt eupprimo, 
quia ad aiia feetino. Sed unum dicam, quod ab eo 
narratum pnBtereundom nullo modo aatimo. 

In eodem monasterio quidam magnae vitas mona- 
obua erat bortnlaDus. Fur vero veuire cooaoeverat, 
per aepem aecoDdere, et occulle olera aoferre. 
Camque ille muita plautaret, qua miDua iDveniret, 
p et alia pedibus conculcata, alia direpta conspiceret; 
totum bortam circumiene, invenit iter unde fur ve- 
nire conaueverat. Qui in eodem borto dearobulans, 
reperit etiam aerpentem, cui prascipiene dizit : Se- 
quere me : atque ad aditum furis pervenieD8,impe- 
ravit 8erpeDti,diceD8 : Id Domioe Jeau pracipio tibi 
ut aditum ietum cu8todia8,ac furem hnc iogredinon 
permittas. Protinus aerpene totum ee in itinere in 
tranaveraum tetendit,et ad ceilam monacbua rediit. 

(/i)Cumquemeridianoteroporecunctifratre8quie8ce- 
rent, more aolito fur advenit, aecendit eepem ; et 
cum in bortum pedem deponeret, vidit snbito quia 
tenao8 aerpen» claneisset viam ; et tremefactus poat 
semetipeam concidit, ejueqoe pee (t)per calceamen- 
tnm in ande sepie inbtt8it,8icqae usque dum bortu- 
lanua rediret, deoreum capite pependit. Consueta 
^ hora venit hortulanu8,pendeDtem io eepe fdrem re- 
perit, serpenti autem dizit : Gratiae Deo, iroplesti 
qnod jussi; recede modo. 164 Qui atatim abaeee- 

reg. o< 48. Vide Concordiam Regularum, o. 55. 

(t) Gemet.,perrii(ciin^m.Porro non dieeimile mi- 
raculom a eancto Spiridione Cypriorom epiacopo 
factum refert Socratee, 1. 1 Eccleeiaiit. Hist., o. 12 : 
Fures media nacte caulas ejus claneulo ingressiy oves 
inde abducere ientabant. Sed Deus quipastorem ijssum 
servabaty oves quoque ejus conservavit ; fures enim tVi- 
visibUi quadam viriute conslricti tenebantur. Quoa 
tamen postea liberoe dimiait et ariete donavit, ad- 
jecto boo faoete dicto : Ne, inquit, frustra vigitasse 
videamini. Adbuc similiua occnrrit apad Greg. Ta- 
ron., 1. de Vit. Patrum, o..i4. 



165 



DIALOGORUM LIBBR L 



166 



bU. Ad furem ▼ero peryenienB, ait : Qaid est, fra- A EiSx^^pioTCaTCf^eetp, lirXi{pco9sc^txeXtu90Y2c1,M6ico« 



ter ? Tradidit le mihi Deas. Quare in labore mona- 
chorum furtom toties facere praesumpsisti^Ethac 
dicens, pedemillius asepein qua inhseserat, solvit, 
eumque sine laesione deposuit. Gui dixit : Seqaere 
me. Quem eequentem duxit ad borti aditum^ et 
olera qu« furto appetebat auferre, ei cum magna 
doloedine praebuit, dicens : Vaide, et post hac fur- 
tom non faciae; eed cumneQesse habes, hoc ad me 
ingredere, et qu» to cam pecoato laboras toUere, 
ego tibi deTotas dabo. 



^wpTjdov afpTi* "Otcic irapeuOuc div8X(>>pT)98. IIp^c ^l 
Tov xXlirxiiv lAQbiv, eTTce* T^iarctv, d^eXtpi; 'I$oii icapl* 
$b}xi 7e 6 6e6c. lioni eU tov xdtfxceTov tcov fAovaycuv 
xXifX(JLa 7cXe(9Tcl^xtc TcoiT^aott iT^XfXYjvac; TauTX 6uv icpoc 
auT^v elTCbiv, t^v ic6$a auTou ix tou (ppftYfxou, Iv «ji xp«- 
TTjOeic 6TCTip^ev,eXuwv,xai Sveu pXi6T,c auT6vxaTi{Y0iYt, 
(p7j9a< "Kph^ aux6v* ^AxoXouQet fxot.*AxoXouOouvTO< $1 aS- 
Tou, dicyJYaY^^ auT^v elc "ctjv tou xi{icou tfao$ov, xal fiicep 
Xdi^avov xXe<|/t(Aa(cp xp6Tzt^(e) licapai i^f^ikt^iuxk 7cdiaY)c 
xaXoiiOeta< 8i$(i)xev, eliciGv* ''AiceXSt, xat tou Xoiicov 



XYifAfxa [f) fxi^ ToXfxii{oi[^C icoi^aat, diXX* oTe ^pe(av tx^ic, ^vQev icpoc fie t^iaeXOe, xai HTztp aot yitxk difxapxCac 
i^-^tay/iva^ licipat, tYci^ vot fxrcdt t^yjipiTzioL^ $($(Dfxt. 

nETP. KaOtbc e&ptaxo), fxl^pi tou icap6vT0< dixaCpioc 
lv6fxt(ov iv ttJ iTaXtqf fxi^ ^fo^ti^ai icaxipsc ff»)fxtto-» 
B ^6pouc. 

KE4»AA. A'. 



Petr. Nuncosqae, ut invenio, incaeeum ego non 
fnisee Patrei in Italia qoi signa facerentaBstimabam. 



CAPDT lY. 

Dr Equitio abbate provincim (a) Valeri», 

GiuBooRius. Fortnnati Tiri venerabilis abbatis mo- 

naeterii quod appellatur(6) BalnenmCiceroniSy alio- 

romqueetiamTirorumvenerabilium didici relatione 

qnod narro. Vir saoctiBsimae Eqoitiue nomine (Jfar- 

iyroL^ 11 itti^O» ^Q Valerie provinciae partibus, pro 

vit« 80« merito apud omnee illic magnae admiratio- 

nis b&bebatur, cni Fortnnatasidemfamiliariterno- 

tnefnit. QuinimirnmEquitiuspro 8U8b magnitudine 

sanctitatis mnltoram in eadem provincia monaste* 

riomm Pater exstitit. Hunc cum juventutis suae 

tempore acri certamine carnis incentiva fatigarent, 

ipec sn» tentationis angnstiae ad oratiooisstadiom 



Iltpl 'Exut{ou (^) ^Y^^f^^^ X^P^^ BaXtpCac. 
rPHrOPIOS. AtTJYijaiv f[v Xi^ui, itapk 4»opTOuvdlT6u9 
dcv$p^C t5Xa6t9Tdrcou f^Y^ufx^vou YtY^^^^^^^ fxovaoTi]- 
p(ou Tou Vicovofxa(ofx4vou AouTpoii Ktxipcovoc, xai It^- 
pcov div^pwv euXaScbv, CfxaOov. ""Hv tic ^vi^p &Ytfoa!Sv^ 
(h) 8taXdffxic(i>v, &v toT< fxipeat t^c BaXepCac ^«i»pac, 
6v6fxaTt. 'ExuTtoc^ 6'TTtc 8ia t6v p(ov auTou t6v ivapi- 
Tov, icaTi ToTc (i) ixeiai x^afxtoc CTC^pxtv. OSrtvoc, 6 
icpbXe^OtU ♦opTouvaTOc, itdrvu iv &Ydiic^ ^v lY^o>afx4- 
voc. "Otcic 'BxuTioc, StdkTifiv icoXXtjv a^TOu 4Yt«oauvT)v, 
icXeCrccov fxovaTCYjpCcov h t^ auT^ jj&pcfKaxiip-^fo^t. 
TouTov, fjvCxa T^> T7;c ve^TijToc a^Tou )^p4vc|), fUYdiXu>c 
ol ttJc aapx^c icetpavfxol l)^e{fxa([ov, a^xi\ ^ t&v ictt- 



Bolertioremfecemnt. Gamqaebacinre ab omnipo- q pavfxcov (;') Tcivcovtc oicouSai^Tepov Iv Tq[» t^c ti^^c 



tenti Deo remedium continois precibus qusreret, 
nocteqoadam assiatente angelo eanuchizari se vidit, 
ejneqne visioni apparoit, quod omnem motum ex 
genitalibae ejus membrie abscideret ; atque ex eo 
tempore ita alienus exstitit a tentatione, ac si sexum 
non baberet in corpore. Qua virtate fretus ex omni- 
potentie Dei auxilio, nt viris ante praeerat, ita coppit 
postmodum etiam feminie preesse; nec tamen 
diectpolos 8008 admonere cessabat, ne se ejue 
exemplo in bac re facile crederent, et casori tenta- 
reot donnm quod oon accepiasent. 



Eo antem tempore qao maleflci in bac eant Ro- 
mana nrbe deprebenai, (^) BasiliaB, qui in magicis 
opeHbneprimue fnlt,inmonachicohabita Valeriam 
fogienepetiit. Quiad virom reverentissimum Gasto- 
rinm (d) Amitemin» civitatis epiecopnm pergens, 

(d) Regio est Latii Jnxta lacnm Foeinum, obi nr« 
bes Valeria sive Marai, Amiternum, Reate ei ali». 

(6) Ant Pnteolia, ant in agro Toeoolano, ubi Gi- 
eero villas et elegantes domoa possidebat. 

(r) De boc Basiiio legendos Gaseiodorue, I. iv, 
epiat. 22 el 83, nbi ei magiearnm artium aecusato 
JodieM ateignantnr; neo non Baron., ad an. 504. 

(d) Haeurba nancdimta, Valeri» provinciie erat. 

(e) Reg., XaStTv. 

(ft Reg., fxifi9coti(anc, 4XX'^t ypt^avixTlC iXokicp6c 
fis 5 Y^P (Mtdi dbfiapttac fiiXXttc Aafievvxpu<pv)^^v, iyfSi 
901, ete. 



diY<>>v( iccicotrjxev. *Qc ouv xou^tafx6v tcov Tcttpaafxcov 
icapdt Tou icavTo8uvd(fxou Oeou fxeTi icoXXTic Seijoecoc (k) 
'^xzixo XaSetv, Iv fxiq^ vuxtI Oeu>peT ^yy^^^^ icapeorcoTa 
a&Tcp, xal &9'Ktp auT^v euvou^iaO^^vai Gtc* a&TOu iv^- 
fxiaev, 6'9Ticica9av x(vi]atv aapx^c ixicdivTcov a^TouTcov 
fxeXuiv i^ixo^/ev. *Aic6 oSv (QttJc tH^^P^C^tCvr^c ottTcuc 
ix Tou Tcetpaafxou i^XeuOepc&Ov)» ^^Te vofxC^eiv a^ov fxi^ 
icepixeToOat acbfxa. Tet^ioOelc o^v t^ tou icavTo$uvdffxou 
8eou poT)Oe{qf 6 (m) div$pdiat icp<STepov icpoeaTtbc, iJp^aTO 
Xoiiciv xatTaTcOi^jXetatcicpo^iaTaaOai. Touc 5e [xaOi}Tdtc 
ai^Tou (ft) vouOeTcbv oux iicaueTO,6'ico>c [i^ iaurouc iv xi^ 
tocfiv fiLiTpc|) Tou ToiouTou icpdb)ffxaTOC t6x^Xu>c xaTaicta- 
Teuacoaiv* 'Iva ^ii^ ix icttpaafxou ircwaiv 6icofxctvii>atv. 

Tcp xaipa> ouv ixt(v(|>, 6Te oX cpapfxaxol Iv tsut^ t^i 
T«uv 'PtofxxCcov ic<5Xtt ixpaTiJOTivQtv, Bao^Xetoc 6 iv toTc 
fxaYtxoTc SpYOic rpwToc 6icipxwv, ^u^^ j^pijaafxevoc iv 
fxova)^ivq> a^i{fxaTi toTc t^c BaXep(ac fxiptatv lictfiijfxv)- 
9tv. 'Oc xtc icp6c t6v euXaSioraTOV Mpa Kaot^ptov, 

(g) Htee omittontor in Golb. 

(X) Reg., 5t' iTipcov aiaX. 

(t) Reg., ixeTae oeSdbfxioc 6ic^pxtv. toutou 6 icpoXt« 
yOttc ^ovpTouvaTOc icavu ^v icooo^piXiic. 5«tic 'ExtSrioc 
ota Tif^v ivapeTOv a^TOu icoXtTttav icoXacov fxovaaTijpicov 

iv T^ a^T^ X^P? '^^'^'hf *a^ xaOi^lY*^*''^ y^T^^** ^^" 
berti babet etiam otCdafAioc. 

(/) Reg., Taictfvcoaic. 

(k) Ita Ms8. Ed.^^T^To. 

(l) Mss., Tijc topac. 

(m) Reg.> Tcov MoSr»,.. t«v OtjXtio*^, 

W B6g*f vo(ioOtto»v e^ iicadaato. 



167 



SANGTI OaEGORII MAaNI 



168 



T6v'AiAT,T6pv£a<tiicic4Xf(i);iii{<JxoiiovxaxaXa6wv,ISu- K?^iM «b eo ut cum Equitio abbati committeret, ao 



acuicttlva autov 'Exuxiyxy^Y^ufAivtpicpOTOYiYli» ^'^***^ 
iv x({> (jLOvz9tv)p(to>autou $ia tij; autouicxpaO&vccoc tou- 

tov tlaSe^rjtai/O ouv licioxoicoc ^v tcjp (JLOvaatvjpCcp i:a- 
paYtv^IAftvoc, '^Y^Y* 1^*^' lautou BavCXtiov tov (lovaxov, 
xai t6v tou 8tou SouXov *Exuttov icaptxaXti, 6'ic(o; toutov 
iv t^ (a) ouvoStf Uutou 6icoSi^7|tat. "Ov 6 &'yio< Ixttvoc 
ivi^iP 6Kav9^(Atvo;, tTict*Toutov S'v icapat^Otazi (i.ot,t({jite 
fcdttp,lY<'> <^^ Otctfpb» tivat(Aova^6v,iXXot8ia6oXov.np6< 
liv iiroxpiOsU 6 iic^jxoicc^, 166 tiict* DpfS^laiv XdYtt; 
f&Y^ 6iX(tfV tilc i^(jittipa<altijat(i)c Gicsxouaai. '0 ^l tou 
6tou SouXoc S^v)* *EY(«>oirtpaut6v tlvat 6p(t>,touto dh^aY- 
Y^XXoi). "Iva 8s (JL1Q 6^Xeiv (jit 6icaxoi>aat XoyJotij. Sicepxt- 
XtiSttcitotu>.'rict$i^67] toCvuv iv t(j> (Jiova9ti]p((|>.0u (Jietgb 
HEoXXac ^l f)(Jiipac, 6 aut6c tou 8tou SouXoc *Exuttoc, 



sanandum moDasterio illius commendaret. Tunc ad 
monastorium venit epiRcopuB, secumque Basilium 
monachumdeduxit, etEquilium Deifamulum roga- 
vit, ut eumdem monaohum in congregationem sus- 
ciperet Quem statimvir sanctus intueDS, ait:llunc 
quem mihi commendas, Pater, ego non video mo- 
nachom esee, sed diabolum. Cui ille 165 respon- 
dit : OccasioDem quaris ne debeas praestare quod 
peto. Ad quem mox Dei famolus dizit : Ego qoidem 
hoc eum esse denuntio, quodvideo; oetameD Dolle 
me obedire existimes, facio quod jubes. Susceplu^ 
itaque io moDaslerio est. Nod post multos dies 
idem Dei fnmulus pro ezhortandis ad desideria su- 
perna fldelibos, paaloloDgios a cella digreBsus est. 



icp6(;t6olxo8o(jLf<aaiX()Y(|>St8a(jxaX(actou(;t9ivoupivtov p (e) Quo discedeute coDligit ut iu moDaslerio virgi- 



ico6ouvtac iic6Aauatv,6X(Y0v ix (jti{xouc tou (iova9ti2p(ou 

i(iJX6t. Toutou St i(tX6^vtoc, auviSi) iv t()>(jiovaoti2p((|> 

ta>v icap6iv(tfv, (I>v tiQV icpo/or|ttx^v iict(AiXttav 6 a6t6c 

icati^p ^v dvaSc(di(Jitvoc, (^(av ttvat i{ a^(tfv, ijttc icovu 

(6) xatdt t^v vipTiUL tauti]v tGoictoc 6ici][pxtv, icuptt(f> 

Xa6potdb()> xata(pX4Yt96at,xat (peavdc di(ptivai XiYouaav* 

ndvt(tfc dipt((tfc d^ico6vijorx(tf,lav (jli^ Ba9(Xttoc 6 (Jiova^6c 

tX6^, xat a'jz6^ (lot $ta t^c auv8po(jLfjC t^C lautou la- 

tf t(ac, ti^v Taatv icapaa^v^. OuSttc oSv ta>v aocX(pu>v 

it((X(Jta t^ t(tfv icap6^(ov 9uvo$(q^ icpootYY^^ai ^v te tou 

lzux(tfv icaap6c dva^^tfpi^att, Tz6ot^ (xaXXov ixttvoc 6 

victfJtt icapaYtv^(xtvoc, outtvoc dix{ji7^v t6v p(ov f^ ttov 

dtStXf (tfv 9uvo6(a o5x Iy^^oo^k^-E^O^^^^COuv diic&aceiXav, 

xa i t(f> tou 8tou So6X()> *Exut ((|> i(AiJvu9av ,5t i -^ St iva (jlo- 

vdtotpta of oSp({>icuptt£pxatafX£Y&tai,xatBa9iXt(ou tou 



Dum, iu quo ejusdem Patria cura vigilabat, UDaea- 
rom que juxtacarDis huJuspulrediDemBpeciosavi- 
debatur, febricitareiDciperet, etvehemeDter aoxiari, 
magDisque Jam dod vocibos, sed atridoribus da- 
mare : Modo morilora som, nisi Basiiius moDachos 
veniat, et ipse mihi per suae coratioDis sludium sa- 
lotem reddat. Sed io taoti Patris abseDtia accedere 
qoiequam mooachorum io coDgregatioDcm virgiDom 
Don aodebat; qoaoto miDusllIe qui uovus adveue- 
rat, cujusque adhucvitam coogregatio fratrom oe- 
tciebat. Missum repeole esl, et Dei famulo Equitio 
DUDtiatum, qood saDclimoDialis illa immeDsis febri- 
bu8 astuaret, et Basilii mooachi visitatioDem aDzie 
quaereret. Quo audito vir saDCtoB, dedigDaodo subri- 
sit, atque ait : NuuquidDOD dizi quoddiabolus esaet 



|jLovaxouti^vlic(9xt^ivattvo^(tfpou(jL£vr^lict(rjttT. Touto ^ iste, DOD monachos? Ite et eum de cella expellite. 



^\ dbeouoac 6 S(xatoc outoc divr^pt ii*fcr^h(xyi9ty^ 6ico(itt- 
SidbocSltlictv.^Apa o&xtTicov,Stt StdSoX^civttv o&toci 
xaioux*t (JLOva^(Sc;*AiciX6ettouv,xal ixtouxtXX(outoutov 
p^^l^attfictp^ Sl tfjC SouXi)ctou 8tou, IJ ttc t^ tlaSoX^ tou 
icupttou xata^ XiYC^cftii^ArjSlv (jttpt^jLviJffi^tt* inh "^kp t^c 
^pac tatjti)c» outt tcp icuptt(f> xoictaoti, o(>tt Baa^Xeiov 
iic(!^i}tiiatt. 'ricootpiil^acSH^jLOva^^^c, tuptv 6'tt Iv aut^ 
t^ wpqpt7)V faoiv f| tou8to<> icap64voc CXaStv ,lv {6tou8eou 
SouXoc 'Exuttoc (JiiSxo6tv 6icccp]((tfv tlict. TcptouStSaaxa- 
Aou Y>p dbcoXou6(tfv &ico6t(Y(Aatt, ti^v tou 6au(jiatoc 
xoutou 5uva(jiiv tlpYdLoato* xal 6 xuptoc Y^P t(i>a>v 
'I])90uc Xptotoc, tou paatXtxou 6u9(tficouvtoc, A^yV 
(Ji6v(|> ti^v "iaaiv tcp tO'Jtou icapio^tto ul^, xa6(tfc ^v 
t&aYY&X(otc t&p(9X0(Atv* 6ico9tp^^avtoc Y^P ^utou iv 



De aDcilla autem Dei,qu« aDxielate febriom orge- 
tur, nolite esse sollicili, quia ex hac hora neque 
febribuB laboratora est, Deqoe Basiliom qoesitura. 
Regressus est autem moDachus, et ea hora saluti 
restitutam Dei virgioem agnovit,qua(d) eamdem sa- 
lutem illius Dei famulus Equitius looge positoB 
dixit; iD virtute scilicet miraouli exemplum teoeDS 
Magistri, qui iovitatus ad filium reguli (Joaii. iv, 
46), eum soio verbo restituit saluti, ot revertena 
pater ea hora filiom restitutum vit» cogDOSceret, 
qua vitam illios ex ore Veritatis aodisset. Omnes 
aotem moDachi JussioDem Patris sui ImpleDtea, 
eumdem Basilium ex moDaslerii habilatioDe repule* 
roDt. Qui repolsus dixit, frequenter se cellolam 



v^ ioutou o?x(|>, iv autji t$ ctfpqc tSpt t6v ul6v autou D Equitii magicis artibusio aerea suspcDdisae^nee ta- 
T^v faaiv &ico6t(dt(jitvov, ^tixtou ot6(jLatoc tijc 'AXi)- mon ejua quempiam Ittdere potoisse. Qoi non poat 
6t(at« touto dxiSxotv. 01 Si (Jtova^o^ icdEvttc tv xtXtuatv loDgom tempoe, in hac Romana orbe, exardesoente 
tou l6(ou icatp6c ixicXi^p^&aavttc, t6v aut6v Baa(Xttov zelo Ghristiani popoli, igne crematos esl* 
ix t^c tou (jLOva9ti2p(ou xato(x(ac iS(u>(av. At(tfx6(Atvoc Sl, ttpi) au^v&c t6 tou *£xut(ou xiXXtov. icut^oat tatc 
(jtaYtxaTc »6tou ti^vatc tlc t6v dipa xpt(jta96^vat, o6Sa)AS>c Si il^Suvi{6i| ix twv adtou ttva t6 icapd«av pX(l4Mtu 
06 (irp^ icoXuv Si ^6vov iv tatjt^ t^ t&v *P(tf(JLa((tfv ic6Xt(, C^X()> t^ icp6c 8t6v tou ^ptdrtovtxtdtdkou Xaou 
l)gcau6ivtoc« toutov icupl xauo^^vat icticoti{xa9tv« 

'Ev (iif^ filto>v il|)upo>v ^ tou a6tou(jtova9ti]p(out(tfv Quadam vero die ona Dei famola ez eodem mo- 
icap6iv(tfv, (jtovdiatptdc t^c tlc x6v x^nov tlotX^otm, xal nuterio virgtDom hortttm ingreaia est : qoe lacta- 



(a) Reg., (jiovf,. 

(b] Reg., xatd^9(tffjMi t(>(tfictoc(forte.t6(tfic6c) 6ic^pYf^ 
icupttf Xa(ji$^otdhn)»j(haoddnb|a.Xa6poTdk(p)xatafAt- 



Yt96a(. 
fc) Gemet., guo detcendente. 
\a) Prate). etBig., eamdem $alvatam. 



169 



DIALOGORUM LIB. 1. 



170 



cam Gonspiciens concupiTit, eamqae Bigao crucis A OesaafAlvv) (lapoOXiv, Iv iTttOufi^f a&xou YtYovc. T6v $1 



benedicere oblita, avidel momordit ; sed arrepla a 
diabolo prolinus cecidit. Camque ?exarelur, eidem 
Palri Eqaitio sub celeritate nuntiatum eal, ut ?eni- 
ret concitus, et (a) orando succurrerel. Moxque {b) 
borlom idem Pater ut ingressus eat, ccepit ex ejus 
ore quasi satisfaciens ipso qui bano arripuerat dia- 
bolua clamare, dicens : Ego quid feci? ego quid 
feci? (e) Sedebam mibi super Jactacam ; ?enit illa, 
et momordit me. Gui oumgra?i indignatione ?irDei 
precepit ot discederet, et locam in omntpolentis 
Dei famula non haberel. Qui protinus abscessit, 
nec eam ultra contingere praBvaluit. 



xou oxaupou Tuicov liriXT^ffOETaa irot^aat, ti^^-^oLTZpiiioLp- 
YO^ TOUTO e^ayev.EuO^t^^C ovJv Gtco tou Sta66Xou xpaxY)- 
OfiTtra, Trgffouaa i^pd^ri, Touto ouv ol iiap(5vTe< ^twtk^ 
fievot, |jteTol ffTrou8/)< Tt{> TraTpi 'E>tuT((j> i{jtiiivuaav, ontoc 
iv ta^et iXOtbv, 8ta tt); auTou euy^; Tti xivSuvfuotSqi 
(g)aujx«aOT5«nj.EuO^««>;8lTOU7caTpo<et< tov x^tcov eioeX- 
06vTo;,iJp5aTo 6 TauTTjv pii^a; 8t46oXo;,(u<TrX7)po(popa»v 
auTov 8ta Tou aT(5{xaToc auT^< xp4?[ttv xal Xeyetv 'Ey«*» 
t{ iicoCr^aa^xaOeC^fiivou fxoul7rd^v(i)Tou(JLapouX{ouixe{vT) 
^XOe x«i I8ax£ jxe. *0 81 tou 8eou av0pa>7roc jut* ipy^c 
{h) TOUTC|)e7ieT{(jL7]aev,$7r(Dc ixTtic tou 8eou SouXtj^ 6ico, 
}((opi{ oT^jXat Toirov iv aurjj tou Xotirou (xtj a^^^.IIapauTot 
ouv xaxa t6v X^^ov auTou t6 dxdOapTov irveujxx ^^XOt, 
xai fxi)8a(xa>; a&T^ tou Xotitou izpovf^^^lvai iT6X(xi]aev. 
167 'Avt5p 84 Ti< euYevloTaTO^, dv(>(xaTi ^TjXtJ, iizb 
Noupff{a<T^C X^P*^ 4p(xtu(xevoc,7raTf|p 67rapx<«v (i) Ka- 
aTop{ou Tou vuv (xeO* f^^xwv ev TauTi[^T(t>v'P(i>(xa{(uv 7r6Xti 
xaTOtxouvToc, ToijTOv Tov euXa^ioTaTov 5v8pa *Bxutiov, 
lepaTtxov a^{(0(xa (xt^ ^^^tv Yivojax(«>v,a7rou8a{(Dc 81 xaO' 
&ca9Tov T^^rov 8taTp£^ovTa 8t8a9xaX{ac X^P^^ Otti>(Jievoc, 
iv (xtq^ Twv i^fxepuiv, x^ irpoc Oiux6v ira^($T}a{qf 0a^(3a»v, 
9Jp^aToauT6ve7rep(OTq|v.'IepaTix6vdt({(i)(xa (xi^e^cov, (xtJtc 
iTriTpoitTjV TTjc XT)pu(e(t>< Trapa tou twv (j) 'P(i)(xa{(iiv ita- 
Tpiap^ou Xa6(x>v, ou xal U7r(5xstaat, 7ra)c touto irot^aai 
ToX(xq^c i IIp6< ov 6 ^fytoc outo^ dvi^,pdt7rtxp{0T^' TauTa, 
a7rep fxoi XiYttC* x^y^ ^^ l(xauT(}> SteXoYio^d^xTjv* to irwc 
81 T1QV ttJc XTjpu^ea)^ l7riTpo7rT)v IXa6ov, ^avep6v aot 
irotou(xat'iv (xiq^vuxTt 8t' 6wzoL7i7.Q veti>TepO(7rdvu (bpaloc 
Trap^oTT) (xot, xa^. Iv t^ y^^'^!^ V-^^ taTpixov ipYaXeTov, 
iomum posuit, dicena : Ecce posui ferbamea inore ^ TouT4aTt(pXe6<$TO(xovT£0etxev,elpT]X(t><(xoi.'l8ouTou(X6- 

too; egredere ad prcdicandum. Atque ez illo die y^^<I^^^^^^H-^^^^'^^^^K^'^^^^^»^S^^^*'^^^^^P^'^'^^^^* 
etiam eom ▼oluero, de Deo tacere oon possum. 'ATro ouv ttJ; ^(xepac ixe{vT)c, tl xal OeXiJaa) attDirT^aat, 

ou8afxa>( 8uva(xat, tou 8eou (xe et< touto dvaYxd^ovToc. 
nETP. "HOtXov Tou 7raTp6c toutou t6 epYov 8taYva>* 
vat, (k) 6'< Tic TOiauTa ^ap{afxaTa X^YtTai eiXT](pevai. 

rPHrOP. T6 gpYov, H^Tpe, Ix Touxap{ff(AaTO<,ouxl 
t6 xdpt9(xa ixTou epYou. 'ETcet ^ X*P'^ ouxlTt Y^veTai 
^dpt^. 'ExdaTououvepYOUTd^ap{a(xaTa7rpoXafL6dvouat, 
ix 8e Tou 47raxoXou0ouvTOc epYOu Td yaLpioyiazoL au(d- 
vouatvTva 8e (xt^ ttJc 7roXtTeiac auTou TTjviTr^Yva^atv oTe- 
pT)O^C, 6 'AX6Tvoc 6 eOXa^ioTaToc dvT)p,6TT)< 4xxXr^a{ac 
'PeaTT)c l7r{axo7ro<,7rdvuxaXa><Ta(JT7)v8tiYV(o,xai HTepoi 

epist. oHm 31 1. iv, ind. i3 ; nunc 40 lib. v. 

(e) Expunximus, aDeo^ insertum ab Bditoribus, 
invitis Msa. In Qrcco quoque non exprimitur, etsi 



1M Qoidam vero, Feliz nomine, Nursiae proTin- g 
ci» nobilis, pater bujut((i) Gastorii qui nunc nobis- 
cum in Romana orbe demoratur, cum eumdem 
venerabilem vinim Equitium sacrum ordinem non 
babere conapiceret, et per eingula loca discurrere, 
atque studiose prsdicare, eum quadam die familia- 
ritatis ausn adiit, dicens/. Qui aacrum ordinem non 
babes, atqoe a Romano pontiflce aub qoo degis pras- 
dicalionie licentiam non accepisti, pradicare quo- 
modo priesumia? Qua ejus inqoisitione con^pulsus 
vir eanctoa iodicavit prsdicationis licentiam quali- 
ter accepit, dicens : Ea qu» mibi loqoeris ego quo- 
que mecum ipse pertrado. Sed qoadam nocte spe- 
ciosQS mibi per visionem juvenis astitit, atque in 
Hngoa mea medicinale ferramentam,iid est pblebo- 



Petr. Vellem eliam Patris bujus opos agnoscere, 
qoi fsrtur talia dona {e) percepisse. 

Greoor. Opus, Petre.ez dono'est,|(/) non donum 
ez opere, alioqoin gralia jam non est gratia. Omne 
quippe opos dona prsBvenionl, quamvis ez subse- 
qoeDti opereipsa etiam donasuccrescunt; ne tamen 
vit» ejus cognitione frauderis, bene bono reveren- 
tiasimos vir AlbinusReatinsB antisles Ecclesiscogno- 
Tit, et adboc sopersunt multi qui scire potueront. 

(a) Secondus Tbeod., protegeret ; plerique eoncur- 
rertt. Quod autem hic legitor miracuIum,confirmari 
poteitt ez Origen., l. viii, eontra Celsum^ p. 399 et 
401 1 de iis qui propter cibos vetitos diabolo pu- [) semper subintelligendum sit. 



niendi tradontur ; et ex sancto Gjrpriano, \,de LapsU^ 
de poella parvola qu3B de idohthytU gustaveratj et 
velul tortore cogonte.., eonscientiam facti.,. {ateba* 
tuT. Ibidem de alia : Postquam seeleralus cibus sum' 
9tus esi, in pemieiem suam rabies armala est oris. 

(6) Gompend. et Germ., portam. Neotrum legitur 
in Grvea vers. 

(r) Ita legitor in Mss. At in Editis, sedebam t6t.Si- 
mitem loquendi modom babemus apud Bern.,serm. 
61, io Cant. n. 61 : Ibo mihi ad illa sie referta cella' 
ria ; et serm. 10 in ps. Qoi babitat, Curram mihi ad 
ea ; de serm. de sancto Martino :lbo mihi. In doob. 
prior. Capn. legitor, «tip^ lactueam meam. 

(d) llaud dubie Gastorii magistri militum qui in ob- 



(f) In Gilot., Vatic. et plerisque Edit.. corrupte» 
donum ex opere^ delracla negatione, quod falsum et 
bsreticum sensum rcddit. Locom hunc sanavimus 
ope Mss. tum Gall., tum Angl.,el Grscorum God. 

(g) Additur in Golb. xdpi). De hac voce * consule 
Gloss. Grccum Gangii, ubi multis addactis testi- 
moniis probat ea lactucam significari. 

ih) Mss., TOUTOV l7reT(|XT)a»v. 

m Colb.9 NeaTOp(ou. 

\j) Ita semper appellat Rom. pontificem. Ignatius 
Conslantinop. patriaroha Nicolaum papam vocat, 
np6eSpov xai IIoTptdp^^rjV irdvTuiv xwv Op<Sva>v, in 
epist. concilio iv Gonstantinop. inserta. 

(k) Mss.. 6vTiva ToiauTa. 



tidioDe Rom. mnltom Gregorio collaboravii. Lege 
* Nonna hae nots pare referenda eit ad vocem (lapoOXiv qoas supra habetor, vel vocem {iapuXCou qua infrat Entr* 

Patrol. LXXYIL % 



171 



SANCTI GREGORII MAGNl 



173 



81 icXsTaxot o'iTivec )^^ K^XP' '^^^ nap^vxoc nepieiffi. A Sed qaid plus quffiris operis, quando concordabat 



llXttu) 81 xt CT^^TtK epYOv,6ir*5xav(a)ffuve^cuvei^ TTic itoXi- 
xt£ac xaOapi^Tijc ttI (iirouSTi toO xr, pjYfxaTo< ; ToaouToc 
ykp aoTov itoOo^ eU to 7rpoff£veY>tat Ttj) 6etf) ^j/u^ac, l{- 
ixauoev, uiTTexa? jxovaffTTjpfotc irpoVaTafievo?, ou Sie^Xi- 
nev iv^xxXr^aiatc.ev iroXev.v^iv ip.7:op{ot<, xai iv lxd^9i(j> 
T^itq) Ttbv 7ci9Th)v 8taTpi^b)v, xai Ta^ tcov dixou^vTtov 
xap8(a< tlc t8v Tt60ov Tf,c (b) aIii>v(ou C^rjc 8tiYe(pu)v. 
Ilavv) ol euTeXe^iToic V^Sufxaatv ix£^p»)TO* wrct touc 
(17) YtvcovxovTttC auT^v Tcpocrxuvoofjtivoucirap^auTOUjpSe- 
XuTTt90aiTOUTOvivTticpo9xuvf|ffat. *Ev iT^poicSlTOicotc 
iiopeu6(ievoc ,(r)e6o< f[v otuTtJ) TU) euTeXeffTaTC|) irdwTtov Ttt)V 
2v T({> (JL0va9TT)p((|i tTrirtov lirtfiTJvat. Kairt9Tp((|) 81 avTt 
^aXtvap{ou,xat 4vtI aiXXr^c Sipixaai icpo6dtT(ov ixP^*^^» 
Ta< 8e Upo^c pC^Xouc, iv 8tpfjLaT{v(|> 8t9axx(()) i6a9Ta^e, 



vit-i^ munditia cum atudio proedicationis ? Tantus 
quippe ilium fervorad colligendasDeoanimasaccen- 
derat, ut sic monasieriis prseesset, quitenus per 
ecclesias, per castra, per vicos, per singulorum 
quuque fideiium domos circumquaquediscurrer^^t, 
et corda audientium ad amorem palri» ccBlestis ex- 
citaret. Erat verovalde vilis in vestibus, atque ita 
despectus, ut si quis illum fortasse nesciret, saluta- 
tus etiam resalutare despiceret, et quoties alia ten- 
debatad loca,(/i)jumentum sederecoDsueverat,quod 
despicabilius omnibus jumentis iu cella potuisset 
reperiri ; in quo etiam capistro pro freno, el verve- 
cum pellibuspro 8el]autebatur.Super(t)8cmettpsum 
sacros coiiices in pelliceis sacculis missos dextro 



xat 6'icouo' av iiizi^pyitxOftTi'* xf^cypa^rt^ i'*oifui'4 irrjYT,v, ^ lievoque portabat latere, et quocunque pervenisset, 



TTiV T(ov vor||jLaT(ov iTC()Tt![e Y^v.'EtpOa« 8exal jxi^^p tTfj^ 
xa»v*P(o fxafcDv ic<5Xeu)c"^ ©^lfiT) TTjc auTou xr,pu{e(o<, Ka6(o< 
8ll6ocToT<(d)xoX45iv0ic4pXti,8iak Tf,c olxe(a< yXtiixxr^^ 
xoudixpo(ofxivouauToTcTT)v <|/u^t)v iirt97cu)(JLivouctpove'jetv 
xot' ixeXvov tov xatp6v olxXT)ptxo(TouTOUTOu dticooToXt- 
xou Op<5vou TtJ) irpoi8p(j) (e) ipYoXoYouvTec, eXtYov T(c 
loxiv 6 aYpotxo<fiv6pw7ro<ouxoc, 6*< xexrjvxfjcxTjpjJeto^ 
«u6evx(avkaux(J)eirtairaTai,xai xf,v8taxov(avxfjC (/*)6{Jie- 
xepoc, 8ionroxa, iravaYtax(oc eU fcauxov fxeTaTi6eixev, 
aOTOfioXtbv dfJta6s7TaToc ; Uefi.(p6TjT(o ouv, ei 8oxeTu[iTv, 
oc Ttc aiTov ivTau6a 6(ps(Xei itY*Y^^^> ^'^* T'*f* '^^^'h ^^" 
xXrjVtaoTtXTj xaaaaroatc uirdtp^^ei. Ka6xirepos iroXXdixic 
aufxSaCvei irep'. iroXXaT^c <}/u^fi<ia^oXoufjievT)c,Tf^v xo- 
Xaxe(av iv auTti X^P^^ Xafjt6aveiv, iav fiiTj aYpuirvt)) oO- 
Xax^ i^ oiaTfjC airoire;jL(p6^, auviST) xai t^ts toTc 8eXedt- 
(ouvtvauTOv 1 70xXr^ptxoTc 9uvatve'aatT6/iraTptdep)rT,v, 
xai Tov auTOv aYt(i»TaTOv av8pa *ExuTtov Iv ttI twv 'Pto- 
fxa((ov icfiXsi ivsx6^vai ixiXeuoev, oirioc Ta iouTou fjteTpa 
6icoTdt ioTtv eirtYv(i)ar|Tat. 'louXiovov 8e &iroaTe(Xac,T6v 
TT)vtxauTa 8e(piv7opa uirapxovTa, ivyixti»^ 8k xol ttjv 
lirtoxoinjv t^c iv 21a6iv^ ivxXr,aioc 8ttOuvovTa, touxov 
lxiXeu9£v, 6'ir(oc iv [jLeY^Tc^ TifjtTJ Ay^YT^* "^* f^^ ^^ *^^*P* 
STJiroTe Tp<5i:(|) 6 tou 8eou 8ouXocu€pivuicofAe(vT).'Ixav6c 
81toTc xXr,ptxoTc ivTOUTtf) 6iX(ov 6tp6^vaf,fxeTaairouof^C 
Iv T(jp fJtova9xr,p(({) xTciXa6ev* xat xouxov VxeToe fxf| eupT)- 
xu)C,xou;x(ova8eX^(ov irpouxovxoc iv xtI fiOVTj xaXXtYpa- 
«pouvxac 66«^«fJi£^oc, -IJp^aTo eirep^oT^v, irou 6f,YO'V^^oc 
oirapxet. np6; 6'v diroxpi6ivTec eTirov. 'EvTauT^ t^ xoi- 
Xa8t, TfiTy fJiovoaTr,p((j) uiroxeifxiv^ X^P''^®^ 6ep(5et. '0 
81 ouToc 'louXtovoc iroToa eTxe irdlvu ig) iTrapfiivov, xat 



Scripturarum nperiebat fontem, vt rigabat prata 
mentium. Hujus qunqueopinioprsdicationis ad Ro- 
manie urbis notitiam pervenit ; atque (ut est lingua 
adulantinm auditoris cui animam amplectendo oe- 
cans), eodem tempore clerici bujus apostolica; sedis 
antistiti adulando questi sunt, dicentes : Quis est 
iste vir rnsticus, qui auctoritatem sibi prsBdicationis 
arripuit, et offlcium apostolici nostri Domini sibiroet 
indoctus usurpare praesumit? Mittatur ergo, si pla- 
cet, qui huc eum exhit)eat, ut quissitecciesiasticus 
vigor agnoscat. Sicut autem moris est utoccupato 
in mnltis animo adulatio valde subrepat, si ab ip.so 
cordis ostio nequaquam 169 fucrit citius repulsn, 
suadentibus se clericis consensum pontifex praebuit, 
utad Romanam urbem deduci debuisset, et que- 
nam sua essetmensuracogoosceret.Julianum tamen 
tunc derensorum mittens, qui Sai)inensi EcclesiflB 
postmodum in episcopatu praefuit, hoc praecepit, ut 
magno cum honore eum deduceret, nec quidquam 
Dei famulus ex convenlione eadem injuriae sentirel. 
Qui parrre de eo clericoram votis concitus volens, 
festine ad ejus monaslerium cucurrit,ibique absente 
illo (j) antiquarios scribentes reperit,ubi abbas esset 
inquisivit. Qui dixcrunt : In falle hao qus monaste- 
rio subjacet, fenum secat. Idem vero Julianus su- 
perbum valde atque contumaccm puerum babuit, 
cui vix potorat vel ipscdominari. Hunc ergo misit, 
ut ipsum ad se sub celeriiate perduceret. Perrexit 
puer, et protervo spiritu pratum velociter ingressus, 
omnesque illic intuens fenum secantes, requisivit 



&iiepTj^avov 6v xa*. aM^ \l6\i^ xupteuvot i^8uvaTo.Tou- D quisnam esset Equitius. Moxque ut audivit quia 



(a) Ulerque Mss., oufjicpcovtT. 



(b) Reg., tiroupav(ou. 

(c) Mss., {60«; tlx* tu). Et paulo post, Iiri6a(veiv. 

(d) fn utroque, x6Xa^iv. 



le) Reg., xoAaxeuovTec. Colb., dipYoxtofJLto^ouvTec. 
Reg., f.fjieTepa^. 

{g) Reg., eirTjpfx^vov, 

/A. Pler. Bxcusi, jumento sedere, quod efiam 
haoent pancl M^s. De hoc loquendi modo, Qregorio 
et coflBvis, aut etiam antiquioribus scriptortbua 
familiari Jnm prfiBmonuimus in notaad I. i Mora]., 
nuni. 22. Vide prasterea I. ii in Ezecb., bom. 5 num. 
2, not. 

(t) Editi, per $emetip$um., Mss. Germ., Norm., 
Tb«od., Yal. Gl., Longip.,Ck)mpend.9eto.,8equimur. 



(;') Anliquariorum laborem monachos maxime de- 
cere jam observafimus in Vita Cassiodori Gallice 
scripta, 1. iii, c. 3, § 6. Lege ipsum Casniod., de 
Instit. c. 30, et Sulpicium Sev., de Vilasancti Mar- 
tini, c. 7, ubi laudans disciplinam in monasterioa 
sancto Martino institutam : ^4;*.^ inquit, ibi^ exceptis 
scriptoribuSyfiuUahabebalur.lnyWdiBBncix Epiphanii, 
aoctore quodam ejus discipulo, num. 5 : Occurritei 
quidam virChtiftianus^ nowine Lucianus.admirandus 
et eruditus, qui vitam exercebat mflnantiram, et elegan' 
tis librarii artem apprime tenebat, eique navans stre" 
nue operam ex ea panem quoerebat quotidinnum, Sa- 
cris libns deseribendis etiam sanctimoniales operam 
navasse, probat cxemplom Melania; junioris. Vide 
fiur. ad diem 31 Januarii. 



173 



DIALOGORUM LIBER I. 



174 



esset, enm adhuc longe positas aspexit, et immenso A xou oGv izph^ atuTovdcTciTcetXev^oTrcoc [ifzk oirouSfjc auxov 



timore correplus, ccepit tremere, la^sescere, seque 

ipsnm nutanti gressu fiz posse portare.Qui tremens 

ad Dei hominempervenit,atque ulnishumiliterpjus 

genoa deosculans, strinxit, suumque Dominum ei 

occorrisse nuntiavit. Cui resalutato Dei famulus 

pr«cepii,dicen8 : Leva fenum viride, porta pabu- 

lom jumentisin quibus venistia : ecce ego, quia pa- 

rnm superesl, opere ezpletote subsequor. Is autem 

qni missus fuerat,Julianu8defen8ormirabatar valde 

qaidnam essct quod rediremoraretnrpuer:cam ecce 

revertentem paerum conspicit, atque in collo fenum 

ez prato deferentem ; qui vehementer iratus coepit 

eiamare, dicens : Quid est boc ? Ego te roisi homi- 

nem dedocere, non fenum poriare. Cui puer respon- 

dil 

De 

colio deferens,veniebat : quem adbac longe poeitum 
puersaodomino quia ipse esset quem quftreretin- 
dicavit. Idem vero Julianus repente ut vidit Dei fa- 
malum, ez ipso babitu despezit, eumque qualiter 
deberet alloqui proterva menfe prseparabat. Iloz 
vero al serv us Dei cominus adfuit, ejusdem Juliani 
animnm intolerabilis pavor invasit^ ita at iremeret, 
atqae ad insinuandam hoc ipsum (a) qood venerat, 
vix safficere lingua potuisset. Qui bumiliato mox 
spirita ad ejas genua cucurrit, orationem pro se 
fieri petiit, et quia pater ejus (b) apostolicus pontifex 
enmvidere vcllet indicavil. Vir autem venerandus 
Eqnitius ccepit immensas gratias omnipolenti Deo 
agere, asserens quod se per 8ummum pontiOcem 



^Y*T[i»'A'^^^^*^^ 81 6 iraTc, xai ai:oT6p.cuc iv tA Xt6a$(c{) 
elffeXOdjv, ei^itavTac ffou^ tov ^4pTov OepfJovTac iTevf- 
aaC^ireW^ceiTff iTciv 6 'ExuOioc* toc ^^ i?«p' «utwv t(c 
Itci StiY^wv, (XT^xoOev toutou 67rdip)^ovTa Oexffdifxevoc, 
ivfltp lOfjnjTcp o«56q) pXr^Qetcfl/^aTo Tpifxeiv vlolI dY«MVi^v, 
xai |JL<5X'.< 5*jvaa0atTTi tou [jTjfiaTOCxivYiTeiPafitJetv/Oc 
Tt^ itpoc Tuv Tou 6eoO avOpwTrov $e8oix(jb; iXOajv,(xeTa 
Ttiar,^ Tairetvo^po<Tuvr^C 'coTc iroaiv «utou iteptirXaxe'.<, 
xal TO-JTOuc irepntTU^jtSfjievo;, ttjv too xupiou auTou 
itapoudJav *ev TtJ) |xovaTCTjp((j> IjxT^vuaev. "OvTtva 6 tou 
8eou $ouAoc itpoffaYopeuaa;, •j^<5pTovauTtJ)X.Xu>pov lita- 
pat TtpodiTaJev el< Tpo'^rjV twv XTr,vS»v, iv oTc itapeYsvovTo, 
XiYwv.'^iteX0£,T4xvov, xat^cjitXrjpouvT^c p.oo zh ivaito- 



|jieTvav i^kifoy l'pYOv , euO^u); xaTaXa[x6av(o.*louXiav6< 8e 
il :Quem quaeris, ecce subsequilur. Tum ecce tir g 6 8e^iv(j(i>p,<j(p(58palOauixo2;evi7tt t^ («OtouitatSocPpa- 
>ei, clavatis calceatus caligis, falcem fenariam in SuTijTt. TitoTcpitpovTa 81 toutov Osaaajxevo;, xat IvTqi 

ofX(|) ^6pTov Ix Tou X(6a${ou eitt^epc^fxevov.OufxiuOeic "^p* 
(aTOxpaZ^etv xai XiY^i^* Ti iTti touto ; l^tjj avOpcuitov 
iY«Y^^^ aeaTiTceiXa, ou^^t ol x^pTov paTtijat."^ Ttvt 
6 itaT^ aTtoxptOeic, eTTtev 'loou 8v ZJr^TeXc, oitiffOiv [xou 
dxoXou0(ovxaTaXafx6avet.Eu0i(jt)<8e6Tou6eouav0pcuitoc 
67to$r,7afxevoc, [e) xai SeTfxiJva^ Ta uTto^TjfxaTa auTou, 
iiti Tou (i^fxou paTta!^(i)v t6 Splitavov, iv (p tov ^^^pTov 
SxoTTte^ iiapeY£veTo.*Ov ix fXT^xouc 6 itaT^ ip^<5[xevov 
Oeaaafxevo;,T(f)xupt(|)auTou IfXTJvuffev.^OTtSvitep 5r,TeTc, 
auTOc UTt2px.et. '0 Sl auT6c *IouXtav6c, "^jvixa t6v tou 
8eou(fy8ou>ov ep)^^fievQv 60eaffaTo,i{ auTou tou ff^iJH"-*' 
Toc TouTovi68eXu|zTo,T6 7t(t)c t\(g)6^ti\zi ^ptapo»; auT({) 
StaXe^^O^jVat 7)UTpeit(![eT0. HX^^aCov Sl auTou 6 Toi3 0eou 

»e...w, ..— T r^- -- — r /, avOpcjDTto; TtapaYev4fxevoc.ivu7t<5<JTaTOC(poSoc Iv TTi'Iou- 

gratiasupernavisitasset.Illicovocavil fratres,pr«ce- ^ Xiavou <j/u^Ti etTf,Xoe,xai Xot7:6v Tpifxtov, (xoXtc avoYY^T- 



pithoraeademjumentapraeparari,aiqaeex8eculorem 
•aQm ccepit vebementer 17 9 urgere al statim exire 
debaissent. Cui Julianus ait : Hoo fieri nullatenus 
poleel, qaia lassaius ex ilinere bodie non valeo 
exire. Tunc ille respondil : Gontristas me, fili, quia 
sl bodierna die non egredimur,Jam crastina non 
eiibimos. Dei itaque famulus exsecutoris sui lassi- 
tadine coactns, in monasterio suo eadem nocte 
demoratus est. Gum ecce Fcquenti die sab ipso lucis 
crepascalo vebementer equo in carsu fatigato ad Ju- 
ItaDum puer eam epistola penrenil,in qaa praeceptam 
etteiDeeerfnm Dei contingere vel movere de mo- 
Basterio aaderet. Qoem cum ille requireretcursen- 
teotia essel mutata, cognovit,quia nocte eiidem, in 



Xat *j8uvi5o^ t6 StaTi IXijXuQe. TaTteiveaOevTo; ouv tou 
^pov7jfxaTo< auTou, toT^ y^^**' "^^^ ofcYiou itpoaiSpafxe, 
xai e^xv ^^^? ^«'J^cou T^TeTTo YSviyOai^xai Bxi 6 7taTi?,p 
^fxcov 6aTCOTroXtx6c itoOeTTouOea7a90at6fxa;.xal(A]iitt 
TOUT(|) fxe iiteTtetXev. '0 5e euXaSiTcaTO? M,p *Exutioc 
■fJpJaTo eu^aptTt7)p(ouc Gfxvouc T(|) itavTo$uva(xq) BeiJ) 
ilvaTt^fXTtetv, yai X^Yeiv, "OTt ^ ovtoOev X*^*< ^'* '^^^ 
u^j/rjXoTOTOU fxe itaTptapxo'>> l^t^^^s^co.EuO^tocouv xa- 
Xeaac tou< aSeX^ouc, i)(iXeu7ev auToTc &v auTT\ cop^ Ta 
XTiivr^ lT0tfxaaai,xat(f)T6vix6i6aTci?iv auTOu 171 ^p- 
(aTo litiTiteuSetv, Tva euOitu; itepiitaTiJ^ToxTi. np6c 6v 
'louXvavo; J-pTj^^ETtavOijvlxTTic 68ou,itaTep,xai Tijfxepov 
l;eXOeTv o6 6uvafxai.*Aitoxp*.0etc t\ 6 tou 8eou 6ouXoc, 
eTitev auT({»* OXfSetc fxe, tIxvov, iiv y^P '^5 ^>5fJt»pov 



qua ipse exaecutor illuomi^susest, per visum pon- D ^^jxipq^fx^TtoptuOtt)fxev,aupiovXotit6va8uvaT(5viTTtv^fxac 
tifex fuerat vehementer exterritus, cur ad exhiben- itopeuOf^vat.*AvaYxaffOsU 61 uit6 tou *IouXtavou,TT,v ai- 

xfjv vuxTa IvTtfi fxovaTcrjp{(|>Kfxe(ve, t^ 81 iittouo^ ^H^^P? 

aiY*CovToc Tou f (i)T6c,naTc itp6c *IouXtav6v fxeT* titiTto- 



dom Dei bominem mittere prflesumpsisset. Qui pro- 
iinos ■orrexii, seque venerandi viri commendans 

(a) Ita ex Mss. legendum. Editi, explicationls 
eaQcm, sic habent : hoc ipsum pro guo veneraL In 
Big., hAc ipium ad quod. 

(6}Hocnomine Jam sjeculovi designabatur ponti- 
fei Rom.,qaodad nos osqueperseveravit.ninc in pu- 
blicis toppiicationibus ro^^mxis ul domnum apostflli- 
eam, eic li*>s iste apud Griecos etlam rPceptus.Uiide 
Theod. Stadita, 1. 1. epist. 34, ad Leon. papam : 
TiH primo amnium apostolien eapiti nofiro^ etc. ; et 
1.11, epist. S6: Misi epislolos duas ad apostolicum, 
ix'\\M paoaim. Observa qaoqae paulo post papam vo- 



cari summum pontificem. 

[c) Colb., TtXTjpouvToc x6 oiitoxeifxevov dtX^YOv. 

[a) Golh., Tou itaTp6c Ppa6. dit^Ttt... tov itaT6a. 

e) Reg., xai uitoSiJaac xa. 

j^) Idem, &vOp(ii>itov. 

(g) Rep. : 6o(Xet la^upwc a^TfJ) SiaXevOTivatTjuTpeiri- 
5ev, (bc 61 itXr^ff^ov auTou 6 tou 0»ou ovOpcaitoc itape- 
YivtTO, ovuitoTcaTOc ©<56oc iv T^ TOu'IouAtavou. Col. 
otaXex^f; vai (oitXf^JeTO. 

(A) Clolb , 5ia tout6 fxe. Reg*, liti tout4 fxi. 

(t) Beg., t6v eittCaTci^v. 



175 



SANCTI GREGORII MAGNI 



176 



Xtjc xaTiXaSe, <x<p(58pa xov litiiov kXifjoL^, irepie^^ouTTj^ A oralionibus, ait : Rogal (g) Paler noster ne fatigari 



•cfi^ i7riffxoXiic,*iva xov xou 8eou SouXov jxt) ToXp.i5fln[i ix 
x^C fxovrjc auTOu xivTJaai. Tov 8i dtTroTcaXivxa Jirepoxwv, 

8tax( ^ i7r6^affic 67rijXX4Y^»^'^^Y^**^>^'^'^^"^'^Ti'fTi^'^^''^^ 
Iv ri 4 a6x6c'IouXiavoc direjxiXT), 8i'6Trcaa(a< 6 Tcaxf t- 

ap^ij^llJiooCocY^Y^^^jW^''^^ dtitoaxeTXai ix(?Xjxr^aev,*iva 
oov xou Beou avOpwTtov 4^*77^' n*?£^0'^< ^e ivajxic, 
xal lauxov xaT; xou dtY^ou dv8p6c eu)rat< 7capa0^fxeva<, 
icp^c aux6v ^(pr/ IlapaxaXeT 6 icaxi^p ^(jlwv 6 icaxptap;^T)c 
Tou fXT) (6) xoTcr^O^vai 6[xa;.Touxo 816 xou0eou ovQpCDicOc 
drxouffaCjTcavu XuicT)6eU,eT7cev'Ouxlx5 X^^^ ^|xipq[eT7c4/ 
ffot,oxi iav |XTj cu0e(o;7COpeu0to»|xev,o6Sa[xci)C Xoi^iovfiixTv 
iiceXBeTv iTcoSijaexat ; T6xe ouv 8idtx6 Tcot^aai diY^^Tcr^v, 
x6v a6x6v $ecpiv9opa dtX^YOV 7capaypaxi]9a<, xdi 67cepxou 
x(57couauxou |xicr64vxiva,xa(xoi jxt^ 0^^ovxocauxou7capa- 



debealis. Gumque boc Dei famalus audisset, con- 
tristalus ail : Nunquid non die besteroo dixi 
tibi, quia si stalim non pergeremus, jam pergere 
minime liceret? Tunc pro cbarilatisexbibilione ali- 
quanlulum exsecutorem suum iu cella delinuit,eique 
Jaboris sui {h) commodum coaclo renitentique dedit. 
CognoBCO igitur, Petre, in quanta Dei cuslodia sunt 
qui in bac vila seipsot despicere noferunt ; cum 
quibus inlus cifibus in bonore nnmerantur, qui 
despecti foris bominibus esse non erubescunt ; quia 
econtrain Dei ooulis jacent.qui apud suoset proxi- 
morum oculos per inanis glorie appetitum tument. 
Unde et quibusdam Veritasdicit : VosestUquiiusti' 
ficatis vos coram hominibusj Deus autem novit corda 



ffX<^v, dcTrdoxetXe. rtvuxrxe ouv, Uixpe, Iv Tcoiqc (c) 16^-^ n vestra : quia quod hominibus altum est, abomiyiabtle 
Tcapa 6eou iTcdpxoudtv o\ lauxouc Iv xtj» 7cap6vxi ptcj) est ante Deum {Luc. xvi, 15). 

pSeXuxxouc etvaT kX(5|xevof |xexdi '^ap xwv xtJc i^coupavCou 7caxp(8oc ^oXtxa»vdpiOp.ouvxai, ol xtvsc pSeXuxxo? xoTc. 
divOpu>notc eTvat oux aiSouvxai, "O^ot $1 SiflkxTJc 6<];T)Xo(ppo9UVT)c lauxouc lvi[>7Ctov xwv 7cXT)9(a}V Sixatoutrtv, xat 
Sta xfj; xevoSoJCac ^uaiouvxat, di7cevavx(ac xwv xou Beou 6^0A^f^<>>v xeTvxai. "OOev auxou^ xai 6 x^c(d)Si8a(TxaX(a< 
X(5yoc 5teX£YX^^» Xiyet* TfxeTc i(rce ol Sixatouvxec iauxotSc ivtoTctov xwv dvOpwittxiv 6 8e6c 81 •^iyttavxti xa< xa- 
p8(a< 6fxwv, x6 Y^^P ^^'T^X^v Iv AvOpio^coic, p8£XuYfxa 7capa 6et{) 67cdtp)^et. 
DETP. 8au[xi2;w X(av, 6'xt 7cepi xoiouxo< div$p6c ouv- Petr. Miror falde quod de tali viro subripi pon- 



t7capai x6v 7caxptap^r,v i^8uv7{6T)ffav. 

rPnrOP. Ti 6aujx42;eic,llixpe(e) t\ xcj) vo) iff<pdXT); 
SvOpco7coi yap ovxec 7cXavcufxeOa,6'7rep xa? Aau(8 67ci(rcT), 
oc xt^ xai 7cpo(prjxe(a? Tcveufxa l^etv jxefxapxupr^xai, oxe 
xou< X6you< xou 7cat86c (j/euSofxivou dxouaa<, ^^^^^pov 
xaxaxou dQtiou vlou *IwvdOav SlScoxev.^O^cep 8i 8ti xou 
Aaui8 Y^Y^ve, xfi xpuTCX^ xou Oeou xp(aet, 8(xaiov eTvai 
7ctaxe6ofX£V xfi Yap dv0p(o7c(vTi xaxavoij^xet, izw^ 8(xat(Sv 
loxtv oux l7ci(rca{xe0a.T( ouv 0aujxa(rc6v,idv xot<X(5Y0t; 



tiOci lanto potuerit. 

Greqor. Quid miraris, Pelre, quia fallimur qui 
bomines surous? An mente excidit quod Dafid, qui 
prophetifiB spiritum babere consueveral, contra in- 
nocentem Jonatbs filium sententiam dedit,cum ver- 
ba pueri mentientis audifit? Quod tamen quia per 
Dafid factum e8t,(i)etoccultoDeijudicioju8tum cre- 
dimus, et lamen bumana ratione quaiiter justum 
fuerit,non videmus.Quid ergo mirum si ore mentien- 



Twv (}/eu8ofxiva*v, xat -^iixeTc elc^tepa d7caYc*)fxe6a, oT ^ tiumaliquando in aliud ducimur, qui propbetae 



non 



xive< 7cpoQfjxai ou^ ^Tcdp^ojxev ; Ou |xeYa ouv ei xal 
lv6; Ixioxou xwv 7caxpiapx«A>v x6v vouv i^ xwv (ppovx(8iov 
dXXe7idXXT)Xo«; fxiptjxva Xufxatvexat.*07c(5xav Y^p ^ ^'^x^ 
»!< 7coXXa 8tajxep(2Jexat, (jfxixpuvexat xaO*lxc(jxov, xat 
-Kdvtcov eU Ivffuve7ca(pexat, iv oacp iv 7coaXoT; x^ da^o- 
X(q^ TrXaxuvexat. 

IIETP. 2(p(58pa dXT)0^ aicep XiYei< 67cdpxouaiv. 

rPIirOP. Ou^ i^Y^^t**' 8(xaiov ou8k xouxo dtY^aat, 
6'7rep Tcapd BaXevx(vou xoueuXa6e(rcdxou,x6 XT)vtxauxa 
^YO'Jfxivou fxou YiY'*^^''^°^>''^*P^ xouxou xou oy^ou dv8p6< 
8tT)YOUfxivou dxijxoa. 'EXeYe Ydp 6'xt iv xt{» 66xxT)p(c|>xou 
|xaxap(ou (xdpxupoc Aaupevx(ou x6 vcofxa auxou -^v xt- 
OafXfxivov. *E7cdva) 81 xou |xv75[xaxo< ^nopy6^ xt<(/)apxav 
fxexd ^(xou i7ci07iX£v,(XT) xaxavo75(i«<,67CoTo< M^p auxcSOi 

174 Ixetxo. Al(pv(8tov ouv xdpa^o^ i$ oupav66ev YiY*»- D P«nte turbo coBlitus faclus, rebus illic omnibus in 
vev.xal icdvxcov iv xtI iauxcov xaxaaxdaet 8ta(xev(5vxu)v,^ sua stabililate manenlibus, arcam, qus superposita 
iTcdvto xou (xviifxaxo^ xeOeTaa 5pxa i^crjpOT), xal d7c6 sepulcro ejus fuerat, extulit, longeque projecit, nt 



8umu8?Multum veroeat quod uniuscujusque prae- 
sulis mentem curarum deneitaa devastat. Cumque 
animus dividilur ad mulla, Gt minor ad einguia : 
tanloque ei in una qualibet re 8ubripilur,quando 
latius in multis occopalur. 

Petr. Vera sunt valde qu» dicis. 

GREGOR.Silere non debeo, quod de hoc f iro abbate 

quondam meo reverenlisRimo(;) Valentino narranle, 

agnovi. Aiebat namque quia corpus cjua dum in 

beati Laurenlii raarlyris oralorio easet humalum, 

super eepuicrum illiusrusticuaquidam arcamcum 

frumento posuit, nec quantus qualisque vir illic jace- 
rel, perpendere 17S ac vereri curavit. Tunc re- 



(a)Reg., 8t'oC. Colb. 8i'a)v. 

{b) Uterque Cod., xoiccoOv*'* 

lc) Colb.,xd{et. 

((/) Uterque, dXT]pe(ac,et melius quidem,]uxta tex- 
tum Lat., veritas dixit : Vos elo. 

(e) Reg. el iv xcji dvOptoiiy. 

If) Beg. dpxXuov, et infra, dpxX(ov. Colb, 4'pxXa ; 
fortaaae ad aigniOcandum arculam, 

{g) Plerique Mss., Pater vester. 

(a) Commodum hic significat stipendiu m,mercedem 



laboris premium, Graece, x(57cou (xtoO^Jv. Sape hec 
vox apud Gregorium accipitur pro qualibel penaita- 
tione, ut 1. 1, epist. oiim 42, nunc 44. 

(t) Duo prioreaCara., duo Audoeni, Big. etLjr., 
et occultum Dei judicium Justum cred. 

(;)Bigot., 2Aud., Longip. cum Germ., Kol^/t'o. 
Tres Carnol., Gemet., primus Aud., Prat., Lyr., 
Vatentione, Hic nota Gregorium vitam monasticam 
amplexum eaae. 



177 



DIALOGORUM LIBER I. 



178 



palam cancti cogQoscerent qnanii eseet meria isA. p^^xou^ i|Sp{cpT), ^uco^ Yvcuvcovxai udlvxec ii<S^< icoipa^ 



CDJos illic corpus jaceret. 

Etiam ea qase sabjungo, praedicti Tenerabilis viri 
Fortnnati, qai valde mihiaetate, opereet simplicitate 
placet, relatione cognovi. Eamdem Valerias provin- 
eiam LaDgobardis intrantibuSy ex monasterio reve- 
reniiasimi virl Equitiiin prsdicto oratorio ad sepul- 
crnm ejas monacbi fugerunt. Gumque Langobardi 
Bcvientea oratorium intrassent, coeperunt eosdem 
monachos foras trahere, ut eos aut per tormenta 
discaierent, aut gladiis necarent. Quorum anus in- 
gemail, atqae acri dolore commotup clamavit : Heu, 
bea, sancte Equiti, placet tibf quod trahimur,et nos 
non defendis ? Ad cujus vocem protinus saevientes 
Langobardos immundus spiritus invasit. Qui cor- 



8bou zi[Lf^^ -^^tcx>07), oGtt» oc t6 awjxa Ixetxe txeito. 

Taijxa §1 aitep vuvl (c) xaOuitoSiXXco t<{> SiijYiifAaTt 
icapa Tou rpoXe^OivTOc euXaSeaTaTOu ivopoc 4»opTotSva- 
TOuStr^YQ^f^^oueTreYvwv.^OcrTic^d) xai Ti]pY75p9,xalToTc 
£pYoi<,xal T^ dxaxCf icavj jxot apiffxei.^EXeye 81 outo^, 
OTt hf T^ auT^ TTJc BaXeptac X^P? tcuv(«) AoYYoSdtpStov 
elaeXOdvTcov, (jLOva^^ot ix tou fiovaTCT^pfou Toi3 euXaSe- 
TcdTou dv8po< 'Exut(ou, el^To fxv7j{JtaauTouivT(j[»icpo- 
Xej^OivTt euxrr^p(()> Trpoai(puYov. 01 Se AoYYo6dp5ot ©u- 
(lOiOivTe^, xa? ivT(f>6uxTiQp{({>eiGreX06vTec, fjp^avTOTOu; 
fxova^ou; ejd) aupeiv, oicta; «utouc, e?Te Sta ^avi^ai'^ 
|jtaaTtY(/><T(*iatv, e?Te ^(©et OatvaTcuffiaatv. Etc Sl i^ auTwv 
OTevdJac, xat ix (JieYiaTOu irovou xivT)Oei<, expa^ev AT, 
dyie *Ex'jTie, dpeaxet aot 6'Tt aupt^fxeOa, xoti oux ixSt- 



rnentea in terram tandiu vexati sunt, quousque hoc B ^^^^ ^^^ * ^^?^^^^ ^^ ^^^ '^'H ^^T^ auTou,7cveufxa dxd- 



cnncti, etiam qui foris erant, Langobardi cognosce- 
rent, qnatenus locum sacrum temerare ulteriusnon 
anderent. Sioque vir sanctus dum discipulos de- 
fendit, etiam mnltis post remedium illuc fugienti- 
bns preetitit. 



CAPUT V. 
De CamianHo mansianario Eccletiss sancU Stephani, 

Cujnsdam coepiscopi roei didici relatione quod 
narro : qui in Anconitana urbe per annos multos in 
mooachico babitu deguit,ibique vitam non mediocri- 
ierreligiosam duxit ; cui etiam quidam nostri jam 



OapTov e!c T0u<6T)pttuSet< AoYYO^dpSouc eloriXOe* xat elc 
TTjv Y^iv xaTa7C6a(5vT6c iid ToaouTOv iSatfjiov(j6r^ffav,ia)c 
o5 icdvTS; o\ IJtu SvTec AoYYo^^p>)5ot touto (f) fjtefjia- 
OTjxafftv, a>9Te tou Xoticou t()> Up()> •z^iztp ixe{v({> o^$a- 
fiU)< imS^vat ^iT^XfiTiaav. '0 y«P ^io; oCtoc dvT^p, 
Touc fAaOT)Tdc T^Tt ix8txT{ffa<, icoXXoTc {g) Itc* iv^dToo 
Tcp^votav Tcapia^tTO toT< IxtT xaTa^eiJYOuaiv. 

KE<I>AA. E'. 
lUpi K(ii>v9TavT(ou (A) napafiovapiou ixxXT)ff{a< tou 

iL*(io\i £Te(pdvou icXtjjCov t^c icoXetoc 'AYXtuvtov. 

Ilapd 9uveictax(^7C0u fxou Ttv6c fJtefJLddr^xa, i^vTcep $tT)- 
Y0Ufiaid<pTjYT]9tv, fioTt^ iv t^ 'Ayx(*)V(ov TccSXetjiict icoX- 
Xou< ^p<5vouc iv T({> fxova^tX(|> 8tiicpeij;e ff^ijfxaTt, vicou- 
8a£(i>c xat iv icdo^ euXaoe(q[ IxeToe icoXtTeuadfxtvo^* dj 



pTOTections atatis, qui ex eisdem sunt partibus, at- n Ttxt vufxfjtapTupouat xal ix tijv f^fxeTiptuv Ttve<icpo6e6T)- 
*—'■ *■ ' * s-!A_x 1 _. . .. j^<5xe^ ^§7j XotTcov, )cal ix Ttov auT^Ot Y^YOv^Tec fxeptbv, 

(i) (ib? I^Tt TcATifftov T^c auTficic6Xe(oc *AYX(i>va)v,ixxXr|ffia 
Tou OY^ou icpoDTOfxdpTupo^ £Te(pdvou8tdxetTat.*Av:^jp 81 
Tl< T^ TCoXtTttq^ ICfltVU euXa6i9TaTO(,K(uv9TdvTtoc touvo- 
fxa, iv auTTj icpovxapTepwv, t^iv t^< ixxXT)9(a< 8ouXe(av 
i7ceTiXet.*HoGv(pi{fXT] vi^c dY'**'^^^'^*'^^^^''^*'^^^^^^*^- 

icotc )caTd5TjXoc 8td icXdTou; Y^T^^*^* ^5 ^'^^c Y*P '^?^ 
xap8(ac auToC Ta iic^Yeta p8eXu^dfxevo;,5X^ xij^ tou vo6c 
$ta6ivet t?< fx6va Td oupdvta Sviceu^ev. 'Ev fxtq^ 81 ^fxepq^ 
fXatov iv T^ auT^ ixxXT^a^a 7iap£Xett{;ev, covTe TcovTeXac 
fXT^ l^etv Tov icpoXex6&vTa tou 8eou SouXov £0(VTd< xav- 
$T{Xac 6cDe(XT^ a<];at. refx(7a< 81 icdva^ (>$aToc, xa^ icp6< 

OUV^OSl^ ^V fx49(|> TO 0) dlCTpT^V ^aXcttV, ^^09^^«^^^ ^^ 

id) Idem, )cai toT< X^y®*^ **^ '^o'^^ ^PYOK iti^^M 
^ ^ (jxT), IXeYt 81 o(>T(i)c. 
" ' (e) Mss., AoYYi^*pS^v, AoYY(6ap8oi. 
(/) Uterque tSoci., ixefxaOijxaatv. (Sic.) 
Ig) Colb., ii:' iayjizoi TcapiO^^co icp. 
fA) Cetera qus in tituio leguntur, desont in Cod. 
Colb. ; icapa|xovdpto< autem optime respondet voci 
Latine Mansianarius ; et a icapafxovTJ denvatur,auod 
oustodiam, vel stationem mililarem ad custodiam 
palatii si^nificat. Mansionarius enim Ecclesise dici- 
tur, qui ejos est custos et assiduus in ea ministrat. 
Infra, I. iii, c. 24, indiscriminatim idem Theodorus 
vocalur modo,(puXa^,cttJtoi,modo icapafxovdptoc. Man" 
sionarius, Idem occurrit cap. 25 seq., de Abundio. 

(i) Colb., (bc iv T^ 7cXtJ(J10V. 

(;) Reg., d7cp(v. Colb., auTpTjv. RetinemusdicTpi^.v, 
quod si^niGcat ellychnium Vide Qloss. 6r. Cang 
'Aic^ Ttu dicTO) accendo derivatum videtnr. 



iastantar. Jnxta eam namque civitatem eoclesia beati 
martyris Stepbani sita est, in qua vir vita venerabi- 
lia, CoostantiuB nomine, mansionarii funclusofficio 
deaerviebat {Marlyrolog., 23 SepL) : cujus sanctita- 
tis opinio sese ad notitiam bominum longe lateque 
tetenderat,quiaidem vir funditusterrenadespioiens, 
toto annisQ mentis ad sola ccBlestia flagrabat. Qua- 
dam vero die dum in eadem Ecciesia oleum deesset, 
etprcdiclns Dei famnlus unde iampades accenderet 
omnino non haberet, (a) omnes lampades Ecclesis im- 
plevit aqoa, atque ex more in medio (6) papyrum po- 
snit; qoaeallato ignesuccendit, sicqueaquaarsitin 
lampadibos ac si oleum fniseet. Perpendeigitur, Pe- 

(a) Germ., omnes candelas ; primus Aud. et Lyr., 
ommes cyaihos. In Qrjecavers. legitur, xavSiJAac.xav. 
SiJXst^ ; qna voce intelligi lucernas oiearias multis 
probat Cangius in Gloss. Gr. 

(6) Papyrnm hicpro ellyobnio adhibitam legimos ; 
qood etiam testatur Qregorius Toron. de Vitis Pa- 
trom,!. VIII : /n qua nec papyrus addiia, nec olei gutta 
stiUamtis adjeeta. Ad eereos connciendos usurpatam 
doeet oanctne Paalinos in nat. 30, de sancto F^lice : 
Looiioa ceratit adolentur odora papyris. 

Porro per papyrum hic intelligi debent papyri, 
^od eat fruticis palustris genus, philyrae, qu« ad 
ebartos, fones, straguias, vestes, et ad varios alios 
•aot preparabantnr. Papyri originem ez locis palu- 
•tribaSfOtQmque ad luminaria optime describii En- 
•odios in benedictione cerei, opuso. Papyrum ad 
tdimenia igninm lympha transmisil. 

{€) Regv euyrca|aT& 



183 



SANCTI GRBGORII MAGNI 



184 



67t6 9xXT)p(STaxov itatxipa t6v tt^^ [iov^< auTOu 8ii^y^^' A 
iXXi T7JV axXT)p(5TT)Tata)VTO'JTOUi^9wv,6aofxoaiai<7tav- 
tOT2 T^ jjLaxpo9ufi(qt6Tre^epev. Kai outw toTc a8eX«poT;lv 
?rpq^(5T7)Ti icpo1oTaTo,iX>aTe tov tou iraTp6<6ufi6v, 8ia ttj^ 
lauTou Ta7reivo9poauvT)< icdvTOTe xaTeicpfuvt. T6 Bl a6T6 
(lovaaTTjpiov Iv t^ ixpoTat^ tou opouc xopu^p^ Staxef- 
(jievov 6irap^ei* 69ev izph^ t6 icoiTiaat toIc dtSeX^oTc 
(Atxp6v XT)icapiov ou$efJLia la^Tr^c ev T(f> t6tc({> IfpaCvexo. 
'Ev 8e Ti|> Tou opou^ 7rXaY^«|> (a) atev6< totto^ 67rflp- 
^ev, 6v iirexpaTei X(6ou 7rafjL(xeY^6ou< &7r6xXaa(JMi. *Ev 
(jLtq^ 81 i^yiipq. 6 euXa^ioTaTOC ^vifjp NovvS>90< iv lauT(f> 
SieXoY^Z^eTO 27riTTj$etov T(iv x^irov ^Trapj^etv irp6c xij^rou 
iroiT)atv,lfl^v(ATj 6 X(9o<auT6vl7r6xpdcTtt.TouTov BlfLeTa- 
xiv^aai TrevTTjxovTtt JeuYI Poa>v o6x i^SuvavTO* 6'6ev Xoi- 
ir6v oux ^v Ikm^ (b) 8t* dv6pa>7r(vou xa(JifliTc6 touto Yevi- 
a6at. 'Ap{aT7jV 81 ^ouXr^v pouXeuadi(jievo<,liri tt^v 6e{xT)v ^ 
xatacpeuY^t poTj6etav, xai Iv ixe{v(|> Tq> x6Tztp elc £6x,TiV 
lauTov 8^8a>xev iv t^ vuxTeptv^ ^ou^fqt. Ilptotac 81 y^vo- 
(jt4vT)< Iv a6T({i T(j> T<Sir((> ol di8eX^ot irapeY^vovTO, xal 
l8ob t6 (jl£y^6o<tou TOtouTou X{6ou eupov (e) {Jtaxp66ev 1$ 
ixe{vou Tou T(S7rou 179 6irb)^a>p^aav, xai t^ a^TOu 
6ico^a>pTjaei irXaTua{Jt6v Y^via^at irp6< xtJicou ico{T)atv 
ToT< d8eX(poT<. 

'E &XX((> To{vuv xaipi[>, iv ({a(|> 6 aut6c aeoaa(Atoc 
avif^p xav8T{Xa< Iv Ttp e6xTT)p{(|> licXuvev, (jL{a ix Ta>v au- 
tou x^^P<*>v *U •cTjV Y^i^ iceoouaa auvrcp^ST), (oort elc 
icXeToTa xX^a^xaTa Yfivla6at auTTjv. Tt)v 81 tou iraTp6< 
a^ o8poTaTT)v dpY^jV ^(^^ou^ievocStiravTaTaT^^C xav8TjXT)c 
xXdla(jLaTa auvaYaYOiv, lv(i>irtov tou 6wis^^p{ou {6t)- 
xtv, iauT6v 81 el< t6x7)v 8&8a>xt. IlXr^pwaavToc 81 a6Tou 
T^v tu^TiVjXai ovaoTavTOc, uyitJ tt)v xav^iJXav t5ptv, ^; 
T& xXdia(juiTa ^o6ou(ievo< ^v auvaYaYa>v. '0 ae6dia{Jtto< C 
o6v ouTOc dtvif^p iv ToTc 8ual toutoi^ 6au(Aaai, 8uo iraTi- 
pa>v TT)V 8uva(jLtv ivTT) i7rt8e{(etTa>vaT)(jte{a>v l(xt(JLTjaaTO* 
iv T^ (ieTa6^att tou X{9ou, rpa>Yop{ou tou XfSYM^^c^v X{9ov 
(jttTaxivTJaavTO^* Iv 81 t^c xavSiJXT^c {d) ivaxT^aet, ttjv 
tou Aovd^TOu 8uva(xtv, 9^xtQ t6 xtxXaa(jiivov icoTTjptov 
iv T^ icp(»>T^ 6Yi(^XT)ttd7ctxaTiaTT)at/. 

DETP. Ka9(i>c 9ta>pa>, ix^I^*^ 6^^'°^ '^^^ 7caXaia»v 
via 9a6(AaTd(. 

rPHr. 8iXttc iv T^ Tou Nowioaou ipYaa{qt 6'(aoi6v Tt 
ta>v Tou 'BXiaaa{ou (e) Yva>p{aat ; 

DETP. eiXa> xal icdbvu iict9u(Aa>. 

rPIir. *EXa{ou icotI iv T(i> (AovaaTT)p{((> AtT<|;t< Y^T^vtv, 
^v 81 Xot7c6v 6 xatp6< tou acupeuaat ix Ta>v 8ev8pa>v Toic 
iXa{ac, diXX* o68a(Aa>c xap7c6c ivToT^TOu (AOvaaTT)p{ou 
8iv8pot<i<paiveTO.(^)BouX^; ouv 67caTifip[T^C (aovtJ; y^^- t\ 
vtv, 6'7ca>; ol di8tX^oi icipi^ icp6< tou< Ix^vTac iXa{ac iicl 
T(i[> auvdi^at diiciXdcaaiv, (g) 6ica>c ix tou (Ata9ou tt^c ipY^* 
a{a< auToJv 8uvT^9a>atv6X{Yov IXaiov iv t^ (aov^ iviYxat. 
'0 8k Tou Otou av9pa>icoc Novva>ao<, (AtToi icoXX^c xaictt- 

(a) Golb. habet adhuo ae(Av6<, pro axtv6c ; Reg., 
(Aixp6c. 



sed ejus mores mira sempercquanimitatd lolerabat. 
Sicque fralribus preerat in mansuetudine, sicutcre- 
bro Patris iracundiam ex bumilitate mitigabat.Quia 
vero ejuB monasterium in summo montis cacumine 
Bitum esty ad quemlibet parvum horlum fratribus 
ezoolendum nnllapatebat planitiesiunusautem bre- 
▼issimus Iocub in lalere roontisezcreverat,quem in- 
gentis sazi naturaliter egrediens moles occupabat. 
Quadam die dum NonnoBus vir venerabilis cogitaret, 
quod saltem ad condimenta olerum nutrienda locus 
idemaptus potuisset ezistero, si buncmoles saxi il- 
liu8 non teneret, occurrit animo, quod earodem mo- 
lem (h) quinquaginta boum paria movere non 
poBsent. Cumque de humano labore facta esset des- 
peratio, ad divinum se solatium contulit, seque iliio 
nocturno silentio inorationem dedit. Cumque mane 
facto adeumdem lecum fratres venirent, invenerunt 
molem tantas magnitudinis 1S0 ab eodem ioco lon- 
gius recessisse, suoque secessu largnm fratribus 
spatium (i) dedisse. 



(h) Re^., 8t* diy9pa>ic{v(ov yitipiaM, 



[c) Coib., (AT)x69ev ; et panlo post icXaxua(A6v y*Y^" 
v^xa icp6c. 

(d) Uterque Cod. Reg.^ sc. et Golb., divaxxTjaet. 
le) Colb., vof^aai. 

(/) Mss., PouXt) 8tJ (vel) xa> 7caxp{. 

(g) Reg., fiicax;. 

(h) In.Ed.aote GusE., jutn^etito; corrigilur blc error 



Alio quoque tempore cum idem vir venerabilis 
lampades vitreas in oratorio lavaret, una ex ejus roa- 
nibus cecidit, quae per innumeras partesfractadis- 
siluit:(;) qui vebementiseimum Patris monasterii fu- 
rorem timens, lampadis protinus omnia fragmenta 
collogit, atque ante altare posuit, seqne cum gravi 
geoiitu in orationem dedil. Cumque ab oratione ca- 
putlevasset,9anamlampadem reperil,quam timens 
per fragmenta coliegerat. Sicque in duobus mira- 
culis duorum Patrum virtutes imiiatus est: in mole 
scilicet sazi, factom (k) Gregorii qui montem movit; 
in reparatione vero lampadis, virtutem (/) Donati, 
qui fractum calicem prislinse incolumitati restituit. 



Petr. HabemuB, ut video, de ezemplis veteribus 
nova miracula. 

Greoor. Visne aliquid in operatione Nonnosi de 
imitatione quoque Eiisei cognoscere? 

Petr. Volo, atque inhianter cupio. 

Greoor. Dum quadam die in monasterio vetus 
oleum deesset, jamque coliigendse olivae tempus in- 
cumberet,sed fructus in oleisnullus appareret,visum 
Patri monasterii fuerat ut circumquaque fratres in 
colligendis olivis ad ezhibeoda ezlraneis.opera per- 
gerent,quatenus ez mercede sui operis aliquantulum 
monasterio oleumdeportarent.Quod virDomini Non- 
noBUS fieri cum magna humilitate probibuit, ne ex- 

ezMss. tam. Angl. qoam Gail., ei ex Grieca vers. 

(i) In Editie contra Mss. fidem additur, ad excoten- 
dum hortum, 

{j) Germ., Compeod. et unus Tbeod., qui vehemeri' 
tUsxme. 

i^k) Cognomeoto Tbaumaturgi, Neocss. in Ponto 
episc, in cujus Vita a Bancto Gregorio Nyss. cons- 
cripta legitur hoc miraculum. 

(/)Qui Aretii in Etruria fuit epiecopus et pro mar- 
tyre colitur die 7 Aug. 



185 



DIALOGORDM LIBBR I. 



186 



euDies fratres ez monaateriodumluoraoleiquflere- j^ vo^po9tSv7]cxouTOYsv496aiixcoXu9e,(Jii{7C(D<Tu»vdc$eX(pu>v 



renl, animaram damna palerentur.Sed quia in mo- 
nasteriiarboribu8olivaBpaucsiae88evidebantur,eas 
coiiigi prxcepit,et in prslo mitti,et quamlibet (a) pa~ 
rom olei exire potuissel, sibimet deferri. Factum- 
qae e8t,et susceptum in parvo vaaculo oleum fra- 
trea Nonnoso Dei famulo deluierant : quod ipse pro- 
tinaa ante altare poauit, cunclisque egredientibua 
OFavit,atqueaccer8iti8po8tmodum fratribua prece- 
pit, ut hoc quod detulerant oleum levarenl, et per 
cnncta vaaamonaateriieziguefundendo dividerent, 
quatenua benedictione ejuadem oiei omniainfuaa vi- 
derentur : qu8B protinua uteranlvacua claudi fecil. 
Die vero alt^ra aperta omnia plena reperta sunt. 



Tijc fxovfj^ i^ep^0{ji4vu)v, iv 6'jc|) xipST) IXce^ou Jitrouai, 
<|/u^i)CTj>/ IJtj jxiav u7cofxe{v(i)X(.MaXXovoeiv xoT^xou jjiova» 
OTTipiou 8ev8poK TouToo<aTCeX0eTvlxeXeu9ev,dXtYat y^P 
iXafai iv a^ToT^ eOewpouvTO, xai auTa^ aa>peuOf,vai xal 
ivT(f>lXai0Tpi6e(({> ^X7^07|Vaii7poaiTa^ev,(f) xa*. etxt 6X1' 
Yov eXaiov e^eXQelv SuvTfjaijTatjSTrto; auTtJjirpoaaYaYWffi. 
r^Y^v^ Tofvuv xal iv (/*) 9Tevu)TaTC|) kf^tlt^ z6 eXatov ol 
dSeX^ol8e(afjLevot,Novvcu9({> t(j|> tou 8eou 8ouX(j>(^)a7ri{« 
ya^fow, "Oicep auToc Sejdfxevo; i'{xi:p096ev tou OuataaTTj- 
p{ou TeOeixe* xai irdvTCov i^eXo<^vTci>v, fxcivoc evoov ttjc 
ixxX^oCac dic4fxeivev,xat iauT^v el< eu^T)v 8i$(x>xe.MeTd 
8e TOUTO cpcovijaac ^touc d8eX(pouc» ixiXeuaev %a 6'i7ep 
auTip icpoffi^Y^Y^^ eXatov iirdpcoai, xil eU 6'Xai Td tou 



^ovaTCi)p(ou a>[ytiai y.az* ^a^yov ix^^iovTS^ Sta{Jtep(9(i>9tVy 6'iccoc tx ttJ< tou iXa(ou euXoyCac '6iicavTa ictavO(it>9t,xal 

Tiuxa ai^oupa ovTa icapeuOu xXetoOfjvai iceico{7]xev. 'Ev8k StkXr^ tf^^P? dvot^OevTa, dnavxx '{iyio^^xa eup^O^vfl^v. 

Petr. Probamua quotidie impleri verba Veritalia» B HETP. IliaTeuofxev xaO' ^(i.4pav icXT^pouvOat tou dAi{- 



qu» ait : PaUr meus usque modo operaiur^ et ego 
operor {Joan. v, 27). 

ACPUT VIII. 

De Anaslasio abbaU monasterii^quod {b) Suppentonia 

vocatur. 

G REOORius.Eodem quoque tempore venerandua vir 
Anasta8iQ8,coja8 auperius memoriam feci {Cap. 7), 
sanct» RomancBccle8i8B,cui Deo auctqre deservio, 
Dotarius fuit (Martyrol., 11 Jan.].Qui8oli 1S1 Deo 
vacare de8ideran8,8crinium deaeruit.monasteriam 
elegit.atque in eo loco {c) quem praefatussum, qui 
Suppentonia vocatur,per annos multos in sanctis ac- 
tibos vitam dazit,eiqaemonasterio8olertica8todia 



Otvou 8eou xal xup{ou ^fxcuv^lTjffou Xptorou Ta pijfjtaTa» 
£icep icpoe(pT]xev' *0 icaTi{p {Jtou itoc dpTt epYd2^eTai,xq^cj|) 
ipYd(o(iat. 

KE4>AA. H. 
Hepl 'AvaoTaa(ou VJyouji^vou fxovTjc Tfj; Tic^xpijjjivov 

6vo[xa2^o{Jt4vT)c. 
rPHrOPlOl.'Ey auTCf) to(vuv xt^ XP^^V ^ ^t^oLvyno^ 
dvT)p *Ava9TdaioC|OUTtvo< dv(OTepc{> (iveCav licotTjadixr^v, 
(A)v(OTdpto< 6icfjpxe TauTTjCTf^cxtuv 'P(ji)fxa(u>v dyfac tou 
8eou iKKkr^alaQffi Oeou ^dpiTt vuvi 8ouXeuci> 1^^**^^ ^^^ 
1S9 Oetjp (i<$vc)> iy i^au^i^ oouXeuaat lictOu(i.a>v, Td 
oxpivtov xaTaXeC^^ACi tov (jLOviJprj p{ov i$eX^aTO,xai ev 
T^icpo{JtvT)uoveuOet(7i[),(xovfiT)Ttc Tic^xpr^fjivov xaXeTTat 
dicoTa(d(jievoc,iici icoXXou^ ^pe^vou; Stapxiaac, ha-^icf 



prsfuit.Quo videlicet in loco ingens desuper rupes p dvaarpotp^ |tt«v (u>fjv liapif^ya-^v t^c ol auTn< (lovric 



eminetyet profundum subter (d) praBcipitium patet. 
Qaadam vero nocle cum jamomnipotens Deusejus- 
dem venerabiiis viri Anastasii labores remunerare 
decrevi88et,ab al(a rapevoz factaest^quaeproducto 
sonitu clamaret, dioenB : Anastasi, veni.Quo vocato 
alii quoque septem fratres vocati sunt ex nomine. 
Parvoaatem momento ea que fuerat emissa vozsi- 
lait, et octavum fratrem vocavit.Quas dum aperte vo- 
ces congregatioaadi8set,dubium non fult quin eoram 
qui vocati faerantobita8appropiaquasset.Intrapau- 
eo8 igitor dies primus venerandus vir Anastasias, 
ecteri aatem in eo ordine ez carne educti sunt,quo 
de ropis vertice foerant vocati. Frater vero ille ad 
quem vocandum voz parum 8ilait,atque eum ita no- 
minavit,morientibu8alii8,paucisdiebu8vizit,ettunc 



^Ypuicvcp cpuXax(i xa\ ttjV V)Ye(xoviav lict btt) Ixavd iv- 
e^etp{96T]/EvauTq> ouv t^>t6icc)> ica{jt(JLeY40T)C X{Oo<dvt«>- 
Oev 6icipxtiTai, xai Pa0uTaTo;xpT){jtv6; xaTcuOev Oecopet- 
Tai. "OTt 81 Xoticov 6 icavToSuvajjLOC Ofio^ tou auTou ae- 
6aa(i{ou dv8p6< *Ava9Taar{ou toTc x<$icot< dveaiv icapa- 
ff^eiv ixiXeuoev, iv (iiq^ vuxTt Ik tou u<];ouc tou X{Oou 
c»(tfVT| YtYovev (leTd ^X^^ XlYOuaa.'AvaaTd9te,$eupo.A6- 
Tou 8lxXT)0^TOC,lTepoieicTdd$eX(pol^6v<$(iaTO< ixXfj- 
0T)aav.Mixp6v 81 t^; Yevo(ji£vT)c <p(«>vfj< atctfiCTjadoT^c, xal 
Tov Sy$oo> dSeX(p6v ixdXeae. Udad ouv i^ (i) auvo8e{a^a- 
vepctfC T^< cpcovfjc ixe{vT2;dxou9a9a,evicXT]po^op{qf "^ifo^ 
vev, 6'Tt T(tfv xexXT]{jL4vctfV 6 OdvaTO< iizkr^aiaai, MeTa^u 
ouv dX^Yoiv f^(upctfv icporco^ 6 euXaSiaraTOc dvfjp*Ava- 
aTd9to<,xai ot Xoiivoi xotT* Sp8ivov twv 8ea(ia>v tou aci- 
(jtaTo; dicoXu0ivTec,icp6<xuptov ^e8i5(XTiaav, 8v Tpoicov 



vitam flnivit ; ut aperte monstraretur quia interje- D j^ ^^ xopu?pf,«; {j) touX{Oou ixXiJOTjaav.^O 8k d8eX<p6< 
ctnm vocis silentiom parvum vivendispatium signa- ixeXvo^;, 6v i^auxa^aaa i^ «pctfvf^ (jieT' 6X{yov ixdAeae, Te- 
verit.Sed mirarescontigit, quia venerabilis vir Ana- XeuTT^advTCtfv tcLv dXXctfv ^i{aa<6X{Ya<;,i^(iipa<xal auT6; 
stasiusdamde corpore eziret^erat quidam fraterin Aotic6v iv xup{c(> iTeXetctfOi^ytaoTe 8eix0^vav,8Tt t6 8t-d 



(a) Germ., parum oleum. Norm., parvum oleum. 

(b) Nunc castellnm sancti Eliae. 

(c) In Ed.^uemprxfatus sum Suppentoniamvocari. 

(d) Propter hoc prccipitium locus bic Tic6xpT](jtvov 
Grsce vocatur.Portasse etiam Suppentonia dicitur, 
qood saperpendeat,et quasi pensilis immineat. 



[e) Reff.y (ouK ^X^yov SXa lov. 

(rtcoib..< 



,9t(AvoTdTC|> i^^tii^.Reg. , (jL(xpOTdTC|>. Sepe 
Zac^ariae atitnr voce at|jLv6c,ad signiflcandum par- 
f ain, extfuum^ni infra fidebimus,c. 9, otpvou nai- 



8ap{ou. Et paulo post, 9e(jtvoTdT(|> dYY(^<o* Piurima 
deinceps ezempla voois bujus hoc sensu usurpat» 
recurrent. 

{g) Reg., diciJYaYO^, {Sic.) 

(h) Uterque, voTdptoc. 

(t) M88.,auvo8{a,et quidem melias; nequetamen 
aliouid mutare prsesuropsimusvquia quemadmodum 
dicitur l(o8{a &\ i^o^tia ezitus,ita dici posae videtar 
auvo8{a et auvo8e{a conventus. 

if) €olb.| xou 6pou^, 



187 



SANCTI OREGORII MAGNI 



. 188 



oxr^fxa xfiC ffiYvjc tou xaXouvTo<,(&ixpd^v ivacfAovT^v auTcjp A monasterio qui8upereumviverenolebat:proYolutu8 



xou Cfi^ (^) ^poiffijfiavev. Oaufxaaxov 81 irpaYfxa fxexa 
Touio auvi6rj*T0u*fzp asSaafxfou av8p6c ^AvaTcav^ou ex 
Tou TcapdvTOC ptou [xeTavTavTo;, doeXcpd< tic Iv T({» fxo- 
vaaTT^piq) unf^p^ev, oc ti^ licavcu auTou ^f^crat oux^^O^ 
Xev. ToT^ oe irovlv a^TOu irpovxuXtvSoufxevoc, fxeTd $a- 
xpucuv IxiTeuev auTOv, X&y<<>v* OuTtu; ^yipi ,ae irp6< 8v 
dTcip)(^7^, (X7) ^do^c f^s iirdvb> aou lircd -^fxipac iv T(f> 



vero ejus pedibus CGBpitcumlacrymisab eo postu- 
lare,diceo8: Per illum ad quem vadis^te aiijuro,ne 
septem diessuper te in boo mundo (j) faciam; ante 
CUJU8 septimumdiem etiaro ipee defuoctus est^qui 
tamen in illanocteintercsteros non ruerat vocatus» 
ut aperte claresceret,quia ejus obitum sola venera- 
bilis Anastasii intercessio obtinere potuisset. 



xoafxcp TouTC)) icot^ffai. Dpo ouv T7)< k6o6fxv)< -fjfxipacxat auT^c Xoiiruv iTeXeuTTjotv, 6'aTtc o^x ^v Iv exetvi[) Tij vuxtI 
fxeTd Tcov d^XXtov xexXT^fjivoc. <l>avep6v (b) ouv 6i;dpyet, ^ti Tf^v toutou (xcTdTcavtv fxdvT) i^ tou 'euXaSevTdTou 
*Ava9Ta9{ou icpoaeu^^i^ uTcoxouaOeiaa f^SuviJOY] icoifioat. 



UETP.'Hv{xa 6 d$sX(pd< outo< xexXrjfxivo^ fxeTa^u Ttov 
dfXXtov oux ^v, dXXd TzT< cu^aT; tou ^^(00 dvop6< kx tou 
xdfffxou TOUTOv fxsTijTr^, t{ tTepov 6(8oTat voeTv, el fxi^ 
6'ti 01 Tcapd T(f> xupiq) T^Xetot ovTe<, 6txa((oc uicaxou- 
ffOfjvat icoXXdxt^ (c) SuvavTat, xal eU auTd dicep icpou>- 
ptfffxiva ou^ 6icdp^ou9tv. 

rPHrOP.'1 TcaxouffOfjvat ouoafxa>c SuvavTai iv toT< fxtj g 
6icdp^ouat icpowpiafx&vot^, d'icep $1 eu^6fxevot ol £^101 
ovSpec icotouffiv, rfir^ Xoti:6v icpouiptvfxiva eloiv, 6'ic(oc 
fitd icpo(Teu)^f<c TOUTOjv iiciTeu((i)VTat. Kal auTti y*P ^ 
xr|< alu>v{ou ^aatXetac xXTjpovofxCaicapdTOu icavToouvd- 
fxou 6eou Toi; ixAexToTc(d) icpooptffOeTaa 6icdp^et, 6td 
SlxafxdTOu icoXXouxaToeiJved); XafxCdvetv auTOuc (e) rfi- 
S6x7jaev,dicep icp6 xa>v alcovcov oiopijaaaOai icpocoptaev. 

HETP-^^OOeXov TV)XauYU)c fxot 8eix0^vat,idv SuvijTat 
il icpo^ptatc T^ ^^X^ auvepYfjvat. 

rPUrOP. TouTo, IUTpe,S7cep i^tjn icpoeOifxijv,ffuvT(5. 
fxtac (/*) SuvaTai lictYvwvat. KaOu)< ouv iicCoTavat, T(j) 
'A^padfx d 8e6c eTicev,'Cv Faadx xXr^OijaeTaC aoi oicipfxa. 
Kai icxXiv* llaTepa icoXXb>v iOvcov TiO&ixd ae. Kai icdXtv 



Petr. Gum idem frater et vocatos inler ceteros 
non est.et tamen sancti viri intercesaionibus ex bac 
luce aubtractus esl, quid aliud datur intelligi, nisi 
quod bi qui apud Dominum magni sunt meriti,obti- 
nere aliquando possunt ea etiam quae non sunt 
praBdestinata ? 

GREGOR.(A:)Obtioeri nequaquampossuntquffiprffi- 
destinata non fuerint (Gra/tan., caus. 23.^.4, c, 21, 
ObUneri) ; sed ea quae aancti virl orando eniciunt,ita 
predestinatasuntyUtprecibusobtineanlur.Namipsa 
quoqueperennis regni praedeatinatio itaest ab om- 
nipotenti Deo disposita, ut ad boc electi ez labore 
perfeniant,qualenu8podtulando mereantur accipe- 
re quod eis omnipotens Deus ante saecula dispo- 
8uit donare. 

PETR.Probarl mihi apertius velim,si potest prsB- 
destinatio precibus Juvari. 

Gr^oor. Hoc quod ego,Petre, iotuli,concite valet 
probari.Certeetenimno8ti,quia ad Abrabam Domi- 
nus dixit : /n Uaac vocabUur iibi semen (Genes. ixi, 
13). Cui etiam dixerat : Patrem multarum gentium 



6ir£a^eTo auT(f», X&Y(i>v*EuXoYcit>v e6XoYi{a(i) ae,xal icXi)- p eonstitui te (Ibid, xvii, 4). Cui rorsum promisit, di- 



Ouvtuv icX7jO'^vu)t6 aiiipfxa aou (dc Td dorpa tou o6pavou, 
xal (b; Tf|V dfxfxov tt^v icapd t6 ^eTXo; t^c OaXdaai]<. 
*O0sv Xotic6v ^avep6v xa0^aTi)xtv, oTt 6 icavToSuvafxoc 
8e6c, $td Tou 'laadx icXijOuvat t6 aicipfxa xou 'A6padfx 
ISS icpoboptae. (g) riYpaircat Sl, 6'Tt 'laxdx 'j^TiJaaTO 
t6v xuptov icepl Tf|CYUvaTx6< auTOu, $td t6 eTvatauT7|V 
aTeTpav, xal etai{xouaev auTou,xat I6(i)xev auT^ auXXi]- 
^/iv T^ *Pe6ixx7. '^^ ^^^ ^^ aic^pfxa tou 'A6padfx 6id 
Tou 'laadx icX^^O^vat icpo(t>ptae, 6iaT{ auZ^uyov areTpav 
£Xa6ev.*HlvTeu0ev o{>v(/i)cpavep6v 6icdp^et,6'Tt f^ icpo^ptatc 
TaT< eu}^aT< icXi^pouTst, iv x^ 8t* eG^^f^c OicaxouaO^vai 
t6v 'laadx Texvoicotijaat, iv (p 6 6e6< icX^^O^vat t6 (t^ 
aicipfxa tou *A6padfx ^v icpoopfaac. 

UETP. OuS&v fxoi Tf|C dictoT^a^ xaTaXiAttirtafTo ^^P 
|xu9Ti{ptov i^ icXi}po(popif i^aviptoae. 

rPHroP. eiXetc Ix twv Tijc TouoxCac fxepwv aoi ti ^ 
StY)p{aofxai [Forte leg, 5tTjYiiau)jxat],1vo yv({>< t6 icoxa- 
icot ovSpec Ivt a^T^ 2^^^^^^» ^^^ it6aov T(Ji icotvroSu- 
vifi(|) Oetj) Tii Yvtuatt iirXi^aCa^ov ; 

fa)Ita Mfts., ubi Edili babenticpoeai{fxatvev. 
\b) Mendose oux pro oGv in Ed. irrepeit. 
!c) Colb., i^ouvavTo. 
id) Ulerque, irpoopiaOeTaa. 
[e) lidem, euSoxr^aev. 
^) Reg,, 6uvaa0ai iptyvu)vat. 
\jlf) Mas.y '>fi'fpa'KX7n ^ap 6'Tt. Colb. addit, oicepfxa, 
po8t xupiov. 
{h) Reg. pro <pavtp6v, habet SfjX^v loriv 6'xi, 



cens : Benedicam tibi^et multiplicabo semen tuum «t- 
eut stellas cobH, et (l) sicut arenam qux est in httore 
maris (Ibid,, xxii, 17). Ex qua re aperte constal 
quia omnipotens Deus aemen Abrabe multiplicaro 
perlaaac priBde8tinaverat,lS4et tamen scriptum 
eat : Deprecatus est Isaac Dominum pro vxore sua^ eo 
quod esset sterilis^ qui exaudivit eum, et dedit conce- 
plum Rebeccas (Genes, XXI, 2i). Si ergo mulliplicatio 
generis Abrahe per Isaao pra-deatinata fuit, cur con- 
jugem sterilem accepit ? Sed nimirum constat qula 
prndeatinatio precibua impletur, qu^indo is in quo 
Deo8 muUiplicare semen AbrahaB prsedestinaverat, 
oratione obtinuit (m) ut filios babere potuiseet. 

Petr. Quia secretum ratio aperuit, nihil mihi 
dubietatis remansit. 

Gregor. Vis tibi aliquid de Tuscic partibus nar- 
rem,ut cognoscaa quales in eaviri ruerint,et omni- 
potentia Dei notitia quantum propinqui ? 

(t) Idem God., aicipfia a^TOu icpo(6ptaev. 

(j) Excusi, viuam, Seqoimur onaDimea^Mss. con- 
sensum, et vers. Grecam in qua legitur, icotf,aai 
faeere, 

(k) 6erm. et nonnuUi, obiinere. 

(l) Excusi, stcni arenam tnani. Gcteraomissa sup- 
plevimuB ex Mss. 

(m) Germ. et plur., ut /l/tum. 



191 



SANCTI GRBGORII MAGNI 



192 



m 

x6v iroKjSuxepov xaX4ffac, xal tuxT^v uonjffac, X7)v Aiio- X liquoruminfaderal,uberlimvinumfundeniiaiaveDit, 



6t5x7)v fjVoiJe.Ti Se oxeuT) iv oTc oixirie^Oeic^XtYocoTvoc 
i6Xi{0rj, 8a<|;tXa>^ xov oTvov ix^ovovxa eupev ujaxe el 
l8£T,a£ xov eir(ffxoirov dXiyo^ PpaSuvat xou ei«X66iv,XTjV 
Y^v xfjC a7ro6i5x»j< icaaav eTTi xou uicepex^eofxivou o^tvou 
(a) axe7iao6f)vai.T6x6 xcf» icpeoSux^pq) fxexa au9XY)p<Sx7)xo< 
ixiXeuoev, Iva (xrjSevi x6 6sv>(ia xouxo e^efirf), ^(o^ou h 
iicCvxoTcoc ix xfjC icapouffT); (u)f,< {Ji^xiX6lp,7o6ou(ievoc 
|i,ij iccoc iv xri YtY^^^^? ouvdfxei xou Oaufxoxo^, $ta xou 
X(ov dv6p(i>ic(i)v lica(vou, pXdSv^v xivd 6i70fxetv^' {b) icdvu 
^dp xdc icpd^etc xd< dYd[6d< 6 xa>v dv^pcuiccDv enaivoc 
icapaSXdirxetv e?(i>6tv* xal Iv xo'>x()> x^ xou 8t8a9xdXou 



ita ut pavimentum omne excrescentia vina invade- 
rent, si adbuc episcopus tardiua intraseet. Tunc ter- 
ribiliter presbytero prscepilnequousque ipsein cor- 
pore viveret, hoc miraculum cuiquam indicaret ; 
pertimescens videlicet ne in virtute facti favore hu - 
mano pulsatua, inde intus inanesceret, unde foris 
hominibus magnus appareret : ezemplum etiam Ma- 
gialri sequens, qui ut nos ad ?iam bumilitatia (g)in- 
straeret, de aemetipfto discipulis pracepit, dicens ul 
ea qu8B vidissent, (h) neroini dicerent, quousque Fi- 
Iiu8 bominis a mortuis reeurgeret (MaUh. xvii, 9). 



OicoSetYI^Qt'?^ e$axoXou6(&>v, 6'9xt< Tjfxdc tv x^ xaiceivf) 6$(J> xf)< xaictivo(ppo9uvT,c 6$TjY(t>v, xoI< lauxou (xa67)xaT< 

lvtxe(Xaxo, Xiy^v, icepl djv e6e(i>pouv a7)(xe((i>v,1va (X7)8etl tiic(i>9iv, W< oC 6 rl6< xou dv^poaicov Ix vtxpwc dvaoxf). 

IIETP. Upo^daeox eux9{poudvaoave{97)c, tici(iQxfj9ai £ Pktr. Quia occasio apla se praebuit, libet inqui- 



64Xb> x{ ^ouAtxai tTvai, 6xt 6 XuxptaxYj^ l|{xu)v 8e6c> ht 
6V(|) xoT< 8uai xucpXoT^ \o ^b>c exapCvoxo, Ix^Xeuaev 
£icci)< (X7)8evl ttircuffiv* ixeTvoi8ldictX66vxtc,Sit^7j(xi9av 
a&x6v iv irda|| x^ y^ Ixtfv^i ; (xij x( yt 6 (xovoYtvfj^ xou 
icaxpoc Vloc, xai xou dYiou icvtu(xaxoc ouvatSioc Iv 
xoiSx(|) xtj) icpdY(4.axi 6iXrj(xa tT^tv, oictp oux i^8uv7j6i) 
icXi]pa>9at* &9Zt x6 6>^(xa, Siup at(i>irv)6^vai i)6tXt, 
(xi)8a(xa>c (c) $uvi)6f)va( dicoxpuS^vai. 

rPHr. *0 Auxp(j)xfic ^(Xtt»v 0t6<, $id xou 6vi)xou a(»)- 
(xaxocHxaaxov 6'ictp tlpYd9axo,:?)(xtv ^ic6$eiY(xa(d)irpd- 
(t(i>< icapeV/txo* tva xai -f|(xtT< 8uvd(ui 9i)(xt((i>v ipya- 
([^(xevot, xp6ic()) xotoux()> xoTc r^vtaiv auxou iiraxoXou- 
6ouvxtc* dirpoax<5icx(() iro8i iv xoTc xf^c icapouj7)c C^^^^C 
2pY0i< 68tu9(t>(xev, 6au(xxa{(i>c vo(xo6ex7jffac, xat ^ou^d- 



rere quidnam sit quod Redemplor noster cum duo- 
bu8 caecis lumen reddidit, Jussit ut nemini dicerent, 
et illi abeuntea diCTamaverunt eum (t)intotamter« 
ram illam {Matth, ix, 27). Nunquidnam unigeni- 
tu8 FiliuB, Patri el sancto Spiritui coaternus, hac 
in re velle habuit, quod non potuit impiere, ut 
miraculum quod taceri voluit, minime potuisset 
abacondi ? 

Gregor. Redemptor noster per mortale corpua 
omne quod egit, hoc nobia in ezemplum actionis 
praebuit, ut pro noatrarum virium modulo ejus 
veatigia sequentes, inofTenso pede operis prssentiB 
vite carpamus viam. Miraculum namque faciens, et 
taceri jussit» et tamen taceri non potuit ; ut videlicet 



(tivxtXeuaa<,xai(xdXXov9t(oic7)67)vaiouxil^8uv7{67)*o^9xt n et electi eJuB ezempla doctrinaB illius aequenles^ in 

^ 1 i \^ 1^"^^. *- .\- _r. .« 8'-/ _ -f - ^ : i»__: a. t^t ^ ^..: J^^ :. ..^l..M4.4«k k« _ 



Xotir6v X2t xou< ^xXexxouc xou< x(j[> 6ico$e{Y(Aa'ci t^< 
a^xoij 8iSaffxaX(ac dxoXouOouvxa<, Iv olc epYa([ovxai 
(UY^^tot^ 6au(xa9t, xpu6^vai (xtv xauxa,irp66taiv ^X^iv, 
dXX' 'iva xat Ixtpot iiifikrfiuivi, (pavtpd xa6(ato(vxai* 
Touxo 8e xat xairetvo(ppo9uv7) (xtY^oxT) 6irdpxei, 6xi xd 
SpYa aux(i)v xpu6fjvai 6iXouat, xal («xpeXetav (xt((ovalv 
T(f) xauxa 9i(Dir7)6f)vat (xt^ $uva96ai* OuSa(xa>c Se xt 6 
x6pioc Y^^^^63i fj6£X7)atv 6'irtp iroi^aat oux i^SuviJ^i)* 
«i XI $1 irepl a6xou X^Yfcat 6tX^aai, xal (xt^ 6tX^aai, 
9Ci>(xaxtxa>c a6xou xoTc dv6p(6iroic iiri87)(xouvTO<, tU 
'fj^xtxdpav 8i8aaxaX(av (e) 6ir6$tiY(Aa $&S(i>xtv. 

nETP. 'Apiaxet H U-^ixc 

fPHr. 'Ax(X7iv 6X£y> xivdx(t>v SpYcov Bovi(pax(ou xou 
iici9x6irou, dirtp xaxtXt(4/a(xtv, oGxivoc (Ave(aviiroi7)ad^ 
(xt6a, $it^tX6eTv $(xatov fjYOU(xai.*£v5XX(|>xo(vuv xatp(j[> 



magnis qua faciunt, lalerequidem in voluntate ha- 
beant, sed ut proaint aliis, prodantur inviti ; quate- 
nus et magne humililatis sit quod sua opera taceri 
appetunt,(;)etmagnttutilitati8 8itquod eorum opera 
laceri non poasunt. Non ergo voloitDominuequid- 
quam fieri, et minime potuit ; sed quid velle ejus 
membra debeant, quidve de eia etiam nolentibus 
fiat, doolrinaB magisterio ezemplum dedit. 



5:. D 



Petr. Plaoet quod dicis. 

Greqor. Adhuc pauca aliqua qua de Bonifacii 
episcopi opere sopersunl, quia ejus memoriam fe- 
cimus, exeequamur. Alio namque tempore beati 



xou (xaxap(ou (/) IlpoxouXou xou (xdptupo; ^ x^c ^opxfjc " Proculi martyris natalitius propinquabat dies, quo 



tirXr|aia2^ev -f^^xepa.^Ev a&xip $k X()> x6ir(|> i^if^p xi< tuYtvi- 
9xaxo< yax(f>xet, <l>opxouvaxac xouvo(xa* 6'axi^x((> otSaa- 
(x((|) xoux()) dvopi iroXXTjv lxt9(av irpooi^YoiY^v, '(va xf^v 
XttxoupY^av lntxtXouvxoc auxou x*^; tou (xaxap(ou iioLp' 
Tupoc 1S7 lopx^c, t6XoY(av 2v x(f) oix()) a6xou lirtxX(v7) 

(a) Colb., irtav6fjvai. 

{b) Uanc periodum ac sententiam Zacharias ad- 
diait, cum m Latino textu nulla sint ejus vestigia. 
SigniGcat autem : MuUum enim nocere consuevit 
bonU operibus^ hominum laus. 

(e) Mss., t^Suvt^Bt). 

(d) Reg., tlpvdaaxo ha fifxeic. 

(e) Reg., 6iro8eiY(Jia y^Y®^^^* Colb., 6iro8t(Y(xaxa 
{iScDxtv. 



in loco vir nobilis Fortunatua nomine manebat : 
qui magnis precibusab eodemvenerabiliviro posto- 
lavit ut cum apud beatum martyrem roisaarum so- 
lemnia ageret, 1SS (k) ad benedictionem dandam 
in Buam domum neclinaret. Vir autem Oei negare 

(f) Mss.y no^xXou 

(g) Secunaus Theod., introduceret. Editi ante 
Gu88., duceret, 

(h) Qerm. et Gompend., minime dieerent. Paulo 
post tamen legitur : jussit ut nemxni riicerent. 
(t) SecundusCarnot., in toiam regianem. 

Jj)TeTi\ui Carnot. et primus Theod., et magnas 
ificationis. 
{kj Gompend., ad benedicendum. 



195 



SANCTI GRRGORII MAGNI 



IM 



(fltxo (Asx* 6pY^i< (A^Y^^T^ "^i T^'^^ xpd(eiv xai 'kiyti^' A hio vivant, solas ego in domo hac vi?ere non po8« 



nivxQtc&v-cauOaevi (^^^aaijjjfJvo^Se l^ti} ev x(f)Oix(|} xooxtji 
^TJffai ou ojvafJiai.Ei; xa^ (p(uva; 8e auxou 6 eirf jxotco;, 
xai iravxec ojoi fjaav Vv xt]) iTcuxoiricp irapeYivovxo. Ka? 
QiXciiv auxov 6 avOpwico^ xo'j BeouxaxaTTpauvat, -fjp^axo 
'k6^oi^ xoXaxeuxixoT; •jrapaivetv auxov. *ExeTvo< ol jjiexa 
CSpebiC ^TcexpiOT) "kiyta'*' Ilavxe^ (Jtexa 9ov> (a»9t, fi^voc 
IY(x> {(JtTcpoffOsv aou (rjaai ou 8uva(jtat, 190 aTcdooc fiot 
xh XoYapiv (jtou.KtvTjOeU $e 6 iictoxoTcocxaT^ xouxou ^a>- 
vaTC) iv x(}) va(|)xf|C ^Y^^^ Oco^cc^xou xai dtiticapO^ou Ma- 
p(fliC elffeXOdiiv^^a) x6(peX(^viov auxou ^opci)v,xai ixxeCvac 
tk^ y(tip(x^(b]irip^ato eu^reaO^i, ^^(oc aux({»60e6c)^optj- 
YiS^t6'0ev x(f) 7:pc96ux4p(f> 8uv7jOTi airoSouvat dticep au- 
T(f) iTce2^i{xet, xai xov O^H^ov xaxaTcauaat. Eu^p(jtivou 81 
adxou,xat xk^ X^^P'< 6icoxdx(i> xou (peXovtou 6^(D(jtsvac 



8um. Ad cuju8 nimirum voces venit epiecopus, 
omnesque qui in eoiiem episcopio aderant. Gumque 
eum locutione l»landa vir Dei (eroperare voluisset, 
coepit ille cum Jurj^io respondere, dicens : Omnes 
tecum vivunt, solus ego bic ante te vivere non poe- 
8um :1ft9 redde mihi (;') solidosmeo9. Quibus voci- 
buacommotusepiscopus, beatse Maris sempervir- 
ginis Ecclesiam ingreasus est, et elevatis manibus 
eztenso ve8timento,8tando cospit exorare,ut ei red- 
deret unde preabyteri furentia insaniam mitigare 
potaisset. Gumque eubito oculoa ad veetimentum 
8uum inter extenaa bracbia reduxiaeet, repente in 
einu suo duodecim aoreoB invenit ita fulgentea, 
lanquam si ez igne producti eadem bora fuiasent. 



I^ovxoc, xouc dcpOaX(jtouc icpoc ^auxov irzirzpi^^ac^ a^vto n Qui moxde Ecclesia egressua, eo8 in sinum furentie 
iv [xiit^ x(ov 8uo auxou ^etptov iv x(f) (r) iicsvSuxif^ ocu^exa prei 



V0(jt{7(jtaxa iupev, ouxtoc diTCoaxpaicxovxa, (uc 6'xt iv au- 
xri (d| x^ &psf Ix xou Tcupoc ^jvav e^eXO<^vxa. DapeuOuc 
ouv iv xi^c exxXr^atac e^eXOo>v,elc xov x6Xtcov auxou xou 
OuficiiO^vxoc icpeffouxipou e(3pt(|/e, Xiy^v^Ioou ^X^^^ "^^ 
XoYdptv, 6'Tcep iJiJxTjaac, xouxo 8e aot yvu>»x6v eoxco, 6'xt 
(lexa Odvaxov (jtou, iv xaux^ xtj ^xxXr^a^qc Itcivxoicoc au 
od fXTj Y^^l^ SiaxTjv xvij7c(av aou.Touxo 8e aXvjOkc 6ic^p- 



preebyteri projecit, dicens : Ecce babes aolidoequos 
quflBBisii; sed boc tibi notam 8il, quia post mortem 
meam tu hujue Ecclesis epiacopus non eria propter 
avaritiam tuam. Ex qua aentenliae veritate colligi- 
tur quia, eosdem solidos preebyter pro adipiscendo 
episcopatu parabat. Sed viri Dei eermo prevaluit, 
nam idem Gonstantius in presbyteratasofficio vitam 
fioivit. 



yiv, 6'xt 6' 7cpei6ixepo; Staxo lictxu^eTv xric lictTxoicfjc x6 XoYdptv '^xoffjta^tv. 'AXX' 6 X(5yo< xou dvOsi&Tcou xou 
9eou ou StTSfjiapxev (e) iv xtj) xou icpeaouxepou •^ip xdyfAaxt oiv, x6 xijc TcapoutTTjc tcu^c xeXoc ISiJaxo. 



'Ev &'XX(f>xo{vuv xatpffi 8uo xtvlc ToxOot, Iv TaSivvTj 
«pdvxovxec fltTcip^eaOat, icapaxq) 4y'V 'tO'JX(f> dvSpi elc 
(AOvr,v 6ice8i)rOr^9av.npoTclfAic(i>v$lauxouc,(Jttxpov oxeuoc 
{uAtvov o^vov Y£(Jt(aac, x^ o*xef^ ^etplxouxotc eiciSiSco- 
xev* 6'Tcep ev xtJ 68(f) dpt^xcuvxctfv a^xo>v Tacoc dpxiffai 



Alio quoque tempore duo ad eum Goibi bospita- 
lilatis gratia venerunt, qui Ravennam se festinare 
professi sunt. Quibus ipse parvum vas ligneum vino 
plenum manusua prsbuit, quod fortassein prundio 
itineris babere potuissent: ex quu illi quoadueque 



adxotci^^uvaxo.^Kojc oZ 8e Iv *Pa6evv^ el9^X0ov,$tat|;t- C Ravennam pervenirent, (4) biberuntGolbi. Aliquan- 



X(i>c (I) l^ auxcu TcfvovxsCi x)i Iv aux^ xfi Tc6Xtt 81 6X{y«C 
'9)(jiipac 8taxp((|/avxect 6 Tcapd xou dY^ou xo'uxou dv8p6c 
8o0e(c auxoTc o?voc Iv x(i>(^)aefxvoxdx({> axeuei,ou 8tlXet- 
4;ev*dXXdxa'. uicoTcpi<{/avxcc icp6caux6v, ^y^T'^ ^* "^^ 
aOxou oTvou,xaO*fj(JLipav tlcxtJpov icNovxecxat fXTiSiiToxt 
iv T(f> aux(f) axiuei lTctSaX<^vxec* (h) dXX* cbc 'iva S6puev, 
oGx(i> 8ir^pxe9e. 

rlp(i>v xtc xXTjptxoc, dpx(ci>c Ix x5)v (upwv lxe(v(ov Iv- 
TxuOa xaxiXa6ev, 6'9xtc ictpl xou auxou dY^ou dv8p6c 
Bovi(pax(ou xauxa (t) ^tr^Y^^^f*'» «Tcep fftcuTCTjO^vat ou^ 

(a)«f»eX<Svtov proprieaccipiturpro vesteeaoraroati- 
me ad episcoporuro et presbyterorum osum.Vide Ger- 
manum patriarcbam CP., in Mysiagog. Et emin. 

card. Bona, Rerum Liturg. 1. 1, c. 24, num. 8. Quan- 

doque tamen «peX^vtov est vestimentum commune D eio. 



tis autem diebus in eadem civitate morati sunt, et 
vinum quod a fancto viro acceperant, quolidie in 
ueu babuerunt.S-cqueaeque ad eumdem venerabi. 
lem Patrem (/) Fereotis reversi eunt, ut nullo die 
cessarent bibere, et tamen vinum eis ez illo vasoolo 
nanquam deesset, ao si in illo vase iigneo quod 
Episcopua dederat, vinum uon augeretur, sed nas- 
oeretur. 

Nuper quoque de ejusdem ioci partibas senez 
quidam clericus advenil, qui ea de illo narrat, qu» 
sileniio non sunt premeoda.Nam dicitqaodqoadam 

riorum nolidum esxevoluerunt (veitireB) sci iicet ut ra^ 
diantismetalli formata rotuniiitai xtaiem mundi yuasi 
solaureu$convenienterinciuderety\deC&ngAnG\09B, 
et notas in Epist. ubi de solido sflepe loquendi occa- 



idero eignificans luod Latinep^u/a; quo nominein 
Bcriptoribus nostro Gregorio cosvis non raro intelli- 
ffitor vestis etiam vilioris genua. Grei;. Tur., 1. de 
Vit. vet. Patr., c, 4, ita tusdperet penulam pauperis, 
ae si veneraretur togam mititis, 

|/)) Golb., Etc x6v o6pav6v ^p^axo. 

ie) Golb., licEv8uuaxt. 

\a) Idem, xfi f,fjLip^. 

(e) M»8., 6 Y^^p aux6c Kovoxdvxioc Iv x^ xou. 

(f) lidern God., I( auxou ^Tctvov. 

(g) /l«5g., fJi.txpoxdx(f>. 

(A) Reg., dXXd devvdtoc pXuffxdvcuv o(>T(i>c8ti$pxtaev. 
(i) Golb , 8iT)Y>iaaxo. 

ij) Intelli^it aureos de quibus aapra. De Bolido 
aureo Gassiod.l. iVar., epiet 10: Sex mitiia dena- 



(k) Editi, biberunt. Gothi auiem aliquantis^ mntala 
Codicuro mes. interpunctione. In duob. Aud., fiigot. 
et Praiell., pro biberunt^ legitor biberent, 

(l) Sez ms8. NoriE., ferentes^ quibus accenaeripo- 
teat VaL Gl., ubi legitur, deferentes, Plerique Editi 
Norm. mss. consentiunt. Plurims sunt urbes in Ita- 
lia que Ferentum.Ferentia^ Ferentanum^ Ferentinum 
dicuntur, sive in Apulia, eive in Latio, sive in Etrn- 
ria. Porro ea de qua hic agitur Ferentia^ est in 
Etruria, olim episcopalis, cui Viterbiuro. quinque 
tantum mill. distans, in sede epi>copali succes- 
sit. De urbe Tuaci» sive ETuris loqui Gregonum 
ez his verbie. qu» capnt ortavum clHuduntmani- 
festum est : Vis tibi aliquid de Tuscix partibus itar- 
remf etc. 



197 



DIALOGORUM L1BER L 



19S 



didingre88U8hortain,magQa hanc(a)erucffimultita- A ^Y^ufiat SCxaiov.^^Xrfs '^aLp^S-zi h yn^i^ylpcf, eldeXOiSv- 



dine invenit esae cooperlum : qui omneolus depe- 
rire con<Bpicien9,ad easdem erucas con?ersu8, dixit : 
Ad juro V08 in nomine Domini Dei nostri Je8U Cbridti, 
recedite hinc, alque bfleoolera comedere nolite. Quas 
Btatim ad viri l>ei verbum ita omnea egrea^e aunt, 
nt ne una qoidem intra spalium borti remaneret. 
Sed quid mirum quod baec de cpiecopatus ejue tem- 
pore narramus, quando jam apud omnipotentem 
Deum ordine simul et moribua creverat, dom illa 
magis miranda sint qus eum bic senez clericus ad- 
huc paerulam rocisise testalar? Nam aitquodeotem- 
pore quo cum matre auapuer babitabat, egressua 
bo8pitium,nonnanqoam8iDelinea,crebroetiam8ioe 
tanicareverlebatur,19!{quiamoxutnudum quera- 



To; auxou tU "cftv XTjTcov, eupE TtoXu irXfjOo^ xajJtTrTjC, 
wTcs 6'Xov Tov x^TTOv a^ceTTaoOr^vai , rav ce Xi/^avov atcoX- 
Xufxevov Oiaaafievoc, irpoc Tf,v auTTjv xdtfiTTTjv iTCutpa- 
(peU, eTTrev* 'Opxi2^a> 6(ia^ iv xijp ovofiaTi tou xupiou xat 
6souxai 9u>T7|poc -f,(jiu>v *Irj90u Xp'.aTOu,(^)ava^(opi{9aTe 
ivTeuOev, xai t6 Ai)^avov touto «payeTv [if, ToX[jn{ar^Te, 
*Ev B\ T(f» X^YV "^^^ dvOptoTiou Tou Oeou euOico; aTcav zh 
itXfjOoc ixelvo i^-^XOsv, waTe firjSl Sv 8v5ov tou xniTrou 
dTrofieivai. T{ Se OaufiaoTov, 6'ti TauTa airep iv Ttf) tt^c 
l7ri9xoir^C auTou ^p<Sv()i iieiro{r,xe tiT^-^o6yLt(ia,(h) Hxt ^a- 
piTi Tou iravTO$uvd(jiou 6eou, cuv Tip tt,c \ep(i)auvT)C 
TaYfiOTi xa! toT; Oxufjiaaiv a[ia iTzrfi^T^at'^ ; ixeTva 81 
OaufjiaatcoTepa (xaXXov Oirdp^ouatv, airep dxfif^v vr^irCou 
auTou ovToc ireirotT,xivat auTov ifjiapT^pet 6 fkpwz o5to< 



piam reperiaaet, {b) veatiebat hunc, ae ezpoliane, ut g 6 xXT)pix(ic. "EXeye ^dp irepi auTou, 6'Tt ^Tt irapd t^ (it)- 



Beante Dei oculos(tf) illius mercede vestiret. Quem 
mater aaa frequenter increpare conaueverat, dicens 
quod jostnm non eeset ul ipse inops pauperibus ves- 
liroeDla largiretur. Qon die quadam borreum in- 
greaea, pene omne triticum quod 8ibi in stipendio 
toiias anni paraverat, invenit a Slio suo pauperibus 
rxpensom. Gumque Bemetipaam alapis pugnisqae 
lunderet, quod quasi anni subaidia perdidieset, eu- 
pervenit Bonifaciua paer Dei, eamque verbisqiiibua 
valuit conaolari coBpit. Qun cum nibil consolaiionis 
admitteret, hanc rogavit ut ab horreo exire debuis- 
let, in quo ez omni eorum tritico pnrum quid inven- 
tom est remanaiese. Puer aulem Dei aeee illic proti- 
1108 in orationem dedit, qui post pnululum egressus, 
adhorreiim matrem rediizil, qutid ita tritico plenum 



Tpi oiv, irdvu vijirioc 6irdpy(ov,i{ep^6|jievoc £x tou ofxou 
a^ou, iroTe (jiev fiveu (i) 6iroxafitatou, iroTe $k dveu ort- 
^ap(ou 191 6ir£9Tpe(pev. 'Hvixa ydp YUfAv(Sv TivaiOsd- 
«roTO, di:o8u^fjLevoc d'irEp i^(X(p(e9T0, toutov iv4$ue, [16- 
vdi^ ToTc Tou iravTo8uvd|jiou 6eou ^cpOaXfJLoT^ touto xaT- 
oicTeueoOat OiXcov, irip' ou xal t6v jjlioOov "^Xirtl^e. 
Su^voT&pto^ $1 irapd ttJ< olxeia< fiLTjpo^ eiceTtfxdTo 
XeYouaT,^, fx*^ elvat oixaiov, aOTOv ivSef^ 6icd,o^ovTa, toT^ 
icTtoyoT^ 2v8'jfxaTa S(opeTa0ai. 'Ev fjit^ oe f,fA^p^ eU to 
S(3peov elaeXOouva, o^eSov SaovtovoTtov 6'v eU8to(x7j- 
aiv Tou o^xou auT^c icavT^c tou iviauTou iTOtfxdvatra v,-^, 
tOpe irapd tou uiou a6Tf,c toT^ irT^o^oi^ irapaSoOivTa* 
TouTO 81 OcOffOfxivi) 'iipJaTO OpT,veTv, xai to irp^Ttoirov 
a6Tf,c Tuircetv, (J)^ tou SvtauTOu iravTO^ Tf^v TpotpfjV dro- 
Xioaoa. *Ev TouTOfC 5^ 6 tou 6couiraTc Bovt(pdTiocxaTl- 



inventom e^t, sicut plenum ante non fuerat, cum XaSev, 6'aT(c auTf^v X^^yoic irapaiveTtxoTc xaToirpauveiv 



materilliustotiue annieumptusaecongrrgassegau- 
dehat. Quo viso miraculo compuncta mater, ipaa 
j^m CQspit {(i) agere ut darct, qui eic celeriter posset 
qa« petiiaset accipere. Hsc itaqoe in bospitii sui 
vestibuio gallinaa nutrire consueverat : sed eaa {e) ez 
vieinorure viilpea veniena aaferebat. Quadam vero 
die dam in eodcm veetibalopuerBoniraciua ataret, 
valpes ex more venit» et g«liinam abstulit. Ipse au- 
tem concitus Ecclesiam Intravit, et se in orationem 
prosternene, apertis vocibusdizit : Placet tibi, Do- 
mi&e, at denutrimentiamatria meemanducare non 
possim ? Ecce enim gallinas quaa nutrit vulpes co- 
medit. Qui aboratione 8urgen8,Eccle8iam eategrea- 
8118. Mozautem vulpea rediit, gallinam qnam ore te- 



^pJaTO. EU ou8lv 81 Tf,v auTou irapatvevtv touttj^ Xoyt- 
aa[x^vT|C, irapoxaXeTv outtjv 'fip{aTO,6'ir(o; Ixtou 6f c^ou 
i^^Xo^lt <i> ^Ttoc 6XiYO<lvaro|xe{va;^v. TauTT^c 81 iJeX- 
Oouff7)C, 6 Tou 6eou icaTc lauTov elc txtjiy 4v auTtf) Tq» 
T^irtf* 6ir4Tcp(ooev, xai jxeT* 6Xiyov iJeXOtov Tf,v kauTou 
[xi)T4pa el^ t6 6'f ^^Seov eloiJY^Y*^» Sicepicapaxp^ifJia yifxov 
9(tou 66p&0T, 6irepexirept9aou tou irp(t>T,v,ouirep i^ fxi{TT,p 
«UTOU aj[>peu0a9a fjV, ^a{pou7a elc xt^v tou irovTo^ 
IvtauTOu 8to{xi)9tv* TouTo 81 To O^^fxo Oesvafx^vi),xaTa- 
vuyeTffa ^p^oro Xi-^i^ ouTiJ) 8ia8ouvat Sirou pouXeTat, 
fjvCxa oUt(o ffuvT^fxu)^ 8uvaTat Xa6&Tv, 6irep irapd tou 
6eou aiTeTTat. 'H auTfj to(vuv iv T(f> "cou o!!xou auTf c 
irpoauX(())eOoc e^X^v (;) 6pviOta dvaTp&(pctv. 'Ex oe icpoa- 
icapaxet(x4vou i-^po^i aXtbjtiX ipx^l*^^^» TauTa IXdfx6a- 



nehat dimlait, atqae (/)ip8a moriens aote ejus ocu- D vev. *£v (xt^ 81 fifJt&pqf, iv 6<7({i iv Tq» a^Tqj icpoauX(((} 6 
I08 in terram cecidit. icaT<Bovt«dTto?l<jTaTo, ^ dX(oicT,5 xaTdT6 lOo^ iXOouva, 



(a) Ila Maa. At in Editia, erw^irum, In Godicibua 
lamen maa. postea legitur, ad eaMem erueas. 

[k) Editi, vel, vestiehai, hic se exfpoliatu : vel, vet» 
tiebaip hoe ; vel, vetiiebai nunc ; oontradicentibua 
mas. Angl. et noatria. 

(e) Val. 01. et loogip., i'//tM5 obtentu mercedis, Qcrm., 
Lvr. et «ecundaa Aud., t7/tu« obtenlu mereede vest. 
Cofiipend., iUius operatione mercedit vett, 

(tl) Qemet.aePrat., rogare; primna Aud., Big. et 
Lyr., eogere. 

(e) i.ongip.y ex vieinitate. 

{1} Primoa Aod. et Lyr., ipsa hora moriens. Secnn- 
doe Aad.9 eom Oemel., tpf^ wwriem. 



te)RegMivaxwp^wi. ^ ^ 

(h) M88., x^P*'^^ Y*? "^®^ ®*®'^' 

(t) *Vicoxa(x((7iov subucula eat aeu camisa, Gallice 

chemise, Inierula etiam dicitur, quasi veatia inte- 

rior. Aliquandn proveete sacra intelligitur ; docet- 

que Symeon Tbessalon., de Sacri? Ordinat., c. 2, 

idem esse ac penula eea «peXovCov. Verum bic non- 

nisi procommuni protanaqne veste acoipi potest. 

Idem statuendum de voce Tcixdpiov qu«, elsi ali- 

quando ecclesiaaiicam vestem, aut monarhicam 

Bigoiflcet, eo tamen looi est etricUorie tunic» f^e- 

naa, etiara laieornm aaui ooneeQ^i^ 



199 



SANCTI GREaORII MAGNI 



200 



6pv(6iov T)pita<yev. Auxo? 8e <jM^x6yna^ tU tV lxxXT)aCatv ei9sX0a>v, xal lauxov e!^ ^^X^"^ 67coffTptoffac Se(Sfjievo<y 
iXeYev 'Apijxei «joi, xupie, '(va ej c&v ^ fiiixr^p jjlou SofTxpi^ti 6pyfi(»^ «paYetv f*^ ^uvT^eu)- (a) airavra Yap t ^^w- 
7CT^5 auTT) xaxicpaYtv (b) 'Avaatic ouv Ix Tf,<: euyTJc, xal IJeXewv Ix xfjc IxxXTjafac, irapaxp^jJia ^ iXedTnjJ uiro- 
ffTpe<|;aaa, xo ^pvJOtov 6'7rep Iv Tt}) ar^fxaxi xatxetxev, efaoev, auxT) ^l Ivtuittov twv d^OaXfitLv a*!)Xou Iv xtx y^ 
Tteffoviaa aTriOavev. 

IIETP. A(av eau|Aa<rc6v 67rapx6i, 6'xt Iv ttpaLyiiavi^ \ PiTR. Valde Dcirum (h) quod exaodire preces ia 
eixeAeaxaxoi^ xaTc e6x«i^ '^««^v ^U auxov iXiriJ^vxcov se sperantium etiam in rebusvilihosdigDatur Deus. 



67caxouadi xaxa^ioT 6 6eo(. 

rPIirOP. Touxo, nixpe, Ix (xsYiaxijc {c) xou xxtaxou 
•Jjfxtov otxovojiiac ytvexat, Iva 8ta xwv jjitxptbv wv 
XafxCovofxev, xai irepi xtov fxeYsXtDV IXTrCteiv Trtoxeuo)- 
fxev. EtaT)XD'jjeT) xoCvuv Iv irp^Yf***'^ eixeAeoxdxotc 6 
oxaxoc xai ocyioc TraT^ ouxoc, oirwc Iv xoic fxtxpoTc 
fxdOT) ir^ffov 6<p£(Xei xai ev xoTc fxeYfoxotc irapa xtj» 
6e((> alxijfxaat xaxaxoXfx^aat. 

nETP. 'Aploxet 6' XiYe^. 

KB*AA. r. 

ITept 4>opxouvdxou lirtax6irou (d) irtSXecuc TouSipewc. 

rPHrOPI05:,*AXXocxo(vuvdvT)p7rdvueuXa6ou(;7roXt- 

Te(ac, Iv xoXc auxoTc xfjc Touoxtac Y^^^e fxipeai, *op- 



Gregor. Hoo, Petre, ex magna Gonditoris nostri 
dispensatione agilur,ut perroinima qunpercipimus, 
sperare majora debeamus ; exauditus namqoe est 
in rebos vilibos puer sanclus el simplez, utin par- 
vis disceret quantum de Deo prassomere in ma- 
gnis petitionibos deberet. 

Pbtr. Placet quod diois. 

CAPUT X. 
De Fortunato (t) Tudertirue eivitatU episcopo. 
Greqorius. Alius quoqoe vir vit» venerabilia in 
eisdem partibus fuit Fortunatus nomine, Tudertine 



xouvoxoc 6v6fxaxt, x^cTou8ipttoc8HxxXT)a{acxaxlax7j B antitites Ecclesias (Ifar^yro/.y ii Octob,), qui in ef- 



l7r(<Txoiroc* 6'<rxtc Trapa Oeou x^?'^ eiXT)<pu>c, ©uYa5euxT)c 
xwv dxaedpx(i)V7rveufxdxuiv 67r^px6v l{a(aioc,&Tre lv(oxe 
xoc xwv 8atfX(Sv(ov XeYetovac ixxtuv (jtufxdxtov iv oTcxax- 
(f»xouv Sttoxtov, xdc l^rep^ofxlvac auxej» irap' auxtov 7rXe(- 
axac l7rt6ouXdc, 8td x^c iTrtfxtJvou xat xapxeptxi^c WX^^ 
67repl6atv£v.Touxouxou aY^oudvSpo; oixet^xaxoc 1 94 ^v 
irfiTVfi "(i^ost'* 'louXtavoc 6 xt)C *^fxex^pac lxxXT)a(ac 8e- 
tplvatop. "OtTxic ou 7rp6 7roXXou xatpou Iv xaurj^ x^ TrtJXit 
ixeXeuxT^aev f,v Ss X^Yto StiJY^i^'^ ^*"' auxou fUfxdeT)xa. 
OCxoc ouv iv 7roXX^ 7raf5pT)(j(^ Trpoc auxov 67rdpxcov, xd 
xtuv 7rpd{ecov auxou dxptStoc l7r(axaxo. "Ooxtc xtjv xotS- 
ztii'^ yXMX^Jxr^xa elcfjfAlxepov axT)piYfx6v,xaed7rep fxlXixoc 
XT)p(ov 8td XTJc fJiviJfXTjC Iv xtf» <rc<5fxaxt det Trept^tpepev. 
"EXeYe 81, 6'xt fxaxpcbvd xtc euYeveaxdxT) Iv (e) xoTc 
Yeixvtd^ouatxfjC Touax^ac fx^peatv,o6 7rp6 7roXXou xatpou q nurum babebat, qus intra breve teropos quo filium 



fugandis 8piritibn8(;)immens8 virtulis gratia poUe- 
bat, )ta ut nonnunquam ab obseBsis oorporibos le- 
giones dsmonum pelleret, et continuie orationis 
studio intentus, objectas contra se eorum multiludi- 
nes superaret. Hujos viri familiariesimus 19Sfuil 
(k) Julianus nostrsEoolesi» defensor^qui ante non 
loogum iempus in bac urbedefunctas est. Gujus ego 
quoque boc didici relatione quod narro, quia snpe 
gestis illiu8(0 ausu familiaritatisintererat^ejosqae 
po8t memoriam ad instructionem nostram quasi 
favi dulcedinem in ore retinebat. 



MatronaquttdamnobilisinviciniflpartibuaTusciaB 



v^Sfxtpr^v eic xov ul6v aux^c ^v XaCouaa* i)xtc dfxa x^ 
Iaux7)c Treveep^ elc Iy^''''*^^^^ euxxT)p(ou xou fxaxap(ou 
fxdpx'opoc SeSaoxtavou ^v xXrjeeToa, T^ 8e vuxxl lxe(v^ 
^fxeXXev ^ xtov lY>wtiv(tov fjfxfepaxou^rpoXexelvxoc^/^je^- 
xxr,p(ou l7rt<pa(vetv, xtJ xrjc aapxoc "^Sov^ vtXT^eeTaa, Ix 
Tou lauxfjC dv8p6c lYxpaxeuaaoeat ouxi^$uvi{e>).np(o(ac 
8lXotTc6v YevofxlvT)C, fir) euAaSi^eeTaa xt)v Y^vofxlvT^v x^c 
aapx6c^8u7rdeetav, 7rpoeXeeTv((/) f)pex(aaxo, xoxtov dv- 

(a) Colb., dX47rT)5 xauxa xaxltpaYev. 
{b) Reg., dvaaxdvxoc o5v auxou Ix xt)c euX^< ^*^ 
x^C lxxXrja(ac e^eXe^Svxo^ Trapaxp^f^a. 

(c) Colb., xou 7rotT)xou. 

(d) In eodem Cod. legitur simpliciter, l7rtax47r6o. 

(e) Ita Ed. cum Reg. Ifs. Colb. habetlvxoTcY«tf- 
vttoat. 

(/) Colb., euxxr,p(ou e^rttpuetv xtJ ^oov^ xivT)eeTaa 



ex. 



(g) Ulcrque Mbb., ^pex(aaxo. 

(k) Addunt Excusi, videtur, vel, mihi videtur, 
invitis Mss. 

(t)Tudertum nunc Todi^ urbsepiscopalisUmbris. 

(i) PrimusTheod. et Val. Cl., Mpiritibu$immundis, 
Secundus Theod. et Longip., spiritibus maiignis. 

(k) De defensoribus agitur sspe in epiatolis. Lege 
prssertim epi&t. olim 25, 1. iv, nunc L v, epist. 29, 
ind. 13, ubi quidquid ad eorum officium, iostitu- 
tionem, conditionemque speotat, exponitur. 



eju6acceperat,cum eadem socrusuaad dedicationem 
oratorii beati Sebastiani martyris fuerat invitata. 
Noctevero eadem qua sobaequente die ad dedicatio- 
nera prffidicti oratoriifuerat(m) proces8ura,volaptate 
carois devicta, a viro suo sese abstinerenon potoit ; 
cumque mane facto conBcientiam deterreret perpe- 
trata (n) carniBdelectatio,proceBBionem vero impera- 
ret verecundia, plus erobescens vuitum bominum, 

(l) Germ., Longip., Val. Cl., primus Carnot., Big. 
et secundus Tbeod., usu, RetinemuB ausu, Buaden- 
tibuB aliis Mss. et vers. Grffica. 

(m)Proc^«r«,apud Ambro8ium,Gregorium, alios- 
queecclesiasticosauctoreB^significatlocasacraadire, 
et religionis causa adea se conferre,autetiam rem 
8acram facere. GregorioB, 1. olim iv, episl. 39 : iVtiti- 
quam cum eo proemere prwsumas, Idem, 1. olim xi, 
D epist. 59, nunc 48 libri xiii, hortandus est (JanuariuB 
epiecopuB Caiarit.) ut quoties aliauam molestiam sen- 
serity nonprocedatf hocestBacrincium non celebret, 
ut patet ex epistolie contextu. Vide Arobr., serm.lT, 
et consule Menarduminnotis ad SBcrament.,p.oHm 
177, et ad concordiam Reg., p. 746. 

(ft) Ex Hieron^^mo, in Apolog. ad Pdmmacb., patet 
Romanos pro piaculo habuisse ecclesias adire poBt 
copulam eliam licitam : Quare, inquit, ad martyres 
ire non audent f Quare non ingrediuntur eecleitas f 
Haeo mulier, haod dubie Bacram EuchariBtiam per- 



lOi 



DIALOGORUM LIBER L 



SOS 



qiiamDeijudiciummetuen8,cumsocru8aa(a)adde- J^ Opcjirtov fiaXXov 7rp6<7a)irov Ipuspiioja^ i\ T7^vTo\S6eov 



dicalionem oratorii prooeesit. Mox vero ut reliquis 
beati Sebastiani martyris oratorium ingressie sunt, 
eamdempreedictsmatronasnarummalignusspiritus 
arripuit, et coram omni populo vexareoospit.Ejus- 
dem vero oratorii presbyter dum eam vehementissi* 
me veiari eonspiceret, ex altari protinus sindonem 
taiit, eamqae operuit ; sed hunc simul repentedia- 
bolus invasit. Et quia ultra vires voluit quidquam 
prcsumere» compulsus est cognoscere in xuavexa- 
tione quid esset. Hi vero qui aderant, puellam in 
manibus ex oratorio sublatam ad domum propriam 
deportaverunt. Gumque hanc antiquus hostis vexa- 
tione continua vehementer attereret, propinqui sui 
sam carnaliter amantes,etamando persequenteSyad 
obliQendamsalutis remedium maleficis tradiderunt 
Qt ejusanimam funditus exstinguerent, cujus carni 
magicis artibus ad tempus prodesse conarentur. 
Ducta eet itaque ad fluviam, atque in aquam mersa ; 
ibique diutius incantalionibus agere malefici molie- 
bantur, ut is qui eam invaserat diabolus exiret. Sed 
miro omnipotentis Dei Judicio, dum arte perversa 
Qnus ab ea repellilur, in eam subito legio intravit. 
Coepit ez boc illa tot motibus agitarl, tot vocibuscla- 
moribusque perstrepere, quot spiritibus tenebatur. 
Tanc inito consilio parentes ejus suae perfidifle cul- 
pam fateates, hanc ad venerabilem virum Fortuna- 
tom episcopum duxerunt, eique reliquerunl. Qua 
iile Buaeepta, multis se diebosac noclibus in oratio* 
nem dedit; tantoqae annisu precibus incubuit, 
qaaato et in uno corpore contra se assistere legionis 



xpiJiv <po6r,6£Tja, oOev fiETaT^^lauT^citevSEpaceUxio 
lYxatvt(i|jiovTO\)8oxTr,p{o'J7rpo^X0ev/Hv(xa8eTdkX6(4;ava 
Tou i^ioM jjidpTupoc Se6a<XTiavou h Ttf) 66xTi)p(t|j elo^X- 
6ov, TTjv TtpoXexOetaav t*^^ [xaTptovT)^ vu^i^r^v, icveufjLa 
itov7ip6v xpaTi^jav, iv(u:Tiov7cavT6^TouXaou8ai(Aovi96fJ- 
vat TreTco^Tjxev. *0 81 tou euxTr^pfou itpeaSuTepoc, ^90- 
8pS)C TauTT)v SatfiovilJojjLivTjv Osaadffievcc, ix Toi3 0u<yta- 
OTrjpfou TTjv artv8(5va AaCwv, TauTijv ^oxiitaae. IlapauT^t 
81 xai eic auT^v 6 8idi6oXoc e^ofiXOe, ^i^Lxh ^itlp (c)8uva- 
fxiv TouTov Tt AitoToXfi^aaf 'iva Iv ttJ lauTbu ^^XiJaet 
auvtoOoujievoc, Yv«f> t{ ioTtv b reirovOev. 0\ 81 IxeTae e6- 
peOivTe^, tt\v ii6pr^^ Iv Tal^ X-?^'''^ ^^ "^^^ edxTTjpfou 
apavTe;, tU "cov t8tov oTxov iif/^yayo^ /E^ 6'aep 81 TauTTjv 
6 dpx^xaxo^ Ix0p6<; <r(po8poTj4TTi P^? ^xXwv auvlTpi6ev, 
; p ol TrXT}ffiov auT^^ atofiaTixw^ a^TT,v a^fotitbi^-ztQ, xat 
i oTteuSovTec 8ii t-^c ^&ponzzia^ fftoTTjpfac auTfjV Tu^eTv, 
tpapfiaxou; auT^ Tcpo^nJYaYov, 87ttu<;,T6 atofia ta\^ yLa^i- 
xalc Tix^atc ttph^ xatpiv litifieXi{(ja(jOat O^XovTec, ti^,v 
^^X^i^/ Ix piQp(3iyt (i6l»ti>jtv. 'Aitr^vl^Or^ Totyapou e!c 
itoTafjiiv, xat iv Ttp G8aTi pXr^Oewa, itoXXaT^ iTttXaXiaTc 
ol «papfxaxoi ^pr^ ardifjisvot, I6ouXovto 6'Tt 6 littSd^ca^Tf 
8td^6oXo; eJeXeuar.Tat. 'AXXq^ ^aMyLaaxii tou itavTo8uvdL- 
fxoo eeou ii xpidic Y^YOvtv. 'Ev 6'fftf> ^ap 5ii t^c 
IJeffTpafifJiivr^; tiyiyT^^ 6 elc 8a(fiti3v ait* auTfi; ^tto^- 
OTjvai :tpoae8oxaTO,a^vto etc auTTJv (d) XeYewv elo^XOtv. 
"HpJaTo ouv f< x($pT) ToaauT][j 8ovi{aei tou 9tt>fjiaT0( 
ffuvTpfSsffOat, xa( ToaauTai; 6XaxTeTv tpiovaTc, &Tce7taat 
tpavepov YEvlffOa, ^t^o tcXtJOo-.»; 8atfjL6vti>v auTr,v paaa- 
v((;e(TOat. TtJTe 01 TauTr.c yo^eTc PouXtjv diY^O^jV pouXeu- 
adcfievoi, xai t6 atriov t-J lauTtov i.ma^zic^ l7ttYp4(|;avTec, 



•««.»< .».«».,. yw, .-«,„ „w« |,w«, ^«...w» v..w« .— TauTTjv Ttpoc t6v euXaCijTaTov 5v8pa <I»opTouvaTov t6v 
saaam atque incolumem reddidil, ac si in ea jus licftrxoTrov ^7^15^«^°^, (e) 8e<5fievot auTou poTjOn^ai t^ 
proprium diabolus ouaquam babuisset. ^etfialJojAivTfi, itap' ouTtJ» 8e TauTT)v xaTaXe{tJ;avTec, 

ivK^c&pTjaocv. '0 8k tou 8eou cevOptuitoc TauTTjv 8e{ifJievoc, xai iTct itoXXatc ^filpac xat vuxtAc Iv t^ 7tp6c 0e6v 
8ei{nt kauT6v 8e8cux(i>c, TbaajT^ iTttfiov/) TaTc eux«Tc l^pTjaaTO, 6'jov tt,v tt^c XeYcwvoc tcXt^S^v ti?,v Iv Tt{) Iv^ 
«ctffiaTi ouoav, dbvOtorafievTjv auTtp eSpev. Ou fjieTx -jtoXXac 81 -^fjiipac outoc auTr^v 6^1^ xal i^iStiifiivr^v toTc 
Yovefifftv &iti8ti>xev, iLc 6'ti ou8iitoTe Iv auT^ 6 8iiSoYoc e^ouafav lay(tM. 
!•• Alio quoque tempore idem vir omoipoteDtis 195 'Ev akXt^ to^vuv xatpo), 6 aeSa^rfjitoc o^toc dlvi{p 



Dei famulus ex obsesso quodambomine immundum 
ipiritam excnssit. Quimalignus spiritus cum vespe- 
nscente jam die secretam ab bominibus boramcer- 
nerct, peregrinum quempiam essese simulans, cir- 
coire coepit civitatia plaleas et clamare : virum 
Banetom Portunaturo episcopum I ecce quid fecit ? 
perei^oom bominemde bospitiosuoexpulit. Quflero 



6 (/■) diAT)0iv6c Tou 7tavTo8uvdtfiiou Oeou 8ouXoc, avOpcoTtrJv 
Tiva 6^6 TtveiSfxaTOC axaOdtpTou xpaTo-jfievov, 8tdk ttJc 
dfcY{acauToueux7,CT^XeuOipti>(jev. T681 IfeXr^XuOic itovij- 
p6v Ttveufia, irp6c iaizipay i^firi Xotic6v t^c '^ifJtipac xXt- 
vouoTjC, xai T^c vuXTOC lireXOouar,c, iravTiuv Iv ^au^f^ 
SvTtov, Jivov Ttvai lauTov irpoaTrotr^ffciffjLevov, Tac tt^c it4- 
XetDCicXaTe(ac Y«?6uetv^5pJaTO,xpdi2;tuvxai XiYcov.^Q tou 



obi reqoieBcere debeam, et io civitate ejus non inve- D ^(o'j iv8p6c *opTouvaToi> tou liriax<5Trou-T( TreTrofr^xev; 

110. Tunc quidam in bospitio cum uxore sua et par- 

Tolo filio ad prunaa 8edebat,qui vocem ejus.audiens, 

et qaid episcopus ei fecerit requirens, bunoinvitavit 

hotpitio, sedereseoum juxta prunas feoit. Gumque 

vieiasim aliqoaconfabularentur.parvulum ejus filium 

idem maligaasspiritDBinvasityatqoein easdempru- 

eepit^ qaod oo^Jogibos post opos carnale legibos 
eceleaiasticii eet interdictoro. Lege Can. 21, Omnis 
Immo de eonaecratione. dist. 2, et Mabill., in notie 
ad epitt. Vaaeiini abbatia, 1. I. Annal., p. 346. 

(c) Nonn.9 primoa Carnot. et doo Tbeod., ad 
i§dieamdmmarut0num, 

(6) llalagereeogaatMas. Exoaai motaveruol cum 

Patol. LKX VII. 



180U Yap Jivov avOpioirov ix tou xeXXtou outou IJiSoXe. 
ZT,Ta>(^)itou w(peXov dva-jtofjvai^ F(?r/f /tf^.dfcvairauaOTJvaiJ 
xal Iv TTJ TtoXet auTou TtSirov 06^ eupfoxto. Touttjc ^l 
(pcov^C divT(p Ti^ dixouffac, Iv TtJ) o^xtp «utou, ajia ttjc 
kauTou (jufi6(ou xol aefivou Trat8(ou itapi ttI irup^ 
xa06j<$fjLevoc, toutov xaXiaac, xai liiiCT^Ty^ja^ tI olOtou 

in quam» 

ic) Mss., 8uva[x(v Ti ditoroXiJiav icoi^ 
d) lidem, XeYatti>v. ^*'^v, 

e) Reg., 8e6fjievoi xai itapaxaXouv-w ' ^oty^* 
aai... iicexdipT^aav. ^^ ^^^0^^ 

(f) Reg., 6 dXTjetoc Tou. ^»^ 

(g) Mse., 170U 6ft(X<tt. 



203 



SANCTI GREGORII MAGNI 



204 



6 i7c(9xoiioc iteiro(T)xsv, ev Tt[» auxt^ oix({> tojxov A i^sis projecit,ibique mox ejas animamexcusBii. Qui 
elffiiY^Y^i ^^'^ icXT^diov lajTou (a) irapax^ iiupqixaOi<rai orbatus, mieer, vel quem ipsesasceperit, vel quem 
auTov 7cewo(r,x6. Ko^OeJoiitvwv 81 autwv, xai itpoc episcopus expulisset, agnovit. 

iXX75Xo'j« 6fxiXojvxa)v, xo aixo -jrovr^pov TtvejfJLa (b) iv xt}) auxoO aejjivtiiiiatS^ci) eiaeXOov, iv x^ 7tup|auxo SofSt^'»» 
xal Tcapa^pTJfxa ev auxtj» xa> itupi xr,v ^v)X.tiv auxou diroSouvat ireiro(r^xe. Touxo ouv 6 eXeetv^; Ixetvo^ U7:o{ie(va< 

ini^Wf x(va 6 iTtiffxoitoc i5i5Y*Y*» '^**^ "^^^* ouxo; uiteSi^axo. 

DETP. T( ouvxouxo Xeyofxev ; 7:a>< xt;v xou (poveujai Petr. Quidnam hoc esse dicimus, ut occidondi 



l5oua(av Iv xtj) otxtpxouxou 6 ip/^4xaxo<; ix6p6; KXa^ev, 
Soxic xouxov Jivov vo(i(2^u)v uTtdpxetv, 67ro8o)^Ti; ^dpiv 
iv xtj) lauxou xeXX(c)) itpoveXd^exo ; 

rPIirOP. 0(5) Xa, U^xpe, Oewpouvxat vofit5;(5|jieva xaXi 
eTvai,dXX* o^x elai, 8t6xi dYaOfi (c) 8ta64aet ou ^(vovxat, 
"Odev xai h xtj) euaYYsX^tf) i^ d<]/euoTS^xouxup(ou Xi-^tt. 
^cDVTj.^Edv 6 6cp6aX(x6< orou (d) 7tovT)p6; iaxiv,6'Xov x6 ao)- 
jjid aou ffxoxeivov ijxat. 'Ev ixdax(|) ^dp 7tpdYfJiaxt, idv 



ausum in ejus hospitio antiquus hostis acciperett 
qui huno peregrinum (estimans, ad se hospilalitatia 
gratia vocasset ? 

Gregor. Multa, Petre, videnlur bona, sed non 
sunt, quiabono animonon fiunt. Unde et in Evan- 
gelio Veritas dicit :Si oculus tuus nequam fuerii^to. 
lum corpus tuum tenebrosum erit (Malth. vi, 25). Quia 
cum perversa estintenlio quts prscedit, pravum eal 



fxexd 8oXt6xT2xoc fj ^PX^ yivrjxai, TtdvxoeTtaxoXouOouv n omne opus quod sequitur, quamvisesse rectumvi* 



Ip^ov 9XoXt6v e6pt9xsxat. xsiv et 6p66v etvat vofjt(2^otxo. 
'EY<i) ouv xouxov x6v ovSpa, ov {evo8o)(^(av 7totfj7ai OeXTJ- 
9avxa, xu^pXcooret Ttep i^tejovxa dxTjxoa, o\>y(\ evexev 
eua7tXaYX^^*< xouxo ^totf^aat aux6v G^toXafjiSdvu), dXXA 
xov e7t(axoTtov fxefji^6fjLevo;.*HYdp 67taxoXou6T(jaaaa xp(- 
at^ ?pavep6v xouxo 7:e7toiTjxev, oxt "^ '^ivoiiiyfr^ u7to8o)^Tj 
avsu7tra(afjiaxo; oixfjV.Eiat xotyapouv ouxdX^YOt, o^ixt- 
vec epYOv dYa86v 7totf,aat iTttxr^Seuouatv, "iva xtjv xou 
dXXoxp(ou 1'pYOu dpexf|V ouaxtdatuatv* ou8l y^P ^"^^^f^ 
fjti36a7toooa(a;x6 dYa66v 7:oteTv7tpoaipouvxai,dXX*i7tat* 
veta6at QeXovxec, xai *(va xd xotv dXXcDV xaXd dvaxpi^'^- 
9tv. *06ev u7toXafi6dvu) xatxouxovx6vdv8pax67tovT)p6v 
itveufjta uitooo)^f,c X*?'^ 8eJdfievov,XTi l7tt8e(5ei fjidXXov, 



deatur. Ego namque huno virum, qui dum quasi 
hospitalitatem exhiberet orbatus est, non pietatia 
opere delectatum sstimo, sed spiscopi derogatione; 
nam pcenasubsequensinnoluit, quiaprfficedensilla 
susceptio sine culpa non fuit. bunt namque non- 
nulli. qui idcirco bona facere student, ut gratiam 
aliense operationis obnubilent ; nec pascuntur bono 
quod faciunt, sed laude boni qua 0) caeteros pre- 
munt, Quade reexistimo hunc virumquimalignum 
splritum in hospitalitatem suscepit, ostentationipo- 
tius intendisse quam operi, ut meliora quam epis- 
copus fecisse videretur; quatenus ipse susciperet 
eum» quem vir Domini Fortunatus expulisset. 



ff aufjt7ta0eiac ^vexev xouxo 7tbiTjaavxa* waxe xpeixx6xepov aux6v Iv xouxtf) xou {tTttox^Ttou tpavTivai, Sxi 5v Sv- 
Opu)7toc xou 0eou 4>opxouvdxo< e^TJYaYev, (e) aux6c u7to8e5aa6at IWeaev. 
rETP. (f) Ka^ditep erpT,xac, ouxw; l(nl' x6 xeXo; C Petr. Ila estut dicis^nam finis operis probabat. 



^dp xou epYOu d7ti8et^e, xai dficpiSoXia iv xouxtf) ou^ 
67tdpxet. 

rPlIl\ 'Ev dXX({) xo ivuv xa tptj) x6 xwv dtpOaX fiwv oojcxic 
(g) dTto^aXcbv, 7tp6c x6v dYiov xouxov dv^padTtTjve^OTQj 
SeTjaei^ auxtf) TtpoaaYtDV xou ^or^^^zia^ izctp' auxou(A) &7tt- 
xeu^eaOat, 6'7tep xat y*Y°^^* '^^^ T*P «vQpwTtou xou 0eou 
eu^^^fjv 7totTJ!javxo<, xxt xoT^ xouxou 6(p6aXfioTc x6v xu7:ov 
Tou axaupou i7t'.6ivxo^, 7tapa^pf,fia x6 cptu; d^tlXaSe, 
xou axixouc tr^c xuipXtiareio; tpuYa8eu6evTOc.(l) Sxpaxtti- 
xou 7taXiv xtv6< x6v '(7t7tov Xujja crtpoBpoxdxr^ xaxei^ev, 
dioxe xouxov fjtoXt^ 67t6 ^toXXwv xpaxT)6fivat8uvaa0ai*£U 
ouc Y^t^^^t^fjVatfjOJVTjOT) xouxwvxd fiiXT^vxoT^ ^TJYfJtafft 
xax^rXTjxxe. "Oxe ouv ut:6 TtoXXwv xpaxr^Oii^ £8£0t), 
19S 7tp6c x6v xou 0£ou dv0p(x)7tov *oprouvaxov d^tTj- 



quod munda (k) intentio in operalione non fuerit. 

Gregor. Alio quoque (empore, cum oculorum qni- 
dam lumen amisisset^ad huoc deduclusintercessio- 
nis ejus opem petiit, et impetravit. Nam cum vir Dei 
orationefactaocuiis eju8(Z) signum crucis imprime- 
ret, ab eis, protinus luce reddila, nox caecitatis 
abcessit. Prietereaequus cujusdam militis in rabiem 
fueral versus, ita ut a multis teneri vix posset:8ed 
et quoscunque potuisset invadere^eorum membra 
morsibus diianiarel. Tunc utcunque a multis liga* 
tusl97 advirumDeideductusest.(m)QuimoxfljU8 
capiti extensa manu signum crucis edidit, cunctam 
ej us rabiem in mansuetudinem mutavit, ita ut postea 



v^xO^- 'Offxt^ TtapeuOu xtjv lauxou ixxetva^ X^^?*» ^«*i f) niitior existeret, quam ante illam insanlam fuisset. 

(a) Reg. et Colb., icapd xf,v Ttupav. 

(b) In Reg., eU t6 auxou 7:ai8jv (forto, 7tai8(ov) 
e*a£X06v. 

(c) lieg , 7tpoaip£jet. 

(d) Uterque, axoihvo; ^dxtv. 

(e) Reg., auxo; 67teoe;axo. Colb., iTtoSeJaaOai 
icr7tou8a«v, 

(I) Golb., xaO' d' 7rpoe(pT,xa<;, 

(g) Reg., ditoSaXXofjtevo;. Colb. idem habet oum 
unico X. 

(h) Uterque, iTttxeuJacrOat, 

(t) Haec vox non semper fni/»7^m^r<?^(inttm8ignifi- 
cat, sed aliquando officialemy alicujus praefeotura 
dignitate insignem. Nonnulli volunt stratiotas ape- 
oiatim appeliatos aliquos, inter imperatoris ousto* 



des ; quod doclissimo Gangio non probatur. 

(;) In duob. prioribusCarnot., gua cwteris pras* 
eminent. Gonsentit Val. Cl. 

(k) Germ., Val. Gl., Longip., seoundus Theod.y 
Comp. et Prat., munda suscepiio in op, 

(l) Crucis signum a veteribus Ghristianis frequea- 
tissime usurpatum disce ex Tert., I. de Goron. mil.| 
c. 3. Ue ejusdem vero eificacia in patrandis miracu- 
lis lege Petavium, tom. II, in Epipb., p. 57. Narrat 
Gregorius Naz., orat. 3 in Julianum, huno aposta- 
tam summo in metu ac discrimine ad crucia ai- 
gnum confugisse, eoque dffimones fugasse. 

(m) Big., quimox u/... (iAiti, quod oiim in primo 
Aud. lectum. In Val. Gi. legiturquoquei dedUf ^to 
edidit. 



S05 



DIALOGORUM LIBEa I. 



206 



Tonc idem miles eqaam euQm, quem celerrimo mi- A *^'^'* "^V Tou^iiiTcou xecpaXi^jV x^v tiTcovxou araupou itoiij* 



racult imperio a saa vesania vidit immutatum,eidem 
aancto viro decrevit ofTerendum. Quem cam susci- 
pereille renueret,ipse vero in precibus,no despice- 
ratar ejua oblatio, perseverarel, sanctus vir mediam 
daarum partium viamtenen8,et petilionem militis 
aadivit,et munus recipere pro exhibita virtute recu- 
lavit ; prius namque dignum pretium prsbuit, et 
pottea eqnam qui sibi ofTerebatur aocepit. Quia 
enim si non susciperel, eum contristari conspexe- 
rat, charilate cogente emit quod uecessarium non 
babehat. 



cpac, Tcajiv autou tt,v Xuffffav tU Ttpa^xr^xoL {jLSxiSaXev* 
&TZZ irpa(5Tepov autiv [xaXXov Jxxoxe Y«v4aOai (^nip tb 
itp^Sxepov, irpiv Ij xy)v Xujdav Ixc^vtjV 9y^, T6xe 6 ffxoot- 
xi()i)xi)^ IxeTvoc xov lauxoul7CTCOv,6Wep6au|jiaa'4xeXeuMi 
cruvx(S[JLco; Ix x^c Xujar^^ taOivxa iOeaaaxo, x({» ^^lt^ 
xo'Jxt}iav5piirpo(iev6YJtai ^xpivs.(c) Mtj pouXofxivouSlx&v 
7ir7cov xou i7ciffX(5itou 84;z90at, a'jx6^ dici^xevev txexeucov 
|ji7j irapotxxptoO^vat x:?,v auxou Tipoffoopav. '0 81 H^^io^ 
4vT,p ouxo;, filaijv 68ov xpaxijaac, xal xf,v xou oxpaxKj^ 
xou arxTjOriv iTrXi^paxie, xal ih Swpov cl^aaOai 8ta x6 
Yev<5jievov Oaufiaoux^lOiXTjae.IIp^Sxepov ouvSixafav(d)xi' 



jif.v StO(oxa>c, Toxe xov tinrov x&v irpoffevs^^Oivxa auxtj) iS^axo. E? [JLi?i y^? xouxov XaSeTv xaxe8i{axo, Trdvu 6 
9cpaxt(i^XT^C OXiSfjVai •fjfieXXsv. Tij; ouv 4^*^^^^ ^aY>taJou<iT);, i^y^P*^^'*'» ouTcep X?^^*^ ^^^ e^X^v. 

Neqne hoc silere de bujus viri firtutibus debeo, 0081 xouxo itapaaioDTCT^O-^vat 8(xaiovxpU(o Ixxuv xou 

quod antedies fere duodecim agnovi. Quidam nam- g i-^^io^j xouxou dlv8p6(; {e) 8uva{ie(ov, ^Tcep irp^ x(ov 8(&- 



que adme deductus e&t senex pauper; atque ut mihi 
teoamcollocutioesse sempcramabilis solet,studiose 
hvnc ondeessetinquisivi, qui se esse deTudcrtina 
eivitate respondit. Gui inquam : Quaeso te, Palcr, 
nam Fortanatum episcopum nosti? Qui ait : Novi,et 
bene novf. Tuno ipse subjunxi : Dic^ rogo, si qua 
illios miracula nosti, et desideranti mibi qualisvir 
rnerit innotesce. Qui ait : Homo ille ionge tuit ab 
istis hominibus quos videmus modo. Kam quidquid 
ab oranipotenti Deo petiit, ita dum peteret impetra- 
Tit.Cajus hoc unum narro miraculum.quod ad prae- 
sens aniroo occurrit. Quadam namque die Golhi 
Joxta Tudertinam civitatem venerunt, qui ad partes 
Eavenne properahant, et daos parvos puerulos de 
poBsessione abstulerant, quse possessio praefatae Tu- 
dertin» civitati sobjacebal.Hoc cum virosanctissimo 
Fortuoato nuntiatum fuisset, protinus misit, atque 
eosdem Gothos ad se evocari fecit. Quos blando ser- 
mone alloquens, eorum prius studuit asperilatem 
placare, ac post intulit, dicens : Quale vullis pretium 
dabo, et puerulos quos abstulistis reddite, mihique 
hoc gratiae vestr» monus praebete. Tunc is qui prior 
eorooieBsevidebatur, respondit dicens : Quidquid 
alind praecipis, facere parali sumus, nam istos pue- 
rolosnullatenus reddemus.Cuivenerandusvirblan- 
deminatu8e8t,dicens: Gontri8tasme,(a) 6li,etnon 
aadii Patrem tuum : noli me contriBtare, (b) ne non 
expediat tibi. ded idem Gothus in cordis sul ferilate 
permanen8,negando discessit.Dieveroaltera digres- 
suroi, rnrBas ad episcopum venil, quem eisdem ver- 



8exa xoux(ov ^|jLep(i)v ?p(ov. rip(ov ^ap xt^ irxto^ftc f^XOa 
7tp(5; [le. 'i2; 8e ^cpodtptXiJc jiot Travxoxexwv Yep<5vx(ov ^ 
ffuvxu^fa ixcap^^et, vouve^^w^ xuuxov 7t(50£v iaxiv i^lpji- 
|JLT)V l^cepcoxqcv' 6'axt; xal OLTzh xt,c 7i(5Xe(o< Tou8ipe(oc 
laux&v etvai e<jpaax£v. '^^(1) 81 TcpooOtU eT^rov AIxb> «, 
7caxep, ^opxouvaxov xov ItcCctxotcov Yiv(09xet< ; Aux6c 81 
dtTcoxpiOetc, eT7ce* rtv(oax(o, xai Tcavu xaXtoc auxiv yiv(&- 
ffx(0. 'Ef(ii ouv Tcpo; aux6v etpT^v EiTci, 8ua(07C(0, iav xtva 
X(ov a'jxou Oau(jixx(ov yivcotx^;, xat i7ctO'Jfxoi3vx6c fJiot> 
(I) 8t>)Y^<Tat 67C0T0C ivTjp iTcfjp^e. T(5x£ 6 Yspwv iTcoxpi* 
Oek, elTcev '0 dvYJp ixetvo; jjiaxDav ^^/ipxsv^^) iTcixwv 
ivOpcoiccov x^c Y^^^^c xauxT^; tov vuv Oe(opou{jLev.Elxi ^ip 
7capa xou 7:avxo8uvafiou 0eou TjxeTxo, (h) euOi(oc xouxq 
IXdttjL^avev. "Ev 81 Ix. x(ov auxou Oaufic^xcov, 07cep (jioi 
7cp6; x6 7capov iv x(f» XoYi(T|iti» 67C6ta7iX0e, (i) 8iT|YT)9e90ai 
7cetpaaojiat, 'Ev fiiqi ^jfxip^c 7cXr,ffiov x^; TcoXecoc Tou84- 
ptui^f r(5xOot xaxeXa^oVy olxivec £7ct xak yiipr^ 'PaS^vvT^c 
flivifjp^rovxo.Auo ouv 7:at8(a ae{jtvadi7c6xxi{fxaxocf;) 67coxei- 
{jtivou l7cVlpacrav.'i2c ouvxoux({>X(J)iY^**'"^*'^V^^^P*^*®?'^^^" 
vax({>i{jLTjVu0Tj,eu0£«J<;^^»^tiXe,xaixou<;auxoucr6x0ouc- 
7Cp6< Iaux6v (JLexa;xetXa{ievo;, rjpjaxo xouxou; xoAaxeo» 
xtxoT; \6^oiQ 7cpoff(pipea09i^ O^Xtov 7cp(5xepov xt,v xouxtov 
xoxaTtpauvai xpa)^uxT^xa. Mexai 81 xouxo 7cepi X(ov icat- 
8((ovX(5YovauxoTc ^ipoTiY^Y^j^^Y^^^^^^^Oi^^fetififjV^U 
8(0{JL!, xzl xouc 7caT8ac ouc l^cTjpaxe di7C(S8ox4 fjiot ; xouxo 
^ap 6{jL(ov 7coiouvx(ov,{jLeYaXT,i^ {lot x«piv xaxaSaXXeoOt, 
xai (2>; (k) 6'xi ^Gip6\ {jiot auxouc 7capi)^6xe, X*?^^ ^y-^^ 
6fJioXoYto. Touxo 81 6 7cp(oxo; aOxwv dixouaa; dtTtexpfOT), 
XeYtov Erxi ^<{JLTv(/)xeXeuaet; SiXXD,exoi{JLoUafiev ^cotfjaat 
licetxou; 7caT8a; xouxou; ou8afi(o; a7co8ouvat 8uva{jte0a. 



blt pro pnsdicUs puerulis iterum episcopus rogavit. D np6c 6'v 6 (je6acr{ito; ouxo; divf^p {jLexi 7cpx(5xT^xo< eT^ce, 
Comque ad reddendum nulJo modo consenlire vo- eX{6etc {le, xexvov, 6'xt oux Axoueic {lou xou 7caxp6c aou. 
luisset, contristatus episcopusdixit; Scio quialibi Mf) OtXiiSaxiC {ieOX((j/at,fn(i 7C(o<: xaUu aufi(pip7i aoi. '0 
Don expedit quod me conlristalo discedis. Qu» Go- oSv oux6<: r^SxOo; Iv xfi xf,^ xap8(a;aixou ivij{jiep(5xT^xi 
thos verba despexit, alquc ad bospitium reversu», 8tafiiv(ov, {ifj ^ietaOeU «veytopT^ciev. 'KvaXXifi^kfjfiipif 

(a) Abest (iU a German. Norm. el fere omnibus 
XBi. Legitur m Qreca vers. 
(k) Excasi, reiuotantibus Mss.» nam non expedU 

iibi. 

(e) lU reetitaimus ex Mss. Prius legebatur : {ifj 

Bo^^X^Siuvoc... ill(«X07C0<. f ^ s I \ 

((/) Reg., ti|i.f,v 8i8(oxe x(j» «xpaxi(oxi(i xai x6xe tdv 

aEsov. 

{€) RefT. ^uudlxciiVt 
(/)Rcg.,'8ii5Pi<^'>c»*oiaccenlu in antepctiult., — et 



quidcmmelius : est enim sccunda persona impera- 
tivi. Edit. 




7cdlvx(o^ eAafioav( 

(i) Mss., ^iTj^YYjaaaOai. 

Ij) iidem, 67C(^xei{i6vou, XTi<a&x7;<7C(SXe<o<Tou8&pe(oc« 

(k) Reg., (o; liupiyt jxot auxou< icapiyovxec X^P'^ 
6|ioXoY(o. 

(l) Idem. xeXejet;, quod Lalinum fld^lins reddit. 



207 



SANCTI GREGORII MAGNI 



90S 



•t^c it<5^«wc ^tp)^6|jievoc, itaXiv itp6c xov iicfffxoirov ^X6f . A ftosdem pueros de quibus agebatur,equi8 superimpo- 



ToK 51 auToTc X(5yoi? '"^epi twv irpoXeyOivTwv TtaiSfwv, 
ijp^axo auQi^ 6 lirfaxoTTO^ icapaxaXelv. M7^7cei6o|i£vou$^ 
aoTouTauxadtuoSouvai, (a)6X(6etc fxe, 6 iitfo-xoiroc elite* 
«(axeuaov &'xt oT8a ou aufnpepeiv ^ot, 6'xi 0Xi6(5fxevov xa- 
xaXifiiidtvtuv |jie ava)^o)peTc. BSeXuJaiJLevoc 8e6r6x0ocxi 
^iJHtflfc* auxou, xaCeicxo a7:Xr,xxov auTOu iirooxpl^l^ac, 
xou^ auxou? itaTSa? Ttept div 6 licfTxoTcoc itapexaXei, xoT^ 
'ticTCOic [b) iiri6t6daat 199 |xexa xcov divOptoiccuv auxou 
irpo£ice|JL^ev. *OjJLo(tuc ti xal auxo^ iTciSa^ xtj)'t7nct|j xax- 
(SiriaOev auxwv ^xoXouOet. *Ev tl xtI aux^ ir^Xet Sfiirpo- 
aOev xfjc exxXT,a{a< xou iY^ou Hixpou iXOtbv, xou '(iiicou 
aSxou 6 Tcouc ^XtaOiJcrac, xat jjtex* aurou crufxirecrtbv, x6v 
(c) |Jir^p6v xoi3 auxou FdxObu exXaaev, oiJxex4 6axouv elc 
8uo [lipri y£v£jO«i. Touxov 81 ol irap(5vxec, xaTc X^P'^^ 



eitos cum !{00 suis bominibns prsBmisit. Ipse vero 
statim ascendens equum subsecutus est. Gumque in 
eadem ciTJtate ante beati Petriapostoliecclesiam ve« 
nisset, (/) equo ejus pes lapsus est ; qui cum eo cor- 
ruit,et eju8 coxa mox fracla est,ita ut in duabus par- 
tibuB os esset divisum. Tunc levatus in manibu8,re- 
ductus estad hoBpitium.Qui festinus mi8it,et pueros 
quos premiseratreduxit,et virovenerabili Forlunaio 
mandavit, dicens : Rogo te, Pater, mitle ad me dia- 
conum taum. Cujus diaconus dum ad jacentem ve- 
nisset, pueros quos redditurum se episcopo omnino 
negaverat,ad mediam deduxit^eosque diacono illius 
reddidit, dioens : Vade, et dic domino meo episcopo : 
Quia maletiixisti mihi, ecce pcrcusBussum^sedpue- 



Spavxec^v xtji iirXiJxxtij auxou iTrijyaYov. IlapeuOu; ouv p ro8 quos qussiBti, recipe,et pro me, rogo,inlercede 



[jiexa ffirou^TJc iroXXfjc, airoJxeiXac xouc iraTSac ivOuiri- 
OTpe^l^ev, ouairep ^v 7rpoiri|jnj/a<, irepi (5>v 6 ItzIit^oizo^ 
irapsxdtXet.Kalxo) auxtj) ae6aa{i(tp div8pi <{>opxouvdtxt{) xcp 
27rtax<^7ctp iSiJXtuae, X4y^^' IlspaxaXti) cre, xffjite icd^xep, 
dir^ffxetXov irp6c jjte x6v 8taxov(5v aou. 'EX0(5vxo< 8lxou 
Jiax^vou-jrp^? auxov, xou^ TralSacou^ iravxdtTraatv diro- 
Souvai 8tave6aXXexo, ei^ fxiaov dYaYtuv, xouxouc xtf) 8ta- 
x4vtj) air&^tDxejXeY^J^v* "AireXOe xai elri xtjp xup{t{) fxou xtj) 
iirtax(57rtj).'l8ou 8i' iSv (d)xaxT)pdat«) {xe 7reirX7)Yfx4vo< xei- 
jxai. 'AXXd xou^ -jraTSa^ ouairep iji^^^et^ dir(5Xa6e, xai 
67rlp Ifxou, 8uart*)ira), TrpeaSeiav Trolr^aov, 6'7rt«)< 8tdxfjc 
dYia^ aou eu;(Tic, Idaeto^ "cux**^- ^eEdfxevoc 81 xou; iraT- 
Bac Tcap' auxou 6 8idxovo^, irpo^ xov i7r?(xxo7rov u^rioxpe- 
4^e. Kai xauxa auxt}) (e) OLTzai^^&ikaQ^ irapeuOu 6 eucre6i?jC 



Susceptos itaque puerulos diaconus ad episcopum 
reduxil,(m)cui benedictam aquam venerabilie Fortu- 
natus stalim dedit, dicens : Vade citius, et eam 8U- 
per jacenlis corpus projice.Perrexit itaque diaconui, 
atque ad Gothum introgressus, benedictam aquam 
Buper membra illiuR aepersil. Res mira et veheraen- 
lerstupendal mox ut aqua benedicta Gothi coxam 
contigit, ita omnis fractura solidata est, et saluti 
pristinae coxa restituta, ut bora eadem de lecto sur- 
geret, et ascenso equo ita coeptum iler ageret, ac si 
nullam umquam Issionem corporispertuliBset.Fac- 
tumque est ut qui sancto viro Fortunato pueros cum 
pretio reddere obedicntise subjectus noluit, eos sine 
pretio psena subactus (n) daret. His igitur expletia 



ouxo; i^jTtp «l»opxouvaxoc,feuAoYr^[xivovu8t*)pxoiSxtfi8e8io- ^ etudebat adhuc senex de eo et alia narrare. Sed quia 
xtb;, a^ciaxetXev aux6v,XlY«"^' 'ATreXoeivxd^et, xaix6 nonnulli aderant ad quoB exhortandos occupabar, 
&8iup xouxo kudvtt) xou atufxaxo; auxou p^ov. Tou 8k Jamque diei tardior hora incubuerat, venerabilia 
8taxovou d7reXO(5vxoc, xat 7rp6(;x6vr6x0ovel(ieX0()vxoc, Fortunati facla diu mihi audire non licuit, qu» 
x6 fcuXoYTjfxlvov Gotop iTcdvu) xtov fxeXtuv auxou epjSave* audire, si liceat, semper volo. 

irpaYf^^ ^^ (TuvlSr^ 0au[xa(Tx6v xai (pptxTjc ajtov f^vtxa y^P 'to u8(Dp xou [xr^pou xou T^JxOou ^<]/axo, iraaa ^ 
auvxptSYi ixe(v7) jTcesetoOT), xai Iv x^ 7:poxipqf ()ys.'.% 6 fX7jp6; auxou direxaxiTCTj' iv aux^ 8kxTi &psf ix xou xpa6* 
Sdxou dvadxdc, xai xt}) "i^rTrtj) auxou iTriSd;, (/^ ^v xri 68tf) ^ ^pjaxo l^copeuOT), tbc 6'xt (g) ou8k fxiav pXdSij h 
xtf) atofxaxi auxou f,v 67ro[xs{vac. FiYOve 81 xouxo, '(va xou^ 7rat8ac oucrTrep [xexa xtfxijfxaxoc xtjp 4^'^ dv8pl ♦op- 
Touvdit|) xo) iTTiaxoTctj) d^rooouvat oux 'fJOeXe, xoAdaet 67roxe([xevoc, Swpov auxouc (h) d7roaxp4(|;Tj. T^^c ^iiJYTJo^ewc 81 
xauTT)c 7rXrjptA>0e(ir^c, ilOeXev dx[X7;v 6 yzpui^j xat oXXa xtvi Trepl a6xDu fxet 8iT)YT5ffacrOai.'AXXd 8td x6 ttoXXouc Trap- 
elvat xou; 7rap' f,(j.a)v vouOexetjOat 6cpe(Xovxac, xat Xot7r6v a^oXTiV aYeiv [xi?^ 8uvd[xevoc, Xot7r6v 8k xai (i) xf^Q 
"jj^xepac 7rp6c l^Tripav -^orj xXivouaTjc, 7rXeT(5v xt 7repi xwv epYtov xou ae6aafx(ou dv8p6c *I»opxouvdxou dxouoa^ ytg 
oux (;) r,uxa(pT,(iev. *A7rep et ivoexx6v uTzr^pyt, 8ir^v£xa)C dxouetv i]OeXov. 

*Ev 8k i'XX^ ^fJtipqf 6 aux6c Y^ptuv 7rpaY[xa Trepi auxou Sed die alia idem senex rem de illomagisadbucmio 
fxaXXovOau[xxcri(i)xepov8tr,YTiaaxo,X£(j(i)v/EvxTiauxTixf,c j) rabilem narravit, dicens : In eadem Tuderlina urbe 
Tou8epetDcir6Xet,dvT5pttcMdpxeXXoc(/:)xouvo[xa(is[xvtI)c Marcellus quidam, bonse actionisvir, cum daabas 
TToXixeu^ilxevo;, a[xa 8u(rlv auxou d8eX(paic xaxoixwv, sororibussuis habitabat:qui evenientc molestia cor- 



i: 



(a) Mss., dTTOOouvai. Xu7rr,0eic 6 i7r(axoiroc e(7re 
irloxeuaov oT8a ou ffujx(pepet aot. 

(b) lidem. eTCiSdaac [A£xd. 

(c) Ms9., T6 [ir]pov... ix/daOr^. 

(d) Golb., xaxr^pdjti) fxo:. 

(e) Ulerque Ma., dTreYYSiXe 7rapeuOu ouv 6. 
(/*; HeK.» ^TropeuOr^ xt;v 6o6v auxou tbc. 

(if) Goib. una voce, ouoe[x(av. 
(h) Uterque, u^roaxpii^Tj. 

(i) Reg., xTjv ^[xepav... xXivouaav. Ila etiam Colb, 
hoo 8olo discrimine quod babet, l^rixXivouaav. 

(f) Mbs., euxa(oT)crev. 
Jji) lidem.i ^vOfxaTi. 



(/) Ita Mss. Quod emendantes Editorea mutave- 
runt in, equiejus. 

(m) Aqujp bened. usum, et ex usu miraculum, vide 
apud Epiphan., in haer. 30 Ebionit., n. 12, et apud 
Pootium, cod. 96, ubi refertur Euclis cujuBoam 
fiiium ab Gbrysostomo aquae bened. asperBione a 
morbo desperatissimo fuisse liberatum. Vide etiam 
Hist. Tripart. 1. ix. ubi ex Theodorito refertur. Mar- 
cellum Apame«e episc. jussisse aquam bened. ae- 
perpi. Quod dum fuisset facium^ dofman effugit, rum 
ferens aqux virtutem, 

(ti^Gussanv.yrenitentibusaliis tum ezcuais, tam 
manu exaratiSy cmtu* dimavU. 



209 



DIALOGORDM LIBER L 



210 



poriSy (a) ipso Bacratis&imo Tesperascente jam Sab- A Qi(^&ve{q^ (Ta)(jiaTix^ Tztpdnt^i. Ka\ h aiSt^ t^ ImipGf 



bato paschali, defunctQS eat.Gujus corpuscum lon« 
giDsessetefferendum, dieeodem sepeJirinon potuit. 
Cumqaemoraesset temporis adexplendumdebitum 
sepaltnr», sorores ejus, morte ejus afflicte, cucur- 
rerunt flentes ad venerabildm virum Fortunatum, 
eique magnis Tocibas clamare coeperunt : Scinius 
qnia apostolorum vitam teoes, leprosos mundas^ cae- 
cosiliuminas, veni^etresuscitamortuum nostrum. 
Qoi mox utcognovit earum Aratrem defunctum^flere 
ipse etiam de morle ejus coepit, eisque respondit, 
dicens : 901 Recedite, et basc dicere noiite, quia 
jassio omnipotentis Dei est, cui contraire nullus ho- 
minam polest. Illis itaqae discedentibus, tristis ex 
morteejaBmansitepiscopus. Subsequente autemdie 



Toi) 6i^io'j SaSSatou, ttjc avaffrajEai^ TouxupCoof^ficjv 
^lr^ffou Xpiffxou eTtnpwJXOuffT)^, x^Xet tou pfou e^OTij- 
aaxo. 'Ex [jltJ^^ou; oy^ tou t<57cou ovTb?,lv (p t6 awfiaTa- 
tpiivai •^[xeXXev ttJ auT^ tou ol^Io^j Sa66aTou fcjirlp^t, 
TOUTO ^a^aLi oux:?j8uvi50T^i^*v-Bpa8uTr,TOCOuvYevo(iivT)C 
Tou xrfSeuOfjvai auTov, al a8eX<pai auTOuirepiTOu Oava- 
Tou auTou 0Xi6o(jievat, irpoc tov aeSajfxiov avSpa 4>op» 
xouvaTov Tov iii(axoirov xXaiouaat, eopafiov, xai toTc 
TOUTOu iroffi [lixk orevaYfJiou xat Saxpuwv irpoTXuXiv- 
SoufJLevat, i'XeYov CiSajAev, T([JLtB iraTep, Sti toTc twv 
*A7COTc6Ati)v 'i^^vecrtv l^axoXouOa>v, Trivra &'ffa t6v deov 
atTetc, Xa[i6avetc' Xeicpou; ^*? xaOapf^etc, xai toTc 
TutpXoTc (c) t6 pXijifxa )^ap(jTfi* IXo^ouv xatTovapTCwc 
TeXeuTriaavTi i^[iuiy dl8eX?p6v aviffTr^ffov. 'Axouaac 8^6 



Dominicoanteexsurgenlisluciscrepusculum^vocafis n ent^xoicoc irept tou OavctTou auTou, icavu XuicrjOetc, 
dDobQsdiaconibussuis,perrexitad domum defuncti; xXaietv f]p^aTo, icpoc 31 TauTac dtTcoxptOeic, ItOlt eTTcev* 



accedeosqoe ad locum ubicorpus jacebat exanime, 
ibi se io orationem dedit. Expleta aulem prece sor- 
rexit, et juxta corpus defuncti sedit ; non autem 
grandi voce defunctum per nomen vocavit, dicens : 
Frater Marcelle. Ille autem, ao si leviter dormiens, 
ad viciQamvocem(6]quamvismodicam fuissetexoi- 
tatui, statim oculos aperuity atque ad episcopum 
respiciens, dixit:0 quid fecisti?o quid feci8ti?Cui 
espiscopDs respondity dicens : Quid feci ? Atille : Duo 
hesterno die venerunt, qui me ejicientes ex corpore 
in bonum locum duxerunt, bodie autem unus missus 
estqni dixit :Reduciteeum,quiaFortunatas episco- 
pos in domnm ejus venit. Quibus verbis expletis, 
mox ex infirmitate convaiuit, et in bao vita diutius 



'AicocTTTiTe Atc' i(Jiou, {d) xat TauTa ki^ti'^ fjtr, OeXij- 
ar^Te. TtI tou icavToouvdiJLOu yap 6eou xeXeuaet t?) toutou 
TeXe(u>7tc Y^Y^^^» '^*^^ ontp atTeTorOe ti^v IfJLTjv 67cep6a(vet 
5uva|Jitv. Tico^^tupTiadvTwvSl auTcov [wza XuTCTjcefxeivev 
xtilaTcepqf 6 l7c(axoicoc. (^)llp6 tou 81 ii\ikpoiy tou 4^(0^ 
icd3)(^a $iauYaffai| 6ti6 xov opOpov, xaXevxc ouo 8tax6- 
voucauTou,elcx6voTxovxouxe0vea)xoc cruvauxoTc dTCT^XOe. 
llpoveXOcov 8e xip x(iic(|} iv (]> x6 awfia a^/u^^ov ^xetxo, 
ixeTlaux6v etc txtji^'^ 8e8cuxe.iIXr^pcocravxoc8l auxou xi^v 
eu)(^Tiv, dviaxr^, xai -jcXr^a^ov xou xeOvetuxoc exaOt^Ori. 
(^Sefivri 8ex^ «pwvfj xouxov e{ dvdfidxoc 6xaXeae,Xff(i>v. 
' A8eXtplMdpxeXAe.Tnc 81 <ptuvf;c xauxr^c 6 veOvrjXcu; dxou- 
aac, (uc 6''ct IXacpptf) uirv(|) Ixd0eu8ev I^UTCvtcrOetc» xal 
xouc dcpOaXfxouc 2itve({)^ac, icpocxov eiciffxoTcov dTevicrac, 



mansit. Nectamen credendum estquialocumquem ^ eTicev*T{(p)iiiotrj(rac;Hp6c6'v6 iTc^crxonoc aTcexpiOT), Xi- 

Ycuv T( iicotr,aa ; Aut6c 8e elice* Tri -/fit^ ^K^pqt, 8uo 
xivkc ^XOov 7Cp<5c fxe, oT Ttvec ix tou acufxaToc toutou fie 
e{aYaY<5vTec, e?c t(Sicov icdvuxaX6v {jLediciJY^Y^^^-^^f^^"' 
pov 81 elc dTcooTaXeic, eticev 'Aico<jTpei|^aTe auT6v, 6'ti 
4>opTouvdToc 6 iittaxoicoc eic t6v oTxov aoTou^XOe.Ttov 
8t ^TjfjidTtuv TOuTtuv icXTipuiOaVTOJV, icttpeuOu xai ix xfjc 
v^ffou £v(j)^uae, xai Iv xauxi[^ x^ (JcoTi Ixrj (/i) icXefti) 8t^- 
fxeive. Ilicrxeuofjiev 8e6'xi ouoe x(>icov ov eXa6ev (t) dicc!)- 
Xe« xai 8taTaYfjL6c iv toutc{> oux effxi. Tou Y^p e^^X^" 
fxivou Oiclp auxou xaTc icpeffoeiaicfjOuvrSOTj fiaXXov fiexd 
t6 dvaTCTJvai aux6v ex vexpwv ^eXxiov l^f^ixi, "Ocrxic xal 
icp6 Ottvdxou ii^[Uiylsaxo xt[> icavxo8uvdfJL(}j Oecj» euape- 
axfjWt. T( 81 icoXXiicepi xf,c xou fiaxapiou xouxou 4>op- 
xouvdxou icoXtxe{ac XlYOfxtv ; Meypt ydp xai xou icapov- 
D xoc, lv(7)(i) x6 x(fitov auxou atufxa xaxdxetxat, itX^Ooc 



•cceperat perdidit,quia dubium nonest quod inter- 
cessoris sq! precibus potuit postmortem meliusvi- 
vere, qui et ante mortem studuit omnipotenti Deo 
pkcere. Sed cur multa de ejus vita dicimus^ cum 
nDnc Dsqae adcorpusiiiiustot virtutumdocumenta 
teneamas?Djemoniaco8 quippeabsolvere, aegroscu- 
rare qDotiesexfidepetitur^atvivusconsueverathoc, 
indesinenter facere, et apud mortua sua ossa perse- 
Terat. 8ed iit>et, Petre, adbuc ad VaieriaB provinciffl 
ptrtes narrationismeflB verba redocere,de quibus me 
exiffiia valdemiracnlaex ore venerabiiis Fortunati, 
eojas longe superias memoriam feci {Scilicet initio 
Ofp. 4}y contigit audisse. Qui crebro ad me nuno 
nsqoe veniens, dum facta mibi veterum narrat,nova 
lefectione me satiat. 



lrj{Axcb»v cictxeXeTxat. Aatfiovtouvxac ^^P ^^ '^^ '^i^v dxaOdpxtov icveufjiixcov 8ouXeiac eXeuOepoT, daOeveTc Oepa- 
nuei, xai «aat xoTc iciTCwc alxouji xdc Idaetc icap£)^6t. KaOd^^sp ydp Iv x^ icapoua^ IJto^ icept tuv d6xv(uc 
xo»TO irottTv ESoc *^X*» **^ [^txdt xi^v IvxeuOev fjiexdaxafftv, x^ tou icavxo8uv4fxou 0eou ^^dpixi, Iv xcji xefi^cp au- 
To5 JWfAaxt xd aSxi iictxtXouvxat. 'H8Icdc 81 icdXtv, U4xpe, (A) icepi xwv fjiepwv xf,c BaXepiac X^P*^ '^'^i^ "^^^ 
Xir^o StiJYil^i^ licxvdYCrt, icepl <Sv yiifiTcaL Oaufxdjta 9uvi6r| fxe dxoudat ex ax^fiaTOC 4>opTouvaTou tou dvtoxipcd 
n^ -i^liidv fivT|(AOveuO£vxoc, 5otic (i^XP^ '^^^ icap6vxoc ouxv6xepov icp6c fie (/) icapaSdXXetv efcoOe* xal xdc xcov 
ip^sCciiv dbvSpbiv dptxdc fAOi Siv^Y^ufAbVoc, vcapac eucppoouvTjc fJie icXYjpoT. 

(c) German.,Longip. et secandosTbeod.,tpioia- {f) Reg. fAixpq^ 8e x^i (fcDv^ x6v auT6v. 



tniistimo vnpere as^ndenie jam Sabbato pasch. 

(b) German. et plerique Norm., quamvts modica 
fwMsui exeitaiui. 

(r) Uterqoe Hs., x6 pXimiv. 

M Mee.» xal toiouTflE. 



(s) Reg.« WBtX teu 6soo tso(Mvoc» icp^ tou. 



(g) His verbis absolvitur caput hoo in Golb. 

(A) Reg., iici icXeCco. 

(i) Idem, dicciXeae. (Sic.) 

(j) Idem, iv cp x6icc)i. Et paulo post 8ai(Aov«.u)Vxac< 

(k) Reg., irtpi xwv lapcov. (Sic.) 

(0 Reg.f 7cap«r]f(vt90at. 



911 



SANGTI GREQORII MAGNI 



212 



KB*AA. lA. 
Uepl MaptupJou jjiova^^ou X^P*^ "^^t^ BaXep{a;. 
(a) Ojtoc xo(vuv SiTjYeTxo, &'xi Jv auxfi xf,; BaXepiac 
^copqf, ivT(p xtc ^Tt^pxev 6v(5|iaxl Mapxypioc Tiivu ff^rou- 
Sa{(u< x(f) icavxo8uva{i(|> Oecf) oo'jXsuu)v, 6'9xic 8ia xa)V 
IjpYwv xijv icoXixe^av cpavepav d^TreSei^ev/Ev [u^^ap xwv 
"^lJiepcijv, [b) ol UTi' auxov iSsXoo:, uitoJic^Soiov fipxov ire- 
ico(i{xa7i, xai xov xou xtfifou axaupou xutcov ev aux(f) 
irot-^aat IXr^QapYiaav, xaO(A)< ^v x^ auxri X^**P? ^^°^ 
()izipy(js.t xou; apxou; a^paYiCeiv* (woxe 8ta xexapxcuv 
}xsp{8a>v xov apxov la(ppaYicr{i^vov Oe(opeTaOzt. '0 $1 au- 
To; xou BeouSouXo; Mapxupio; (c) iictaxa;, xouxajv icpo; 

lauxou;a9r^Y®^f^*^*"^'^^^V'**' jat) eTvai xov apxoveacppa- 
Ytajiivov. *UoTj SlXotirovivxTidvOpaxfqtUTCo('/)203xfj; 
cxdxxr^; 6 auxo; apxo; IxaXuicxexo' icpo; ou; elTce. Ati 



CAPUT XI. 
De Marlyrio monacho prouincix Valerix, 
Quidamnamqueineadeinprovincia,(/i) Marlyrius 
nomine (Martyrol.i 23 yan.), devotue valde omnipo- 
teotis Dei famuJus ex8titit,qui hocde virtutis suae 
te^timonio sigoum dedil. Dum quadam die fratres il- 
lius panem subcinericium fecissent, eique obiities- 
8enlcruci8Bignumimprimere,sicutinhacprovincia 
crudipane8(t)signo8ignari8olent, (;)utperquadras 
quatuurpartiii videantur, idem Dei famulus adfnit, 
eisque referentibue eignatum non fuisse cognovit. 
Gumque jam panis illeprunis 304 esset et cineri- 
bus cooperti;s,dixit:Quarehuncminimo signastis? 
Qui hoc dicenSySignumcrucis digito contraprunas 
fecit. Quo signante protinus immensum crepitum 



x( auxov, d8eXcpoi, oux iatppaY^aaxe ; xouxo 8e el7:(]t>v,x7^v p panis dedit, ao si ingens in ignibus olla crepuisset 



^eTpa auxou irXr^afovxou icupo; (e) icpojeveyxojv, xai xov 
XU7C0V xou oxaupou icotijcra^jicapa^pf^lia xotouxov <j/6<pov 
6 &pxo; Iv X(J) Tiupt ireicoir^xev, coaxe vofil^etv 6'xt ^uxpa 



Qui dum coctus postmodum fuissetab igne sublra- 
clus, ea cruce signatus inventus est, quam non con- 
lactus, sed fides fecit. 



(Ae$dXr, auvexpl^T]. Mexd 8e x6 d7cxr,0f,vat xov apxov, xai ix xou icupo; iJeXGeTv, ia^paYtajiivo; xif» xu7C(|) xovi 
oxau pou eupiOr^, yxtvi ^eip ou)^ ^l^ato, dXX* ^ ic{axt; xouxo 7ce7co(7jxev, 



KE<I>AA. IB , 
Uepl ZeuYjpou icpea6uxipou xtI; auxTj; ^(i)pa;. 
'Ev xoT; aixoT; x^; Touoipeu); ic^Xecu; jiipeai, fisxa^u 
Suo ipicuv iv xotXdOt xtvi, iict)^u)p{a>;'ivxepoxp(va6vo- 
(jial^ofiiv^, IxxXr^atax^; SeaTcoivr^; ^jxwv xt); dY(a;6eo- 
t6xou xal del icapOsvou Map(a; 67cdp*y^ei. 'AvTjp 8i xi; 
Seufjpo; 6v(5(jLaxi(/)icdvu Oau(iaa(a; 8iaYa>Yfj;ivx^ aux^ 
ixxXr,<r(9[ lepeu; 6icf^p';(ev, otxoSeaic^xr^; li xt; £v x^ 
i9)^dx^i?){iipq^xouOavdxouauxouiXO(]i)v, iv auvx6{i()) icpo; 



CAPUT XII. 
De Severo presbylero ejusdem provincise* 
In eo etiam loco Interorina vallis dicilur, qa» a 
multis verbo rustico Interocrina nominatur,in qaa 
erat quidam vir vitae valde admirabilis, nomine Se- 
verus,Ecclesi« beat» Marie Dei genitricis semper 
virginis (k) B&cerdoB (Martyrol., 15 Feb,), Hunc cum 
quidam paterfamilias ad extremum venisset diem, 
missis concite nuntiis, rogavit ut ad ee quantocioa 



Tov auxov icpea6uxepov dicoaxe(Xa; i3ua(uicet, *iva (lexd n veniret, suisque orationabuspro peccatisejusinter- 



ffTcouS^; irp6;aux6v icapaYivY)xat, xat uicep auxou icpea- 
6t(av icotija^, 6'ict«); 5t'e5ofiGXoY>5ae(«); xai {iexavo(a;xd 
iceicpaYfiiva a6x(j|> d'iapxi({{iaxa Xuatv Xd6(i)at, icptv i] 
xat Tou 9(jj(iaxo; xouxou i^iXOv). SuveSr) 6e xaxd auYxu- 
p(av x6v a6x6v (g) icpeaouxepov, e!; x6 xfjV ajiiceXov xXa- 
Ssuaat, elvat eicdaj^oAOv, xaixoT; icp6;aux6v lAOouatv, 
elicev TjieT; icpoXdSexe, xai loou xdYc») xaxaXa|i6dv(«) 
6{id; 6e(i)pi{aa; $i, 6'xt 6X(yov ^v ivaico{ie(va; iv x(j> 
iipY(|)auxou, auveT8e {iixp6v icpoaxapxepf,aat, 6'ic(o; icXi)- 
p(A>a)[taux(S. Touxo 6i xeXetcjaa;, ^ip^axo icp6; xov daOe- 
vouvxa icopeueaOat. 'Airepx,o|iivou 8e auxou, uicijvxijaav 
auxq) iv x^ 66(J> o\ xai x6 irpiv icp6; aux6v iX06vxe;,Xi- 
Yovxe;'Aidx', icdxep, i6pd8uva; ; {ir^xixi ouv xoiccoO^;, 

(a) Idem, oGxcd;... 8t7]YfiTx(> [loi 6'xt. Ita quoquo 
Golb., omisso (loi. 

(b) Colb., ot auxou d8eX^o(. 

(c) Colb., iictoxd; xal xouxo icp6; iaoxou; d^pijYoufii- 
vou; voi{aa;. 

(d\ Reg., xf,; aico8ou. Colb. x^; xiY.xr,^. 

(e) Golb., icup6; icpoaevY^aa; x6v xutcov xou axau- 
pou. Reg., icpoaeveYxd; xov xuicov. 

(f) Reg. icdvu 03tu|iaax6; xj icoXtxs^^t. Colb., icivu 
Oaujiaaxo; xai Oauiiaa(a;. 

\g) Ileg., icpea6uxepov elvat e!;x6 xf,v djiiceXov xXa- 
8euaat, xal xol;. 

(h) Alius e»t a Martyrio qui laudatur in hom. 39 
in Evang. Hic cnim Valerise, ille Lycaonire mona- 
chus fuit. In illis distinguendis hallueinatus cst 
Guitmundus, lib. ii de Eucharistia. Prioris nomen 
Marlyrologio inseritur die 23 Jan. 

(0 Ita Reg., German., duo alii Sangerm., Norm., 
eto. In EditiB, signo signari solent. 

(;)Hinc8uld»|KoSpiT7);£pxo;,pani8qaadratusqua- 



D 



cederet, ut, acta de maiis suis poenilentia, solutas 
culpa ez corpore exirel. Qui videlicetsacerdos ino- 
pinatecontigitut ad putandam vineam esset occa- 
patus,alqae ad se vcnientibus diceret : Antecedite, 
ecce ego vos subsequor. Cumque videret sibi in eo- 
dem opereparumaliquidsuperesse, paululum mo- 
ram fecit,utopusquodminimum restabat expleret, 
quo expleto, CGepit ad aegrum pergere. Eanti yero 
in itinore occurrentes hi qui prius venerant,obyiam 
facti Buot^ dicentes : Pater, quare tardasti ? Noli fa- 
tigari, quiajam defunctus est. Quoaudito, iile con« 
tremuit, magnisque vocibus se interfectorem iilias 
clamare coBpit. Flensitaquepervenitad corpus de« 

tuor in parles dividendus. Quadra itaque est frus- 
tum panis. llinc Juven., satyr. 5 : 

Ut bona summa putes aliena Tivere quadra. 
Et Horat., 1. 1, epist. 17 : 

Et mihi dividuo flndetar munere quadra. 

In Moreto etiam Virgilii nomine vulgato : 

Format opus palmisque suum dilatat in orbem, 
£t notat impressis eequo diecrimine qaadris. 

Etsiadcommodiorempanis divisionem, hflec fl^ura 
crucisimprimercturpani; noonihil lamen religionii 
in signando crucis cbaraclere accedebat. Sic pania 
trifidus aliquando coguobatur, ut Trinitatem adum- 
braret. Hinc sanctus Paulinus, epist.S^ad Alypium, 
in flne : Panem unum sanctitati tux uniiatis gratia 
misimuSf in quo eiiam Trinitatis soliditas contineiwr. 
(/c)Sacerdos hicsimplicem presbyterumsigDificat, 
cum pro episoopo aocipi soleat in antiquioribus et 
bujus »vi scriptoribus. 



213 



DIALOGORUM LIB. L 



214 



faacti, seque coram lecto illius cum lacrymi8(a) in A ixcTvoc y^P ItcXajTtjffev, Touto Se 6 itpedouxepoc 4xou- 



terram dedit. Gamque vehementer fleret, in terram 
caput tonderet, seqae reum mortis illias clamaret, 
repenle is qui defonctus fuerat animam recepit. 
Quod dnm malti qui circamstahant aspicerent, admi- 
rationisTOcibusemissiBjCOBperunl ampliueOlere prsB 
gaudio. Gumqae eum requirerent ubi fuerit, vel 
quomodo rediisset, ait : Tetri valde erant homines 
qui me ducebant, ex quorum ore et naribus ignis 
exibaty quem tolerare non poteram. Gumque per 
obftcora loca me ducerent, aubito puIchriB vifiionis 
(6) j uvenis cu m aliis nobis euntibas obviam factus est , 
qoi me trahentibus dixit : Reducite illum,quia Se- 
verus presbyter plangit, ejus enim lacrymis Domiuus 
eum donavit. Qui scilicet Severus protinus de terra 



aac, x«i TJVTpofioc •j'ev(5|ji£voc, ^ipJaTO {e) 6^'jpta(^ai^'Aa\ 
lii^i\i(i ttI «pwvri «poveuTTjV lauTov toutou xaXeTv.RXattb>v 
To(vuv x3TcXa6ev iv cp to 9U)(Jia tou TeXeuTi^ffavTo^exeiTO 
xal lauTOv l'(jnrpoaOev tou xpaSdtTou auTou (/) eU Y*'i^ ^^" 
pn}/e, TOuTou 85 a<po8pwc xXa{ovTo^,xat ttjv xetpaXrjv zU 
tt\v y^v TrpoaapaffffovTO^, xal lauTov aiTiov tou QavaTou 
auTou elvai Xsyovto^, acpvci) 6 TeXeuTT,xcj< tt,v ^u^t,v (g) 
dtviXa^e.TouTO §6 ol TrepieortuTe^ 0saaa(jievot,xata^6$pa 
Itd T(f) 6au{iaTt ixTiXaYivTe;, ^pfavTo Itci irXetov iTci 
5^apa; xXa(etv, xal toutov liceptoTqlv, to iiou f,v xal tiwc 
67ci(jTpe<}/ev ; Autoc 8k dtiroxptOeis elTcev "AvSpec Ttvl< 
ffo^apol ff(p(i8pa ^aav, d'{ Ttvi; p-^ icapiXaSov, uiv exTOu 
OT^fxaTo; xal twv pivwv irup ^Tipx£*cO| opzp 6iro<plpeiv 
oux T)8uvajjLT)v.'Ev6'a(p 8k 8ta ffxoTetvcJv t^tcojv (jieicepiv 



surrexit, eique pcBniientiam agenti opem sufflinter-n YOv,a(pvci)veaviTxocicdvueuoicToc, (JieTaxallTepcuvlv^A) 

cessionis prsbait. Et dum perdies septem deper- 

petralis calpis posnitentiam aeger redivivus ageret, 

octava die Istus de corpore exivit. Perpende, Petre, 

qucso, hunc de quo loquimur Severum, quam dile- 

etum Dominus attendit^ quem contristarl nec ad 

modicnm pertulit. 



dicavTiJaet "fjixtv Y^YOve, xai Tcpoc tou< aupovTa; (jie el- 
Tcev 'VTroffTpe^aTe auT^v, 6'ti Zeuijpo; 6 icpeffCuTepo; 
xXa(et Tcepi auTOu, ToTc ^ap Ixeivou Saxpujtv 6 xupioc 
auTov eSoipTJaaTO. *0 31 auToc SeuTJpoc 6 icpeaSuTepoc, 
Ix TfjC Y^< ^ vaTca^, xal Ttj) OetJ) eO^aptoTT^aac, Tot; 
icepl (jteTavofac X(5Y0t; toutov vouOeTTJaa;, xat 8ta ttjc 
«•jTOu eu^TJc kXafff*6v twv dfjiapTtcuv 6 dioOevT,; xofitcrajjtevoc i686|jtTiV -Jjfjipav Iv [ttI IJtoTi TauT^ ^icoTcpe^pa; ice- 
ico(T,xe, fcepl twv auTcf» iceicpaYfiivwv fieTavoiov aYwv. T^ 81 6*(^6r^ ^jH^sp? eu<ppatv6fievoc, Tcpo; xuptov iJeST^fiTj- 
oev. KaTavoT^aov ouv iv tco^ 4^*^^*^* ^ xupio; SeuTJpov t6v icpeaSuTepov ei^ev, 6'v ouSl icp^c oipav 0Xt6f|Vat 



Petr. Admiranda sunt valde haec, qus me 20H 
invenio nunc usque latuisse. Sed quid esse dicimus 
qaod modo toles viri nequeunt inveniri. 



IIETP. "Ovxtoc OaufjLaaroi eiat a«po8pa, Sicep [x^XP* 
xou ItOB Tcap6vTOC ti?|v 1(itjv $ttXavOavev «'idTjviv* t( 
81 TouTO elvai XiYOfJtev, 6'ti toioutoi av8p£c ipTiac 
e6pe0fiVai ou 8uvavTai, 
Gregor. Ego, Petre, multos tales in hocsaeculo n rPHr. 'Eyo), DiTpe, tcoXXouc toioutouc a^BpoiZ xal 



nec modo deesse existimo : neqae enim si talia si 
gna non faciunt, ideo tales non sunt. YitsB namque 
vera asstimatio in virtate est operum, non in osten- 
sione 8ignorum.«Nam sunt plerique, qui etsi signa 
non faciunt, signa lamen facientibus dispares non 
iont. 

Pbtr. Unde mihi^ rogo, ostendi potest, quod sint 
quidam qui signa non faoiunt, et tamen signa fa- 
cientibos dissimiles non sunt ? 

Greoor. Numquidnam nescis quoniam Paulus 
apostolus Petro apostolorum primo in principatu 
apostolico frater est ? 

Petr. Scio piane, nec dabium est quia etsi mini- 



vuv IvTtf) x(^7(jtt{) TOUTtp eTvat oux aTTtoTtJ)* ou8l Y^P^*^ 
aT)(jLeta TotauTa ou icotouat vuv, (1) oO Tcapa toutou (nfj 
elvat auTOuc TotouTOu; aictoTT^O^J^^tat. UoXtTe(ac ouv 
ivOiou 8taYvtDJt< iv t^ twv epYiov 6icapX6* 8uvdt(xet, 
xai o\>y(\ Iv T^ 9T](uia)v lici8e(Jei; etort ^kp icXetoToi, 
o^tTive^ aT)(JieTa (jilv ou icotoucrt, tu)V 8e Ta 9T)(jieTa 
TcbtouvTOJv dvd(xoioi oux ela(. 

IIETP* Il60ev (jtoi, icapaxaXu), touto lici^etxOrjvat 
SuvaTat, oTt eiff( Ttvec ol (jitj icoiouvTe; (JT)(xeia, xal 
Twv Toc QTj^jic"'* *»totouvTU)v divo(ioioi o6x elat ; 

rPHr. Mi^ Toi ^e ou Yivtoffxetc, 6'Tt IIauXo< 6 dicdff- 
ToXoc a^eXtpoc 6iidp/ei ev t^ diroffT^XTp IleTpou (J)tou 

X0pUCpa(0U Tb)V dicoTcdXtuv ; 

IIKTP. 'AffcpaXw^ oi8a, (k) xal 8t<rTaY(x6c Iv tout<|i 



mua omnium apostolorum, plus tamen omnibus ^ oux eaTiv* dXX* ouv ys> ^- ^^^ (jttxp^Tepo; icdvTiav twv 



laboravit. 

(/ Cor. 15.) Grkgor. Quod bene ipse reminisceris, 
Petrus (c)supermarepedibu8 ambulavit (lfa/<A. 14), 
Panlas in mari naufragium pertulit (7/ Cor. 1 1) : (d) et 
in ono eodemque elemento tibi Paulus ire cum navi 
non potoity ubi Petrua pedibus iter fecit. Aperte igi- 

(a) Primus Theod., in ierram in orationem dedit, 

\b\ Compend., juvenis apparuit, 

(ej Pleriqne mss. in mart, vel in mare ped. 

(iQ In Germ. et omnibus Norm. En in uno. Inlri- 
bnt Sangarm. etRe^io legitur, ibi Paulus^ etc. Al in 
omnibQt Norm.» ubi Paulus ire cum navi non potuit, 
ibi, eto. 

(f ) Golb., xXaCciv xal 68uu'i96ai. 



d7COffT(5Xt)»)v Itci, (/) 7cXe(t«) TcivTtav exoTriaae. 

rPHr. KaOw; ir(Tcajat, IleTpo; ev Tfi OaXacra^ toT^ 
icoffi icepteicdTTi«, UauXo^ oe Iv ttI OaXdajri vauaY(q> 
iceptineffev l8ou eU tv xal auTO to oToixetov, 4v tj> 
DauXoc (ieTdicXo(ouicopeuOT,vat ouxi^8uvT50T3,lihpocToTc 
icoalTTjv 68otTroptav iceTco(T,xe. 4>avep6v ouv xa047TT2)cev, 



/) Mss., (JieTd 8axpua>v eU "ci^iV Y^jV, 
) Uterque, diciXaoe. 
..) lidem, ^icavTTjcrei. 
i) Reg. 06 icapd TouTto, Colb. ou icapd touto. 
;) Reg. dico(jT(5Xou xat xopu^. 
k) Mss. xal 7C^Tcet(T(Jiai, xal 8i9TaY(A6c. 
7) Reg. icXeTov icdvrcov. 



i 



215 



SANCTI GRRGORII MAGNI 



sie 



Sti el xai Iv xtp Oa(u{ji(XTt xiov d^fKpoTipoav i^ Suva^xi^ A. tur coDstat,quia cum utriusque virtus fuerit dispar 



&v6fJLOtoc Y-Y®^^^» ^^^* °^'*' «[JLOox^otiiv t6 d;((U[Jisi kv 
o&pavoT^ SfjLoiov b7z:tpy(ii, 

HETP/Apijjcetv 6fxoXoYwxaTa7tavTa(a)6'Tr£p XiY^ic. 
ISou yap aa^aXco; liriYvwv, 6'Tt 6 p(o^ xai ou Taar^fieTa 
(JrjTOuvTaf xal auTa yap Ta Yiv(5(i€va ar,[i6Ta tou ivapi- 
Tov p(ou iTr(58eiJtv «pipouaiv 8u7a)7cu> ouv, iav dix{i7)V 
Ttva 67roXe{7covTai, «pavepdf jjiot TauTa •^iytd^oa S^rtoc 
Xifxd)TTovTi [xeiv toT^ i^^^^^^ U7ro8e(YfJtaat SiaTpe^j^Tjc. 

rPHr. *H6eX6v aoi eU aTvov xai 8(5Jav tou XuxptoTOu 
'^(jiu)v 6eou, 7repl dvSpcJ^Ttvo? euXaSou^, 6v(5|jLaTi Beve- 
SfxTOu, Ttva 8iT)Y^^*^^*^' ^^^* ^P*** "^^^ '^^<C •?)fi4pac 
xaipov 7rp6c ttjv toutwv StTjY^j^i^' H-^ Suvafjiavov lirap- 
xeaat. *'06ev Xot7r6vTauTa, tou Oeou^to^uv 7rape')(^ovToc, 
£XXt)v apy(T^^ ouvTdf^ecoc (b) 7rpo6aXX(5fjievoc, fJieTa 
'diviaecu^ SiijYoufxat. 



in miraculo, utriusque tamen merilum disparnon 
e&t in cgbIo. 

Petr. Placet, fateor, omnino quod dicis : ecce 
enim aperte novi, quiavita et non signa quaerenda 
8Unt. Sed quoniam ipea signaquffiiiunt, bonasvits 
testimonium fucrunt, qusso te adbuc si qua sunt 
referas, ut esurientem me per exempla bonorum 
pascas. 

Grboor. Vellem tibi in laudibus redemptoris de 
viri venerabilis Benedicti miraculis aliqua narrare, 
(e) sed ad h£c eiplenda hodiernum tempus video 
non posse sufOcere. Liberius itaque hsc loquemur, 
si aliud exordium sumamus. 



B 



(a) Mss. aTcip XiYstc. alcovac tcov at(6va)v. 'Afxijv. Eadem habel Reg., sed 

(b) Coib. irpo6aXX6fxevo< fxeToi alveoecoc 8iT)Youfxat, desinit in Strjvoufxat.. 

guvepY^f xai joLp^^ii tou Kupiou xai 6eou xai aioT^poc (c) Gompena.| sed ad hxc exempla, 
"^fxcov 'Ir^crou XpicrTOU, (p i^ S^^a xat T^xpaTOc ei; tou; 



BIBAION AEYTEPON. 



LIBEH SECUNDUS. 



Hie Becuodus liber, coDtiQeDs Vitam S. Beoedicti, ante opera mHgni moDachorum occideDtaliam sospitatoris, 
tom. LXVI hujue Bibliotheca, legendus est. 



BIBAION TPITON. 



LIBER TERTIUS. 



KE*AA. A'. 
(a) Ospl HauXCvou i7rtax(57rou ir(5Xs(oc N(oX{(ov. 

Itl^ 'EvT(j)7rpoa^^etvfx6 ToT^Y*'*^^'^?**^^'^ TraTpaat, 
xal ToTcTOUTtov Oa'jfxaat t({) X6y({> iv8taTp(6eiv,T(ov fJteYdi- 
Xcov T^t epYaxaT6Xi7rov.Tou Yap HauXivou ToOaufxaTou 
TTJc (b) N(oX{(ov 7r6X6(oc i7rtax(5Tcoo,T(va ouxaTaTrXr^TTet; 
"GoTtc xai )^p4v(j), xal t^ tou OaufxaTOc 8uvafxei fravTtov 
itpoTepsuei.T^^ouv fxvTjfXTj^ (c)xaTaAet(p6e(aT)c,(oc7rapcbv 
xai 6p(ufxevoc vofxtaSTjaeTat, toTc 8e irpoXe^OeTatv xal 
TauTa, 6'aTi Suvafxat auvTOfx(qf e7rtcr<piYYw. "EOog y*P 
ToT^ (d) 7rpea6uTa(c "fifxicv tcov xaXcov tx zp-^a a7rou8a{(oc 
Yv^oaTa^rof^aatToTcTwvStxat^ov^tf^l^r^Sfxevoi 8trjT{fxaatv, 
6»0ev xat Tou TrpoXe^^OevToc euXa^e^TaTou divSp^c to cpat- 



CAPUT PRIMUM. 
De (g) Paulino Nolana) urbis episcopo. 
377 Dumvirinis valde(/i)Patribusintento,majo- 
rum facta reliqueram, ita ut Paulinimiraculum,No- 
lanffi urbis episcopi, qui multos quorum roemiQi vir- 
tuteetlemporepraeces8it,memorisdefais8evideatur. 
Sed ad priora uunc redeo, eaquc quanta valeobrevi- 
tate perstringo. Sicut enim bonorum faota innotes- 
cere citius simiiibus solent, senioribus nostris per 
Juslorum exempla gradientibus priedicti venerabilis 
viri celebrenomen innotuit, ejusque opus admira- 
bile ad eorum se instruenda siudia tetendit, quorum 
me necesse fuit(i) grandsvitdti tam cerlo credare, 



8p6vovofxa i8r,Xo7roiT{0T).T6 Y^pauTouSpYovOaufxaoTov, D ac si ea quaa dicerentmeis oculis vidissem. 

tU ouv Tflt ixs{v(ov o!xo8ofxr,T£a IfXTrovTifxaTa (f) lauTov 7rapiTetvev. *O0ev fxot Xoitcov Traaa iviYXTj 67rda)^et Tcepl 

TTJc fxeYfoTT); a^TOu ^roXtieJac tocoutov Aa(paX(o< Trtoriuaai, (5)c Sti ^xeTva S^rep XIyow^S •«o^C ifAotc 6(p0aXfxoT< 

iOe(opT)aa. 

'Ev ToT< )^p6votc To{vuvT(bv Xuavofxavoiv Ouav$diX(ov, Gumsffivientium Vandalorumtemporefuissetltalia 

itoXXol T^^roi TTjc 'lTaA{acepr,fxotYeY<5vaa" TravreXibc Sl in Campaniffi parlibus depopulata, multique essenl 
Toi \kipri T^c KafX7rav{acdto{xT)TaxaT&aTT2aav.UoXXoio3v de hac terra in Afrioanam regionem transductiy vir 



(a) Prasmittitur in Ms. Regio capitum index. 
(6) Ms., N(oXa)v. 
lc) Ms., xaTaXT)(pOetaT)c. 
[d) Ms., 7rpea6uTipotc. 
[ej Ms., l7r($fX6vct 67ro8e{Yfxaatv. 
(f) Ms., ifxauT^v Ttap^Tetva. 
((^^HanchisIoriamcieliberasanctiPauliniservitute 
amplisBima nota,imodissertationey refeUit Gossanv. 



quod multi alii prffistiterunt. Nostram de hao con- 
troversia mentem aperuimua iu prffifatione. Nola 
autem urbs est episcopalis sub arohiep. Neapol. 
et colonia Romana satis nota in Campania. 

(h) Ita Mss. Tbeod., German.,Norm.,etc.,quibQ8 
cousentit Grscalranslatio. In Editisbabea» parit^ui. 

(t) Ezcusi, gravilati. 



917 



DIALOGORUM LIB. III. 



2U 



DomiDi PaulinoscuDcta qus(a)ad episcopii usum 
habere potuit captivis indigentibusque largitus est. 
CaarqueJuranibilomDinosuperessdtquodpetentibus 
dare potuisset, quodam die qusdam viduaadvenit, 
qus aregis Vandalorum genero suum fllium in capti- 
vitatem fuisse ductum perhibuit, atque a viro Dei 
eju8 pretimu postulavit, si forte illius dominus hoc 
dignaretur accipere, et bunc concederetad propria 
remeare. Sed vir Dei magnoperepetenti feminae quid 
dare potuisset inquirens,nibil apud se aliud nisise 
iDveail,peteDtiquefemiDaere8pondit,dicens:Mulier, 
MO quod possim dare nonbabeo,sed memetipsum 
tolle, servum me juris tui esse profltere, atque ut 
filium tuamrecipias, mevice illiusiuservitiumtra- 
de.Quodillaexoretantiviriaudien8,irrisionempotiu8 
crediditquamcompassionem. At llle,ut eratvirelo- 
qaenti88imus,(6)atqueapprimeexterioribu8quoque 
studiis eruditos,dubitanti feminffl ciliua persuasitut 
aadita crederet, et pro receptione fllii sui in servi- 
tium episcopum tradere non dubitaret. Perrexere 
igitur utrique ad Africam. Procedenti autem regis 
genero, qai ejus fllium habebat, vidua rogatura se 
obtulit,ao priuspetiit ut ei filiumdonaredeboisset. 
Quod cum virbarbaru8(c)typho8uperbi8Bturgidu8, 
gaudio traositoria prosperitatis ioflatus, noa solum 
facere,8ed etiam audire despiceret,vidua subjunxit, 
dicens:Ecce hunchominem pro eo vicariumprasbeo, 
Bolummodopietatemin meexhibe, mihique unicum 
filium redde. Gumque ille venusti vuilas hominem 
coDspexisset, quam artem nosset inquisivit. Gui vir 
Dei Paalinus respondit, dicens : Artem quidem ali- 
quam ne8cio,sed bortum beoe excolere scio. Quod 
vir ((/)gentili8 va]delibenteraccepit,cumiDnutrien- 
disoleribosqaiaperitusessetaadivit.Suscepititaque 
servum.et roganti vidus rcddidil fllium.Quo acce- 
pto, vidaa ab Africaoa regione discessit. Paulinus 
vero excolendi borti suscepit ouram.Gumque idem 
regis gener crebro ingrederetur hortum, suumque 
bortulaDum qusdam requireret, etsapieotem valde 
esse homioem videret, amicos ccepit et famiiiares 
deserere, et sepius cum suo bortoiaDO colloqui, 
•Ique ejas sermooibus deleclari. Gui Paiilious qao- 
tidie ad (e) meosam odoriferas vireotesque berbas 
deferre eon8aeverat,et acceptopaae ad curam horli 



^^cipjf T/)<; *Acppixfic aitrjV£^0T^i"v.'O Se tou 0eou Sv8pa»- 
ito^ DauXTvo; TcivTa 6'cra eU trjv tou lm<T>(.OTzloM XP^^*^ 
^^X^> ToT<; al)^|iaA(/)TOK xai toT? 8E0fx£voic (f) 8ie|jieivev. 
'Hvixa $e Aoitcov, ouoev auT(J) -jravTaTrajiv UTCeXe^oOT)^ 
6'icep ToTc akouji 8ouvai (^)dcpe(Xot,i?)^ipqf Tivi X^P* *^'C 
YuvT) Tcpo; auTOv fjXQs, 'ki^OMivL, tov TauTijc ul6v irapi 
vou YajxSpou TOu (h) p>JYO< tcjv OuavSaXcoviv t^ olV^^cC' 
Xcoa^qr iiceve^OYiv^S ^^^ Tcapa tou dvOptoirou tou 6eou 
T7JV (t)Ti|ji7iv duTo^ifiTeTTO, eiv xat xaTa(i(uai[) 6 xuptoc 
a^Tou TauTijv XaSeTv, xat toutov Tcapa^^^tapTJaat eU td 
?3ia 6ico7Tpit{/at, '0 $1 tou 6eou avOpcunoc fJteTa iracrijc 
aicouSr^C xal TcpoOufxfac lictlJrjTiJaa;, liv ti Trepteup^, 
6'icep T^ alTouoT^i y^"^*'^** icapaar^eTv (;) ^?pe(XT(i,ou8ev icap' 
kauTCf) aXXoTt eupev, et [xrj lauTov, xai icpoc auTTjv iTcs- 

3 xpfOx), XeY(i3v* 1t79 Fuvat, t£ aot 8u>pTjaaa0at ouxS^u). 
*E[xl 81 lauTov 8ouXov, aou iice^oujtov 8i8a)fJLt, xaHva 
Tov uUv iicoXaS^;, efxl 81 dvT* auTou eU ^ouXsfav Tcapd» 
8o<. 'Exeivr^ 81 Ixtou OT^jxaToc TotouTou dv8p6<TouTO 
dxouaaaa IfxratYfxov fxaXAov, -fjTcep oufXTcdOetav eTvat 
iTcfoTeuaev. Aut6c81 X^Y^o^dvT^pxai dYX^vou; 6Tcdpj(a?v, 
xal Ta l^bi) tptXoic($v(joc iceicai8eufx4vo;, t^ 8tT:al^oua^ 
Yuvatxi Ta^^^io; icapTjveo-iv, oicd)^ t4 Xe)^0^v^a auT^ 
dAijOfj elvat ictcrTeuoij^, xal 8id ttjVtou ulou auT^c dvifj- 
^uTtv, Tov iicfaxoTcov eU 8ouXe{av icapaSouvat fxT) 8ei* 
Xidoif). 'EicopeuO>iAav Tofvuv eic 'A^pixrjv dfxrp^^Tepoi. 
Upoorep^Ofxevou 81 tou Y>fx6pou tou pTjY^c, otcic t6v 
ulov auTTjc eT^ev, i?j ^T(Sfxaicpoaf,XOev auTtf)8ua(oicouaa, 
6'ic(uc Tov ulov auT^c dicoXio^. '0 8e pap6apoc ixeTvoc 
dvi?|p T({) Tucp(p Tf|C 6icepY)(pave(ac uicepatp(>fxevoc,xai t^ 

p icape^0fxevi[^ X^p? '^^^ xaTeuo8(09e(DC ^uatoiSfxevo;, ou 
p6vov TOUTO icoiiiaat, dXXa xal 2£xouaat iSSeXuJaTO. 'H 
81 ^i5pa icpoaeOeTo, Xi-^OMsa* 'I8out6v SvOptoicov toutov 
dvT^atofxov 6icep auTOu icapfj^co* fx6vov ico^Tjaov euaicXaY- 
^v(av eU kfxl, xai t6v fxovoYbvij fxou uUv dic68oc fxot, 
'ExeTvo; 81 lXap(|) icpoa(oic(|) tov dvOp<i)icov O&tt^ifA&voc, 
icotov Ti^^ijv eictffTaTat liceJi^Tr^crsv 6 8e tou Oeou ov- 
Opcoicoc UauXTvo;, dTcexp^O^ auTt}), XsYwv Ti^vr,v fxev 
o3v Ttva oux iicbTafxai, x?Jicov 8e xaXtl); iictfxeXTjaaaOai 
Ytv(i)ax(o.TouTO 8e 6 &0vtx6; dvr^p exeTvocdxouaacfi^^co^ 
icdvu i8£{aT0, ^Tt iv t^ touxtJicou licifxeXe^qL Ifxiceipo^ 
6irr)p^ev.'E8e^aTO o^v auTOv 8ouXov,xal t^ icapa)caXouai() 
Yuvatxt Tov ul6v auTf^^ dico8i8(oxev, Sv XaSouaa (k) dic6 
TTj^ hi *A(pptXTi ^(6pac UTce)^(opijaev, '0 8e IlauXTvo^ Ti?iv 



(a) In Bdilis, epueopij riinileDtibDS Mss. Aagl,, 
Norm., Germ., Tbeod., etc.| Grecoqae iaterprete. 

(h) Dao Qemet .et Prat., alque a primosco juven" 
tniiM fUfVe distinete et digne erudUfu. 

fe) Ifss. Germ., Norm. el pleriqae, typo, De hao 
foce vide 1. xziii Moral., o. ^, et 1. xzxiii, a. 6. 

(d) Non qood Idololatrie deditus esset, gentilii 
dtcitar (erat enim Christianag, etai Arianas.ut alii 
Vandali), sed eo seDSu quo Romani gentiles vocabant 
barbaroa etiam aibi foederatoa. Vide Gangium in 
GioBsar. 

\^e) Ita Ms8,, vel odoratas^ aut, odoras. Nueqaam 
aotem legimu8,o/era utin Ezcusie.Suirragatur huio 
lect. Grsc. iDterpres. 

(f) Editi) SiiSoixe. 

(0) Ms.. cu^eCXrco, ^fxipq^ fxtq^. 

|a)'PT.( apad meditt «t.Grecot idem est quod Pa9t- 
Xtuc< aptid anliqooBfid est rez;nomen autem pa^t Ac^c 



aoli^ imperatorib. CP. tribuerunl. Quidam tamen 
D etiam Persarum regibus : alios vero quoecunque 
pfjYa; appellabaDt. Sic Anna GomoeDa id sua Aie- 
ziade HeDricum IV imperatorem vocal pTjYa t^c 
'AXafxavCa^.NotaDdum vero in Ms. Regio pro rf,Yo<, 
legidfjLY)pd, quo nomineregeaapudArabeanuuouba- 
bantur, etc. Gussanv. — Ez hac voce Arabica idem 
conjeoit, Ms. Regium a quodam Arabe fuisse des- 
criptum. Fortaase etiam ez versione Arabica, de 
qaa in prsfatione diotum, hec voz in Grscam 
translationem irrepsit. Sigaificat autem Dominum, 
De ea coDSule CaDgium, tum iagloss. Gr., tum in 
DOtis ad JoiavillaBum et CiuDaaium. 

\i) Ms., t6 T(fxi)fxa if^TeTTO 6iclp dva^^uasa>< idv Spa 
xai 6eXi{9ac 6 xupto; auxbu t6 Xa6etv. 

(j) Ms., 6(pe(Xi). 

(k) Ms., dic6 x^c 'A<pptx^c X^9^' 



tl9 



SANGTI aREOORII MAGNI 



220 



fpovT{S«xf)c Tou xilirou l7ri[jLeX£(«< 6iceS4$aTo. '0 ouv A remeare. GumqDe boc diQtia8ageretur,qua(1amdie 



iipoXex6*U fa[L^ph^ tou priyh^, ffu^voTipo); elc tov 
K^irov t\9ipy(Z9^oii ^ploLxOfy.oi\ fxexacToO auTouxT)iroupoi3 
iwp( (a) Tiv(i)v ffuljT^Twv, crtp^Spa xouxov aotp^v 6'7tap^etv 
6eai9&'{ievoC| iravrac xouc oixiaxou; auTou (pCXouc xaTa- 
Xe((]/ac,(i3T* auTOu SiT^vextoc auveTUYX^^^^i'^*'^ "^^^^ auTOu 
XfltTeTpu^pa (5T5[iaaiv. *0 81 IlauXTvo; eicTTjv toutou Tpi- 
itetavxaO^-JjjJiipavxoS^iJievTaxai euoafia poTavalyopifSYei 
xai T^v apTOv itopt5[6[jLevoc, tU ttjV tou xtJitou <ppovT(8a 
6iriaTpe©ev. 'Ev tp 8^ touto Itci itoXu l7cpdiTT6T0, ev Ttvi 
•f,[iipi)tTouxup(ou auTou jieT'auTouauvTUYX*vovToc, itp6c 
auTov 6 IlauXTvoc ^v fiuaTT^p((|i eTite* BXitte t( itpdiTTeiv 
jiiXXeicxai-jtwcTOTWvOuavSaXcovpaaiXetovSioixTjO^vat 
^(peiXet TtpovoT^aat. 'EvTauOa ^ip 6 ^i{{ TptJnotc ilTtaatv 
aTtoOvTJTxet. *0 81 touto dxotSffac, cbc 6itlp aitavTac 6it6 



8U0 dominosecnm secretius loquenti ait:Videquid 
aga8,el Vandalorumregnumqualiterdisponi debeat 
provide, qnia rex cilius et sub omni celeritate est 
moriturus. Quod ille audiens, quia ab eodem rege 
pr88 ceteris diligebatur, ei minime tacuit, sed quid 
a 8U0 bortulano,sapienti 8cilioetviro,agno?is8etin- 
dicavit. Quod dum rex audisset, illico respondit : 
Ego vellem bunc de quo loqueris bominem videre. 
GuigenereJuBfVenerabilis Pauiinitemporalis domi- 
nus,respondit dicens : Virentes berbas mibi ad pran- 
dium deferreconsuevitjbas itaquebuc ad mensam 
eum deportare facio, ut quis sit qui mibi baeo est 
locutus agnoscas. Factumque est. Et dum rex ad 
prandendum di8Cubuit,Paulinu8 ex suo opere (g) odo- 



Tou (37)y6c dlY^itcufievoc, ou8afia)c fjdiS^al^ev' iW e?Tt ^ ra quaeque et virentia delaturus advenit. Cumque 



itapi Tou lauTou xijitoupou axTjxoe, touto ifiTjvuaev. '0 
8l^i{$TOUTodxouaac,&itexp(0T] Xi-^iai'^' ^E^^fa O^XcuOeiap^- 
aai Tov oivSpa toutov itepl oC XiY^tc. '0 8e toutou y*K" 
op6c, 6 itp^c xatp6v euXlSeoraTOu IlauX^vou ^evit^TT^Ci 
&7toxpi0e:c elite* Ko8([ievTa Ix tou XTJTtou iv Ttf) &p(aT(f» 
jiou ^•^aL'^t'U efwOev. TauTa ouv auT^c etc ti?jV aT)v Tpi- 
iieljav iv^Yxat itotTjato, 7va yvwc •^(c ^ffTtv 6 TauTa jiot 
elitoiv. *iic xai '^i^o^t'^, 'Hv(xaYatp6 (JiJJ iTtlTodptoTTjaai 
'^xoiSfiST^aev, ix tou xajidlTOu auTOu 61iauXTvocitep(oQrfia 
p6Tava,xai^Xa>pokxo8(fievTa paaTa([a>v etaT^X0ev.(6)Tou- 
Tov 8k 6 pTj^ aftpvTjC 6eaad(ievoc,iTp^[ia^e* t6v 81toutou 
^eait^TTjV, 8ta t^c lauTou O^^Y**^?^^ itXT)a(ov lauTOu 
itpoaxaXeffdfjievoc, t6 fiuoTTjpiov 6'Ttep itp(5Tepov ^jv dito- 
xpuT{;ac,icpxvipbjaev av)T(f>,X4Y(<>^v'*AXT)0lc i^rtv oiEep dxi{- 
xodc. 'Ev T^ vuxtI y^P TauT^ Iv 6pd(iQtTt lOeaadfiTiV 



hunc rex su bito con8pexi8set,intremuit,atque,accer- 
Bitoejusdomino, sibiperfiliam propinquo.ei secrc- 
tumquodpriu8absconderatindica¥it,dicens:Verum 
est quod audisti ; nam nocte bac in somnio,sedente8 
in tribunalibus oontra me Judices vidi, inter quos 
isteetiam simul 8edebat,et flagellum quod aliquande 
acceperam eorummibi judiciotollebatur.MI Sed 
percnnctare quisnam sit; nam egobuno tanti meriti 
yirum,popularem,utcon8picitur,es8e non suspicor. 
Tunc regis gener secreto Paulinum tulit,et quisnam 
esset inquisivit. Gui vir Domini respondit : Bervus 
tuus sum,quem pro fllio vidns vicarium suscepisti. 
Gumquein8tanteri)lerequireretutnon(^)quides8et, 
sed quidinterra sua fuisset indicaret, atque hoc ab 
eo iteratione (i) frequentisinquisitionisexigeret,vir 



fip^ovTac l^tl pi{fiaToc xaT* Ifiou xaOe2[ofiivouc, a>v fie- G Domini,con8trictu8magnisconjurationibu8,jamnoii 



ta^u xal (c) ouTOc auvexaOe|^eTO, xal t6 ^XaYiXXiov 6'itep 
hotI IXaSov T^ auTcov xptaet ini^ipOT^ (lot. ItHlt ^Epcu- 
TTjffov ouv auTov t(c 6itapj(ef ^y^ Y*P '^^^•o^ '^^'^ av8pa 
T6vlv(d)ToaouT({}d^t(i&fiaTt ovTa,Xa(TT)v,xaOti>C9a(veTat, 
eTvai ou^ 6itoXafi6dv(o. T^Te 6 tou ^t)y6c yctii^ph^ xaT* 
I8(av IlauXTvov XaStbv, tic 6itdp^et, iitt2^i{TT)9e.np6cSv 
xou 6eou SvOptDitoc dicexp{ai), XiY<»v* AouX6c 9ou elfil, 
8v 6itlp Tou ulou T^c yiipoi^ dvT(ffcofiovi8i{(«).'ExeTvoc 
81 iteitovT)fiiv(i)c iite2[i]Tet, o\>X\ t( vuvt lortv, dXXd t( iv 
T^ y(6p9[auTOu6ic^p^e.IIeplTourououviitiitoXu(6) ipeu- 
VT^aac, 6 xou 6eou dvOptoitoc crTevcoOelc, xal touc 6'pxouc 
oGc a6T(f> iitTjYaYe itapa6a(vetv fiT^ 8uvdfUvoc,iit(axoitov 
lauT6v 6icdp^etv (bfioX(^Y^'^* Touto 81 6 xaTi^tov auTo^ 
dxouoac, a(p68pa itpo^TJOi)» xa^ fUTditdaT)CTaiteivo(ppo- 



valens negare quid esset^episcopum se fuisse testa- 
tusest.QuodpossessoreJusaudiens^valdepertimuit, 
atque bumiliter obtulit,dicen8:Pete quod vis^qua- 
tenus ad terram tuam a me cum magno munere 
revertaris. Gui vir Domini Paulinus ait : Unum est 
quod mibi impendere beneflcium potes, ut omnes 
civitatis mese captivos relaxes. Qui cunti protinus 
in Africana regione requisiti^cum onustis frumento 
navibus pro venerandi viri Paulini satisfaotione, ia 
e(]u8 comitatu laxati sunt.Post non multos vero dics 
Vandalorumrex occubuit,etflagellumquodad suam 
perniciem,dispen8ante Deo,pro fidelium disoiplina 
acceperat amisit.Sicque faclum estutomnipotentia 
Dei famulus Paulinus vera predioeret, et quf le in 



9uvT)c (f) itpoaT)vixO^ auT({), XiY(ov.AtTT)<iai itap' ifiou 6' ]) scrvitium solom tradiderat,cum multif a servitio ad 



OiXetCf 6'it(i>civ Tfi y$ ^ou fieTd(ieY(9TCi)v8(6p(i>v uitooTpi- 
4^C* Dpoc 6'v 6 Tou 6eou ovOpctfitoc UauXTvocditoxptOeic» 
sTitev. "Ev ioTtv eiepYeatwv SCapov 6' atT0Ufiat,6'ittp (loi 
xdl itapao^^eTv ^uvaaat, "(va itSvTac touc tt^c ic6Xe(*>c fiou 
atxHaXo(>TOuc ditoXuo^c. IlapauTd oiSv iv itdo^i) t^ t^c 



libertatem rediret,illum videlicet imitatus qui for- 
mam terviasBumpait^nenoaessemus servi peccati. 
G^]u8 aequens vestigia Paulinu8,ad tempug volun- 
tarie servus factus est 80lu8,ut esset postmodum 
liber cum multis. 



^A^pix^C X^P^ iitt(;T)TT)OivTec, iv itXo(otc anavTec fitTd aitap^twv dva^OivTec 6iclp ttjc tou lOXaStffTdroti dvSpoc 
HauX(vou itXT)pO(pop(ac auvo8oiiropouvTec auTcp dittXuOT)9fl(V. 06 (letd itoXXdc 8^ fiinipoi^ xal 6 tu>v 06av$dX(iiv ^^( 



ia) Ms., t(vo>v au!J!T)Ti{ae(uv aufiSaXfov a(p($8pa. 
b) Ms., TouTov il Oeaadfievoc iSa(fVT)c 6 d(iT)pS 
Irp^fia^ev. 
(c) Ms., ouToc xaQet^dfievoc xat to (ppaY^XXiov. 
Id) Ms., iv T^ TauT^ Tdjet 8vTa Xaix(Sv. 
\e) Mb», IpeuvwvToc. 



(f) Ms., itpoariXOev. 

' ) Excusi-, olera qumque virentia. 

) In Editis, ut non quiM essei^ sed quis, 
li) Beoc. et B\g.,frequentiinquisition$. Secundus 
Gemet., iteralione frequenti et inquisHume, 



S31 



DIALOaORUM LIB. ni. 



IxeXetwOr^.Kat T6((/}oXaY^^^(o^ ^^<P s^C 'c^^ lauxou l(oX60peu9iVyeIc Slx&v irtTccdV itaiSefoev xou BeouTcapa^topouv- 
TO^ kxpaxei,xouxo dTceSaXeTo.QjTtuc ouv -^i^^oyfvtf&fjxt 6 xouiwtvxoS'Jva[jLOu6eouo*xiTT)c llauXTvocAXTjOTi eTvaixafJiiX* 
Xovta icpoedr^.xai 6 ^auxov |jlovov elcSouXefavitapaSoucfxexdiicoXXtoviicoSouXe^a^eUiXeuOepdv 6TCoaxpi<|^^,ixeTvov 
|xijjtT|ja|jievocx6v xijv (jiopcpfjV xou SouXouavaXaSovTa^lva^fieTc {ir,xexi tojjiev SouXoix^c i|JiapT(ac.O'jxivocxoTcr^vefftv 
dHauXTvoci^axoXouOifJaac, icpocxaip^^^ {e) fJt6vocex0eX>SfJiaxocSouXoCY^Y^^^^> 6'ica>cuaxepovfJiexaicoXXa>v iXeuOepoc 
Yevijxat. 

Petr. Dam me audire coDtingit quod imitari A 
non valeo, flere magia libet quam aliquid dicere. 



GREG0R.De(a)c^ju8etiam morteapud ejus Eccle- 

siam scriptum est, quia cum dolore esset lateris 

tactuB, adextrema perductua esl.Dumque ejus om* 

ma domasiDBaasoliditateperBiaterettCubiculum in 

quo jacebat (Bger, facto terre motu, c6ntremuit, 

omneaquequi illicaderantnimio terrore concuBsit: 

BicquesaQctaillaanima carnesoluta est.Factumque 

esl ut magnuB pavor invaderet eos qui Paulini mor- 

tem videre potuisaent.Sed quia h»o,quam Buperius 

dixi,Paulim virtusvalde eBtiDtima,nunc,8i placet, 

ad miracula ezteriora veniamus, qu» et multis ]am 

nota Bunt, et ego tam rcligiosorum virorum rela- 



nETP. 'Ev oacf) fxe ouvi^T) dxouaai ^icep fiifxifJaaaOai 
ou $uvafxai, $axpu9ai fJiaXXov f|8ecuc l^co, ijTcep xt 
XaX^aai. 

rPHrOP. llepl xou Oovixou xou i-^ioi} xoutou iv8p6c 
IyyP*?«*>C iv x^ auxou ixxXr,a(q^ 4it(5xeixaf 6'Tt Iv (p Xot- 
ic6v6 ic<5voc(/)t5 TcXeupqi auTOu ij^axo, xai Iv xoTcio^i- 
Totc^v,icavt6c {g) xou otxou 4v xri lauxou oxepe^xTjxt fjii- 
vovxoCf x6 xaSouXtov kv (p iaOevcuv xaTiSxeiTO, aetafjiou 
YeYovciTOc auveTp^fiaJe, xal icavTac xouc ixeTae 5vxac, 
a^oSpoxaTCf) t^6^t^ xaT47cXT)^ev. Out(i> xe -^ &'^ia IxeCvv) 
^^X"^ ^^ '^^^ "^^^ cra)fjt^xoc SeafJtcav iTCOAuOeToa, icp6c 
xuptov i$e8>ifX7jaev, Touxo §e Y^Y^vev, oicwc fi^Y^"^ 
«p66uc iicetcreXO^ elcxoucTOv Oovaxov lIauX(vou Osco^p^- 
aat $uvrjOivxac. 'Eicet8i?i y*? ^ xouxou $uvafjitCj iiv 
iv(i>x&pu) eTrcov, 9(p(S$pa fjteYloxT] 6ic^p)^e* vuv 61, ik^ 



tione didiclyUt de hisomnimodo ambigere non pos- n ^piax^, elc tk x&v i^m saufiaata EXocufjiev, aicep xal 
aim. icoXAoTc Xotic6v elcrtv iY^oaafxiva. K4y<«> 81 icap3i xooou- 

T(i>v dtvSpcav 9icou8a{(i>v I^TJYOUfxivtov fxe(xdOr|Xa, l&rz% 
icepl xouxdjv icovxdicaatv Stoxd^at ou 8uvafxat. 

KE*AA. B'. 
Ilepi 'loodvvou icdica 'P(i»fJi>)C. 
T(p xatp({» xwv r6x0(i>v,6 fxaxapitoxaxoc dvi?ip *I(«dvvTjc, 
6 xauxTjcx^c 'cwv 'P(i>fxa((uv ixxXrjatacicaxptdp^T)c,icp6c 
'iou<rxivtav6v (^)x6v ^aatXiax6vicdXat dv46aXev. It^Z 
'Aicej5^ofxlvou 8k auxbu iicixifx^pT) Kop(v8ou,)(pe(aY^Y®" 
vev liticou icp6c x6 iv xrj 68tJ» x6v icaxp tdp^^r^v eiciSfjvat. 
'Avifjp 8lxtc e6Yevi?|c xouxo dxouaacTicicov ovicsp 8td(t)fxs- 
Y^Xrjvicpddxijxa, i?j xouxouaufxStoc 8iaicavx6cexa045exo, 
xouTov auTtf» icpoai5YaYev,*(va iv lT4p(j> dicep^ofxivDuau lou 
x6ic(f>, •mlX (1C1C0U icpocr(p6p(uc euptaxofxlvou, xouxov dv- 
Ouicooxpi^^T^ 8id XTjv aixou, tbc etpr,xat,au([uYOv.riYOve 
xo(vuv xat [Ujjpi xou 6pi904vxoc x6icou 6 icpoXe^Oetc 
dYt(x>xaxbc dvT,p Iici6dc xtf» ticic(|> iicopejOi). ^'Exepov 81 
ticicov (;) e&pi)X(Sxec IxeTvov dvx&icefxtpav.Kaxd 81 x6 £0oc» 
"Ij xou icpoXe^O^vxoc e^Yeveaxdxou dvSp6c aufxStoc, x(J> 
7icic(f> lictS^vat 0eXi{<Taaa,o68afxa>c xou Xotic8u i?J8uvi$0i')* 
Mexd Yap '^^ xa0e8pav xou dYtcoxdTou icaTptdpxow» 
YuvaTxa paaTdaai oux ii^vyitzo, *HpJaxo o5v icXetoxco 
^pefxextafxcpxal (pu9ijfxa9t,xai 6'X({>x(f> 9(0 fxaxtdica^joxcoc 
(Ak)xivoiSfxevoc doxaxeTVjXal (bvavei tpO^YT^^Ofl^ij^Oxt fxexd 
xi?^v xou icoxptdp^ou xa0i8pav Y^vaTxa paoxdcrat o6x 
dvl^^ofxat. Touxo 81 6 iy^tp auxfjc (/) aotptuc xoxocvoi^aacy 



CAPDT II. 
De sancto Joanne papa, 
Gothorum tempore,cam Joannes vir beatiasimuB 
hu\ju8 Roman» Eoclesiae poctirex(6) ad Jostinum ae- 
niorem principem pergeret,M4 in Corinthi parti- 
buB advenit, coi necease fuit In itinere ad seden- 
dum equuB requiri debuisset.Quod illic quidamvir 
Dobilis audiens, equum^ quem pro magna mansoe* 
tudiaeejus conjuxaedere con8ueverat,ita ei obtulit, 
ot cum ad iooa alia pervenienti (e) aptua equua inve- 
Dtri potuisset, deberet ille quem dederat propter 
tuamcoigugem retranBmilti.FactuQcqueeet, etusque 
ad certum looum predictus vir equo eodem Bobve- 
hente perductus eat.Qui moxutaiium reperit,illum 
quem acceperatretranBmisit.CQmqueeum prsBdicti 
nobilia viri coDJux sedere ex more voluisaet, ultra 
Qon valuit,qaiapoBt8e88ioDem tanti poDtificia mu- 
lierem ferrerecusavit.GcBpitnamqueimmenso flalu 
et fremitu, atque incesBanti totius corporia mota 
quasi deipiciendo prodere, quia poat membra ponti- 
fieiH mulierem ferre non posset. Quod ? ir ejua pru- 
denter intaituByhuDO adeumdem venerabilem virum 
protinas retrauBmiBit, magaia precibus peteos ut 

(a) In Bdit. QuBBanv. praeceduDt hsBC : Paulinivirtus 
vaue ett imtima. De, elc.i qu« Dullis iu If 88. DobiB 
occnrreraDt. 




in omnibuB Mbb. Latinis. AagT., Norm., Regio,tri- 
buB Germ.,CompeDd.,haoes JuBlioum. bane Joan- 
nes papa, de ^uo bic, sub Justino rexit Ecclesiam, 
non sub Justiniano, (juo regnare incipiente,jam obie- 
rat. PretereaJnBlinianuB tuQC minime appellari po« 
tait Senior^oum nalius alius ejuadem nommis adhuc 
imperaBBBt.DictU8 eet autem hic JuBtinus Sentor.ad 
alterinB Juatini diBcrimeniquioiroaan.565 imperio 
podlnB est. 



(c) Gilot. et Vatic, alius equus potuisset inveniri, 
Gttss., aptus equus inveniretur. Msb. Codices magna 
tide reprsesentamns. 

(d) Ms., (ppaYiXXtov oicsp clc xV^v auxou. 

\e) Forsan, fx6vov. Ms. tam6n favet Editia. 

In Mb., xvjc icXeupac 

(iyjHscomisBainEdilisrevocavimuBex Mb. Godice 
Regio, et saperiuB, col. 279, lin. 35 {nobis coL 219« 
/tfi. 8), xao* ^fjiipav. Sioque planior aensuB efQcitur, 
et Latino textui versio ureca perfecte reapoDdet* 

ih) Ms., x6v icdXat paatX&a dvdXaSev. 
t) Ms., 8id icoXXtjv icp9s<5xi)tdt. 
(j) Ms., e6pT)X(i>c ixeTvov dvx&ictfxtpev. 
(k) Mb., xtvoufuvoc Srmiv (forte axTatv) ta\* 
[l) Mb.| ardf (oc. 



»3 



SANCTI GREGORII MAGNI 



234 



tcp6< T^v iiaTpidipxriV t6v *itcicov icapeuOuc initnnXtf A. eqaum ipse poB8ideret,quem jari buo sedeDdo dedi- 



fiu9(i>7C(i>v 'iva &'v7cep aux^c xaOeoOeic» Tcp IS^cp auto; opcp 
xa6i)Y^^^^^> xovJtov 8iaTcavx6c xaxi^Tfi. llept toutou tou 
&Y(ou dvSpoc xai ^Tepov OaujjLaix twv "f,fJieTepwv icpeifiu- 
Twv dlxTJxoa. "EXcYov y*P ^ti Iv K(ovjTavTivouTcoXei,eI< 
T?iv tcuXt^v t:?,v xaXoTfJievr^v )^uj(av, iX6(5vTOc auTou, Ta 
icXi{6^ Twv XawveUiicivTJjaiv auTOu^X6ovyaUv{6T[tov 



casBet.De quo etiam illud mirabile a nostris Benio- 
ribu8narrari8oIet,quodinGoD8tantiDopolitaDaurbe 
ad portam qu® vocalur Aurea, veDien8,populorum 
turbis (g) sibi occurreDtibus^iD conspectu omDium 
rogauti csco lumen reddidit, et maua superposita 
oculorum teuebras fuga? it. 



icdr^Tcav Tu^Xtf) $uaa)icouvTi auT^*^ t6 cpa>; aicoSeScoxe, ti9^v Xtipa ^ip at»Tou Iici6i{aac, Ix tu>v 6(p6aXfxu>v zh ax6- 
toc i^uYiSeu7iv. 



KE*AA. r. 

ntpl 'AYaTCTjTou Tcaic». 

Ov» |i.eTa TcoXuv 81 XP^^®^» ^^^ '^^^ r^T^wvicpdiYf**'^®^ 
xaTe7ce(Y0VToC|Xai 6 [iaxapt(oTaTOcdivi?^p'AYaicT,T6^6Tau" 
TtjCT^C Twv'Pa>fia(u>v aY^a^TouOeou ixxATjafacicaTpidp- 
XTjC '^ss6[U'fO^, J, euSoxtqt 6tou, vuv^ 8ouXeuu> iYw,icp6< 



CAPUT III. 

De sancto Agapilo papa, 

Post DOD multum vero temporis, exigeute causa 

Gothorum, vir quoque beatiftsimus Apapitus hujus 

sauctA RomaDflB Ecclesis pontifeZy cui Deo dispeD- 

8aDtede8ervlo,adJu8tiDiaDumpriDcipem(^)acce88it. 



'IouaTtvtav6v t6v paaiXia (a) divi6aXev.'ATcep'/ofxivou 81 B Gui adhuc pergeuti quadam die Id GraBciarum jam 



a&TOu Iv ToT; T^c 'EXXa8oc fxipeaiv, IvTtvi ^fxip? icpo- 
«jv4x6^ auTt}) 5v6pu>7co; ^u>X6< xai (6) pou66c, 7cp6; t6 
la^tivsi ^^^ auTou.^Orci; ouTe olovouv (5/)|xa (p6^Y^>^6^i 
i9|8uvaTO, ouTe Ix t^< y^^ctcots dvaaT^vai.*Hvtxa 8e tou- 
tov (c) 8axpuovT6C ol icXTja^ovauTOu TtJ» icaTptdtp^T^icpoa- 
i^tYxav, 6 Tou 6tov> av6pu>7:oc ^7cifxeXa><liceui{Trjaev,lav 
l^u>ai TtEoTiv 7cept t^< auTou ldaeu>c. AuTot 81 iv t^ tou 

6tou8uvdi(jLei,ii)cixTTjcdip^72Y^><* DeTpou T:^viX7c(8a t^c 
toutou au^TTjpfac^^patu^fxivriV lauTouc Sx.^tv(i){jioX6YY|aav 
T<$Teicapeu6u 6 e^XaSeoTaToc oStoc div^^pT^ ^^X^ i^cixXive 
xat T7)v T^; XeiToupY^ttC dixoXou6(av iTctTeXiaac^ 6u9£av 
IvcoTctov Tou 7cavTo8uvafxou6eouTcpoai{veYxe.TeXea6siav)< 
81 T^c XetToupY^ac, ix tou 6uataaT7)p{ou i(eX6u>v, tou 
^wXou Ti^v X^^P^ lypaTT)ae, icavT^; tou Xaou 7capeaT»)- 



partibus curaDdusoblatusestmutuBet claudu8,qui 
neque uUaverbaedere,Dequeexterra uuquamsur- 
gere valebat.Cumque buDc propiDqui illias fleotes 
obtuIisseDt, vir DomiDi sollicite requisivit ao cura- 
tioDis illiushabereDtfidem.Guidum iu virtute Dei, 
ex auotoritate Pelri,fixam salutis illius spem habere 
se dicereut, protinua veDeraDdus vir orationi iocu- 
buit,et missarum solemuia exorsus, eacrificium in 
coDspectu Dei omoipoteDtisimmolavil.Qaoptracto, 
ab altari exicDS, claudi mauum tenuit, atque assi- 
Bteute et aspicicDte populo,eum mox a terra io pro- 
priis gressibuserexit.GamqueeiDomiDlcum corpus 
in 08 mitteret, illa diu muta ad loquendum lingua 
solula egt.Mirati omnes flere praB gaudio ccDperunt, 



x6to; xa2 6eu>pouvToc,xai toutov tu64u>c ix t^c y^jc ^v t|[ p eorumque mentes illico metus et revej^entia invasit, 
i8(f Twv 7co8a>v aTdaei divioTT^oe. 'Ex 8e tou 8eaicoTtxov> oum videlioet ceroerent quid Agapitus facerein vir- 
9a>fxaToc Iv T(f) oT^fxaTi auTou paXu>v, Tcapaxpvifxa xai ^ tute Domini ex adjutorio Petri potuisset. 
7CXVU ^ {d) pouCr; YXu>7ffal}ce{vi) £Xu6v),xa^ XaXeiv ^p^aTO. 

6aufxdiaavTec 8l7cdivTe; oX icapeaTu>Tec,auv t^ X^P? 8axpua>v l7cXi)pouvTO,Touc 81 XoYiafxouca6Tu>v (pd6o<xaT£a^tv, 
xaTavouvT^c (e) Tt 'AYa^^JTOc Iv ^Ti 8uvdifxei tou xup(ou ix t^; ^orfitioL^ UiTpou icoi^aai I^uviJQt^. 

986 KE*AA. A'. GAPUT IV. 

Ilep) AaT(ou l7ctax67cou 7c6Xeu>c (/) Me8toXdh;u>v. De (t) Datio Mediolanensi episcopOn 

'Ev ToTc xpd^^oi^ Tuu auTC¥ 6aatXiu>c 'louoTivtavou, 986 E|ju8dem quoque principis tempore cum 



AdlTto^ ^Tfjc Me8ioXavu>v7c<SXeu)c l7c(axo7COc,8idi 7cpaYfxa 
Tijc 7ctaTett>c iv Ku>vaTavTivouic((Xet diTciJp^eTO. KaTaXa- 
66vTOC 81 auToiS tU K6ptv6ov, oTxov eupuj^uipov tlc t6 
iicXi^xtuaai auT6v iCTiTet, 6'aTi< Tcaaav tt^v auv68{av a6- 
Tou ^u>p^aai SuviJoTjTat. Mi^ t6p{axovT0c 81 auTou, 
lO^v^TO oTxov 6^i2X6v xal tuapfx^orou fxtYiOo^Ci xai 



Datius Mediolanensis urbisepiscopuscausa fideiex- 
actUB,ad Gonstantinopolitanam urbem pergeret,Go- 
rinthum devenit.Qui dumlargam domum ad hospi- 
tandumqu8Breret,qu8Bcomitatum illiustotum ferre 
potuisset, et vix inveniret, aspezit eminus domum 
oongruentis magnitudiniSy eamque slbi prsBparari ad 



TouTov &TotfxaaOT^vai auTcjp tlc t6 diTcXi^xtuaai icpoo^Ta- n hospitandum jossit. Gumque ejusdem loci ia- 



(ev. 01 81to\>toutou t67cou icdcpotxoi ^tYOv, fxi^ 8uva- 
aOa( Tiva Iv a^xi^ tiaoixiaOYivai, 8idi t6 7coXXoT< Xoi7c6v 
iTtai t6v 8ii6oXov auToOt xaTOixeTv, xai toutou X^piv 
Sidxtvov auT6v diTcofxeTvat. *0 81 tuXaCioTaTOC divT^p Ad^- 
Ttoc di7cexp(6i), 'kf^to^^* MevouvYt, 8tdi touto iv Tcp otxc|) 
T0tSTC|> 7capoix^aat o^ e(Xofxtv,8i* 6' t6 7covT)p6v icvtufxa iv 



cole dieerent, in ea hunc manere non posse, qaia 
maltis Jam annis hanc diabolus inhabitaret, atqoe 
ideo vacua remansisset, vir venerabilis Datios re- 
sponditfdicens : Imo ideo hospitari in domo eadem 
debemus, si hanc spiritus malignus invasit, et ab 
ea hominum inhabitationem repulit.ln ea igitor(;)sibi 



(a) Ms., dcv^Xotv. 

(6) Ms., pu>o($c. Utrumque dicitur^et mutum elin- 
goemque significat. Gonsale Gloss. GrfficumGangii. 
(c)Ms.,8axpuovTtc ol 7cpo9i{xovTecauT^,T^ icaTpidlp^T). 
(d) Ms., pu>6^. 
le) Ms., ^Tt 6 'AYanTjTic 
If) Ms., Me8ioXd^vou. 
(9) Bigot. et Beco.f ibi oecurr. 



(h) De hao Agapiti ad Jostinianom profectione dizi- 
mos in Vita Gassiodoriy I. n, c. 5, nom. 4, in flne, 
et 5. 

(0 De Datio quoque dictum In eadem GaBsiodori 
Yita, 1. II, 0. 5, Q. 5, et cap. 7, n. 5. 

(;) Prat. et secunaus Gemet., sibi parari leclum. 
ConBentlQnt Bd. Oilot. et Vatio, 



225 



DIALOOORUH LIB. III. 



parari prccepit» Becnrusqae illamy antiqui boBtiB A «^'^^^^^^Ot» xalT?^vTa)v divOp(oir(i>vxaTo(xT)9ivi(a6« 



certamina loleratQrua, intravit. Itaque intempesta 
Doctis silentio, cum vir Dei quiesceret, antiquus 
hostis immensis vocibus magnisque clamonbas ccb- 
pit imitari rugitus leonum, balatus pecorum, rudi- 
tus asinorum, sibilos aerpentium, (a) porcorum stri- 
dores et aoricum.Tunc repente Datius tot beatiarum 
vocibua excitatus surrexit, vebementer iratus, et 
contra antiquum boslem magnis ccepit vocibus cla- 
mare, dicens: Bene libi contigit, miser, tu illees 
qui diiiali : Ponam sedem meam ad Aquilonem^el ero 
similis Aliissimo (Isai. xiv, 14) ; ecce per superbiam 
tuam porcis et soricibus similis factas es ; et qui 
imitari Deum indigne voluisti, ecce, ut dignus es, 
bestiaa imitaris. Ad quam ejus vocem, ul ita dicam, 



Tou dlici$''a)|£v. 'Ev autcf» oSv &xoifxaa6^vai aurqp xi^y xa- 
TafJiovT|V ixiXeu7tv, (e) dijieaifxvtac uiro^^peiv Ta tou dip- 
ya(o'j i^^Opou icaXa^afxsTa TcpoOufxoufitvoc* «loYjXOe to(* 
vuv (/*) xai kn a^TOu xxtc|xciv£v. 'ESv hl t^ vuxTspiv:^ ^au- 
^(qf, Iv 6'7(f> 6 Tou 6eou avOpcoTto; diveicaueTO, 6 dipx^- 
xoxoc ixO?o<J ^P^^i^co H"li-^t^ativaptOjxiiTOic9a)vaT<xal 
fxeYforaic xpauyaTc, ppUYJXouc Xe(5vTa)V,3oot< TcpoSd^Toiv, 
xpauY^c 6vaYpti>v,aupiYfxou; o;pe(uv,((^)^o(pa)v YpuY(A0u(, 
xai icovTixtov xXaYY*^' '^*^^ ^^ «pwvalc twv tojoutoiv 
OtjP^ov euOu; 8tuicv'.90e'i; 6 AaTto; dtviaTr,, xai aipoBpa 
Ou[xa)OeU xaTot tou dp^^exixou ^/Opou, iipfaTO fxeY(aT{) 
f a)v^ xpa2^eiv,xat XiYSivKaXtuc aoi auvi^if], iXettvi. £^ 
Yoip eT 6 eticd)v,6i{aa)T6v 0p6vov fxou UTcepavto Td>v veot- 
Xa>v Tou oupavou, xai S^ofxai 6'fxoio; Ttjp {>4'iaT(f>. 'l8oi» 



dejectionem suam malignns spiritus erubuit.An non q StotTif^v uicepr^^ivetav aoj, jolpto^ xal tcovtixcov 6'fjioioc 



embuit, qui eamdem domum ad exbibenda monstra 
qus consue? eral ulterius non intravit ? Sicque post- 
modum fldelium habitaculum facta est, quia dam 
eam unua veraoiter fldelis ingressus est, ab ea pro- 
tin us mendax spiritus atque infidelis abscessit. Sed 
oportet jam ut priora taceamus, ad ea qus diebus 
nostris sunt gesta veniendum est. 



Y^Y^^^^' '^*'^ ^ fxifxiJffaaOat tov 6e6v dva{(a>; OeXi{aaC| 
l8ou (oc el a^ioc Or^pia fxtfxijo^. '0 Se 7covr,p6; $a(fxa)v 
TTjv TOUTou <p(«>vr;v,7v* outa>; erica>,xai tt,v auTOu dico^f3i« 
^T,v alj^^uvOei;, tU t6v otxov IxeTvov, 7cp6c icoteiv iv- 
St(YfxaTa,TOu Xoticou ouxelaTjXOev.OuTa); o5v iiz\k)iri(k' 
Tou Ttov icioTtbv xaTotxrji{piov 6 auT6; 3txoc Y^Y^^w 
^v(xa Ydp eU auT6v elc dXr^Oa>; ici9i6c eiof^XOev, Tcapeu- 



Ou t6 icveufjia tou ^euSouc xai d'iciaTOV l^ auTOu dicioT^. *T(eaTt to(vuv Xotic6v, Iva Td aLpy(OLia icapaatcum^atofxt^ 
xzl t?< TauTa, dicep iv Talc ^fxipatc ^fxcuv y^Y^^^^^^» ^0<*>i^v. 



CAPUT V. 

De (b) ^bino Canusinat civiiaiis episcopo. 

Quidam enim religiosi viri Apuliae provinci» par- 

tibus cognitii hoc quod apud multorum notitiam 

longe lateque percrebuit, de Sabino Ganusins urbis 



KE4>AA. E\ 

Depl £a6(vou iictax<^7cou ic6Xea>c Kavou9(a<. 

*Av8pec Ttvlc euXafiioTaTot, xal icdvu aicouSaiot, Ix 

Ttt>v fxeptov TiiC ^AicouXia; X^P^< uicipxovTec, touto, 

(t) 6'7:epicapaicoXXoTc8id irXdTouc SvelSiJaetYiY^vtjicept 



episcopo testari solent, quia idem vir longo Jam p £a6(vou tou xt^^ Kavoufi(ac ic^Xetoc lictoxdTcou, fxapTu- 



seniooculorum lumen amiseratpiti^ ut omnimodo nil 
videret. Quem rex Gotborum Totila prophetis ha- 
bere spiritum audiens, minime credidit, sed proba- 
ra studnit quod audivit. Qui cum in iisdem partibus 
devenisset, hunc vir Domini ad prandium rogavit. 
Comque jam ventum essel ad mensam, rex discum- 
bere nolnil,8ed ad Sabini venerabilis viri dexteram 
ledit. Cum vero eidem Patri %M puer ex more 
poculam vini preberet,rex silenler manum tetcndit, 
calicem abstaiit, eumquo per se episcopo vioe pueri 
pr«buit,ut videret an (c) epiritn providenle discerne- 
ret quis ei pocolum praeberet.Tunc vir Dei,acoipien8 
calicem, sed tamen ministrum non videns^ dixil : 
Vivat ipsa manus. De quo verbo rex letatus erubuity 
quia quamvis ipse deprebensus fui.sset, in viro la- 



pouvTe<,eXeYOv, 6'ti 6 auT6c dvT,p TtJ» fxaxp(f> Xoiic6v Y^p? 
t6 t(ov d^09iXfX(ov (p(oc dice6dXeT0,&aTe icavTaicaai yLrfi\ 
Oe(opeTv. Uepi toutou 6 t(ov r(5T0(ov |3t,{ ToTiXa^y) icpo- 
(pT^Teiac icveufxa ^X^iv aOT6v dxr|Xod>;, ouoafX(oc iic(aTeu« 
otv, dXX* ^xicetpdazt, 6'i:ep l^xouaev, i^y^^^^^"^^* '^^ ^^ 
ToTc auToT^ (xipeat toutou xaTaXa66vToc, 6 tou 6eou av« 
Optoicoc ei; dptoTov touxov lxdXeaev.'£ici Sl Tf|CTpaici- 
(t)< Xoi7:6v iXO^vtec, dxoufxSf^aat 6 pr^^ o^x fiO^XT^atv, 
dXX' eic xd 8e(id fxipri £a6(vou tou euXaCeardTOu dvSp6c 
ixaOlaOi). 'Ev 6'a(|) 81 6 icaTc xaTd 9S9 t6 eOoc t6 tou 
otvou TCOTTjptov T()> auT(f» euXa6eaTaT(|) dv8pl iict8i$(oxt, 
(k) fxuaTr,p(a>< 6 pr^^ Tr^v ^eTpat lxTe(vac T^icoTijptoviXa- 
6e, xai a^T^c Xoi7c6v Si' lauTOu t*< t^tcov tou iiaiS6cy 
TOUTOTtJ) t7ct9x67C(|)eici8e8(oxt,0iX(ov $taYV(ovai Idv 7cpo- 
Yv(oae(oc icveufxaTi iictYtvcoox^, t(c auTtf) t6 icoTiJptov 



men Dei quod qosrebat invenit. Bujus autem vene- D e7ct8(8(09iv. '0 $e tou 6eou 2[vOp(oicoc touto $e(dfxevoCy 
rabilis viri, cum ad exemplam vit« sequentium in xa(Tot t6 SiaxovoiSvTa fxr) o«a>p(ov, e?ice* Zi^<r^ auTi) ^ 
longum senium fita traheretur, ejus archidiaconui x^^P* '^^ ^^ '^^ ^^TM' tout({) eu«ppavOeic 6 pT;(, dfxa xat 
ambitione adiplscendi episoopatus accensus, eum xaT^axuvOr} ot' a>v uic' auTou uneictdaOT)* e^Tt 6W(ijTti 
exstinguere veneno molitus est. Qui cum (d) f ini fu- iv Tfp dvOp(oic(|) tou 6tou eupe. Toutou tuXaCeaTdrou 



(a\ Editi, poreorum grunnitus, strid. soricum. 

ib) De Sabioo et Ganosina civitate, vide i. ii, c. 15. 
Martyrologio insoribitur die Febr. 9. 

(r) Primus Carnot., spiriiu proviieniix. Alter, 
providentia. Val.Cl. ei primus Theod., jpirt7tt pro- 
pketite. 

(d)Duo Caniot.,Gomp., Val. Ci., Gemet. et alil 
Morm., eum unius (vel, ttiit) ex pueris ejus antmtttii 
^orrufitsiL Sequimar Germ. et alioa God., tam 
iGfiptoSy tnm YBJgatos, qoiboi ao&ragaUir Gr»c. in- 



terpres. 

(e) Ms., icpo0ufx(oc... Td Tou dp^exdxou i^^pou. 

tl) Ms., xai Iv a^TtJ) xaT^fxttvtv. 

ig) Ms., Yotpa)v BpuYfxouc (fortasse, yp\i9[io\»^) xal. 

f^) Ms., VK layaTOu t(ov ^fx£p(ov, t(ov ictartov, eto* 

[t) Ms., Sicep icAaTUTipco; icapd icoXXoT^ iv eiSi^att. 

0) Vocem 7cveufxa omissam m Ed. Vat. et Gaaa« 
reslituimus ex Ms. 

(k) Ma., |jiuaTT)p(a). 



227 



SANCTI GREGORII HAGNI 



SS8 



&vfip6c ivT(i> (a) icoepexTotOfJvai rrjv ((uiqv, xal «U fxaxpov A soris eJQS animum corrupissel, ut mislum Tino ve- 



Y^pa^ 4X7jX«xlvai, 6 xoutou dip^iSiaxovoc ttI imeujxtqf 
T^C^T^i^oic^C lxHai6fJi£voc,5ia7roTOu 8t)XY)T7)p(ou Oava- 
TwvaiauT^^ i^9eXT)aK.Ata 8(jjp(Dv Y^p TTjVTOu (/r) intYxip- 
vouauTou ^^u^iJvSia^ OeCpacnapeoxetSavtVyilva oivov pit* 

{ItYfxivOV T(jil(f)TO TTOTliptOV a^TtjplTTtScjJT^iiv T^TTJC laTti- 

aeco^ (upqf.Tou 8k ^Op^onouTou Oeou iicl T(ij> ioTtaOv^^ 
dvaxXtOsvToc, 6 toIc 3(upot< oiacpOape^C TcaT<,Tou Iout6 
TcoTijptov, 6'icep Tcapa tou ao^totax($vouilXa6e,T(f) &Y^(|> 
to<St(p dv8pi lictSi8(Mxev. Uph^ 6'v 6 lic(axoTcoc i^i\' £v> 
«tt TOUTo, ^'icep ejxoi icpooiJveYxa;, "EvTpojio; 81 6 icatc 
YCv6fxevoc 8ia t^ kxuT^y 67ca(TtoveIvat, ^O^Xr^ae (i.aXXov 
(c)TouT0 7ctetvxalditcoOaveTv,iJicep paaava6ico(xeTvat, 8idk 
T^^v T^Xfxav Tou TotouTou (pdvou.'Ev 09(|j 81 iv TCp lauToo 
tfT^fxaTt To icoTTJptov 67^5^^^*^, 6 avOpci)icoc Tou 6eou, 



neni ei poculum prsberet, refeclionis hora cum Jam 
vir Dei ad edondum disoumberet, ei praemiis corru- 
ptU8 paer hoc quod ab archidiacono ejus acceperat 
yeneni poculum obtuiil. Cui statim venerabilis epi- 
scopus dixil : Bibe lu hoc quod mihi bibendum pre- 
bes. Tremefaclus puer, deprehensum se esse sen- 
tiens, maluil moriturus bibere quam poenas pro illa 
tanli homicidii cuipa tolerare. Gumquo sibi ad os 
calicem duceret, vir Domini compescuif^ dicens : 
Non bibas, da mihi^ ego bibo ; sed vade, dic ei qui 
tibi illud dedit : Ego quidem venenum bibo, sed tu 
episcopus non eris.Facto igilur signo cruci8,venenum 
episcopuB bibil securus. Eademque hora in loco alio 
quo inerat archidiaconus ejus defunclus est, ao si per 



8tex(>)Xuacv auTov, Xi^tjjs. Mif^ ic(i[)(;auT6, Ifxol 8lfxaXXov ^ 08 episcopi ad archidiaconi viscera illa venena Irans- 
a^T6 86(;, x(^y<** ^'^'^ icivbi. 'Ex€(v(|j 81 T(f> 8(o<7avT{ oot iasent. Gui tamen ad inferendam mortem venenum 
a^6, dficeXOe xaUiici' 'Ey<^ (xlv Tov I6v ic(vai,(ju 8Hic(- quidem eorporale defuit, sed hune in conspecla 
axoico^ ou (xi^ Y^^^* IloiYiaac ouv t6 tou ((doicoiou aBterni judicis venenumsuaemaliliaaoccidit. 
OTaupou or^fxeTov, a|xep(|xvioc 6 6ic((jxoico< tov lov ?iciev. 'Ev IxkptL^ 8k T^ic(f> tou dipxt8iax4vou a^Tou Sicdip)^ovToc, 
{v auT^ 'z^ &pq. lTeXeuTV)aev, Tpoicov Ttva^ (!>c '(va 8tdk tou crT6(xaT0C tou iictax6icou, ei< x^ lxe(vou aicXaYX^" 
Tou lou eWeX6(5vTo;' (JiTivt atDtxaTtxw; elc t6 licoYaYtTv OdvaTOv I6c o6 icpoai^YY*^» fxaXXov 8e 6 I6c tt5c lauTo5 
xax(ac Toutov ^vtoictov tou ai(i)v(ou xptTOu l^^veuoe. 



HETP, 62U(xa9Ta etatv $vT(Dc,xaT toT< f,(xeTepoic XP^"" 
votc a(p^8pa IxTrXr^XTa.ToiauTr^C 8k Tf^c ^^^otJC tou &v8p6c 
TOUTOU eivat (xapTupou[xivrj<, tt)v diva9Tpocp7)v auTOu 
Ttc 8iaYV0uc, icu); ttjV 8uva(xtv Dux 6cpe(Xet Ozu(xiaat ; 

KE*AA, (;', 
Ilept Kaaa^ou ei:t9X($icou ic<SXe(t)c Napv(ac. 
rPIirOPlOS. Ou8l toISto, lliTpe,icapaai(oiciiau),^7cep 
icapa icoXXwv twv Ix tt)< Napv(a< ic6Xe(i>c xa6*^(xipav 



Petr. Mira sunt haeo, et nostris valde slupenda 
tcmporibus ; sed talis ejusdem viri vita perhibetur 
ul qui conversationem ejusagnoverit, virtutem non 
debeat mirari. 

CAPUT VI. 
De Cassio Narniemii eiviiaiis episcopo. 
Gregorius. Neque hoc, Petre, sileam quod mulli 
nunc qui hiode Narniensioivitateadsuntmihi sedulo 



icp6c^(xacicapaYtvo(xivot)v (xapTupouvTbDvdixiJxoa.^^EXt- ^ testiflcantur. Eodem namque Gothorum tempore, 

Yov Y^P» ^f i ^^ 'fo^< auToT^ t2>v rcSTOtuv )f povotc 6 icpof - 

pT)6e2c |3ii5 ToT(Xa; et< Napv(av Tf,v ic^Atv xaT&Xa6e. 

K^aatoc8l6TTJ<auT^C iciSXecac lic(axoicoc, ^^^p icavu t^ 

(^CD^ euXa^ioTOTOC 6icdp^(i)v, iv uiravTiiaet auT(f> y^Y^^** 

TotauTTjc 51 y.pa9Hi>z 6 M^p «jirTjp^ev, 6'Tt t6 icp(5a(D- 

icov auTOu {(i) icuf paxdjetv lcpaiveTO.TouTOv ToT(Xa< 6^i55 

6eaadc(xevoc, o^yl Ix cpuaeti); elvai auT6v TotouTov lv(S{xt« 

otv, iXXa (xaXXov ix icoXXyJ; tou o^vou ic6ae(DC,6'Xev xai 

icavTaicaatvauTOviSSeXuftaTO. '0 8e icavTo8uva(xoc 6e6^, 

64X(i)v eictSsT^at 6icoToc 6 p8eXu^6erc ^icap^ei dvi^p, elc 

t6v Napv(ac xd(xicov tou (§7)^6; icapaYevo(xivou, ir;eu(xa 

icovT)p6v Ivtuiciov iravTOc tou oTpaTou eic eva twv aica- 

6ap((DV auTOu elaffX6t,xat toutov (u(xoTdT(DC iJp^aTO 8ta^- 

p^iaaetv* 6'aTi< ivtoictov tuv tou pT)Yoc 6Q0>X(xa>v icp6c 



cum praefatus rcx Totila (e) Narniam fcnisset, ei vir 
vilflB venerabilis Gassius ejusdem urbis episcopus 
occurrit. Gui quia (f) ex conspersione semper facies 
rubere consueveral,hoc rex Tolilanonconspersionis 
esse credidit, sed assiduse potationis, eumque omni- 
modo despexit. 8ed omnipotens Deus, ut quantus 
vir esset qui despiciebatur ostenderet ; in Narniensi 
campoquo rex adfenerat, maligousspirituscoram 
omnieiercitu ejus(^) spatharium invasit, eumque 
vexare crudeliter cmpit.Qui cum ante regis oculos ad 
venerandum f irum Gassium fuissel adductus, huno 
989 ab eo vir Domini oralione facta, signo crucia 
expulit,qui in eum ingredi uileriusnon praesumpsit. 
Sicque factum est ut rex barbarus servum Dei ab illo 



t6v euXaSioTaTov av8pa Kdaatov dicT)vix67). '0 8e 996 D }^^ ^^^ veneraretur ex corde,quem despeclum valde 
Tou 6eou S^^pmTzo^ e^X^i^ iceicotT^xtoc, xai T(j> tou Judicabat ex facie. Nam quia virum tantflB virtulis 
oraupou 9r,(xei({) a^paY^aa; auT6v, tov 8a((xova i^ a6- fidit, ergailium illa mens efiTera ab elationis fasta 
Tou diCT{Xaae,xa2 tou Xoticou iX6eTv icp6c auT6v ouxIt^X- detumuit. 

(XT)aev. OuTtu to(vuv y^Y^^^sv, 6'ica); 6 pdpfiapoc pT){ aic' ixe(vT)c Xotir6v t^c ^fxipac t6v 8ouXov tou 8eou oeCaaO^ 
ix xap8(ac, 6'v itpoTepov iS8eXuaaeTo, 8td TrjV tou icpoatoicou auTOu {ici^dvetav, 6eaad(xevoc Y*p Sv8pa ToaauTr|C 
8uvd(xe(«)C, IxeTvoc 6 irept a6T6v 0>iptw8T)< XoYiafx6<, 6 t^ 6icepT)qpav(a xopu^oufxtvoc, 8ttaxt8da6T). 

{a\ In ediiis, icapexTau6va(. rem fluvium subterfluenlem. Sanclus Gassius colitur 

(6) Ms.|Tou Dtxipvou 4^u]|^t)v 8tao6e^pa<»ffapeaxtua9ev die 26 Junii. 



Iva otv(|) {xe(xtY(xiv({) t6 tou lou t6 icoTTJptov. 

!e) Ms., TouTo icoteTv -fiicep f^aa^ta, 
d) Ms., icu|(pax{(ov i^a{vtTO. 
(e) Aut, Narniu9f vel Narnis^ ul in plerisque Mss. 
habelur. Est autem Narnia (Narna apud Slrabonem) 
orbs episcopalis Umbri» ad montis radicem,et Na- 



(/) Pler.Mss., eonspersioneMdia voce Gregorius si- 
gniOcat quod vulgo appeilamus,/<f /fmjp^ramfn/,utli« 
quet ex lib.Reg.Past., parte iii,admonit.4,veI cap. 3» 
et 1. XXIX Moral. , n.45.Idem signiiicant vociS Grsc«| 
xpdoeo^c et <pu9t(i)c, 00« eofupersioni respondent, 

(g) De hao voce diotum ad eap. 14 1. u. 



m 



SANCTI GREGORIl MAGNI 



232 



{oTOyXai (xiYa)(^p^oc a^xqiirpoareyi^^O^vaicLixoXoYr^ffev, X hortatushaQcblandee8t,uiperficeretquodc(Bpi88et; 



BTidcYiouav$p6<i)/u/TjV8v acpdXfxaxi aTTiaXeiaciTcixXivev. 
'Exelvoc 81 6 7rovT,p6c Saifiiov 6 991 xaOTaairaYYE^Xac, 
TcpodOii^ eTTie' M6*^pi xauTiic t^c irapeX0o'5<j7)<:fjfi4pa; 
o6 SiiXiTCOv auTOv ivo^Xwv, xat t6v XoYtajjLiv auTouica- 
paaupat ouxi%8uvt56t)V^OU Se i^p^c laic4pavire7ro(7jxa, 
6'iru>C "coT; 6iria6(ot; Tf^c lepa; irapQivou ifxicaOo); t^ 
otxeiqf X^^P' *4'^'^*'« ToTe 6 icovifjpoc SiafioXoc xai tou 
^OpcoTrivou Ysvouc apxaTo^ ^XOp^>, toutov xoXaxeuTi- 
xci>< 'irpoaxaXeaafievo^j^cpTj. "Oicep ivTJpJwjaiceuaovirXTj- 
pw^at, Iva ev t^ irTcoaei auTou au fx6voc fxeTa|u Ta>y 
Xot:r5)v t6t^< v(xT,C (a) Patv xpaTiSqiC. TauTa ouv 6 Uou- 
BaToc YP^iY^P^^ Oeaffajxevo;,lv fxeYiX^8eiXiq[xal(6)9te- 
yoyiuivicf TrepiiTre^ev. '0 81 irdvTcov twv irveufxdeTcov Trpcu- 
teuojv 8ia6oXoc, toutoi^ iirhpet^ev, 'iva iiri|jT,T>iaa)at, 



quatenQS ruiQae illius singularem inter caBteros pal- 
macQ teneret. Gumque Judaeus qui advonerat hoc 
vigilaQB cerQeret, et magnaB formidiQis aQxietata 
palpilaret, ab eodem spiritu qui cuQCtis iilio obse- 
queQtibuspraBeralJaaeumestutrequirereQtquisQam 
esaetille quiJacereiQtemploeodem prsBumpsisset. 
Qaem maliguispiritus pergeutes, etsublilius intueu- 
tes, crucismysteriosigQatum videruQt, miraQtesque 
dixeruQt: Vs, v», vasvacunmetsigQatum.QuibuB 
hoc rcQUQtiaQtibus, cuQCta.illa maligQorum spiri- 
tQum turba disparuit, JudaBUs vero qui hsc viderat, 
iilico surrezit, atque ad episcopum sub festiaatioQC 
pervcQit. Quem iu Ecclesia sua reperieos, seorsum 
tulit, qua teQtaiioQC urgeretur inquisivit. Cui confl- 



T{(;apalaTtv6ivT(f>va4)a-jTa>vxaTaxXi6TivaiToX(xi{<7ac. 3 teri episcopus teotationem suamverecundatus no- 



Twv 8e TCOVTjpwv TcveufxdtTOiv icp6< auT6v iXo^SvTOiv, xal 
l7CifxeXa)<xaTafxav0av4vTa>v OsaadifxevotauT^v T({p9T)fxs(q) 
tou oTaupou iacppaYiafxivov, OaufxaaavTec elTcov BaSat, 
9xeuoc (c) aa6oup4v xai latppaYiafxevov 67c4pxei. Touto 
Sla6Ta)v fAr^vuaivTa)v,iraffa IxetvT) f^ twv TcovTjpwv icveu- 
fxdTa)v TapaxTj a'f ovtoc ^i^^o^vt. *0 61 *Iou8aioc 6 TauTa 
Oeaa^fxevoc, euOicoc deviaTT), xai 7cp6c t6v Itcijxoicov fxe- 
T^t a7cou8fSc xaTeSxivev. 'Ev 81 ttI IxxXT^cjCf toutov etj- 
p(i)v, xaT* t8{av auT6v eXa6e, nal Tcap* auTOu fxaOeTv 
licel^iJTet icot({) Tcetpaafx(f> auvix^Tai. '0 81 iicCoxoicoc 
al8oufxevoc,o6xiJ6eXe T6vkauTou7cetpa9fx6v 6fxoAoYTjaat. 
T<5Te 6 'Iou8aTo; elirev Ouxi Tfi tou Oeou 8o^X^ t^ oe(vqt 
alaxp(j[> irt^Ocp 'co^C 6cp0aXfxou; iireoTTjpierac ; '0 8k iir(- 
oxoiro^ xai lici to'jtoic (d) i^pvelTo. IlpovOeU 8e 6 *iou- 



luit. Gam vero ille diceret quod in illa tali Dei fa- 
mula pravi amoris oculos injecisset, atque adhuc 
episcopus oegaret, adjunxit, dicens : Quare negas 
quod inquireris, qui ad hoc usque vespere hesterno 
perductus es, ut posleriora illius alapa ferires ? Ad 
qu« uimirum verba depreheasum se episcopusia- 
tucQS, humiliter coQfessus est quod prius pertiua- 
citer oegavit. Gujus ruiuaB et verecundis idem Ju- 
daBUS coQSuIoQS, qualiler hoc cogQovisset, vel qa« 
ia coQveotu maligQorum spiriluum de eo audivisset, 
iudicavit. Quod ille aguosceQS, se ad terram proti- 
nus iu oratioQcm dedit. Moxque de suo habitaculo 
QOQ solura eamdem Dei famulam, sed omuem 
qaoque femiuam, qu89 iu ejas illic obsequio habi- 



8aTo;, elice* Ata t( dipveTaat 6'7cep Tcap* Ifxou Ipa^Taaai ; ^ tabat, expulit. Iq eodem vero templo ApolliQis 

_»..^ ..i ^ / '«.A—- 1' . ..«i\ _l- 1 1'^ V* i^^_a: a_j_^_> .._-.^i«i» «^_^_i.^ t. : *__si _a 



oux'* H^^XP* TOuTou xaTTjvexOTjc, 6'ti yfil^ icp6<; kdicepav 
ToTc TauTT^; 6iria0(ot< IfxicaOoic ttI X^^P^ ^®^ icpoaTJYYi- 
aa< ; Tot» 6 lici<jxo7CO<; toTc toutou ^^TJfxaat 8teXeYx0e*i<, 
fxrca TcioTjc Ta7ceivo<ppo5uvT)< lafxoX^YTjaev, 6'icep icp(5Te- 
pov aTepea>c YjpveTio. 04Xa)v 81 6 *Iou8aToc tt^v aljx'^^^^ 
Tou acpaXfxaToc auTOu icapafxuOT^aaaOat, iJp^aTo auTbp 
8tTf^eTa0ai tcwc touto 8iiYva), xai oicoTa Tcspt auTOu iv 
T(f> 9uvaOpoiafX({> TU)v TCOVT^pa^vicveufxdiTtavixT^xoe.TaiiTa 
8e 6 e7c((Jxoiroc ixoucrac xal eTctYvouc, toQitti^ iv T(i Y^i 
xaTaxXiOeiCi^auTuv elc t^X^«^ 8i8a)xe. Dapaxp^ifia 8k ix 



beati AadreaB apostoli repeote oratorium fecit, at- 
que omni ilia teutatioQe carnis fuQditus caruit. Ja- 
daBum vero, cujus visioue atque iucrepatioQe sal* 
vatus est, ad adteroam salutem traxil. Nam eacra- 
meQtis fidei imbulum, atque aqua baptismatis 
emundatum,ad sanclae Ecclesis gremium perduxit. 
Sicque factum est ul Hebrsus idem, dum saluti 
alienaB consuluit, perveniret adsuam^et omnipotens 
Deus inde alterum ad bonam vitam perduceret, 
unde Iq boQa vita alterum cuatodisset. 



xou l7ctcrxoice(ou, 06 fx6vov tt,v tou 6eou SouXtjv ixeCvTjv^ &XX^ xai icacjov OT)Xe(av, ^i^fmp elc Tifjv a^T^c fitcoupYtov 
tTxev,d7ce6aXeTO,T6v 81 va6v tou*At:6XXcovoc euxTi^ptov tou fxaxap(ou(^) *Av8p4ouTOu 'Aicooro^Xou iceico{Tjxev.'AicijX- 
X^YTi 8e Tou TT^c aapx6c auTou iceipaafxou, X^?**^' ^^^^ icxvTeAwc i^ tjxoo aiceXaOivTOc. T6v 8k 'Iou8aTov t6v 81^ 
TTjc ^TCTacTtac TOUTOv iX^Y^avTx, 7cp6c Ti?iv aI(jL>viov acuTT^pCav iiceoicdfaaTo. Ta y«P fxuaTT^pia ttjc «(oTeoDC toutov 8i- 
8dt(ac,xaiT(f)T0u paicTiafxaToc t)8aTt xaOap(aac,eic t<)V t^c ^y^*^ IxxXTjatac xdXicov ^y^T^^* OuTa) toNuv y^Y^^*^» 
wTce t6v 'EfipaTov tov elc if) Tf,v ^Tipou cra)TT)p(av auvTpixovTa. e?c tfjV I8(av jtaTavTnaai. Kal 6 icavTo8uvafxoc 
6e6c ix TOUTOU iTepov elc !^a)Tjv ^YaO^iv ii'^0L'^t'*, 60ev ^XAov iv a^T^ (puXaxO^vai T^()8(SxT)aev. 

HBTP. TouTo t6 y^y^^^^ icpaYfxa 6'7cep dtxTJxoa, xat D Petr. Res haBCgestaquam audivi, et metum mihi 
<piS6ov fxoi icapix^t xai IXiri^a aa)TT)p(ac. prSBbet et spem. 

rPlirOP. GGto) xat &pfx6l^et tt^ tou 66ou i^fxSc eu- Gregor. Utique sic oportet et deDei nos semper 



fftrXaYX^^? 7ravT0Te (g) 7reirotO£vat,xal Tf^vfjfxeTepav 8ei- 
Atqpv aa0iveiav'l8ou Y^tpxat Tf^v tou irapa8e(aou x£8pov 
aaXeuOtTaav i^xouaafxev, dXX' oux lxpi2^a>0eTaav* 6'ic(dc 

(a) De hac voce ejusqueorigine fose disseritdoc- 
tiss. Cangius in Gloss. Gr., quem consuie. 

(b) Ms., 9Tevoxa>p(a xaT^OTT). 

(cj Vox Grscobarbara a iaburra derivata» vaeuum 
significans; quod naves 8aburra,8ea arena onerala 
vaou» censeantDr. De ea legesis Gangium. Iq Ms., 



miseratioue coQfidere, etde Qostra iQflrmitate for- 
midare. Ecco eaim paradisi cedrum coQCUSsam au- 
divimus, sed QOQevulsam, quateQus inflrmis nobis 

Reg. Iegiturxcv6v xa( aairp6v. 

ia) Ms., ^pvi^aaxo... 8ta t( ipv^ 9irtp. 
e) Ms., niTpou. 
/) Ms., elc Tou iTipou, 
g) Bdit. Vatio.» fitiioii)xiv«t. 



233 



DIALOGORDM LIBER III. 



ss4 



et de ejas concussione nascatur timory et de ejas X ToTcdcaOevouvivifjfxTvySiafilvxTjcffaiXeuaecoca&T^cf^^Soc 



stabilitate fiducia. 

CAPUT VIII. 
De{a) Consiantio Aquinx eiviiatis episcopo, 
99S Vir qaoqae venerabilis vitae Gonstantius 
Aquine civilatiaepiscopus fuit, qui nuperprsdeces- 
Boris mei tempore beats meraorias (b) Joannis pap® 
defanctuB est. Hunc propbetia babuisse spiritum 
molti te8tantur,qaieum familiariterscirepotuerunt. 
Cajoa inter multa boc ferunt religiosi veracesque 
yiri qui prssentes fuerunt, quod in die obitus eui 
cum a circumstantibus civibus utpote discessurus 
Pater tam amabilis amarissime plangereiur, eam 
fiendo requisierunt, dicentes : Quem post te, Paler, 
babebiajus^QuibnsipsePaterperprophetiaBspiritum 



YivTjxai, O^pvo; 8e Sia T7)v autfjc 9xa^iri(,6xr^xa, 

3114 KE4>AA. U'. 
Dcpl Kcovffxavxiou iTCTx^icou ic^Xecoc AkuIvou. 
'AvTJp Tt; Tcavu (i) t^ Jtu^ euXaSiaTaTO^, KwvjTavTioc 
Touvo|ia,l7c(9xoico; Tf^c 'Axu{vou ic^XeuK uicTjp^ev.oJTic 
oO Tcpo 7coXXou^p<5vou iici Tou 7cpo7)Y^7a|xivouf4.e 'Iwav- 
vou Tou ev jjLoxapC^c Trj jJtvi^fJiTi y*^®{*^^^^ icaTpidpj^ou 
iTeXe'JT7)9e.TouTOv TcpocpTjTeiac i9X.^xivai )^d^pi9[ia icoX- 
Xot fxapTUpou7iv, o\ icavu xaXoj; auTOv lici9Tip.evot, £v- 
8pec dXT)Oivoi XXI aicou$aToi, o^iTtve; oi|/et icap^VTec ocTcep 
SiT^YOuvTO OedaasOai S^paoxov. ToOtou Iv t^ ^{Jufpq^TT^c 
TeXeuTT^C auTou lAO^vxo;, tcdvTec ol t^; ic6Xe(i)C aurou 
TcoXiTai, c5>^ TcoOetvoTdTtf) icaTpi, xai "ffir^ TeXeux^v [xlX- 
XovTt, icapeTTtoTe^ auTov exXaiov, xXa£ovTe< $ei^p(t>T0uv 



respondit^dicens : PostConstantium,mulionem;po8t p auTov, X^YOVTe;* T(va [leTa (Te,icdTep,icot{xiva laxT)x^at 



mulionem,fullonem. te, Aquioe^et hoc habes.Quibus 
prophetis verbis edilis, vit» spiritom cxhalavit ex- 
tremnm. Quo deruncto, ejus Ecclesie pastoralem 
suscepit cnram Aodreas diaconua illius, qui quon- 
dam in stabulis ilinerDm cursum servaverat equo- 
rnm. Atque hoc ex hac vitasubducto, ad episcopatus 
ordinem (c) Jofinus acccrsitus est, qui in eadem 
urbe fulio fnerat. Quo adhuc supertiste, ita cuncti 
inhabitatores civitatis illius etbarbarprum gladiiset 
pestiientia immanitatevastati sunt, 'jtpost mortem 
illius nec quis episcopus Oeret, nec quibus Oeret 
inveairi potuisset. Sic itaque completa est viri Dei 
sentenlia, quateous post decessum duorum se se- 



jjLiXXojjiev ; Dpo; ouc §ia tou ttjc icpo^r^Tetac icveufxaT0< 
dicsxpfO^» XiYWvMeT» KtovoTdvTtov (;) 9TauXdp7}v,^Td 
ffTauXdpTjV xvacpia. Oua( aot, tcoXic 'Axuivif),6'Tt xat touto 
l^eiC uicop,eTvai.TauTa 8(aT^c^pocp7)Te(acBlic(i>v xd pi(- 
jxaTa t6 ti;c !iw^< TiXo; iSiJaTO. Toutou 5lTeXeoTi5ffavToc 
TTiv icotfxavTix^jV «ppovT(5a TTjC ouT^i; lxxX7)9(ac ISi^aTO 
'AvSpea; 6 toutou 5tdxovoc,6'aTtcicoTl TwvoTpaTttuTtx&v 
PepiScDv Tou^ TcauXoui; t(a>v 'iicicwv ItpuXaaae. KaiTouTOu 
81 Ix T7;<; TcapoujT,; (Jto^c 6icox,topTjcravTo;, eU tov t7)C 
iictffxoicf,; paOfjiov 'Iwfiivo; {Jk) xaTijvT^^aev, 6'tcic Iv t^ 
a^TTi ic6Aei xvatpeuc Oic^p^e. TotJTOu 6e ifTt icepi^vTOCi 
TcivTec ol TT,v auTTjV ic4Xtv xaTOtxouvTec 6ic6 papCdpojv, 
fxaxaCpq^ xaiXtfxto icixpoTdT(i>xaTe^0dprjaav'(S)9Te Aotic6v 



quentium cjua Bcclesia paslorem minime haberel. ^eTd t6v toutou odvaTov eupC^xeaOat, fxijTe t6v 6cpe{- 

^ XovTa YtveffO*' iicCoxoicov, [xijTe TfvtDVYcviJaeTot. OCto) 
Totvuv \ Tou dvOpojicou Tou 6eou icp(5|3p7)atc ^icX^^ptiOi), wJTe Xoiicov jxeTO ttjV ?Jo5ov twv 8uo twv jxeT* aT6v y«- 
YovoToiv, \ ouT^i UxX7)o{a (/) icotfxiva Xoiic6v [xtj 05^?), 



CAPUT IX. 
l>t Frigdiano Lucensit civitalis episcopo. 
Sed oequehoc sileam, quod narrante viro venera- 
bili (d) Venantio Lunensi episcupo me ante hiduum 
conligitagnoTis8e.(f)LucanaBnamqueEccle8iflB,sibi- 
met(^)propinquae,fui88emirevirtuti8viram((/)Frig- 
dianum nomine narravit episcopum : cojus boo opi- 
■atiesimnm a cunctis illic habitantibus testalur 
memorari miraculum,quod (^^Aa^eris fluvius, qui 
juxtailliusurbia muroa influebat, sspeinuadatione 
faetacursus sui alveum egrcssus per agros difl^undi 
consueveral, ut queque sata et plantata reperirel 
e? erteret. Cumque hoc crebro fieret, et magna ejus- 
demlueiincolasnecesBitas urgeret|dat0 8tudio ope- 
ris, eom per looa alia derivare conati sunt. Sed 



K£4>AA. e'. 

jlept 4>piyS(9cvou iictax6icou ic^Xtox (m) Aouxt)^. 

Ou$l TOUTO icapa9t(i>ic7j9(x>,6icepicapdTou suXaCeaTd- 
Tou dv$p6< HevovTtou tou ttjc Aoijvt)^ icdXetu; iictox^icou 
icp6 $uo ^{xepwv $tr^Y^^K^'^^^> ouvi6i) (jie dxouaai.*Ev t(|> 
icXTjOidj^etv Y^p «^^T^v T7i 7c6Xet AouxTo 6iT,YeXT0 icepi 4>ptY« 
StavOuTouTT^; out^C ixxXr^ffCac iictoxiicou toutov Oou- 
fxooCa^ 6uvdjxe(«)c Oicdp^etv ^Spa, icepl oS xoi icdvTec 
o\ ixeiae xoTotxouvTec [xapTupouatv. "EXeYe Sl, ^Tt 6 Ai- 
ffdp t;icoTajx6c icX7)o{ov Ttov Tei^ittiv t^c out^c i^^^Xeojc 
icapepxe^cat.nXetoTixic 8k(n)xaTa6poxtac Y^^^H^^^^ "^^ 
t8(a< xo(tt^< 6icoTafx6c i$epx<5(xevoc, touc icX7)aid(^ovTa< 
dYpou; iictxXulJtov, icdvTO Td ^uTd xal ttjv ipYa(^0(xev7)v 
YTjV xoTircpecpev. 'Ev 6lTCf> au^voTipcuc touto Y^veffOxt, 
|xeYdX7) ToucixeTaeicapotxouvToc dvdYX7) xaTeT^ev.*O0ev 



quamvia diutius lal>oratum fuisset, a proprio alveo ^ icoXXi^v ipYoi<T(av xai (ricou6:^vxaTa6aX^(xevot,6i'iTipci)v 



(a) De Aquina nrbe et Constantio episcopo, vide 
1. II, c. 16. Golitor die 1 Septembris. 

(b) Scilicet Joannis III, qui an. 561 sedere coepit. 
(r) HicMsa. noneadem estlectio. In Qemeticeosi- 

bnsiegimns Jobinus aseiiuttit. In Compend.,Jfom>itts 
asmmpttu ^. In aecundo Theod. a^/tiSM/. German.» 
ad tp. ord. Jubinus sortilus est. Plerique Norm. idem 
babeot, omisso ad^ et mutato Jubinus in Jovinus. 

[d{ Ad qoem et de quopluresexstantGreg. Epis- 
tolae, •cilicet lib. olim iir. nonc iv, epist. 21 et 22^ 
ac lib. T, olim iv, epist. 7» alias 5. 

(«) Loca arbsEtrorie nunclibera etrespublicasatiB 
Bota, ad Aaserim seo Saronlom 11., volgo Serchio. 

Patbol. LXXYII. 



(f) Ex Mss. alii itahabent; aliifpropmfMum; quod 
refertur ad sanctum Prigdianum. 

{g) Gemet. et plur. Norm., Frigidianum.Io Pancto* 
rum catalogum relatus est Frigd. ad diem 18 Murtii. 

{h) Qerman., duo Theod., Longip. et plerique 
Norm., ilttxarts. 

(t) Ms., icdlvu 97cou$aToc xal t^ (cu^. 

(j) Ms., vTauXatSpiov. 

(/c)M8., elaaYtTat. 



II) Ms., icoifxiva oux EffX<v. 

6 



[m) Ita Ms. cum ipso Latmo texto ; unde oor' 
ruple in Ed. Aouvt)c. 
[n) M8., i5t)Xu8po^Cac. 



S35 



SANCTI GREGORII MAGNI 



236 



T(57cu)vxov>xovirapEX6eTvlTr'jxx€uov,iXX'ouSa|xa>(;T6;ito- /^ deflecti nonpotuit. Tunc vir Domini Frigdianus ra- 



WfxovlxT^? t8(a; xotxr^i; [izxt^k^OLi i^Ouv7!o»)Jav.T6T6 
6xo\>660uSv6pw7coc<l>piY5tav6<;(JxaX(8iov<jEfiv6v kauty 

TteTrotTjXw;, irapa x6 '/(iik^'^ "^^^ icoxafjiou eicioxT), xal 
jxivoc xf, tuyifi iajxov CTcixXtva^^xtJ» iroxa|i(jj ixsXeuTev 
Iva axoXou6^<Ti aux({» 8ta xotticdv wv aux6; auveTSs, x({) 
crxaXiB{({iX7;v y^v icapaoupwv. "OXov ^l xou icoxajiouxo 
USojp W5xirivlStav xo(xtjv xaxaXeftl/avxtpiY^V^'''^'^^ 
•^xoXoudrjffev oiaxe xovi Xoiicou fiTJ "^^ vox(8a aTcofxeTvat 
Iv T({pdtp)^a((|)auxouxo7C(j),iXX*STcou 6 xoij Beou ifvOpcD- 
icoc XTjv Y^v x(J>ffxaXt8t(|>icxplaup£v,fexeT6icoxafx6cx6v 
fip«S(xov o6xou iceico(Tjxs, xat pXdfiTjv xivi xoi^ (puxotc, 
fl iv xf^ ip^oitioyiiyj^ Y^i '^^'^ Xotirou o6x (o) {1^5^«^^^' 

KE4>AA. r. 
llep^ Za6(vou iictvxdicou icoXecDC nXaxevx(ac. 

TotSxou xo(vuv xou euXaSsoxaxou av$p6; Bevavx(ou xou 
lictax^TCou XT) a^TiY<5<'«i "^pov 6aufxa |xe[xa6rjxa, OTcep ev 
T^ nXaxr^x(q^7caXet Ijxapxupei Y£YOvlvai,xat 'lojavvr,; Se 
6 vuv Iv xaux^ x^ xwv T(t)fxai(uv icoXet xov xou 'Eicdp^^ou 
T6icovxax£x««>^ti^^i?^^^6*««o; undtpxwv, iv xf, auiT) 
ic6XetIlXax£vx(q^ Y^^''')^^''^ '^*'* *vaxpa^6ic,xtj> Iiciax6ic(|) 
gu|X|xapxup6TicepiT0u xoiouxot) Qaufxaxo;. "EXeYev xo(- 
vuv, 5x1 avTlp XI? SaSTvoc av(5fxaxi, {b) 6aufxajxf,c uicap- 
^(ov 8uv4fxe(oc,iv xf, auxf, icoXet iittoxoicoc y^Y^^sv. 'Ev 
ti ^fxsp? xivi6xouxou Sidbtovo^ IfXTjvuaev ouxij) XIy^i^v, 
•Oxtna8o;6icoxofx6<;xr,v iauxouxoixr^v u7:6p6a;,(c)xou; 

Tfi< IxxXt)(t(o< iYP^^^ eiceXafiexo, xoi icdvxo xi ei< xpo- 
©Tjv dvOptuTCcuv iv xoTc oux66 t(rf)xoic(o t< fxiXXovxo y( veaOat 
TO SStup xou icoxofxou iicexpdx/jaev. '0 8e xt) Jfof^ euXa- 
Siaxoxoc SoSTvo^ 6 licioxoicoc dicsxpt^Tj Xi^u)^' "AiceXOe 



fitrum sibi parvulum fecit.ad alveumfluminisacoes- 
eit, et solus orationi incubuit ; atque eidem flumini 
prscipiens ut se sequeretur, per loca quasque ei visa 
sunl rastrum pcr terram traxit. Quem relicto alveo 
proprio 996 tota fluminis aqua secuta est, ita ut 
funditus locum consueti cursus desererel, et ibi sibi 
alveum, ubi tracto per terram rastro vir Domini 
signum fecerat, vindicaret, et quaeque essent ali* 
menlis hominum profulura sata vel .plantata ultra 
liederet. 



CAPUT X. 

De Sabino episcopo Placeniino, qui Padum flumen 
n per lUteras swis compescuit, 

Uujus quoque venerabilis vi:i Venantii episcopi 

aliud miraculum relatiooe cognovi, quodin (/)Pla- 

cenlina urbe perhibet gestum ; quod {g) vir quoque 

veracissimusJoannesinhacroodoRomanaciTitate(A) 

locum prsfectorum servans, qui in eadem Placea- 

tina urbe est orlus ct nutritus, ita ut episcopusme- 

morat, quiagestum fueritattestatur. In eanamque 

civitate (z) Sabinum nomine fuisse asserunt mirae vir- 

tutisepiscopum. Gui dumdiequadamsuuadiacoaus 

nuntiasset quod curhus sui Padus alveum egresdus 

Ecclesiae agros occupasset.tolaqueilliclocaDutrien- 

dis (;) bomiQibus profutura aqua ejusdem fluminis 

tenerct, venerabilis viis Sabiuus opiscopus respon- 

dit, dicens : Vade, et dic ei :Mandat tibi episcopus 

ut te compe9cas, et ad proprium alveum redeas. 



xat 



elick oux4>* At)XoT oot 6 eic^oxoicoc/ivo l8id7T)c, xai C Quod Jiaconusejus audicns, despexitet irrisit.Tuno 



el; xov 'i8i6v oou x6icov 6icoTcp£t|/r^;. Touxo Se 6 Sidxovo; 
auxou dxouoa^, icapoixxptuaaxo aux6v xoi xaxeYeXooev, 
'O 81 Tou 6eou av6pa)icoc voxdptov icpooxaXeodfxevoCf 
OiiriYopeuoev auxt}), X^y^'" ^*^''''^^^'^^''* xup(ou 'Itjoou 
Xptoxou8ouXo<,xofXfxovix(i)ptov nd8({) x(j> icoxafxij). *Ev 
6v6 fxaxi xou xup (ou fj fxwv 'Irjoou Xp t oxou xeXeuo) 00 1 , 6'icu); 
2x xou x6icouoou ToiiXoticou fXT) l5iX6^<, fxr^SeTTjv y^Jv 
T^C ixxXT)(j(as pXd^ot ToXfXTJa^c. TtJ» 81 auTtf) voTapt(p 
icpooOsic» elicev^AiceXds^xouTOYpdtl/oVjXat tU T6G8u)p 
Tou icoTOfxou p^tj^ov auT^. Touxou oe Y^vofxivou, 8e;dfxs- 
voc 6 icoTOfx^ccou dYtou dv8p6; t6 icp^oTOYfxa, (e)icap- 
eu6u ix Tf|< Y^^ ixxXT)9iac dvioTetXev, xoi eU T6vt8tov 



etc. 



(a) Ms., oux lico(T)9ev. 

(b) Ms., 6oufxa(TT6< uicdpytDv. ev Tf„ 
{c) Ms., Tou... dYpou liceffaXXeTo. 
((/) Ms., T6icotc. 
(e) Hdec verba, ix xf^c YnCt omissa in Ezcusis, 

revocavimus ex Ms. Reg. Ad integritatem sensus 
requiruntur. 

(/) Placenlia nrbs episcopalis sub arcbicpiscopo 
Bononiensi. Distat uno milliarlo a Pado. 

(g) In Ed.^virquoqve Oei, Irrepsil Dei. conlraMss. 
fidem, ot sancti Gregorii consuetudinem ; neque 
enim solet laicos viros Dei appellare. Versio Graeca 
pro nostra conjectura militat. 

(h) Pral. et primue Gemet.,/ocam prafectoril Lyr., 
Becc et primus Aud., /ocum prxlectoriumMo Joan- 



vir Dei, accersito notario, diclavit, dicens : Sabinud 
DominiJesuCbristiservu8,(/c)commonitoriumPado: 
Praecipio libi in nomine Jesu Cbristi Domini nostri 
ut de alveo tuo in locis istis ulierius non exeas, neo 
terras EcclesiaF^ laedere prassumas. Atque eidem no- 
tario6ubjunxit,dicens; Va(le,hoc8cribe,etin aquam 
ejusdem fluminis projice.Quo facto, sancti viri prn- 
ceptum suscipiens, staiimsea terrisEcclesiaBflumi- 
nis aqua compescuit, ulquo ad proprium alveum 
revcrsa, exire ullerius in loca eadem non prssum- 
psit. Qua in re, Pelre, quiJ aliud quam inobediea* 
tiumbominumduritiacoafunditur,quandoinvirtule 

nes prsfecti vices egil Rome; quod significat, locum 
T> tenens, locum servans. Graeci dicunl, TOicoTTjpr^xfiC. 
Nos Gallice, lieutenant, 

(i) Sabini nomen Martyrolorio ascribitor ad diem 
11 Decembris. Deeoconsule Baron., in annotationi- 
bus ad Mariyrol. Vivebai sancti Ambrosii tempori- 
bus, cujus etiam in scriptis celebratur. 

(;) Mss. alii babent hominibus, alii oleribut^ alii 
seminibus. in Germ. priaa lectum hominibus ; post- 
modum, holeribus. 

(/cjNemirerisSabioumfluvioscriptopr»cipientem; 
memineris Gregorium cognomento Tbaumat.,refe- 
rente GregonoNyaseno, ad Satanum scripsisse. Gre^ 
gorius Satanx : inlra. Idem Thaumalurgus» fluvium 
exunduntem compescuit, quod hic de Sabino et eu- 
perius de Frigdiano narrat sanclus Qregorius. 



S37 



DIALOaORDM LIBER IIL 



238 



JesQ et elementum irrationabile sancti viri prdece- A 't^Sitov 6i:o(rcpi<|/ac iJeXOetv tou Xoiroo tU TixoiciB-riic 
ptis obedivit ? lxxX7j<T(a;ouxlToXfjiY)<jev.*EvTtip(c)itpaYfxaTtouvTOUT(|i, 

ncrps, i^ axXr^p^Tijc twv (rf) dt»;uinr)X<5(uv dvOpciTtcov xaTfltta^^oiSTat, ^Tt kv ttI Suvajiet tou xuploo iTjaoo t^ otoi- 
Xtiov TO [ki\ ov Xoytx^v, too dtY^ou avSpoc Ttfi irpoaTdYJxaTt Oirtjxouaev. 

CAPUT XI. KE*AA. lA'. 

De Cerbonio Populonii episeopo, Ilept Kep6ov(ou iTtiox^Tcou ic6Xea>c IIoTcouXcovtou. 

Virqaoquevitaevenerabili8(a) CerboniusPopulo- '0 t^ 7ioXtTe(qf eGXaSioTaToc iviip Kep6ovto< 6 tou 



Diiepiscopueymagnamdiebusnostrissanctitatiseu» 
probationem dedit. Nam cum hospitalitalis studio 
valdeeaset intentu8,die quadam transeunteemilites 
hoBpitio suscepit, quoe Gothis supervenienlibus 
abscondit, eorumquevitam ab illorum nequitiaab- 
fcondendo servavit. 997 Qaod domGothorum regi 
perfidoTotilaenuntiatum fuisset^ crudelitatie imma- 
niasime vapsania Buccensus, hunc ad locum qui ab 
octavohujaeurbismilliarioMerulisdicitur.ubitunc 



IIoicouXiovCoueirJarxoicocfAeY^aTr^viv Tai< 'j)(iipai^'j)fxa)v 
Tf)(; aY'^^*^vr^< auTou dicfJSeiJtvSeSwxe.DdoTi y^P*'^®^^? 
Tr)v(^)?piXo5ev(av |jL«T68((i)xev,6'avtc iv ^fjiipqf Ttvt,aTpa- 
Tia>Ta<icapep^Ofxivou< 6ico$e{d{jLevoc, i$evo$6^T)98. Twv 
8e FotOwv iiceXOovTtjv, TOUTOucxaTixpu^^eVyXal ttjvou- 
TU)v (Ja)T)v ivTfjcixetva>v icovT]p(ac t^ dicoxpuSf 9fl8ote- 
ftSXa^e.roGTo Sl 6 twv r6T0a)v pT)( 6 SuaoeSi^c ToT^Xac 
dxouaaCjTJi icovT)p^ xai dvuYitli (i)fJi6Tr|Ttixxau6ei<,T00- 
Tov eU TovT(Sicov Tov xaXoufxevov M4pouXtc,dic6 dY^^ou 



ipae eum exercita eedebat, Juesit deduci, eumque B |i.tX(ou Tr^c auT^c ic6Xea)c ix&Xeuoev dicevexOTjvai, SvOa 



in spectaculo populi areis ad devorandom projici. 
Camqaeidem rex perndue in ipso qooqoe spectaculo 
eonaedieaet ad inapiciendam mortem episcopi, ma- 
gna populi turbaconfluxit.Tuncepiscopusdedoctus 
in medium est, atqae ad ej ue mortem immaniBsimus 
araasexquieiluSyqui dum bomana membracrudeli* 
ter carperet, s«vi regie animum satiaret. Dimiesus 
itaqae ureus ex cavea eet : qui accensueet concitos 
episcopam petiit» sed eubito suas feritatie oblitue, 
deflexa cervice» submissoquebumilitercapitejam* 
bere episcopi pedes coepit, otpatenteromnibasda- 
retor inteliigi quia erga illam virum Dei et ferina 
eordla eeeent bominum, et quasi humana bestiarum. 
Tqdc populue qui ad spectaculam venerat mortis, 



auT6c T(STe fUTd tou oTpoTou a^TOu ixa04(^eTO,xal tou- 
Tov iicl icovTCc Tou Xaou, eU popdv toTc fipxotcptcpf^vat 
icpoo&Ta^e. Tou $e a^TOu fiuaaeSeardTou (3t)y6c iv Tqi 
9uveSp((f)Tou Xaou xaOeoOevToc itp6cT6 Oea)p^«at t6v tou 
iiciax6icou OdvaTov,(/)fjieYdXT) tou XaouTapa^T) auv^XOt* 
Tou 81 iictffX(>icou ev t({» (xio(|) ive^OivTo^. (g) spxoc X(av 
icixpoTdtT) icp6cT6v toiStou OdvaToviici(T)TT)9eT7ae6piOT), 
{Jtic dvOptJtticivd aojpATtt (A>(JioTdT(DC Staoicapdaaetv efo)- 
Oiv, tt»ffTe TTjV Tou dXtTr,p(ou pt)y6c <|/u^t)v 8ovt)0^ itXij- 
po^opT)aat.*AicoXuOe(9T)<ouvTf|<dlfpxouix tou (a)Yp(ou, 
oicou8a((oc fxeTd icXe(aTOu Oufxou tcp6c x6v iic(9Xoicov 
I8pafjtev. Ai^cpvT)^ 8e Tf^c I8(a< OT2pt(u8(a< iitiXT)«OeTaa| 
xX(va9a t6v Tpd^r^Xov, ti^v 8lxe(paXT)v 6ic6 Tou<ic68ac 
Tou iict9X(iicou(A)iictXa6ou9a,|jieTd icaai^c Taicetv^^TT^TOc 



magno damore versus eet in admirationem venera- p toutou Xe^^etv ^p^aTo. ''UoTe (pavepa>c icdat 8et^0fivai 



tiooia. Tunc ad ejus reverentiam oolendam rex ipse 
permotus est, quippe cum quo superno judicio 
actom erat, utquiDeum sequi prius in custodienda 
vitmepiscopinolQitySaltemadmansuetadinembeetiam 
seqoeretor. Cui rei bi qui tuno presentes fuerunt 
adhoc oonnaili sapereunt, eamque cum omni illic 
popolo se vidisee teatantur. De quo etiam viroaliud 
quoqoa miraeulumVenantioLonensi episcoponar- 
imnte cognovi.In ea namque Populonii ecoleeia cui 
pnaerat aepalcrum sibi preparavit. Sed cum Lango- 
iMrdorom gens in Italiam veniena cuncta vaslasset, 
{b) od Uvam inaulam receesit. Qui ingruente aegritu- 
dine ad mortem veniensy clericie aaie eibiqueobee- 
qoentibos prscepit, dicens : In eepuiero meo qood 
nibi pr«paravi Populonii me ponite. Coi iili cum 



OTt eicc^vTOuOeoudvOpa^icov i)ceTvov ol toiv 0^p((i)vx«p- 
8(at elc xdc twv dvOp(i&ica)v fjieTe6XT{0T)aav, al 8t Ta)v 
dvOp(oica)v 6'fAOiat Oi)p((Dv i-fivovTO. T6Tt aicac 6 Xd6c,& 
auvcXO(i)v t6v OdvaTOv auTou OedaaaOat, fjieY(aTT) (pcov^ 
i[p^avTA TT)v KuXd6etav auTOu Oaufxd(etv.*0fio((uc 81 xal 
auTO^ 6 ^iii Tv dva)Otv ysvofxivT^v xpiatv Oeaadfjitvoc, 
fAtfdXa); auT6v aiCeoOxt iJp^aTO.Kal 6 t^ 6e^ icp^Tipov 
dxo*fouOT)oat fxifi 0tY>iffac,itp6cT6 ttjv JtoT^v tou iictox^- 
tcou (puXd^at, Eaxofcov eU xtiV t&v (t)OT)p(a)v icpa<$Tr|Ta 
i^xoXouOT)at. TouTou 81 tou OaufittTOc icdvTt^ ol t^ts 
ixtTot icap^vTtc auT(SicTat y&Y^^'^^^* ^^^ ^X^^ot 8e xat 
fii^pi ToiS vuv icep(etaiv, ofvtvec touto OedoaaOat fxtrd 
icavT^c Tou Xaou i/t(vou fjiapTupoCai. Iltpl toutou tou 
dy^ou dv8p6; iTtpov Oaufxa,BivavT((|)T^ iiciffx6ic(|) Ao6- 
vr,< d(pT)YOUfxiv(|) dxijxoa. 'Ev t^ auTti tou noicouXa)v(ou 



dieereoi: Gorpua taum illuo qualiterreduoerepos- D ixxXrja^qc, ^<xai icpoioTT), fxv^fxa iauT({»^To(fxaatv.'Qc 
tomot, qoi a Langobardis teneri loca eadem, et 8t twv AoY*fo6dp8a)VT6 y^voc eUxT)v *lTaX(sv^XOt,xat 



(a) Vide Martyrol, Rom., 200ctob. Populoniaci- 
vitat Btroric ohm oeleberrima de qua i. x iEneid. 

Sezeentot illi dederat Popalonla mater 
Kzpertos belli juvenes. 

Ba exciaa» tedes episcopalis adMassam EtruriaB op- 
pidam coUamet amplum nonlonge distanstrans- 
kta eai. Popolooiaio nostris Mse. ut apud geogra- 
pboo« iraria aortitur oomina ; Populonia, Populo» 
nmm ; PwuUma^ Populonum. 

(6) In pierifqaeMes., Elba, seu Helba, Insola est 
Tyrrlieni maria» contra Populoniam, quam celebrat 
Vlrg. 1. X iEneid.y ob 300 mUitcB Tamo adversaa 



^neam preliaturo in eubsidiom misBoe. 

Att Il?a trecentOB 
Insula inezhaoBtis chalybam generosa metaUia. 

(e) Mss., icpoordYfxaTt. 
(d) Mss., dvi)x6a)v. 
{ej Ms., T$ (ptXo{tv(qt fxtTi8a)xtv. 
if) M^., xat fxtfdXT) Tou Aaou (rovi^x^^i * My^P'<* 
TOU 8t. 

((/)Hanc vocem,pro&pxToc,a8arpari ohservatCan- 
gius, et plurimis adduclis exemplie probat. 
(h) Ms., unoCaXouca. 
(t) Ms., icpoodToiv npadrTjTat, 



fiaQ 



SANCTI GREGORII MAGNI 



240 



ftdvta 'ciSiiov $ii{pica9cv, tU 'lX6av ttjV v^9ov (xeT^crcY). A ubiqueeos illio discurrere scimus ? Ipse reepondit : 



'ApjScojxCa^ 3laux(j>liceX6ou9Y)c,xalXoi7r6v xeXeuxqiv i)^T^ 
(jiiXXovxt, xol^ dnoupyoiiai^ aux(i[> xXr^pixoTc exiXeu^e. 
XlYti)^*'^'^'^^*^''^^}^^'^^ fJiou, 6'7rep Iv X(f>UQ7COuXa)V'!q>i^jXo(- 
(Aaaa,ixeT }Ae O^^^x^ce.Auxol 8k dTcoxpiBsvxec eluov* Jla>; 
8uvd(Jie0a x6 9fa>(Jid aou ixel diceveYxai, 6'ii Ia xa>v Aoyyo- 
6dp8(i>v olxdicoiixetvot xpaxouvx2t,xai icavxa^ouauxouc 
Sta8pa(AtTv Yiv(uaxo(Aev ; '0 8e &(\.o^ icpo; auxou; eTicev* 
'AicaYdYev^ (xe d(Aep((iv(t>c (iTjSev 8e(Xta>vxec,(iexd icd9Y)< 
fil 9icou$iic Od^^at (le dYtovCaaoOe, xai euOitoc ^jvUa xu 
9a)(jid (jiQu x^ xacp^ icapa8(u97)xat, ix xou x6icou ixefvou 
ouvx^(Aa)C uicoxa>pij9axe.Touxou BexeXeuxiJaxvxo;, xxQ- 
a>C auxot; dvexetXaxo x6 9a>(JLa auxou iv icXotap(((> pdt- 
X^vxec,ivx()> Iloi:ouXa>v{(|> dici{p^ovxo.*Aicep^o(Ji£vu>v 8e 
auxa>v,9uwe^i{9avxo< xou dipoc, 9(po8p6< usx6< X{av Ye- 



Reducite me eecuri,Doliteinetuere, eed festine ee- 
pelire me curate ; mox autem ut sepullum fuerit 
corpu8meum,ex eodem loco sub omni festioatioQe 
recedite. Defuocti igitur corpus imposueruut navi ; 
cumquePopuloniun:tenderent,((i)collectoiDnubibu8 
aere, immenea nimie pluviaerupil. Sed ut patesce- 
ret omnibue cujus viri corpus navis illa portaret, per 
illod maris spatiumquod ab llva insula uequePopu- 
loniumduodecimmiilibu8distat,circautraqueDavi8 
latera procellosavalde plovia descendit, et in navero 
eamdem unapluviaB guttanon oeoidii. Pervenerunl 
itaque ad locum clerici, et sepultur® tradiderunt 
corpus sacerdotis eui. GujuspraBceptaacrTanles^ad 
oavem sub festinatione reversi sunt. Quam mox ut 



Yovev.*lv« $e icd9t cpovepcoO^i, ico(ou dv8p6< 9a)(Aa fj vauc w^ iotrare potuerunt, in eumdem locum ubi virDomini 



IxefvT) I6d9xa2^e,$i* 6'Xou xou icXooc, x^c 03Xd79T}c,3(i)- 
Sexa (AtX(a>v 8vxa>v dic6 'IXSi;; xijc vf|90u (Ae^rpt xou Uo* 
icouXa>v{ou, iv xo&d d(A«poxepoic xou icXoiou (Aepe9i xax- 
atYic oixou 990^poxdxT) xaxf|Xoev, h 81 xcp icXo(((> 
^avU (A(a ix xf^c Pp<>X^^ ^^^ eiceaev. 4»0d9avxec xoivuv 



sepuUus fueral, Langobardorum dux crudelissimui 
Gummaritb advenil. Ex cujus adventu virum Dei 
babuisse spiritum propbetiaB claruit, qui ministros 
8U08 a sepuliurflB euae loco aub feetinatione disce- 
dere praecepit. 



Iv x({) x^ic(|> ol xXi2ptxoi,xa( x^ xa^pfj x6 ca>(Aa xou Upia)^ auxwv icapa8(ivxe;,xai xd icpo9xdY(Jisxa auxou cpuXd^av- 
xec, (Aexd 9icou8f|; eic x6 icXoiov ^ice^xpe^^av. E^9eX0(>vx(x>v 8e auxa>v Iv aijx(f>, Iv x(f) x(iicq> Iv (p 6 xou 6eou dv« 
Opa>icoc ^xdqpi], 6 xuv AoYYc^^dpScov (U(A(ixaxoc pi^^ rou(A(Aapt; xaxiXaSev* ix xf,c xouxou ouv kXeujea>; 6 xou 6eou 
ovOpcoicoc icveu(Aa a>po«p7)xe{ac ^X^^^ dice8e(}^0Y), 6'9xt< xou; GicoupYOu; auxou (Aexd 9icou8f|C dico9xf|Vat xou x^- 
1C0U lx£Xeu9C. 



91111 KE4»AA. IB. 

llept 4>ouXy&vx(ou iict9x6icou ic6Xea>; OuxptxouXou. 

Fouxo fiicep ^tijYT^i^if^^iV Y^Tf^^^^*' 0*^Hwt Iv x(f) xf^c 
Ppo^ijc 8ta(Aept9(Aq>,xai eTc (a(aXXouc iictaxoicou; euXa- 
6eT; Y«T®v£vot i^e^^Oi). KXr^ptx6< y*P ^'^ y^?*"^> 6'axi< 



see CAPUT XI [. 

De Fulgentio IJlriculanse civitaiis episcopo, 
Hoc vero quod (f ) de divisa pluviu faclom narravi 
miraculum, etiam in alteriue episcopi veneratione 
monstratum est. Nam quidam clericus senex, qui 



%%\ (xcYpt xou vuv icepte9xiv, iv xi^ kauxou icapou9(f x6 ^ adhuc superesl, eidem rei praeslo se fuisse teatalur. 



icpSY(Aa xouxo YtY^vevai (Aapxupet.*EXeYe y*?»^*^^ 4»ouX- 
Y^vxtoc 6 iic(9Xoico<,6'9xtcxf,c lxxAr^9ta< xou Odxptxou- 
Xouicpoi9XT), x6v (u(A6xaxov fJ^Y* Tox(Xa icavxeXwc xax' 
a6xou dYavaxxouvxa iyl^^vjTngyt, *Ev 81 x(f) icXi)9td9at 
aux6v (uxd axpoxou ev xoTc auxoTc (Aipeoiv, dv&Y^i) x^ 
Iict9x6ic((> Y^T^ve, 8tdxa>v xX7)ptxd)v autou(6]^ivia aux(f) 
dico9xeTXai, f^a)^ xf^v tou Ou(aou auxou (LjA^ixrja xoTc 
8a)poic xaxaicpduvai8uvr,xa(.Tauxa 6 8u99e67)C ixeTvo^ 
Oea9d(Aevoc, icavxeXd)^ i68eXu^axo,xxl O^f^ou icXrjaOeU 
ToT; dv0p(6icotc auxou ixiXeu9ev,tva x6vlic(9xoirov (Aexa 
icd9T)c 6pYf,< xpaxi59a>9i, xal 7cp6c xtjv auxou i^ixaotv 
icapafuXd(a>9iv.0l 81 Or^pKu^et; r6x0oi,xai x^< ixeivou 
(*)(a6x7)Xo; uicoupYOi xouxov xpaxifj 9avxec,xal X'jxX((> auxou 



dicensi^/jFulgentiueepiscopusqui/^^jUtriculenaiEc- 
clesi(Bprffierat,regcm crudelissimum Totilam infea- 
8um omnimodo babebat.Cumque adeasdem parlea 
cumexorcitu propinqoasset, cure fuitepiscopoper 
clericos8uo8(A)xeQiaeitraD5mittere,ejusquefurori8 
inaaniam, si po88et,muneribus mitigare.Quailleut 
vidit, protinua aprevit, atque iratus euis hominibuB 
jussit ut cumdem episcopum sub omni asperiiate 
coDstringerent, eumque ejus examini eervarent. 
Quem dum feroces Gotbi, minislri scilicet crodeli* 
tatis illius,tenui8seut, circumdantes eum uno in loco 
stareprfficeperunt, elquein terra circulum desigoa- 
verunt^ exlra quem pedem tenderenullo modo au« 
deret. Gumque vir Dei in sole nimio (t) ffiatuaret, ab 



icepi9xdvxe<;,ivk7cl x6rt((>9x^vataux6v ixiXeuaav, xpo)^6v 
ivx^ yT^ic^xy^TztliVTtzK:, *(vax6v ic68a auxou c(a>Oev xa- ]) eisdem Gotbid circumdatus, et desigaalione circoli 
vtSaai (A^ xoX(Ai;9Y). *Ev 6'9a> 8k 6 xou 6eou ^Opu>ico(;iv inclusu8,repeQte(;)coru8catione8ettonilrua,etlantt 
x^) tX((|> Wxo, ix xa>v auxwv r6x0a>v xuxXou(uvo;,xai vis pluviaB erupit, ut bi qui eum cuslodiendum acce* 

servavimua tamen ad calcem libri Regul» Past. 
manu exarati, Ecclesiffi Belv. in quibusdam carmi- 
nibus de Hugone episcopo legi. 

Xenia coostitutus ; Chriete, tai est operis. 

Libro etiam vi Epistol. sanctus Gregorius, aliaa 
5, epist. olim 62, nunc 65, legitur xenia^ tam in 
Manuscriptis, quam in Excusis. 8io quoqoe le- 
gendum, nam xenium est munus miesum (iv(|>, 
hospiti. 

(i) Duo Aud. et Prat, staret. 

(;') In omnibus pene Mss., coruseus $1 Umiiru$. 



[o) Ms., eU 5XXou iict9x6(Aou euXaStiav y^Y* 

\b) Ms., 8a>pa. 

\c) Ms., ^^opdjavxe;. 

[d) Excusi, cotlectis in aere ttu&i6ii5. Aliam lectio- 
nero praferre cogoQtMs8.Germ.,Longip..Norm.,elc. 

(e) Primua Carnot., quod de visaptuvia. 
(t) Coosule Boiland., ad 21 Maii. 
(g) UtricutumjSeu Cliculumt aut, 0(TtV;tt/ttm,Tacito 

Ocricuti^ oppidum UmbriaB ; olim vero urbs episco- 
palis. 

(A) In Mss.Germ ,Norm.«Val.Gl.,Longip.,Tbeod. 
el aliis legitur exenia^ hio et alibi iere Bamper. Ob- 



243 



SANCTI 6REG0RII MAGNI 



244 



Oovxec ^l Iv Tcjj (JLvi{fxaTi, xai X7)v f f^v vxa^/avxe;, eupov \ pultum. Etquodest adhucmagnaadmiralioDeveDe- 



To 9b}p,s Tou icaiSCou Tou 9UV auT()> Tx;pivTO(,oXov $ia(p- 
Oaplv xai ffXdiXiJxcuv Y^f^ov, TevffapaxovTa ^ot^ Xoittov 
fjuepuiv $teX0ou9(i>v, to $Itou l^i;t7x6irou acofxay d)^ 6ti 
iv auT^fi TTJ '^fi.epq^ ^jv Tacplv, o*)tq> acuov $i£(jieive. To 81 
yik'^\.Tzo>* xxt 9e6a9fxtov Oaup,a toutou 6icdlp^ei, 6'Tt ^^ 
xecpaXT) a^TOu ivcoOeTva T(t> oxr^vcufxaTt, a>< 6'ti oux ^v 
ixxoiceiaa, outc»^ ouSl "ixvo; xoic^c ^v auTT^ icpaiveTO. 



raridum, quia ita capul ejusuDitum fuerat corpori, 
ac si oequaquam fuisset abscissum, sic videlicei, ut 
nulia vestigia sectioois apparereot. Cumque hoc el 
ia terRa vertereot,exquireDtessiquod sigoum vel de 
alia moDstrari iocisione potuisset, itasaoum atque 
iatemeralum omne corpus inventum est, ao si nulla 
boc incisio ferri tetigisset. 



TouTO oilv xai et^ Ta 6ict9u> 7Tpii|/avTec, xii 2^7)Ti{9avTec, ^av t6 olovouv a7)(jLeiov tt^c btxoiC7|C ^v auTcjp cpafvTjTai 
9(]i>ov xai 6X6xXi)pov t6 9a>|ia auTou eupov, «bc 6'Tt ou6k fita icXijy^ 9i$i{pou toutou 7ii|/aTo. 



IIETP. TU li^ ixicXaYT, icepiTwv TOtouTtuv ffi^fxeCcDV twv 
iv To"t< vexpoic YivojjL£va>v 8ta ttjv twv tci>vTa>v StiY^p^iv. 

KE4»AA. lA'. 

Uspl '(ffasix ^Y^^f^^vou icpoopaTtxou, icXijffCov SicoXi{- 

TT^C, T({> Y^vei £tSpou. 

*Ev ToTc ipxa^^tC twv T^tOo^v xatpoU^itXijgfov tyj< 

ic(SXea>c SicoXijTi}C)(a)ivi)pTtcicdcvuTT) (a)^ euXai6loTaTo< 



Petr. Quis non obstupescat talia signa mortuo- 
rum, qo» flunt pro exercilatione viveotium? 

CAPUT XIV. 

De haac $ervo Dei, 

Prioribus quoque Gotborum temporibus fuit Juxla 
Spoletanam urbem vir fitsvenerabili8((f)Isaacno* 



6ic^pXev,l9aaxT(i> 6v(SfJLaTt, ooTtcxai \iixp^ "^^^ veXeu- B mine, qui usque adextremapeoeGothorumtempora 



Ta((uv Twv r6T0a>v ^(5va)v xaTT)VTT)9c. Toutov ix Ta>v 
^|jieTipa>v icoXXol l^^ydiipiva^^ icXeiOTipoic 61 icavTa>v ^ 
lepak icapO&voc FpTjYopfa, i^ vuv ht TauT^ t^ twv *Pa>- 
fAa{a>v ic6Xet xaTOtxouva, icXtiOiov tou 9e6a9(ji{ou vaou 
T^C fl^Cac deiTcapOevou xai 0£ot(5xou Map{ac* "Hti< Iv t()> 
ttJc ve^TTjToc auTTjc XP^^ V ivSpt fJLvr^aTeuOelaa, xai twv 
Yafjia>v ^$Tj Xoticov («>ptff|jLiva>v, h ttj IxxXTjaCqt icpoai- 
(puYe, xat Tr^v xou fiovijpou; pioo dvaffTpo^pTjv £ict- 
icoOiJffava, leapa tou avSpo; toutou IxSixijOetaa, eic 
ixetvo 6icep iic(SOet vyfiyLa, tou xupfou xaTeuo$(i>7avTOc 
icpoiJxOi^, ^at^ tov iic^Yftiov vufA(p(ov xaTaXe^^^aw, x(j> ou- 
pavt()> vufJL(p{()> fjLVT)<rceuO:^vat xaTTj^KuOY). Hepi tou iYfou 
ov>v TOUTOu divBp6<;, icoXXa IJ^JYo^I^svov dixijxoa tov eu- 
XaCioraTOv icaTipa 'EXeuOipiov. "OoTtc icoXXtjv icafjpij- 
^(av icp6ca6T6v xexTT))x£voc,icavuxaXa>c auTov lY^vojffxe. 



pervenit,quemno8trorummultinoverunt,elmaxime 
sacra virgo Gregoria,quffi nuncin hacRomaoaurbe 
Juxta Ecclesiam beat® MariflB semper virgiois ba- 
bitat. Quffi dum adolescentiae sus tempore coDstito- 
tis jam nupiiis in ecclesiam fugisset, et sanctimo* 
nialis vits conversationem qua^reret, ab eodem viro 
defensa, atque ad eum quem desiderabathabitumf 
Dominoprolegente,perductae8t.Quffiquia8ponsum 
fugit, interra, baberesponsum meruitinccDlo.Multa 
autem de eodem viro, narranle venerabili Patre 
Eieutherio, agoovi, qui et buoc familiariter noveraty 
et ejus verbisvita fidem prebebat. Hic itaque vene- 
rabilis Isaao ortus ex Italia non fuit, sed ea illiai 
narro miracula que conversatus in Italia fecit. Gam 
primum de Syris partibus ad Spoletanam arbem 



TouTou 61 ToTc X(SYotcT6 euictoTov ^ t^c C(«>^c icoXtTeCa ^ venisset, ingressus ecclcsiam a custodibus petiitat 

icapet^ev. Ov>toc to^vuv 6 euXapioTaToc 'laaax ou;^ 

6ic^p)^ev ix T^c 'iTaXJai; 6pfjL(/>fjievb;, ixeTva 6e auTou xk 

OaufjiaTa 8iT)Y0UfjLat, airep Iw ttJ 'haXtqt 6iaYa>v iceicoti)- 

xev. *Ev icpa>Totc ouv ^v(xa Ix Ta>v Tf,< lup(a? fxepa>v 

IXO(bv,eUTT^v ic(5Xtv 2icoXTJTr,<xaTT;vTT)aev,ivTTjexxXT)- 

alcf icapaYev(5fievoc, touc icpofffxovap(ouc ^TiJaaTO, Iva 

6'aT)v OeXet S0S aSeiav tou eu^^eaOat icapia^a>aiv a^zv^, 

xfci Iv TaTc fxuoTixaT; iJpatc 4{eX0eTv a6T6v jjltj auva>Oij- 

9a>aiv. "OoTi^ hf ttJ eu^T) TcaOeU, icaaav tt^v :fjfji£pav 

eux^fjievoc SteTiXeae, ouvaij^ac tt) euj^fj xai tt)v licaxo- 

XouOouaav vuxTa. 'OfjLo(a>; l\ xai tiqv SeuTipav ifjfjL^pav 

fUTa T^< licaxoXouOou9T)c vuxtoc, IxTo; iTOv(a; ev t^ 

Seijaei ^ottj, (A>9auTa>< 81 xal ttjv TptTr^v f|fi^pav (6) tt) 

eu^^ 9uvf|^ev. Etc 61 toiv icapafxovap(a)v touto Oeaadfxe- 



sibi quantum vellet S64 licentia concederetar 
orandi, eumque horissecretioribusegredi non urge- 
renl. Qui mox ad orandum stelit, diemque totam 
peregii in oratione, cui sequentem continoavil et 
noctem. Secundo etiam die,cum noctesubsequenti 
iQdefessosio precibusper8titit,diemquoque terliam 
in orationeconjuoxit.GumquehocuoDs ex custodi- 
bus 8uperbi8Bspiritu inflatuscerneret, undeproGcere 
debuit, inde ad defectus damna pervenit. Nam huae 
simulatorem dicere, et verbo rustico ccepii imposto- 
rem clamare, qui ee tribus diebuset noctibueorare 
ante ocolos bominum demoostraret. Qui protinoe 
correos, virum Dei alapa percussit, ut, quasi reli- 
giosas vilae simulator, de ecclesia cum cootamelia 



voc, T({> T^c 6icepT)cpave(ac icveujxaTt ^uiiajOed;, oOev D exiret.Sed huDO repeoteultorspiritas invasit, etad 



icpox(5<|/ai a>(peiXtv, ixeTOev Tr,v t^c iicoTu^(a<; |^T]fx(av 
lauT(f> iiceaica<TaTO. "HpJaTo yo^P fJiJfxaatv iJouOsviJaeo^c 
icpoaicoiT)T6v xai iiciOeTT)v a6T6v (tf)iiroxaX6Tv,6'c iv Tptalv 
f)fxipatc xa^ vu$licp6< Iici6ei^iv iv(6ictov Ta>v 6^0sXfX(ov 
Twv ivOptoica>v kauTov elc ^X^^ icapiaTT)ffe.TauTa 8i 
elic(«)v 6pofxa(a>c iiceXOc«>v, t6v tou 6eou avOpcoicov pa- 
ic(9fxaTi JTu<|/ev, 'iva 6 t^< eOXiCouc Ca>^s icpoaicotT)T6c 



viri Dei vesligia stravit, ac perosilliuB clamare coe« 
pii : Isaac me ejicit. Vir quippe peregrinus qaocea- 
seretur nomine nesciebatur, sed ejos nomen iHe 
spiritus prodidit, qui seabillo posseejiciclamavit. 
Mox autem super veiati corpus vir Dei incabait,et 
malignusspiritusquieuminvaseratabscesait.Iatott 
urbo tunc staiim quid in eccleeia factumfuiasetin* 



(a) Ms., dviSp Tic icoX(tt)c itdvu tuXaCiotaToc. (d) In sanctoram albam relatus est ad Aprilis 

(b) Ms., b tt). St paalo post, xoihuv Ota^fxevoc. diem 13. 
\c) M8., lictxaXsTv. 



245 



DIALOGORUH LIBER III. 



246 



notait. CarrerevirieifeiniQe Dobiles atqae igDobiles A ix xric IxxXTjviac (jLex3bdixifx(a<i$&Xe^.A?<pv72< Skelcau- 



pariter ccsperaDt, certatimque eum ia eais rapere 
domibas coDabaDlur. Alii ad coDsiruendum mona- 
lieriam praedia, alii pecuoias, alii subsidia quae(|ue 
poterant, offerre viro Dei aappliciler volebanl. Sed 
aervas omDipoleotis Domini horum Dihil accipieDS, 
cgressas urbem dod loage desertum iocum reperil, 
ibiqoe eibi hamile habitacuiam coostruxit.Ad quem 
dam molti pergaat, exemplo iliius aBterDse vits ac- 
eendi desiderio ctBperuDt, atque sub ejus roagisterio 
iDoronipotentisse Domini eervitium dederunt.Cum- 
qae eicrebro discipuli (a) humiliter immiDerenl, ut 
pro usu moDasterii possessiones qas ofTercbantur 
aeciperet,ille aollicitus sae paupertaiis custos for- 
tem eententiam tenebat, diceus : Monachus qui in 



xov 7:veu{jia trovr^p6v elT^/Oev, irti ix8ixif{9ciTou8o'jXou 
Tou 6eou, xsii Touxov eU ta T^vtj auxou e^pi^/e, xal $ta 
Tou vz6[i0Lzo^ auTou xpit^eiv Tip5aT0*'0 ^l<jaiiiL jjie ix6xX- 
Xei, Ilot(|i 81 dv($fjiaTi ^ivoc dv7)p ixexXt^TO, o68et< 1^^* 
vcDOxev' dXXd To Tcovr^pov icveufia t6 exeCvou ovo(xa eoa- 
viptoae, xai 7iap*auT0u SuvaoOat ixSXr^O-i^vat (c) ixpat^ev. 
EuOioic ouv u Tou Beou ovOptiJicoc iTcdvo) tou aa>fxaTOC 
Tou Tcda^ovTOC iictxu4^a<, tx lici6dv a^TCfi icovrjp^v 
Ttveufxa,TTi Tou xuptou 'Ir^crou Suvdfxei , dic' outou dicTJ» 
Xaaev. *Ev TcdoY» ^^ '^Ti ic4Xei,Tou YeYOV(5TOc4v t^ IxxXt)* 
vicf OaufxaTO^ SiaYvtovOivxoc, -fJp^avTO avSpic ti xal 
YuvaTxec, euYeveTc xai aYeveTc, ^fxoOufxa86vTp4x**v otciu- 
SovTec, t(c a^Tov Iv {d) T(f> auToij oixcp SuvijOtI icpoapitd- 
aai* ol ixlv^iict TtJ) dvaaTTjaai auTt}» fxovaffTi5ptov &yP^^< 



terra(6)po8sessioDeroqu«ritmoDacbu8 dod est. Sio -^ icpoacpipetviTcaYYe^X^fxevoi 2T£poioi)^pi5fxaTa,xalicp6c 



quippe meluebat pauperlatis sus securitrttem per- 
dere, sicnt avari divites soleot perituras divilias 
eastodire. Ibi itaqae prophetiee spiritu magoisque 
mirtculis conctis loDge lateque bHbitaDtibus vita 
fjos iDclaroit. Nam die quadam ad vesperum io 
hortom monasterii fecit Jactari ferrameDta,qua>usi- 
lato Dos nomiue vangas vocamus. Dixit itaquedisci- 
pnlia aois : Tol vaugas in hortum projicite,etciliu8 
redile. Nocie vero eadem dum ez more cumfratri- 
basnd exbibeDdaslaadeBDomiDosarrexisaet, prsece- 
pit» dicena : Ite et operariia nostris pulmenlum co- 
qoite, nt mane primo paratum sit. Facto autem 
niaae«fecit deferri pulmentum quod parari Jusserat, 
atqoe bortum cum fratribus iDgressus^quot vaogas 
Jaclari prsceperat, lot io eo laboraDtes operarios 



Tpocpr^v dvaXrofxaTa 7cap4)(^eiv auT(J> iJOeXov. '0 h\ tou 
icavTo5uva|xou6eou SouXoc [xrjSev Tcap' a^Twv Aa6eTv t^ 
ffuvoXov avaj^<5fX£vo^, Tiic ic6X6(i); l^fjXOev. OuicoAu 8k 
fXTjxoOev T<57cov l^r^fxov eup(lov,ixet<7elauT(f> aefxv6v xiX- 
Xtov (J)xo8(5fxr,ae. IloXXot 81 icio; aoT^v dwep xdfxtvot^Ty 
ixe(vou 6po8e(YfAaTt 'fJcJavTO elc tov ic<50ov ttjc atcuvtou 
([(o^< icupouaOtt, xai 67c6 ti^^v auTou 8t$aaxaX(av, tic 
Tiqv Tou TcavTdBuvdjxou 6eou SouXifav lauTOUc lx8ft$(i>xa- 
atv. "UpJxvTO 8k o\ TOUTOu fxaOr|Tat fxiTd Taiceivo^poau- 
vi)C Sucr^uTceTv auTOv, Htzih^ Sid ttjv tou fxova9Ti)p(ou 
^pefav Td Tcpo<j(pepf5fieva a^xl^(e)xp^[>'*'^* 84{7jTat. A6- 
t6< 8k Tri< kaUTOu iCTto^efa^ tt,v <|/^?pov OTepeqp ^uXax^ 
expdTei,'XiY<»>v* Mova^^oc 6 Iv Tfi ^^ XTTrifia C')'^**)^, fxova- 
^oc oux SaTtv OuTtu; o5v l^oSeTTO ttjv tyJc icTb)^e(ac 
a6To5 9povT(Sa dicoXiaai, xaOdiiep ol xvijicof dpxovTic 



inveDit. logresai quippe forea fueraat, aed mutata C TdaicoXXufxevaxp'5t*«'f**^'i «p^^a^^^i ouvTYjpeTv eltbOaatv 



mente per spiritamapprebeDderuatvaDgas quasin- 

▼enerant, et ab S66 ea bora qua iDgressi euot, 

qooosqae vir Domioi ad eos veoiret, cuocta horti 

illiaa spatia quae iDcalta faeraot coIueruDi. Quibua 

Tir Domioi mox ul iagreseua eat, ait : Gaudete, fra- 

treSy multom laborastia, jam quiescite. Quibus illico 

alimeota qa« detulerat praebuit, eosque post tanti 

let>oria fatigationem refecit. SofGcienterautem refe- 

etis ait : Nolite malum facere, aed quotiea de horto 

eliqoid valtis, ad horti aditum venite, tranquille 

petite, enm benedictiooe percipite, eta fortipravi- 

late ceasate. Qaos statim collectia oleribus onustari 

feeiL Actumqae est ut qui ad hortum nocituri ve- 



'ExeTTofvuv icveufxaTt7cpocpY)Te(ac xaTexoafxiJOTi^xal icaat 
ToTc efYi^a >wti kx fxijxouc xoTOtxouai.StaTwv Oaufxd- 
TwvfjTT^^IJtoficauTOuXafXTcp^Tr.cSieYvtoaO^^.^Evfjitqf^/^jSl 
f,fxipqc icpoc kaTcipav Ivt(J» X7j7C(|) tou fxovaoTijpCou, lp« 
faXeTov at8r^pouv,6'7cep((/) XtOYdpiv 6vofxdt6Tai,(5t^Tivai 
iciicoir^xev iIO' out(i)C toT; fxaOifjTaT; auTOu etitev *AiceX- 
OiTi xal a XtoYdpta Kx^ti, TauTa kv Ttf» xijicci) pi^vct^ 
xai ouvT^fxtoc 6iroaTpi4'«e. T^ SIvuxti Ixetv^ dvooTac 
xaTa t6 ittuOo;, 6'7ca)C fxeTaTwv iSeXpwvTOu^ lu)0ivo6c 
Sfxvou; T({) xup(cj) divaic4fx4^i(^y IxiXeuaev auToTc, \i^(a}t • 
'AicsXOeTexalTwv (^jlpYaTwv^fxwv icpoa<pAY'^^ ^i^aaTt, 
*lva t6 icpto-ta< ^TOifxov e<rTat.*Ufx4pa< 84 ^St^ Yevofx£v»)c, 
t6 icpocr«paY'^^» ^"^^P "^Uih^ai icpooiToJe, paoTaxOTjvai 



nerant cam laboris sui pr«mio et repleti ab eo et D 7ceico{rjXs,xalafxaToTcaSeX(poTceIcT6vx^7covel(r^X0ev 
inoocui redirent. 6'aa 8i XtoYapia pt^privai 7ce7co{r,xsv,TOjouTou;lpYaTac 

h x^ xT^icc)) xdffxvovTac eupev. 01 eloeXO^vTic filv ^ap xXe7CTat uTT^p^^ov, iXXa tySc yv^IAtic auTwv 8ii tou 
(i) «veuf&xcoc iXXaYe(ar^c, ti XiaYipia 4'7cep eupov xpaT75<TavTe;,di7c' auT^^T^; (5)pac,166^; iv TiJ^xilTcyetaiiX- 
lofv, l«tfc o5 Tou 6eou $ouXoc itp6c auTouc icapfYiveTO, o5x licauaavTO ipYat^^fxevof icovTa 8e Tot tou x^icou 
(f) Xadivis T^k fxi?^ 5vTa ipYaafxeva elpY^aavTO. EiaeXOiav to(vuv '»cp6; auTouc 6 tou 6eou av0p(«)7coceTiwXa{peT«| 



(e) Longip., kum innuereiU^ Val. GL, hum. exora' 
tnd, 

(b) UterqueTheod.etomne8Norm. cumOerm.ila 
biLbent, non poMMironej^utinEditiaeiatat.HoclBaac 
eiemploutonloradoommeDdaDdumrelig.pauperum 
sUtom Moctua Tbomas,opu8o. 17, o. 6, 14,15,i6,et 
•anet08'BoQaventura,opu8c.i9,c. 6. Nec tameo vitu- 
pereQdimoDAohi,quiba8ad vite Deceaaaria posfiee- 
iioneaasalgnatfi. AJioquinculpa non caruisaet ipse 
GregoriQf, qQimonafterit qa« oonstrazit eufnoien- 



tibua reditibus ditare caravit. 

ic) Ms., Expa^ev. 

Id) Ms. T(f> lauTou oix(|) ^iapicdiaat. 

\e\ Ms., xT^afiaia. 

{{) Ms., 8e Twv ^jxepoAV. 

Iq) Ms.y XKTYdlp. £1 paulo infra, 6'aa X(aY^pta...sU 
t6v xTJTcev: 

(A) Ms., ToTc kpY*^(oic... tva t^ irpola. 

(i) Additur in lls.. tou ^(ou. 

0) Aaodviov Bigninoatproprieo/i«,Xdix«vov.Favo* 



S47 



SANCTI GRE60RII MAGNI 



M8 



dSeX9o^,icau9390t Xoittov, itoXu y^? ixdtfXETE. *Ev£Yxa< 81 Tpo^a;, jieTa xiv Toaojtoo xa(xaTOu xdtrov, toutouc 
tu^pecvO^vat 7ceiro(i)xe, KopeaO^ttav 81 auTwv, elitev auToT^. Mr) OsXi{aaTe tou Xoitcou xaxov icpd{»t, eiTt 81 
5{pe(av lic Tou xtjitoo excTe, 8id tt.c ei<j(58ou IXeuOep^wc ip^6[jLevot alTi^aa^e, xai fxeT' euXoYiac XdSeTt, dwo 8e 
TTJc Tou xXififiaToc ifJiapTta; lv8(5jaTe. OapeuOu 81 Xd^ova auva^Of^vat xeXeuaac, toutou< cpopTcoOTjvai ite- 
ico(r^xe. TeYove 8& (I)Tce ol etc tov xrjicov lici t6 xX^*' ^XOovTe;, auv Ttp [itoOtJ» tou xafidTOu auTwv ijxicticXifja- 
(jiivot, xai d6Xa6eT< 67coaTpe4^u)7tv. 

*Ev5AX(|>To(vuvxatp({p,^ivot tivIc icp6cauT6veXeT](xo- A AUo quoque tempore accesseruni ad eum pere- 
v^jvrfV (^TjTouvTec icaptY^vovTo, paxa>87) IfxdTia i^fxcpiaer- grini qoidaro roisericordiam postulanteSfSCiBsis ve* 



fx£voi* &Tzt Y^fxvouc auTou; OetijpeTaOati.TouTcav 84 Ifxd- 
Tia (a) icap* auTOu alTOUfxivcov, fxu9Ttxa>< auTtljv XaXouv- 
Ttov, 6 avOpcDicoc Tou 6eou dxTJxoev, 6'aTt< ?va Ttov fxaOTj- 
Twv a^TOu (6)TcpoaxaXe9dfxevoc, fxuoTtxux ^xiXeuaev au- 
Tqi, X^Y*»*^» "AiceXBe Iv ixeCv^ t^ GX^, ei< T^v^tTov t4- 
1C0V, xai e6pi^aetc 8iv8pov 6ic<5xou^ov,lvafiTtf>ipeuv7icrOv, 
xal aicep eupijaei^ tfxdTta aYaY^ fxot. 'AiceXOwv 8e6 d8eX- 
«p6c xaOujc liceTpdici), xai licil^TjTiJaac. tupt t6 8^v8pov 
xal Td IfxiTia. TauTa 84 dYaY*^^» '^*'^' ^^^*^ "^5* 5t8aaxd- 
Aq) 8i8(DXtv.*Aictp 6 tou 6cou av0p(A>7Co;8e^dfxevoc,ToTc 
{ivot^, olTtvtc cJ>c ST^Oev Y«fAvot IfxdTia iJtouvto, TauTa 
8i8(i>xev, eIic(i)V icp6c auTou<*'Eicet8Ti Y^fxvol 6icdp)^eTe, 
XdCtTt TauTtt xa! Iv^uaaaOt. OeaadfUvot ouv auTd ixeT- 



slibus, pannis obsiti, ita ut pene nudi viderentur. 
Gumque bunc vestimenta peterent, eorom verba vir 
Domini tacitus audivit ; qai unum ex discipulis suis 
protinus silenter vocayit, eique praecepil, dicens : 
Vade, atque in illa silva in loco tali cavam arborem 
reqaire ; et veslimenta qaa in ea inveneris defer. 
Gumque discipulus abiisset, arborem sicut fueral 
jussam requisivit, vestimenta reperit, et latenter 
delulit magistro. Que vir Dei suscipiens^ peregrinia 
nudis atque petentibus ostendit et priebait,dicen8 : 
Venite, quia nudi estis, ecce tollite, et vestite vos. 
Haeo illi inluentes, recognoverunt qu» posuerant, 
roagnoque pudore conslernati sunt ; et qui fraudu- 



vot,xai lictYvouvTec. 6Tt dicep Ixpu^dv (r)e!(Tt, fxeY^Tcri n lentervestimenlaquerebant aliena, confusi recepe* 
lvTpoici?i auTOu; xaTiaj^ev. 'Ev ^ff(f> 8e fxe^d 86Xou \fxdTta runt BUa. 



dXA^Tpta HjrjTOuv, xoTatOyruvrffxevot Td f8ia diclXaSov. 
'Ev &XX(|> icdXtv xatptp TaTc to^Stou eu^aTc lauT«»v tic 
ic7paTtO£fxevoc, 8uo aicup(8ac apTtov icXiJpetc aiTtjp dici- 
OTtiXtv 6 81 auT6c icaTc ttjv fx(av l^ auTwv Iv t^ bhijf 
dic£xpu<|/t, tr,v 81 iT^pav icp6c tov SvOpcoicov tou Oeoii 
dici5Y*Y^ ' ^*^ '^^i^ afTr^aiv tou dicoTce(XavTOc auT6v 
dviJYY^i^^t^foSTOv 8td Twv 8(up(i>v t^ e6)^^ ouvou icapa- 
TiOifxevoc. '0 8e tou 6eou SvOptoiroc, IXapioc TauTa ^ejd- 
fxtvoc,T6v «ut6v icaT8a vouOtTwv, ftpii' Xdptv iy((a fxlv, 
dXXd pXiict TfjV aicup{8a iiv iv tt^ 68<f» e07)xaci fXTj ToXfxij- 
o^lC d<pua>c auT^ IyY^^*^ euauviToJc 81 fxaXXov, 4icet8i?i 
6otc 4v a6T^ elafjXOt,xai Idv dtj/utoc TauTT^v iicapat OeXiJ- 
a»)C, fxeXXetc 6ic6 tou ocpetoc STj^OTjvat. Toutoic 81toTc 

Xt^Y^iC atp68pa 6 icaTc xaTato^uvOetc, icdXiv i^Y^^^^^^^^o» 



Alio quoque tempore quidam se ejus orationibus 
commendans, sportas duas plenas alimentis ei per 
puerum transmisit, quarum unam idem puer subri- 
puit, atque in itinere abscondit : unam vero ad Dei 
bominem detulit, et petitionem illius qui se ei per 
xenium commendaveratenarravit.Quam vir Domini 
benigne suscipiens, eumdem puerum admonoit, di- 
cens : Gratias agimus, sed vide, sportam quam ia 
ilinere posuisli ne incautetangerepresamas,quiain 
eam serpens ingressus est. Esto ergo sollicitus, ne 
si tollere incaote volueris, a serpeote feriaris.Qoi- 
hus verbis puer valde confusus, exsullavit quidem 
quod mortem evaserit, sed Iristis (d) ad modicuoi 



Sti t6v OdvaTov dicetpuYt. K$v ^dp tcuyv^c icpoc 6X{yov C factus est, quia quamvis salubrem pOBnam, tamen 



^Y^vtTO 8idTf,vata^uvr,v, icXfjV 6'fxu>c atoTTjptti^T) pdaa- 
vov TauTr^v l84{aT0. TicoTcp6<|/a<; 81 et< Tf,v aicup(8a, 
xaO(x>c 6 Tou 6eou ovOptoicoc icpoeTicev, eCpev, 6'Tt Sqptc 
xatSTijv tictxpdTti.OSTOc to(vuv t^ 8uvdfxtt Tf,c iY^pa- 
Tt{ac, xat T^ Tou icpo^pr^Tixou icveufxaTOC ^dptTt xaTa- 
Xafxic^fxevoc, icdvTa Ta icapep^^fxeva icp^YfxaTa xaTa- 
Xt(^ac, icdvu xapTeptx6c Iv ttj eu^^ij iicfjp^ev, (jj; Te 
fxeYdXtoc Iv TOUT(|> 8taicp£iceiv atJT6v. *Ev 81 iv auTtJi 
icpaYfxa fxtfxirceov vofxi!^<5fxevov eTvai lOetopeTTO.ToaauTV) 



pertulit verecundiam suam. Qui reversus ad spor- 
tam, cauteac sollicite attendit, sed eam Jam, sicul 
vir Dei predixerat, serpens tenebat. Ilio itaque 
cum virtute abstinentiad, contemptu rerum tran- 
8euntium,prophetiffi spirita,orationi8 intentione es- 
set incomparabiliter praeditus, unum erat quod in 
eoreprehensibileessevidGbatur, quod nonnunquam 
tanta ei leiitia ineral, ut illis tot virtotibua nisi 
sciretur esse plenus, nullo modo crcderetor. 



Y^p ei^poauvT) auve)^5>c iv auTy Oicijpytv, 6'ti el fx>5 Ttc auT6v iY^vtoaxe ToaatSTatc 8uvdfxtcrtv IfxicXtov tTvai, ofi- 
Bafxtoc icepl auTOU iicCoTeuaev. 

nETP. Tl TouTo eTvaiXiYO|Aev, alTa> ae;Otx6(qfiipo- [) Petr. Qaidnam, quseso le, hoc esse dicimus ? 
Oeati x«uv(STepov t6v tt]c eu^poauvi); x«Xtv6v eic^pe,i) Bponte sibi laelitiae frena laxabat, an tot virtutibos 
ToaauTatc 8uvdfxeatv ad^dvtov, xat t^c toutou ^u}^f)c pollens, aliquando ad praBsens gaudium etiam re- 
iictXafxirofxivr^c,itp6c Tf^v icapoujov ^apdv icaptauptTo; nilens ejus animus trahebalur ? 



rinus : AaoravCai rpaixtOTl a\ icpaataL In Cob. Regio 
legitar, Xacrdvta, icpaatat (forle icpoatai) Td fXT^, etc. 
Quocunque modo locus bic legatur, discrepat Za- 
chariAS a Greg., et de oleribus iDlelligitquas de spa- 
tiis incultis horti diiit sanctus Doctor. Sic explicari 
possunt verba Oraoa : Oleribus fodiendo cuUuram 
qua indigebant adhibuerunU 



(a) Ms., a'jTOu aiTtTv fxtXX^vT(i)V xa^ fxuorript&c (xi 
XaXouvTtov. 
{b) Ms., irpotncaXeadfxevoc, xputpitoc auTtp ixtXtuae, 

(c) Ms., tiai xa! xaravoiJaavTec fxtY^vt^^... xaT4Xs« 
6tv. 

(d) Longip. et plurimi Normti admodum» 



S49 



D1AL0GORUM LIBBR IIL 



sm 



GaKqoR. Magna est, Petre, on^nipotentis Dei di-X rpnrOP.MeYaiX7),niTpe, uicapxetxou it«VTo$ovafAou 



speasatiOyetplerumquecoDtingiiutSMquibusma- 
jora bona prsetat, qusdam minora non tribuat, ut 
aemper eornmanimua habeatundese ipse repreben- 
dat ; qoatenus dum appetunt perfecti esae, nec pos- 
santy et laborant in boc quod non acceperunt, nec 
tamen laborando prevalent, in his qu® accepta ha- 
bent 86 minime extollant, eed diecant quia ex semel- 
ipsia uQajora (a) bona non habent, qui in semetipBiB 
Yincere parva vitia atque extrema non possunt. Hinc 
eetenim quod perducto Oominus ad terramrepro- 
missionis popalo, cunctos fortes atque prajpolentes 
adveraariosejosexstinguenSfPbilistbffiosatqueGha- 
nancoa diutins reservavit, ut, sicut scriptum est, in 
eis experiretur Israel(/ttd.iii, 4} ; quia nonnunquam, 



Osou ^ olxovop(a. "OOev icoAXdixic 9U(xSaivsi,0Ti ^ey^^ 
S07 ar(a(^i Tt7i icaoixouffx, icapa^u)psT iv TotSTOtc 
xal ;i.txpaiXaTT(«>fJiaTa uiroXeiice^Oat/iva ic^yTOTc aiJTiov 
^^ 4^^%^ ex.^ 6'Oiv 6cps(Xet eluTi^v 6icoici&2^eiv*'iva Iv ovt^ 
67CoXa|jL6dvou7i TaXetot eTvat,xai eupCoxouaiv bcuTou; Iv 
iXaTTcufxaaiv ovTac, x^fiv(oat Xoinov iv TouTOiCyOiafctp 
oux eXaSov.OuS^ y^P >(07ciu>vTe; 8t* IxeCvcuvTukvxaTop* 
OuifxaTOiv, oivirep Xa6<ivTec e^ouvi, SuvavTat toiv iXsT- 
Ta>;jiiTu>v xaTu^uaai, Iva (xyj 6TCspa(pu)vTat. 'Ex toutou 
ouv iiciYtvwTxouviv, 6'Tt ouoe Tac \it*(l9ia^ dipeTa; if' 
lauTu>v e^^ouatv, olTtvt^ {itxpa xai ou$ap,tv^ 9<pdiX(JLat«^ 
vtx^vat o^ SuvavTat.TotouTfSv Tt "^ap ivxt xat xh iv t^- 

^tlpf, YP*f ^i xe([jievov,e?aaYaY***^ Y"P ^^ "^ T^ ^^^ iic«Y* 
YeX(ac TOvXa^vTou lapaijX 6 xuptoc,icdvTac touc ev 8u- 



nt dictam est, eis etiam quibus magna dona tribuit« p vdf&et xai la^ui avTt$ixo.>(; auTa>v i^cuX^Opeuvev. 'Ex Si. 

J I iLfl! !• Ja --A . O _- .. ^.^ / _> V I _» ^ f^^P^.. «... 



parva quedam reprehensibilia relinquit, ut semper 

babeant contra quod bellum gerant, et devictis ma- 

gois bostibus mentem non erigant, quandoeos adhuo 

adversarii etiam minimi fatigant.Fit itaque ut miro 

modo nna eademque mens et virtute poileat, et ex, 

iDi3rmitate]asse8cat,qualenuset(6)exparteconstru* 

ela sit, et ex parte se conspiciat esse destructam, ul 

per bonum quod qusrit, U habere npn valet, illud 

servet humililer quod habet. Sed quid mirum quod. 

hoc dc homine dicimus, quando illa superna regioin 

eiTibuftsuisexparte damna pertulit,etexpartefor- 

tiierstetit, nt electi angelorum spiritus dum alios 

per superbiam cecidisse conspicerent, ipsi tanto ro- 

ba8tiu8'qaantohamiliusstarent?illiergoregionisua 

etiam detrimenta profecerunt, quaB ad aedernitaiis 



Tu>v 4>tXt9Ta(u>v xat Xavava(u>v Teu>c $ti«puXa(tv, 'tvo, 
xaOb>c Y^YP^^'^ ^^ auToTc vuicppovtaO^ ^ IvdaijX.Od- 
Yap icdvTOTe,xaO(«)c i^piO?) auToTc r^epieicdTouv.Kal$idt. 
TOUTO olc fidYi9Ta $u>pa iiapi9^ev,xat fitxpd Ttva iXax- 
Ta>|(.aTa TOuTOic xaTiXticev* "iva icdvTOTe S^a>at |JieO*(liiv 
(d)ic^Xefxov xpoTi{au>9iv,xat fAeYt9Tu>v&^0pu>v icap'auTu>v 
viX7jOivTu)v, T(f> XoYt9)jL({> |JL7) iicapO^tfJtv, 6'Tav auTou^ 
dxfXT^v oldvTCStxotxatTOt (jiixpot ovTe^ dvOtaTdfJievot 0X{« 
6(«>9iv. 8au(xa9T(j> Zl Tp^ictp touto Y^^eTxt, 6'icu>c 6 etc 
xai 6 auTOc XoYta[&6<, t^ {xev 8uvdfxet dvaOdXXT),T^ Sl 
doOevefqt dTOviJa^.(iiTTt ix (lipouc (pxc$Ofxi)(jivov lauT^v 
Oe(u(jievoc,ix (lipou; 81 icdXtv xaTaiciicTOVTajSta ToudYa* 
Oou, ouicep (^vjTit eictTuyeTv,xai ou 8uvaTat IxtTvo, 6'xep 
S^et, Taiietvo«pp($vu>< cpuXd^at. T{ 81 QaufxaaTov el icepl 
dvOp(oicu>v TauTa X^YOi^ev ; "Oicou Yt xat((;) ot^pdvtoc X^" 



slatuxnex partesuaBdeftructionisestsolidiusinstru- C po;ev toTc lauTou icoX(Tatc (xeptxa>c ([if)(x(av(/)6ico(xe(« 

ctm. Sic ergp et in unaquaque anima agitur, ut in vac, ol Xoticol 9Ttpeu>T^pu>< ioTdOi^aav. rd y^p ixXtxT^ 

humilitatis castodiam aliquandoad lucra maxioiaex tu>v ^yy^Xuiv TdY(xaTa,lv 6'a({> &XXou; 8td t^c 6ictp7}^a- 

miniino damno servetur. v(a< iceaovTac iOedaavTo, auTol to^outov l9x,up^Tepoi 

YtY^aatv, 8aov xai Taicetvoopovojc *JaTavTat. *Ext(vrj< (xlv y*P 'f^jC «axpt^oc ^ t^|A(« icpoixo^/tv tU alwvtov 

iSpofftv, xat 8tdk T^< (xtpiXY;; xaTaXu9t(i>c OTtptojc dvtxatv(ar07). Outo) to(vuv xal Iv TaTc Ttvu)v 9U(x6a(vtt ^u* 

^alCt wa iv ttj ^ uXax^ Taicttvo(ppo9uv7}c, el< idphii yMyiTiOL Ix (xtxpac (^iafJita; xaTavTijatuatv. 

IIBTP. 'Apioxet 6 U-^ik;. 

KE^AA. lE. 

Ilepl EuTux^ou xat 4>XopevT{ou,lv t^ X*^P? x^c Noup- 

9(ac. 

rPUrOPIO£.Ou8l TouToicapx9ta)iC7j9at8ixatov xp(v(A 
6'ictp icapd Tou tuXa6e9TdT0u dv8p6c ZaYXTOuXou tou 
icpt96uT4pou 8ti2YOU(xivou (xt(xd07)xa.OuTtvoc xwv X^y^^ 
dXiJOttov o6x dtYvoeT; icdvTu>c, ou8l ttjC a^TOu ic(9Teu>c 
TTjV icoXiTe(av. 

OuTOc To(vuv 8tr|YeTT0, 6'ti Iv toTc (xipeat t^; Noup- 

9(ac x««>p*C, 8uo av8pe< iict Ttp ouTcp (J^^ouv iv TtJ) (xova- 

)^tx(f> xal 4y'V ^^f**'^' 9e(xva>c ptouvTt<.'EJ a>v,6 (xlv 

tlc EuTtSxioc, 6 8keTepoc 4»XopivTtoc (ii>vo(xd(;ovTO. '0 q5v 

ieloalqQeinferTore(r)vjrtotisexcreverat,multoram« C Eutux^o^ t({> icveu(xaTix({> (^iJX^pxaUuvd^xeuKOviPK^tTiTi 

qtteanimasadDenmperdacereexbortandosatagebat; 6icepau^dvu>v, icoXXtbv ^u^dc T(f> 6e(f> icpoaeviY^^^at 8t9k 

Florentias vero simplicitati atque orationi deditam icapatvi93u)< ^y^^^!^^'^^''^ ^^ 4»Xop£vTioc,T{[ dxxx^^xal 



Placet quod dicis. 

CAPUT XV. 
De Eutychio et Floradio servis Dei. 

Gasaoaius. Neqoe hoc sileam quod ex regione 
eadem venerabilis viriSanctuli presbyteri narratione 
cognovi ; de ciyafl verbis ipse non dobitas, qoia ejus 
Titam fidemque minime ignoras. 

Eodem quoqaetempore in Narsias provinciaBparti- 
bos dao viri in vita atque habitu sancta conversatio- 
nls habitabaoty qaorum unus Eutychius, altervero 
Florentiusdioebator.Sed idemEatychius in spirituali 



(a) Seeandas Aud., dona. 
(6) Bigot et Bece., et ex parle eonstructam^ et ex 
fone s$ eansfieiat eue desiructam. 
le) Volgatif se exeretterat^ invitis Ifss. 

Ms,y «oXifiip XpaTl{9U>9l. 



•*•• 

i^ 



(e) Ms., oupdvtoc X^P^<* Vulgatorura lectio.quam 
retinemus, melius conclnit Latino textni; iljla,s%' 
perna regio. 

(/) Ms., 6ico(u(v«c ToTc XottioT< 9Ttpfi»;Tip«v ^9\a* 

9tv ditttpYd^aTo, Td Ydp, eto 



i 



Sll 



SANCTI 0RE6ORII UAGNI 



252 



T^ icpotu^^ 7cpo9xapTepa)v,TJ^v icapouaotv (^(i)T)v(a) $iij- 
VU9C. Ou |ii{xoBcv 8^ a^Tfaiv fxovaTOJpiov divSpciJv 6ir^p« 
^sv, Sntp, Toi>icpoeaTta>Toca6T(uvxeXEux>j9avTOc,diitep(- 
oxaTOv icotp,avTtx'^c iicifxeXeCa; xal i^-^tyLOyia^TULZtyiti» 
f 6i).0lSl fiova^oC Tou auxou (jiova9TY}p(ou,T6v EuTu^tov 
Yev^^Bai auToTc icarc£pa xai icpoTcaTtcv icapexxXouv. 
*OaTi< TttTc auToiv 8ei{ae9iv eitixafx^OeTc, tt^v toutcov 
4y*K<>^^>^ xaTaSe^dlfjievoc , ItcI icoXXouc ^p6vouc ti^v |jlo* 
vi^v lico((Aavev, Ta>v (jia6T)T(uv to^c 4^^X^^ ^^ "^^ '^^ ^ioi^ 
dvaffTpoip^C &9')(oy^lcft\^^xt\ti6'ni'zaa'^u»y,''l^a 81 (iif^ t6 
eOxTiJptov, lyf (p t6 icpdTepovxaTCfixetyfi^vov aicofJie(vi[)y 
ixei T6vS10eOXa64aTaTOv£vopa ^XopivTtov xocTtXticev. 
OuTOi; To(vuv fx^vo^ auT^Oi 8iaY^^»^^ '^^^^ ^{^P? *^C *^* 
X^v lauT6v 6ic4oTpa>9ey(6) xaS tou icavTO$uvdlfxov xup(ou 
i84eTO, ^ic(uca6T(i>pOTj0eiav,o^v xsXtuaet,8ouvat xaTa- 
(lOJT^, icp6c t6 ixeToe auT6v xaTOixfjaai* 6'^ oCv t^v 
eu^T)v iicXi{p(t>oev, i^eXOcuv ix tou (c) euxTi2p(ou,IfAicpo- 
oOev T(uv Oupcav &pxov ioTcuvav eupev, iitl t^< y^c 'cin^ 
xc«paXi?^v xexXifjLivi)v £)^ou7av,fxi]8ev Oi^ptw^ec toTc xtvi]- 
(xaaiv iittoeixvufxivi)v,^avep(uc $1 fxaXXov $etxv\>ouaaVy 
Sxi icp6c SouXeiav tou 2vOp(A>icou tou 6eou lAiJXuOev. 
*EictYvouc(d) Sl 6 Tou 6eou SouXoc 4>XopivTioc,&'icep iv 
T^ btu^ou xeXX((|> xaTeXe(oOi)aav icp66aTa, Tio^apa ij 
icivTt t6v ti^pi0fx6v,fx:^ ovToc icavTeXtt)c Tou(f ) p^^xovToc 
^ Tou «puXdkTcvToc» T^ apx(|> icapaSouc, ixiXeuoev auT^^^ 
XiYCtfv ''AiceXOe, xal TauTa xk icp66xTa elc ^ooxijv l^i" 
YaYe,icep2 81 exctjV a>pav ^icdoTpe^^ov. "Op^aToouv touto 
StaicavToc icoietVy xal Jh^eTiOi) t^ ^px()> ^ ^ povT^c tou 
itoi(xa(veiv ts^ icp^Cara.^Aicep Y^^p Tp(6Ytiv 9[v(/}iO(9aaa 
TauTa vfioTic CSooxev.^OTe $1 vTiOTeuorat 6 tou 6euu Sv- 
Opoiitoc {JOeXe,T^ ivvd^T^ &pq, t^ &px(|> ixiXeuotv ((^) £fxa 
Ta>v itpo6drca>v uitooTplcpetv.^OTe $1 o6x i^6oijXeTO,itepi 
TTjV IxTTiV d>pav, xflCTJ^ Ti7^,v ttuTOU iitiTpoirr)v 6icioTpe«pt, 
xal Xoiic6v iv icavi, t^ iittTaY^ tou &vOp(i>itou tou 6tou 
^ iipxoc iitiJxouev.Kai ouTe iv TflxT^ VictTpeicofxivi) elc 
TT^v iwdiTi]v 6icioTpecpev ouTt iv Tfi IvvdiTTO e tc tt,v ixTi)Vf 
iXXa xaO(*>c iiceTpeiceTo, otSaoic 6icioTpe<pev. 'Ev (p $1 
StaicavT6c oGto^c iTcpdrrceTo, ^pJaTO iv toTc t6icoic ixe(- 
votc StdiicXdiTOUc^ ?^f^^ '^^C tou OaufxoTOc to'.Stou $uvd- 
fxea>c SiaTpixetv. '0 31 ap^^aToc ixOp6c, 6'Otv f^ttaptX 
Touc dY'^o^< slc S^fav tpi)fxt(ofxivouc, ixtTOtv TOucSta- 
OTp6^ouc Sia Tou ^0<^vou 9uvapicdi|^tt tU x^Xaoiv. Tio- 
oaptc Y^P ^Sptc ix Ta>v fxaOr|T(i>v ToiS fiaxap(ou Eutu- 
X^0M^9^6^pa TOUTO «pOoviJvavTtc, $t* a>v SiSaoxaXocaO- 
Ta>v oi;(jLtTa o6x iito(tt, ixtTvoc 31 6 (x^voc icap* auTOu 
xsTaXtttpOttc, iv TooouT(f» 0>^(A3tt Xa(xicp6c i^a(vtTO, 
Tij^v a^TiQV ^pxov IvtSptuoavTec i^<Sveu92v. Kaxd^ $e ttjV 
&p7c^ iv ifi iiceTpd^ici),(xi^ ^icooTpi^^a^a, 6 tou 6e)u ov- 
Opa>itoc ^XopivTtoc iv 6ito^(qf y^Y^^^> ^^^ ^^ '^^^ (upoc 
Ta>v ioicepivwv divafxe(vac, 0X(6eo0«t ^p^aTO,STt ^ dp« 
xoc,^v kx itoXX^c dxax(acd$eX(pT)v6vo(xd(;eiv era>0ev,o6x 
u7ciaTpt^tv.*Bv $i £XX^ ^f^^p? tlc x6v dYp6v iitoptuOi) 



A ducebatvitam. Non longe aulem erat monaaterium, 
qaod rectoris eai morte erat destitalum, ex quo eibi 
monachi eumdem Eutychium praeesse toiuerunt. 
Quieorumprecibus acquiescenSfmuliisannis mona- 
steriumrexitvdiecipulorumqueanimasinstudiosan- 
ct« conversationis exercuit. Ac ne oratorium in quo 
prius habitaverat solum remanere poluisset, illio 
S09 venerabiiem virum Florentium reliquit. In quo 
dam solas habitaret, die qaadam sese in orationem 
prostravit, atque ab omnipotenti Domino petiit ut ei 
illic ad babitandum aliquod solatium donare digna- 
retur. Qui mox ut implevit orationem, oratorium 
egre88U8,ante fores ursumreperit stantem. Qui dara 
ad lerram (h) caput deprimeret, nihilque feritatis in 
Buis motibus domonstraret, aperte dabat intelligi 
quodadviri Deiobsequiumvenisset^quodvirquoque 
Dominiprotinusagnovit. Etqaia ineadem cellaqua- 
tuor vel quinque pecudes remanserant, quae omnino 
deerat qui pasceret et cu8todiret,eidem urso prece- 
pif , dicens : Vade, atque oves has ad pastum ejice,ad 
(0 horam verosextam revertere. GcDpit itaquehoc in- 
desinenter agere. Injangebator ursocurapastoralis, 
etquas mandacareconsueverat, pascebatoves bestia 
Jejuna.GumvirDominijeJunare voluis8et,adnonam 
horam pracipiebat arao cum ovibus reverti ; cum 
vero noIui88et,ad sextam.Atqae ita in omnibus roan- 
dato viri Dai obtemperabat ursus^ut neque ad sextam 
Jussus, rediret ad nonam, neque ad nonam jusBas, 
rediret ad sextam. Gumque diu boo ageretur, ccBpll 
in loco eodem tantae virtutis fama longe lateque ote» 
brescere.Sed quiaantiquas hostia ande bonos oernit 

C (;') enitesceread gloriam, inde perveraos per invidiam 
rapit ad pGDnam,quatuorviri exdiscipulis venerabilis 
Eutjrcbii vehementer i nvidentes quod eoru m magister 
signanon faceret,et is qui eolus ab eo relictua fuerat, 
tanto hoo miraculoclarusappareret, eumdem orsum 
insidiantes occiderunt.Gumque horaquaJuBsosfUe* 
ratnonrediret, virDei Florenliuesuepectusestreddi- 
tu8,quemu8quead horamvesperl exspectans, affligi 
coepit, quod is quem ex simplicitate roulta fratrem 
vocare consueverat ursus minime reverteretur. Die 
vero altera perrexit ad agrum,ur8umpariterovesqae 
qotesiturus, quem ocoisum reperit. Sed soUioite ia- 
qairens, citius a quibus fuerat oocisua invenit.Tunc 
seeeinlaroentisdedit^Fratrummalitiammagisqoam 
ursi mortem deplorans. Quem venerandus vir Eoty- 

n chius ad se deducturo consolari studuit ; sed idem 
vir Domini ,coram eo doloris magni stimuIisaccensaBy 
imprecatus est,dicen8 ; Spero (Ar)in omnipotenti Deo, 
quia in bac vita ante oculos omnium ex sua malitim 
vindictam recipiant qui nihil se ledentem nrsam 
meum occiderunt«GaJu8 vocemprotinueultio divina 



(d\ Ms., Stijvutiv. 

{b) Ms., xat T(jp... Oeu> iSitTO 6'ita>c dl6T({>... olav xt« 
Xtutt. 

tc) Ms., uova9Ti)p(ou, 

^d\ Ms.y ol TouTo 6 Tou Otou. 

le) Ms., B^oxovToc TauTal) icapaSouc a6tJ^|ixtX. 

'^ Ms., (OioOtTtfa. 



(g) Ms.y £(xa toTc itpo6drcotc. 

{k) Loogip., eaput recUnareL 

(t) Sexta hora meridies est ; nona vero, teriia poat 
meridlem. 

(/) Bigot. et Bec, pervenire. 

{k) Germ.; ab omnip. Deo^ Secandus Aud., tmmiitp. 
Deum. 



253 



DIALOGORUM LIBBR III. 



»4 



BecutaestNamquatuormonachiquieumdemursum A "^^^ «pxov Sl^ xal tk ii<66axa sK(2;r|Xii9ai, xauTT^v $1 

occiderant statim elepbantiQO morbo percussi sunt, 

Qt membris putrescentibus interirent. Quod faclum 

▼ir Dei PiorenlioB vebemeoter expaTit,8eque ita fra- 

tribua maledixiese perlimnit. Omni enim vit» suae 

tempore ilebat qaia exauditus faerat, ee crndelem, 

seineorummorteclamabathomicidam.Quodidcirco 

omnipotentem Dominom fecisse credimus, ne vir 

mirc limplicitatis, quantoiibet doiore commotus, 

intorquere ulira prssumeret jaculum malediclionis. 



7ce(pov£Ufx£vT)v eupsv. 'Eict(ieAu)<os i7ci2;T)XYiaa<,xaU6pii>v 
Tcapa T{va>v itpoveiSOT), lautov ei< OpTjvov $i$cuxt, tcov 
d$eX;p(i>v {xaXXov xtjv TrovT)p(av,i5 x/j< apxou x<5v Odvorov 
xXattav.TouTov t\ 6aa6a7(ito< avT)p B^xu^to^ itp^c laj- 
x6v liciairaad^Jievoc icapap.uOeT96ai '^p^ato.^O 8k aOxdc 
Tou 9eou$ouXo< <t>Xop^vTioclva>7ctovauToup.eYiaT(|)ic^v(|) 
auYxtvTjOek, eu)^6(x6vo< ^pjaxo "kk-^ti^. 'EXtciIJu) eU x6v 
icavxo8uva(iov 8e6v, oxt 4v xfj ![a>^ xaux^ ivojiciov xwv 
6(p0aX{A(i>v xb>vdvOpb^ic(t>v, oia xt)v xaxiav auxwv XTjvavx- 
dfiei^l^tv inoXafiSavouatVf ol xt^v &pxov {aou {at)$Iv auxou^ pXa^^aaav (poveuaavxec.TfJ 81 xouxou^tov^ icapayp^jxS 
i^ 6^1X1) ix8{xT)atc iicTjXoXotSOTjaev. 01 ykp xiaaapec {xova^o^,ol xiqv apxov cpoveuaavxec, Xeicpac voai]{xaxiicept4ice- 
oov, Q>axc xwv (xeXuv auxwv aaicKxcuv, ouxcuc auxouc 9uv&6t) xeXeuxif)aat.Touxou$l(A)Yevo(x4vou, 6 dr^Optoicocxou 
Oeou ^Xopivxioc a«p6$pa l(iaxT), <po6T)0e(C 8t' cuv xouc &8eXoouc xaxTjpaiaxo. *Ev &'X({> xotvuv xq> x^c C^^C^^xou 
^^p^C|> OpTjvcuv oO 8i^Xtice, Siok xu 6icaxouaOTJvat auxov (c) elc 'cov Ixetvov ^(x<Sxaxov Oavaxov, xal lauxov ^oveuxT^v 
xotSxciiv ixoXct. Touxo 81 xov icavxo8uva(xov 9e6v icotijaat ictaxeuo(xev,'(va (xt} xou Xoiicou 6 Ox^lAaaioc xal axaxoc 
o&eoc ^vTjp xoX(XT{a^, Iv olt^ 8i( icoxe ic6v(|> auvxapaaa6(uvoc, xt)v x^c xaxapac ^oXi^a xtvl liciici^xtj^at. 

S19 Petr. Nunquidnam valde grave esse credi- B ^11 HRTP.Z^^Spa Xoiic6v papu etvat ictoxeuofxev, 
mofly 81 fortasse cuilibet (a) ezagitanti iracundia l^v icoXXaxtc 6ic6 xivoc xfjp O^K^ ^aXeuOivxec, xouxov 
maledicamos? 

Greoob. De boo peccato cur roe percunctaris an 
grave sit, cam Paulus dicat : Negue maledidregnum 
Iki possidebunt .(' (^or, wi, 10) ? Pensa itaque quam 
graviB culpa est, qu» separat a regno vit®. 



Pbtb. Qoid si homo non fortasse isx malitia, sed 
ez linguv incoria, maledictionis verbum jaculatar 
io proximum ? 

Grxgor. Si apud diBtrictam judlcem,Petre, otio- 
1118 sermo reprebenditur, quanto magis et noxius? 
Penaa ergo qaantum sit damnabilis qni a malitia 
&on vacat, si et ille sermo posnalis est, qui a bo- 
litate atilitatis vacat. 

Pmi. Assentio. 

Grxoor. Idem vir Dei egit aliad, qaod sileri oon 
debeat« Gum enim magna ejus opinio longe lateque 
erebre8ceret,qaidam diacoiius longe poeitus adeum 
pergere etoduit^ntejas se orationibuscommendaret. 
Qoi td ejas celluiam venieos,omnem locom per cir- 
eaitominvenitinnomerisserpentibas plenum.Gum- 
qae vehemenier expavi88et,clamavit,dicen8 : Ser?e 
Dei, ora.Erat aotem tanc mira serenitas. Egreseus 
Tero Fiorentius, ad coBlum oculoa et palmas teten- 
dit,ut illam peetem, sicut sciret Dominu8,aaferret. 
Ad cajuB vocem subilo ccBlum intonuit,atque idem 
tonitros omnes illos,qui eumdem locum occupave- 
rant, serpentea interemit. Quos cum vir Dei Flo- 
rentiuB interemptos aspiceret,dixit : Ecce illos occi- 



xaxapaa(i^(xeOa ; 

FPHrOP.nepl xou d(xapxTj(xaxoc xouxou x( (xe Viceptu- 
x$C iav papu 6icap^^, 6ic6xav IlauXoc ^^YI^* ^'^^ ^^^* 
8opot paaiXe(av 9eou o6 xXT)povo(XTjaouai; Raxocvoijaov 
oiSv xal f8e, 6icoTov ^apu d^(xapxT}(xa 6icdtp^ei, 6'xt xi9^v 
xXT)povo(x(av xtJc xoiS 9eou paatXe{ac iicooxepet. 

IIBTP, T( 8k lav ^Optoicoc ou^i l^vexlv xaxiac,iiXX' 
ix xn^ aicetp(ac x^c Y^«>>'*^< X^Jyov xaxolpac xtj^ icXTja(ov 
iiciici(xicei ; 

rPlirOP.*Eav iici xou ^ptvxou Stxaoxou, Uixpe, 6 i^p- 

y6c X^y^C xaxaxp(vexai, ic<(a(|> (xaXXov6 6ica(xioc; Ka« 

xavoTjaov ouv ic6aT)c iTth £(toc xaxaxp(ae(i>c, 6'axtc tx 

xfjC xax(ac bux ipY^^ &XXa xat X^^ouc ^aaavtoxtxouc 

p iipotp4p(i>v, ix xfjc 8eoua7jC irfOL^tav^^r^^ apY^ov. 

DETP. Xuvitu. 

rPHrOP.*0 auxoc xou Oeou SvOptoicoc ^xepov icpaY(xa 
iteico(T}xev,6'icep attoicTjO^vat ouxloxiv dip(x68tov**EvYdip 
X()> icavxa^ou 8ta8o0nvat xif^V icepl auxou ^i](xt)v, 8tdcxo» 
voc xtc ix (xtJxouc auxou xr,v otXTjatv E^(i>v,ojptaeicp6c 
auxov diceXOetv,xai laux6v xalc ixc(vou eu^atc icapaOi* 
aOat. HapaYev6(xevoc 81 eupe ic^pt^ xou xeXX(ou a6xou 
icovxa x6icov d^xexpijxtov o^e(i>v Y^H^ovxa. ^Exoxdcc 8e licl 
xoux(|>, Sxpx^e, XiY<*>v' AouAe xou 9eou, eu^at. *ric^O)(t 
81 x^xe xaxs^ auYXup(av 03U(xaaxiQ e68(a. *E{eXO(i>v 8e 6 
4>Xop£vxtoc xouc d(pOaA(xouc xal x3tc icaXa(xac elc o6pa« 
vov 8teicixaaev, (d) 6'ic(i>c xtjv Xu(xt)v ixe(vT)v,(i>c e78ev 6 
xupioc, icapeicdlp^.'Ev 8e x{i auxou ^eijaet a?(pvrjc 6 ou- 
pav6ci$povxT)aev. A6xiQ 81^ PpovxT) icdivxac xouc(e)o(petc 
xouc Ixeivov x6v x6icov iictXa6o(xivouc i^^veuaev. '0 81 



disti, Domine, quis eos binc levat 7 Moxque ad ejus D xou 9eou ovOpcuicoc 4»Xop4vxtoc xouxouc Oav(^vxac ktupa- 



voeem tant« ave8 venerant,quan(i serpente^ occi^i 
foerant : qa« aaportantes 8ingalo8y et longius pro- 
jieienteSy locam babitationis iilius mandum a ser- 
peniiboa omnimodo reddiderant. 

PsTE. Qaid virtatiSy qaid faisse meriti dicimas, 

(«) Exoosi, eontradicenlibas Mss., exagilante ira* 
ctmiitL. 
(b) Ms., Y*Y^^^^c. 
{e) Ms., 8lc t6v lxt(va>v. 



x(«>c, elicev* T8ou, xiSpte, xo6xouc if^veuaac,x(c auxouc 
IvOev iicdip^ ; BuOi(i>c 81 iv x^ auxou ^(uvri, xoaauxa 
Spvca ^X0ov,6'aot S^etc ice^oveu(xivoi 6ir^p^ov* o6c xal 
paoxaaavxec (xijxoOev i^^i^a^, xr^v 8k xaxo(xi)atv xou 
x6icou ixeivou xaOapov icavxdlicaat iceico(T}xe. 

OETP.I16aT)c8uvQt(xe(i>c xal 8txatoauvT)c 6icdipxttv a^- 

(d) In Vulgatts, 6'ic(i>c x6v X((xov txetvov, manifesto 
errore. 
{e) Hs., Stpetc ixe(vouc xouc x6v x^icov. 



92» 



SANCTI GREGOUn MAGNI 



256 



tov XeYOfAEv, ^t t/J alti{9fii 2utou,toaro\>tov(a)Y^Y^vev A quod ejug ori tantam factus est proximus omnipo- 



icXijvCov 6 i7avto8uva{xo< Bi6^. 

rPHFOP. Dapa t(f> iTavtoouvi(i()> Oecf», t(|> {X(^v()i, xa- 
Oap4> xal aKax()i xata ti^v autou ^uviv, iioXXa, Ultps, 
xal ^ tf|C dvOpcuictvr^^ xap8{a< xa0ap6tT)< xai dxaxia 8'j- 
vatai. 01 fkp autou Otpdirovtec, ix twv Y^tv(uv icpd- 
Jewv ovtcc xe^(uptff|iivot, dpY<5v tt XiY^iv oux ofSaatv 
o58l Y^P '^^^ lautoiv vouv 8td prj{idt(i)v ffxopiciaO^vat, 
i^ (jLoXuvOiJvat ffUYX^^pouatv.^OOev Xoiicov icapd tou lau- 
xSrit iipjr^^oZ tY)v 6icaxorjV ^izlp touc ^Xduc eupiTxouat, 
iikxh 9iceu8etvxatd to 8uvatdv autoTc iv t^ yL3iQap6xTix^ 
xat dxaxCf aut(f) I(o(iotou90ai. 'HfJteTc 81 taT; touXaou 
tapa^aic fACfJiiY(ie'voi, iv t(f)auxvotip(oc dpYOuc k6^0M^* 
icoXXdxtc 81 xal pXaSepouc AaXeTv tl^dc, toaoutov to 
at<S{ia i^j(ia>v tou icavto8uvdfiou 9eou (laxpuvetat, oaov 



tAos Deus ? 

Greoor. Apud omnipotentis Dei singularcsm mun- 
ditiam atque ejus simplicem naturam muttum. Pe- 
tre,bumani cordis munditia atque simplicitas valet. 
Hoc ipsam namque quod ejus famuli a terrenis ac- 
tioaibu8segregati,olio8a loqui nesciuni,et mentem 
per verba spargere atque inquinare devitant, auclo- 
ris 8ui pre caBteris ezaudilionem impetrant. Gui in 
quantum est po88ibile,ip8a puritate ac simplicitate 
cogilalionis, quasi oz quadam jam similitudine con- 
cordant.Nos autem turbis popularibus admi8ti,dam 
frequenter otio8a,nonnunqaam vero (/) etiam gravi- 
ternoxialoquimur,osnostramomnipotentiDeotAnto 
longinquum fl(,quantohuic mundo prozimum.Mul- 



t({> x(Safi()> tout(|) icX7)(rid(et. HoXu tofvuv iici td xdt(i> p tum qaippedeorsum ducimur,dum loculione conli- 



dic2Y^H>B^'f ^v t(f> t^ ouvtuyjf euxoXooc ^f^dc toTcxos- 
fiixoTc ouYY^veaOat, "Oicep xaX(t>c xai d *Haatac, futd 
t^ lcopaxivat autov tov ^aatXia xuptov £a6a(A>0,lautov 
(b) itaXdviae, X^y***^' '^ tdXac ^y***» Stt xatavivuYfiai, 
6'ti dxdOaptoc (>>v, vai dxdOapta X^^^O ^X^^* fp^vepo* 
ico(i}aac 8tat{ ^cxdOapta x^^^^i ^^X'^*^^ "^H^ icpoaO^vat, 
*Ev fiiorc)) Xaou ixaOapta x^'^^ ^xovtoc ^Y*** xatoixw.TrjV 
filv ouv dxaOapaiav t(ov lautou x^^^^^^t V ^^'^^» 
'JJXYV)ae. UdOev 81 tautr^v iiceaicdaato, i8T)Xoico(r^aeviv 
M4 t(f) fie(iaptupT)x4vat autov iv fU9()) Xaou dxdOapta 

XsiXiQ £x^vtocxatoixeTv.'Afii{x^<>>' Y"P ^^ivixtijctcov 
xojfLtxtov YX(oaaif]c tov vouv fiT) (3uic(u0^vat,iv 6'acj) 4v auv- 
tux^atc t laiv 6X ixiLc adto tc auYxata6aivofiev,yat* 6X (yov 
81 lo (aavtec auto tc aovtuYX«vetv,auvtux(av]tf|V ^ fiTv oGx 
&Pfi6(ouarav, xa2 i^8e(uc tautr^v xpotouvtec, oux Stt Xot« 



nua sscalaribusadmiscemur.Quod benelsaias post- 
quam regem Dominum exerciiuum vidit,in semetipso 
reprehendit, et pcBnituitydicens : VxmihU guia to- 
cuij quia vir poliutus labiis ego sum {Isai, vi, 5). Qui 
cur polluta labia haberet,((7) apernit,cum subjunxit: 
In mediopopulipollutalabiahabenlis egohabito{lbid.). 
Pollationein namque labioram habere se doluit; sed 
ande hanc contraxerit,indica?it,SlS cum in medio 
populi pollulalabia habentiese babitare perhibuit. 
Valde enim difflcile est ut lingaa sflBcularium men- 
tem non inquinet quam tangit, quia dum pleram- 
que eis ad quedam loquenda conde8cendimu8,pau- 
lisper assueti, hanc ipsam locutionem qu» nobis 
indignaestetiam delectabilitertenemu8,atex ea jam 
redire non libeal, ad quam veiut ex condescensione 



itov ou8Hiitatpifeive{ autijc ^fxdc OiXetv.*Ex ouYxata- C ducti venimus inviti.Sicqueflt utobotiosis ad noxia. 



6tTe(oc 8k Iv t^ dpxr, iict tautijv iXO<Svtec, Xotic6v t(J) 
SOei xat pta((i)c ^fiTv iceptY(vetat.*O0tv xal aufi6a(vet Ix 
tta>vdpYcoveic td(i;)pAaSepd,xaUxto)V iXa^pcov etc td 
^peTapiJfiata ^fidc xatavt^aai. Kol\ Xotic6v t6 9t(Sfia 
^ficov icapd tcp icavto8uvdfiC)) 9ec)) toaoutov xapetaa- 
xo^stai £v t^ aitij9et,6'aov Ijci icXeTou fioXuvetat tij fia- 
xaicf, ouvtux^?» xaOdicsp xa^ •^k^painoLi^ 6'ti 6 dicootpi- 
^Ctfv t6 o?>c aOtou tou fii^ {d) dxouaat, vdfiov, i^ e^x^ 
autou dic()6Xir2toc lotat.Ti 8^ Oaufiaot^v, Idv altouvxic 
tt icapd xup(ou, ppa8u ^icaxou^SfieOa^o^^ttvec uic* autou 



a levibus ad graviora verba veniamus; etosnostram 
ab omnipotenti Domino tanto jam minus exaudiatar 
inprece,quanto ampliusinquinatur stulta locatiooe, 
qaia sicut scriptum est : Qui avertit aurem suam ne 
audiat legem^oratio ejus erit exsecrabilis (Prov.xxviu» 
9). Quid ergo mirom si postulaates tarde a Domino 
audimur, qui precipientem Dominum aut tarde aut 
nnllo modo audimus ? £t quid mirum si Florentius 
in preoe sua citius est auditus, qui in prsceptis 
suis Dominumoitius audivit. 



{e) xeXeu<SfieOa, ij Ppa8£coc, ^ icavteXcoc autou oux 6icaxouofMv ; Ouxeottv o^v 0aufiaat6v, el xal 6 4^Xop4vtcoc 
Iv t^ £^X^ autou tdxiov GicijxouoOi), ootic iv tdxei tcov tou xup(ou 6ici{xouae icpoataYfxdtcov. 
lIETP.Ou84vi9tt Xotic6v,6'icepdicoxpt0^vai8uvafiai, D Pitr. Nibii est quod responderi valeat apert» 



dvsc))Yfi.ivrjC Xotic6v aacpcoc t^c dicoXoY^ac. 

rPfirOP. E^tuxcoc 8k 6touiipbXex04vtOc4>Xopevt(ou 
iv ti) tou xup(ou 68c)> y&Y^^^^< auvo8otic6poc, fiaXXov 
fittd Odvatov iXafiicpuvOi) ttj tcov aT)fie(cov 8uvdfiet. 01 
Ydp trjc icciXecoc ixe(vT)c icoXTtat, icoXXd 0«ufidaia icepl 
a<^tou 8iT}Youfievot, touto icpwtov IXeYOv, 6'icep xat fi4- 
/01 tcov xp<^vcov tcov AoYYo6dp8cov (^Oaaiv. Atd ^dp tou 
evo-jjiatoc autou, 6 icavto8uvafLOC 6e6c ouxvotipcoc 

(a) Ms., Y^ove toxoc 6. 
ibj Ms., itaXdvtJe. 

lc) Ms., xal td pXaSepd... sic td ^apsd. 
Id) Ms., fii9^ elaaxouetv, 
[e) Ms., xeXeu(^fisvot. 

' In vulgatis, etiam^ quod est gravius, noxia. 
Editi, ostendit. Gompend., apparuit. 



rationi. 

Greoor. Eutychius vero, qui prsdicti Florentii in 
viaDominisocias fuerat,(A) magnuspost mortem cla- 
ruit in virtute signorum.Nam cnm mnlta civet nrbis 
illiaB de eo soleant narrare miracuia,illud tamea est 
prscipuum, quod usque ad hec Langobardornm 
tempora omnipotens Deaspervestimentnmilliasas- 
sidue dignabaturoperari.Nam quoties pluviadeerat, 

(h) In Excusia, magis post mortem. CSeterum plorl- 
msein Italia visuntur Ecolesis sub suncti fiutychii 
seu Eutycii nomine Deo consecratflB.AdiBollandum, 
ad Maiidiem 23.Sanctus Florentius vero inter patro- 
no8 Ecclesis epi8Copali8 Fullinii in Umbria, in qoa 
jacuit, censetnr. 



SS7 



DIALOGORUM LIBER IIL 



SS8 



etaestanimioterramloDgasicoitasexarebatyOolleoti A Oau(AaToupYeTv(A) xaxiQ^iou. lUixoL^^hpii^poyi^l^fiyttzo 



in anum cives urbis illiu8,ojus tunioam levare atqae 
in conspectu Domini cum precibus ofTerre oonsaeve- 
rant.Gum qua,dum per agros pergereut exorantes, 
repent<) pluvia tribuebatur,qun plene terram satiare 
potuieset.Ez qaa re patuit, ejus anima quid virtatis 
inta8,quid merili haberet, oujus foris ostensa vestis 
iram Gonditoris averteret. 

CAPUT XVL 

De Martino monacho de monte Marsico. 

Nnper quoque in parte Gampanis vir valde vene- 

rabiii8(a)llartinas nomine in monte Marsico solita* 

riam vitamduxit,maltisqueanQis in specuangustis* 

8imo icclusus fait, quem multi ex nostris noverunt. 



xai 6710 xatjjiaxoc 8t* l7ci(x>Jxou; JiQpaafac i% ^ i«pp\5- 
Y^xo, (juvaY<5jievoi o\ zr,^ auTf)< o^Xemc TroXttat, xal xh 
ixetvou(ijTci)raptov paatd![ovTec,xal touto ^vcuictov xu- 
p(ou (xexa oeijaew^ icpoadYOvtec,$ta tcov aYp&v eu^6* 
(levot 6iT|pyovto,'a?«pT(j< ^ ^po^h ^^^^©'co TrXouatto^ tTjv 
YT,v x«xa7rta{vouaa. *E{ ou TcpdYfiato; Se(xvutat tc^tijc 
8uvd|jie(i); xa2 (/^^ixatoauvTjc^ toutou 4^u^t^ Iv8ov Gicfjp» 
^ev, oCttvo^ t6 £{a> icept66Xatov 8eixvu(Mvov, t6v6u{Aov 
Tou xtiotou iiciatpe^ev. 

KE^AA. !<;. 

Hep2 Mapt(vou (lova^^ou tou Iv tcp 5pei MdpoTjc 

'Ev ToT; T^< Ka(xicav(a< (Ji^peaiv, h TCf» ^pet t£j> elc 

Mdp97}v, dv^p Ttc acp68pai euXaSeaTatoc MaptTvoc tou« 

vofia, (lovTfJpT) p(ov StetiXeaev, &artf lict icoXXouc XP^- 



ejusqae actibasprsseDtesexsliterunt.Dequomulla ^ vou< iv a7CT|Xa((|> otevtotdtcp kiuxov xxtixXetae. Toutov 
ipse et beat89 memoris (b) papa Pelagio decessore hl icXeiotot xai^ tcov -fjfxet&pcuv iYvcii>p'.aav,xa^ tdr a6« 



ipse 

meo,etalii8 religiosissimis viris narraotibusagnovi. 

Cujus bocmiraculum primumfuit,quodmozut8ein 

prsdicti montis foramine cootulit,ex petra eadem, 

qusin semetipsacoDcavaanguetumspecum fecerat, 

aque stilla prorupit, qa» Martino Dei famulo in usu 

qootidianoBufflceret, et nec plus adesset^nec neces- 

sitmti deesset.Quia in re ostendit omnipotens Deus 

quantam sui famulicuram gereret,cui vetusto mira- 

eolo potum in solitudiue ex petrs duritia ministra- 

ret (/Vttm. zx) S16 Sed antiquus hostis bumani ge- 

Deri8ejas,(c)viriba8invidens,huncu8itataarlepeile- 

reex eo specu molitus est.Nam(d) amioam sibi bes* 

liamy serpentem scilicet, ingressus, hunc ab eadem 

habitaiione ejicere facto terrore conatus est. Goepit 



tou Tcpd^eic icap^vtec xatci^icteuaaVficepi o^ "KCf^ii autouc 
icoXXa Tcapa tou iv (xzxap^^ tfi (xvtJ(X7[| HeXoY^ou tou(ifc) 
icpoTjYTj9a(x£vou (xe, xai oeaXcov aicou8a(cuvdv8pcuv 8tT)- 
YOU(xiv(i)v (xe(xd6T]xa.Touxov ouv Tcpcoxov Oau(xa icepl au- 
vtu 8tT)Youvto, otJtt») cpdoxovtec, oti -^vixa lautov ev t$ 
aiiTjXa(c)> tou icpoXe^Oivtoc opfiuc xatixXetaev, Ix t^c 
icitpac vottc u8atoc i^eS^QT), 6'aT) Mapx(v()> tcjp tou 6£0u 
8ouXc{> elc XP^i^"* xaOT}(xeptvT^v SiTjpxet, o^Jtt o^v icXetov 
icpoaet(Oeto,oute iv i.t6L'^ai\i 8ieX((x^av£v.'Evcf>7:piY(**ti 
6 icavto8uva(xoc Oeoc i7c^8et$ev,ic6aT)v (x£pt(xvav icept tou 
8ouXou autou eT^ev. Katd Y^cp to icdXat Osu;xa zh sv t^ 
ipi{(xc|>,xai toutC|>ic(^tovix tijc tou XtOou {T,pptT)t(5c otTj- 
X(^vT)9ev/0 S15 81 (/) dp^atoc ^XOpoc 'cou tcuv dvOpcu- 
1CCUV Y^ouc tatc ixe(vou tpQovTjaac 8uvd(xea(, t^ auvTjOet 
eienim serpens in {e) spelunoam venire solus cnm C a&tou ti^v^ dico8tcL>^attoutovixtou a7CT)Xa(ou i^^ai^^i'- 



•olOy eoque orante se ante illum sternere, et cum cu- 
b«nte pariter cubare.Sed vir sanctus omnino imper- 
territos, ejus ori manum vel pedem eztendebat, di- 
eeos : Si licentiam accepisti ut ieria8,ego non pro- 
hibeo.Gumque hoo continue per triennium gerere- 
tor«die quadam antiquus hostis tanta hac ejus forti- 
tudine viclus infremuit, seque per devexum montis 
latusinprascipitiumserpensdedit^omniaquearbus- 
ta loci illius flamma exse eieunte concremavit. Qui 
io eo quod montis latus omne combussit, cogente 
omnipotente Deo,monstrare compulsus est.quant» 
virtulis fuerat,(/) per quem victus abscedebal.Per- 



(^eto. ^OOev iTCt cp(Xov autouOT^p(ov S^tv e!aeXOa>v,toutov 
IxcpooeTv licetpdto*vo{x(!^ci>v 8id tou (p66ou, tfjc xatoix(ac 
tou aiCT)Xa(ou toutov ix8icoxetv**Up(ato ouv 6 o^tc iv t({> 
aicT)Xa(c;> eup(axeaOat (X(Svoc tcpoc (X(Svov. Eu^o(xivou 81 
tou ^Ytou, ^(XTcpoaOev autou 6 o^tc i^jicXouto. Toutou 81 
(xetaxuictovtoc,(m)6(xoicuc auttjpicdXiv ouvixuicte.Ilavtd- 
icaaiv ouv lit(p(^6(uc 8ta(xiv(«)v 6 JtYtoc outoc oev^p» tcf» ixe(- 
vou fft4(xatt tT,v lautou ^eipaj-JJ Y.a\ tov ic(S8a(n) ivape- 
t(OT), XiY<ov* 'Edv ^8etav eXaSsc tou pXd<{/at (xe, i^oj o^ 
xcoXuu>.*Ev (p 81 touto d8 taXedctcuc (JtixP' 'tpie'5i*C ^Y^" 
veto, iv tivt ^\i-ipcf b dp^ixaxoc ^XOP^C utc^ tfjc toaau- 
tT]ca6tou 6ico(xovf^c xai 8uvd(xe(i>c vcxT^Oeic ^S.^u^s, xai 



pende, quaeso, iste vir Domini in{g) quo mentis D ^«^"c^v 6ootc6ic6a6ixXeticov(xipoctouopoucxatdicXd- 
vertiee stetit, qui oum serpente per triennium Ja- y^^^ ^^< xpT,(xv6v 8i8cuxe. Ildvta 8ltdtou t^icou exe(xou 
enit aeeurns. 8daT), xal 6'Xov t(> (xipoc ixeTvo tou Spouc t^ cpXoYi tj\ i^ 

a6touixicopeuo{xivi) 8td tfjc xauvecuc i(xdpave* xou icavto8uvd(xou 6eou(o)dvaYxdaavtoc aut6viict8eT{at ic^ot^c 6ir^p- 



(•) Inter sanctos receptQS est et relatus ad diem 
24 0ctob. 

[b) Pelagio II, qui pontiflcatum adiit an. 579. 

{e) Ezcusi, ejus virtutibut, contradicentibus om- 
nibus Mm. nostris. 

(</) Primus Garnot.,^m amicasibi bestia,serpente 
sciL ingrtssui. 

{e) Dqo Qemet. et plerique Norm. cum secundo 
Caniot» Ifi epeluMca inveniri solus. 

(/) Es Ifsf. nonnulli, a quo vietus absc, B\\\,qui 
nertu a^. 8ie fnter caeleros Oermanensis. Idem nar 
Wi iBlerpftt Or. 



{g) Editorea mutarunt mentis in montis^ contra 
Mss. saltem nostrorumfldem. 

(h) Ms., ed86xet. 

(t) Revolve quao ad hanc vocem observavimus^su- 
pra, 1. I, oap. 9, col. 190, nota X {nobis eol, 198 
not. ij, 

ij) Ms., k^iu}96^ri^, 

{k) Ms., icpoT)You(xivou. 

;OMs., dpxixaxoc. 
m) Ms., 6(xotoc aotou. 

[n) Ms., icapcx(6fti* 

(o) Ms., dvaYxd^t^^^C' 



sse 



SANCTI GREGORIl HAGNI 



seo 



^t SuvafACcoC) ^ffxic vu7i6eU xa-qiia^ufxfifcvoc «ve)^a>pTjae,(a) Katov^Tjaov, altw, Iv icoCq^ tou vooc xopo^^ earij & 
xou 6eou avOpa>iroc oSxoc , 6'fftic fAExa Stpeu; xpieT^av d(JLep((iv(i>c (6) ouvoCxijoev, 
IIETP. T^ ixQ^ xai (lov^ SeiXicu, A. P£TR. Aadilu paveo. 



rPHrOP. '0 x^ (Jto^ euXafiefftaxoc outoc ovT^p, Iv tcj» 
irpcutcp ^p6v()>, Iv (p kautov iv to) oicrfXaCcp xatixXetaev, 
£ptacv 6'icu>c tou XotTTou Y^vaTxa (it) 6edaY)tai, ou^ (1)^ 
tTjv cpjjiv p8eXua5<5(ievoc,dXXat(5>xtv8'jv(j> tou ireipaa- 
(xou (poSo'j(xevoc7cepttce9eTv,t£j> ex tou 6e(upou(iivou xdX« 
Xouc 7U(x6a(vovti.ruvT) Slttc touto dxou9a9a,(f]te6ap- 
&Tjx6t(uc eU to 8po; dv^X6e,xai e^c to autou 97rT)XaTov 
dvat$(t); TcapeYeveto. Otoc $c (Jitxpov ix (jltJxou^ tautT^v 
6ea9d(ievoc ipX^H'-^^^!^» ^'^ ^^ '^^^ l(Aat{cav Itciyvouc 
Yuvatxa autT^v eTvat, lautov el e6^T^v $48(i>xe,xai ivtTJ 
Y5 tTjV lautou SiJ^iv iicefftT^piJev.Toaoutov 81 l)icX(u(jiivoc 
iv t^ s^X^ icpoaexaptipr^aev, l(i>c ou t6 dvatSlc ixeivo 
Yuvatov dtovf^aav ix t^c 6up^8oc tou xeXX(ou autou 
47clatTj.KateX6ouaa ouv Ix tou opouc, iv t^i autTi i^fJiepq^ 



Gregor. Vir iste viiffiveDerabiliSyiQclusionissu» 
tempore priroo, decreverat ut ultra mulierem doq 
videret, uoo quia aspernabatur sezum, sed ex ixiq- 
templata specie teQtationiB inourrere metuebat vi- 
tium. Quodqusdam mulieraudieQ8,aadactera8cen- 
dit montem, atque ad ejua specum impudenter pro- 
rupit. At ille paulo longiua intuens^et venientia ad se 
muliebria indumenta congpicien», aeae in orationem 
dedit,interramfaeiem depreasit^eteouBque proetra- 
tu8 Jacuit, quo impudens mulier a fenestra cellala 
illiua fatigata recederet. Qu» die eodem, moz ut de 
monte de8cendit,vitam nni?it,ut ez moriie ejua sen* 
tentia daretur intelligi quia valde omnipotenti Deo 
diaplicuit, quod ejue famulum ausu improbo con- 



tT)v IJ(i>T)v licXTJpd^aev.^ExtficSo^eioTjCouv^^ii^pouttiitau- B triatavit. 

t^C ^cnixt^ icaai Y>^^p^{^oc Y^Y^^^^> ^*^^ a^^Spa xt^ 7cavto8ovd(L(|> 8e(f> ^ici{peae, tou tautT^v t^ t^X^jff^ t^v btu- 

Tou 8ouXov Xu7CTj9at. 



'£v 2(XX(|> toCvuv xaip(}) icoXXcbv (xetd oTcouSf^c eu^Tjc 
^dptv icpoc autov ffuvtpe}^<5vt(i>v, xai tf^c ^Sou X(av ffte- 
VTJc uicap)^ouffT)c, 8i* f|C 'repoc a6t6v dvijp^ovto* Iv ^dp 
t$ tou 6'pouc 7cXaYtq^ $taxe(jiiv^ f^XP^ '^^^ 7cXT)p(i>{jLatoc 
tfjC dva6iffe(i>c, iv (p t6 autou xeXX(ov 67c^p^e, 7cdvu 
8uff6atoc i^v* icat8(ov ouv ffe(iv(Sv d8ea>c 7Copeu(^(jLevov, Ix 
Touu^^ouc tou opouc iceff6v, (JtixP^ '^^^ 6icoxei(jiivT)C ta> 
Spei xotXd8ocxatT)ve^6T).'U8lautT)xoiXdcixtoj G^J^^uc, 
Tou 6'pouc, u>ffiiep elc pu66v xet^iivT) 6co»psitat,Toffout(|> 
Y^p G^^ei t6 opoc Ixeivo uicipxsitai, wfftc td iv t^ xot- 
Xd8t 8iv8pa, xat toi ica(ji(jLeYi6^ Gitdp^ovta, xa^dicep 
6d(Jivoi toTc ix touU^/ouc tou opouc 6e(i>poufftvo(Ji(2^Qvta(, 
'Ev tapa^^Ti tb(vuv '^i-^o^^avi icdvtec o\ ip^6(jLevot, xa! 
(Utd fficou8fjC xxi (ppovt(8oc "^p^avto (^T^teTv,icou t6 ffxij- 
v(u(JLa tou Tceffdvroc icai8(ou 8uvTj6(t>9iv eupeTv.T(c (d) 81 



Alioquoque tempore dum malti ad honc religioaa 
devotione concurrereDt,atquearcta esset semitaqa» 
in devezo raontis latereadejus ceilulam properantes 
ducebat, puer parvulus, incaute gradiena, ez eodem 
monte ceoidit, et uaqoe ad vallem corruit, quaB, sub 
monte eodem 8ita,qua8i in profandoconspicitar.In 
loco quippe eodem tanta mona ipee altitudine ezore* 
vit,atarba8ta ingentia, queezeadem valle prodeunty 
ezmontea8picientibn8qua8i(d)frutetaes8evideantar 
Perturbati itaque suct cancti qui veniebaQt,summa- 
que cura quaeaitum eat sicubi corpuf elapai pueri po- 
tuisset inveniri.Quisenim aliud nisi ezetinotum ore- 
deretTquie velcorposadterramintegrum pervenisae 
8U8picaretur,(^ dum interpoeitis ubique acopulis in 
parteadiscerpi potui88et?8ed requisituspuer in vaile 



Toutov ei (iT) te6vea>ta e^pe^-^vat 7cpoffe8(^xa ; i] tic iTfi' invenlus est non eolum vivu8,8ed etiam incolumia. 



patov to ffXTjv(i>{jLa iv t^ xotXd8( (p6dffai uicevoet xai o{>ji 
8tefficapaY(Jiivov iv x^ toffaut^ t^C xataYu>Y^c <pop? ; 
'Eicil^TjtTjffavtec oCv iv tf xQtXd8i t6 icat8(ov,e{>pov aut6 
ou (i6vov 2[(i>v,dXXd xat 6^1^ 7cdvu.T(Ste icSffi xatd8T)Xov 
YiY^^^^y ^"^^ 8tdt^C eu}^^c tou euXa6eotdtou Maptivou 
d6Xa6T)c 6 icaTc ix tou toto'jtou 7ct(0{xatoc 8ie(puXd^6T) . 
'Evaut({> SI8 to(vuv t(f> ff7CT)Xa((|> xpT)(iv6c dvci>6ev uicip- 
xe(tat,iv({> d7cofficaff(JLaX(6bu iicdvcut^c xiXXT)cMapt(vou 
xpe(Ld(ievov i6£o>peTto, ddvoetov a^tu> xa6*i^j(JLipav >ca( 
7ctd)ffiv tfjC xiXXT)c dicetXouv. Maffxdt(i>p 81 6 dve4^i6c 
Ap(JLevtap(ou tou lXXoufftp(ou, (Jtetd 7cXij6ouc ^iap^Si^ 
icp6c aut6v iXOtJv icapexdXei, Tva ix tou ff7CT)Xa(ou 6 tou 
8eou Sv6p(i>icoc ifeX^eTv d^t(0ff^,6'ic(i>c tov dicofficaa^ivta 



Ix Tou xpT^uLvou X(6ov, idv 8uvT^6^f iicdp^ 
duep (uv(uc Tou 6eou 8ouXoc iv T(i> autw ffTrr 



xa». Xoi7c6v 



Tunc cunctis patenter innotuit quod ideo laedi non 
potoit,quia buncin casaeuo Martini oratio portavit. 
In apecu vero illiu9 S1 7 magna deauper rupes emi' 
nebat, qu» cum ez parte ezigua monti videretar 
afflza, Martini cellsB prominens, oasum suum quoti- 
die, et illiua interitum ruitura minabatur. Ad baoo 
{g) Mascator illastri? viri Arroentarii nepo8,cam raa- 
gna rusticorum multitudioe veniena, precabatur ui 
vir Dei de apecu eodem dignaretur ezire, quatenas 
(A)ip8eruituram rupem ez monte potuisaet evelierey 
atque in epecu suo Dei famulusjam securus habita- 
ret.Gumque boc vir Dei nequaquam acqaie8cerei,ei 
quod posset ut faceret prscepit, et ipee in celle susb 
remotiori se parte contulit. Si tamen ingens moles 



uXoc 



ff7n)Xa((|>xato(- D rueret,dubium non erat qood elmul et specum de- 



xijff^ /0 8k tou Oeou dvQpojicoc o68a{jLa)C adtu) iv tout(|> 
ffuvpveffe,7cXTjv 6'(jl(i>c ixiXeuoev,?va6'iccp 8uvaTa(icoiTjff^. 
Aut6c 8k iv ta> l8id2^ovti (Jiipet touxeXX(ou laut6v Itco^t)- 

(a) Editi,xatav6T)ffov ouv autwv. 

(b) Ms., ffuv(pxtffev. 

(c) Me., te^apfST^xuta elcto. 

(d) Ms., t(c oe touto et ixi^ Te6vTjx6c. 
{e) Vai. Gl. et Longip. nabent fruieeta. 
(/)Primu8 Gemet., dum impasitii. 



strueret, et Martinum neuarel. Itaque dum ea qua 
venerat muititudo conaretur, si po88et»8ine pericolo 
viri Dei.ingens illud, qnod deauper incobaeratv ea- 

(g) Ezcoei, Mascator (vel Mascatus) illustris vtTyAr- 
mentarii, etc, 

{h) LoDgip.,ipH (nimirum ru8tici)...pofttifseiil,etc. 
QusB aequuntur : Dum ea qux tmerat multitudocoma^ 
retur^ eto.,et : motus ipsa auamconalfaniureveUsr$: 
h»c,inqaam|lectionemm8.LoDgipontanioonflraMiit. 



261 



DIALOGORUM LIBER IIL 



262 



xum levare, caDctis videntibus, repente res valde A ^^^* ^^^ ^^ ^^ StvTo^ai, &xi lav xh ^ik^^t^o^ ixt(vou xou 



admirabilis contigit,qaia moles ipsa quam conaban- 
tiir evellere, sabito ab eiedem laborantibus evulsa, 
nespelonc» Martini tectum tangeret,8altum dedit,et 
quasi servi Dei Issionem fugiens, longius cecidit. 
QaodadjussumomnipotentisDeiangelicoministerio 
actom iatolligit,qai divina providenlia disponiom- 
nia fideliter credit.(a) Hic cum primum se in eumdem 
montem contulit, necdum olauso specu habitane, 
(^)cateaa sibi ferrea pedem ligavit,eamque saxo ex 
parte altera afnzit^ne ei ultra liceret progredi,quam 
calens ejusdem quantitas tendebatur.Quod vir vite 
venerabili8BenedictU8audiens,cuju8(c)superiu8me- 
moriam feci,etperdiscipulam suum mandare cura- 
vit: Si servus Dei es, non teneat te catena ferri,8ed 



Xi^o'j iieTrc(oxot,6fiou xai tt)v xiXXfjv auv&rpiSs, xoil vov 
MapxTvov i^(5veuev. 'Ev oacp Sl xo IX06v irX^6oc xou Xaou 
il^fbiylliito, 'ivot, eav ^jvavxai avsu xivSuvou tou $ouXou 
Tou 690u,t6v ^(DOev littxXCvavTa icafx^jieY^OT) XCOov iita- 
p(t>ai, TcavTcuv QecupojvTdiv icpaYfxa ouvi^T) acp^SSpa 6au« 
fLaoTOv. T6 Yxp "cou X(3ou aic()xXaafAa, 6'7cep t^y^^^C^^^o 
diicoaicaaatjafcpvTjc aic' auTuiv twv xafxv6vT(i>v d^vaaicaa- 
6lv,lva |AiQ (g) xl^ xepa{i(|i ttIc xiXXi); MapT(vou 1^7*^1 
xat (jjaicep ty)v pXdt6Y)v tou $ouXou tou 8eou dicooeuYOv, 
{xi{xo6ev Eicsaev. ''Oicsp $ta t^c "cou 7cavTO$uvdi{xou Oeou 

xeXeucetoc iYT^^''^!' ^'^''JP^^^? itpa^Biivflrt ictareuei icac, 
6'aTtc 6eVxf icpovoC^ StotxetaBai Ta icavTa 7ctaT(i)c IXtcC- 
(et. '0 auT6c Iv &p^^,6'Te Iv Ttp opet kauT6vex64$(i>xcv, 
ou {xivTot xexXeia(x£v(|)(A)T(f) xeXX((|i iv auT(f> xaTotxtov, 



cateoa Cbristi. Ad quam vocem Martinns protinns p iXuaet ai$T)pq^T6veauTouir6$aSo7)aev.*£x8l touIt^pou 

j 1 t'L 1 t. j O i » _r. "i .a. . ^ 1 h f-.---^-. -- ^ 



eamdem compedem solvit, sed nunquaiD postmodum 
Bolutam teteadit pedem ul tralocum quo ligatuo hu no 
tendere coasueverat, alque in tanto se spatio sioe 
catena coercuit, in quanto et antea ligatus mansit. 
Qai dam se postmodum in ejusdem loci specu eon- 
clasisset, ccepit etiam discipulos habere,qui abejus 
speca seorBifm babilantes, ad usum vit» aquam de 
poteohaarirecoasueverant. Sedfunisin quoadbau- 
rieadam aquam situladependebat crebro rumpeba- 
tur.Unde fdctum est ut eamdem catenam quam ex 
pede suo virDominisolverat ejus discipuli peterent, 
eamque funi adjuogerent, atque in iila situlam li- 
gareot.Bx quo jam tempore coatigit ut idem funis et 
qaotidieliogereturaqua,elnullo modo ruraperetur. 
Qoia eoim catenam viri Dei funis ille contigit^ipse 



(xipouc TauTT)v T(5> Xt6(|i icpoaitcT^JeVjfva tou Xoticou jxt^ 
$uv7)6t) i(eX6&Tv,el (xyj 6'aov t6 ttjc aXuae(i>c (xiTpov iTa- 
vue. TouTo 61 6 tt^ (^to^ e^XaSearaTOc a*/T^p Bevi$ixToc, 
ouTtvoc av(ii>Te'p(i> (xve(av iceicotT)(xai,&couaac,6t' olxefou 
a^Tou (xa^Tjtou $T)Xu>aat auT(J> l^p6vT lae* Eav (t) 6ouXoc e t 
Tou 8eou, (xi( ae xpaTiJaei ^Xuatc ai6T)pa, dtXX* ^ tou 
XptaTou £Xuatc* np6c TauTT)v 8e tiqv (p(i>vf)v icapeu6u 
MapTivoc TTjv Tou ico86c auTOu aXuaiv eXuae, xat ou8i 
icoTe iv 6aT4p(|> t6v ic(>$a XeXufx&vov i^eTetvev {{(i> tou 
t6icou,ou ^v Io^^C $e$e(xivov auT6v Tavuaaciv 6lToa- 
ouT(|> SiaoTiJfxaTt, aveu d^Xuaetuc auT6v diciivat icape)^(t>« 
pet, etc Saov xa^ icp^Tepov 8e6e{x4voc aicCet. *Bv uaTip(|> 
61 {xeTa t6 lauT6v iv Ta> aicT)Xa{(|> iYxXeiaat, ^p^aTo Xot * 
1C0V xal (xa6i)xac Si^ea^at. (j) Hapafxipoc 6e tou aicXafou 
a^TOu otxvuvTec ^U "CTiv iauTwv XP^^^^ u8(i>p ix to- 



qaoque ad ((/) tolerandam aquam, ferri in se forti- C <ppiaToc ^vTXouv.T6 8laxoiv(oviv(p^(^]atxXaiSi$eTo 
tadinem traxit. St* -^c to GSojp i)VTXouv, auxvoTip(i>c ixo'icTeTo. "O^ev tt^v 

SXvatv,i)vicep ix ToiSico$6c auxou 6 tou 6eou SvOptoicoc eXuaev, ol fxa6i)Ta^ auTOu alTT)ai(xevo(,TauT7|VT(p axotv((|> 
iv T^ oixksf icpoai$7^aav. 'ExTOTe 6k xaO* i^iiipa^ iv T(f> GSaTt t6 a^otv^ov Ppex<^(xevov o66a(xu>cxou Xoticou ix6icT)^ 
T6 Y^P a^otv^ov ixelvo icpoa6e6lvT^ xoudvOptuicouTou 9eoud(Xuast,TT)v tou a($i{pou Suvafxtv elc iauT6v eiceaic&aaro . 



Petr. Facta hscplacent, quia mira; et maltum, 

qaia recentia. 

S90 CAPUT XVII. 

De numacho ex monte Argeniario, qui mortuum 

suscitavU. 

GBEGORius.Nosiris modotemporibus quidam vir, 
Quadragesimus nomine,(f) Buxentinao Ecclesis eub- 
diaeonae fuit qui ovium suarum gregem pascere in 
ejuadem Aurelie partibus solebat.Cuju8 valde vera- 
eis viri narratioae res mira innotuit, qus Bccreto 



IlETP* Ddvu Totc icdatv dpeaxouat TauTa Tot 6«^(Aa» 

Ta, icXetoTeptuc B^ $td t6 icpoacpdTtoc a6Td Y^Y^vivat, 

St9 KE<t>AA- ir. 

Uept Tou iX66vTOc (xova^ou dico tou 6pouc TOu^ApY^VTtt 
p(ou, xai vexp6v iYe(pavToc. 

rPHrOPlOil* 'ApT^cuc iici Twv -l)(xeTip(i>v ^p^v(i>v, 
Koua$paYi9t(X(^C xtc 6v6(xa, 6ico8tdxovoc xfjc (() Bou^ev* 
T(ac ixxXT)a(ac 6icdp^(i>v, tt)V twv icpo6dT(DV auxou 
ico((xvT)viv Totc (xipeatv AupT)X(acS6oce7^ev|TouP(^axetv. 
"OaTtcicpoYfxa 6aufxaT0C icX^pec dvSpt Ttvt a^<58pa dXij- 



fnerat gesta. Is namque,at prsdiximu8,dum gregis D 0eaTdT(|> 6tT)Yi!9aT0,6icep (xuaTixa>c i^v icpax6iv. Ka6(i>c 
soi in Aurelia curam gereret,in diebus ejusdem vir 81 icpoeTicov, outoc tt)v Ta>v olxe((«>v auTou icpo6dT(i>v 
foit e monte,qui (/) Argentarius vocatur,venerabilis iict(xiXetavivToTc (xipeatv AupT)X(ac icotou(xevoc,iv ixe(- 
Titc,qai habitnm monachi,qaem praetendebat spe- vaicxaTc ^(xipatcidvijp tic ix xou Spouc xou XeYOfxivou 



(a) Gompend., hiccumprimus. Uterque Theoder., 
Kie eum priut. 

ib) Primas CAtnoi., eatenamsibiferream adpedem, 
e) Nimiram toto libro secundo. 
d) PrimuB Carnot.,ad tollendam aquam, 
(e) Ms. fere omneK Baxentinx. Legendum tamen 
BnxenHnx. Apad Plioiam le^untur Buxeotini po- 
poli. Bazeaiam olim arbs episcopalie : nonc Gas- 
trom io Loeaoia vulgo Pu^oto.Aliis tamen est Po- 
l^eattrum. A kuxo^ ciijus hic magna copia, nomen 
ubilM cfodimr. 



If) Mons in Tuscia inter portum Herculis etTela- 
monis excurrens in mare. Unde Rntilius : 

Fonditur in medias mont Argentariot nndas. 
Hioc Aureliam in Tuscia fuisse conjioimus. 

(g) Ms., xoTc xepd(xotc. 

(A) Ms*, xa> aicT)Xa((|> iv auxq^ xoxotxti^v dXuoet. 

(t) Ms., 6ouXoc et... (XTJ oe xpxxTiia|i ilXuaic at8Tjp3L 

(;) M«., icapa(xipa>c. 

(k) Ms., ouxXa. 

(t) Ms., Bou(;cvx(ac*** aixou...(iipeaiv *ADptXCac;«t 
iie infra. 



263 



SANGTI GREGORII HAGNI 



264 



ApYftvxap{ov>,Tcp (jiovaxi^<H^^(^"^^^^^^H^^H^^^^>^^^ ^ cie,moribu8 explebat.Hicitaquead Ecclesiam beati 



x^i Cw^ 6uXa6i<rcaxo< Gicapxwv, sv t5 xou jjiaxxp(ou lli- 
Tpou Tou xopu;pa(ou x5>v 'AtcooxoXwv ixxXrj9(q^, h. xou 
aOxou Spou< epX*'^^, eOoc ^X^v xax* iviautdv xouxo 
noietv. 'Ev 81 xq» orx(|j xou 7:poXex0^vxo< Koua8paYEa(- 
jxou xou uico8iax6vouiravxoxe l^EvilJexo, xaO(ji>; a auxoc 
6icooiaxovoc otijY>i^«xo, Kal xdxe ouv iv xtj) oTxtpauxou 
67co8ex86t< 6 ico^f57)6ii< {xovaxoc, Iv xtvt ^[dpcf eU xtjV 
IxxXr^aiov aiciipX^'^^» «Xr^aiov xou ofxou xou 6ico8tax6- 
vou uTcapxo^^t^av. Dxtdxoxaxijc 8e xtvoc Y^vatxo; ouveY- 
Yuc otxouffijc 6 avfjp exeXe'jxY}9e,xal xaxak xb e8oc,xou- 
tov Aouaavxec, xai xotc l{Aax(otc(a) evxa«ptiaavxec,xal 
xe{> 9a6av(|) icsptetXCaavxec, xtjc loiclpac xaxaXaSouar^c, 
Oa^J^ai auxov o6x f.ouviSOT^ffav.^EYYi"*^'* xou a(0|iaxoc 
Tou xeSvewxoc^ X^P* "^^^"^i f^oiponiLa^ia^ti^ayh ixeY^axeii 



Petri apoBtoloram principis ab eodem monte Argen- 
tario annis singulis venire consueverat, atque ad 
bunc,quem prediziyOuadragesimum subdiaconum, 
eioot ipse narravit.boepitalitatis gratia declinabat. 
Quadam vero die, dum ejus bospitiura, quod non 
longeab Ecclesia(/^aberat,intra8set,cujusdam pau- 
percul»((7)mulierismaritUBJuxtadefunctusest:quem 
ex more lotum, vestimeotis indutum, et(^) sabano 
con8trictum,superveniente vespere^sepelire nequi- 
verunt. Igitur Joxtadefbncti corpus viduata mulier 
sedit, qu8B in magnis fletibns noctem ducens,conti- 
nuislamentorumvocibussatisfaciebatdolori.Guroque 
boc diutius fieret,et fleremulier nullo modo cessa- 
ret,vir Dei,qui receptus hospitio fuerat, Quadrage- 



xXau8{Ji(f»xr|Vvuxxa$iexeXe9e,xaTc6$uv7)paTc(pa>vatcxat n simo subdiacono compunctusait :Doloribujus mu- 

_-• A.» _, f A !.._ »n«..^V_-l I - t:^m,t^ m,m^Zmm,^ ^^ »i«. _- » 



T^ 8piJv(|>T6V 1C(SvOV 1CapafAu80UfJL4vi).'Ev8lT(|>ilCtfJL(Sv(OC 

Touxo Ytve96at,xa2 xou xXaCstv t^c Y^vatx^c oux IvSt- 
Souar.c, 6 tou 0£ou avOpwicoc 6 Iv t({» ofxtii KouaSpaYe- 
9([jLOU uicoSexdeic, xaxavuYeU elice icpoc auxov Sufiica- 
%tiii ^uxij |xoux(i)ic4v(|iT^CY^vatx6cTa\STr,C,iXXaicapa« 
xaX(o, dtvaoTa xal eu^(o(jisOa. 'EicopeuOTj^av ouv ijjitp^Te- 
poi ht Tii Y&tTvtal^ojop lxxXrj9{q^,xald(Ao8u{jia86viauTOuc 
c?C s^xrjv iictS£8(oxav. '£ici{Jt6v(i)C $e eu(a{xev(i>v auxuivy 
xlXocTri eux$lnt8eTvatKoua$paYeat(JLOVT6v 6ico$tdbcovov 
6 Tou 6eou SouXoc ifiTiiaaTO.TouTOu 8e ^t^^oyhxo^, ix t^Jc 
eladduuTou OuffiavxT^p^ouxdvtv &vsX(^{jLevoc, &'(Aa T(p au-> 
Tcu Koua$paYea({Jt(|),icp6c t6 9a>{JLa tou TeOve&TOC icape- 
Y^vovxo, xoxeiae Se lauTov elc eux'^|V 8&$(i>xev. 'Qc ouv 
lic'{jt<Sv(oci)u^aTO, ouxlxtXotic6v(uc t6 icp^^Tepov iceico(rjxe 
$iaTou 6ico$taxdvou t^Xoc t^ e^ifii (6) iictTeOeivat, diXX* 



lieris animamea compatitur ; rogo, surge,etoremu8. 
Perrexerunt igitur utrique ad vicinam ecclesiam, 
Bcseque pariter in orationem dederunl.Cumque diu- 
tiusora8sent,(t)compIereorationemQuadragesimum 
subdiaconumservusDei petiit.Quacnmpleta abalta- 
ris crepidine pulverem collepii, atqoe cum eodem 
Quadragesimo ad defunti oorpus accessit, seseqoe 
ibidem in orationem dedit.Cumque diulius orasset, 
jam non,8icut prius fecerat,oratioDem compleri per 
subdiaconum voiuit, sed ipse benedictionem dedit, 
statimque surrexit.Etquia manudeztera collectum 
pulverem*gestabat,sini8tra paliium quo facies defuo- 
cti velabaturabstuiit.Quod cum mulierfieri cerneret, 
contradicere vebementer cospit et mirari quid vellet 
facere. Ablaio itaque pallio,diu eo queni collegerat 



auT6c TfjV euXoYiav $i8(i>xe, xat euOuc Ix Tf^c «^x^c ^ pulvere defunctifaciem fricavit.Qui cum diutius fri 



bvlTci}. Ata $e tou ^aaTal^etv auT6v Iv Tii 8e|i^ X^^P'^ 
6vicep ix Tou 0'J9i9i^rjpCou ouvr^^e xoviopT6v,T^eu(i>vu- 
(JL(|> t6 aaSavoVySicep t6 icp6a(i>icov tou vexpou ixaXuicTe, 
napsiCTipev.TouToSl ^ y^vi?^ Oe^9X(^ivi),xaTaXiYetv au- 
Ta> i^'p(aTO, xa^ Oau(Ai!^etv t( i^OiXir^ae icotr^aat. Tou 81 
aa^ovou licapOivTOc,2x tou xoviopTOu, ouicep Ix tou Qu- 
9taaTT)p{ou auvf,(e, t6 icp^atuicov tou vexpou i7ci{A(iv(i)c 
tTpt^^e. To^JTOu 81 y^Y^v((toc, icapaxpxi^Aa 6 TsOvrjXwc 
TT^v ^uxr^v aiceXa^ev, t6 9(i)(ia 8k aaXeuaac touc 6cp- 
OaX(iouc i^vi({>|e, xai LauT6v i^tipa^ {c) ^exa8Y)aev. 'Qc 
Sti 81 dico Gicvou ^apuTaTOu ^v I^uicvta8elc, t( icepi au<- 
t6v lY^Y^vei, i8au(xa5e. Touto 8k ^ y^'^^ 8eaaa(iivTj, 6 
Ix Tou icoXXou iciv8ouc xoTdncoicoc YBvo{ii^T],i[p^aTO aic6 



caretur^ recepit animam, oscitavit, oculos aperuit, 
seseque elevans resedit^quiderga seageretur mira- 
tu8 e8t,ac si dp gravissimo somno fuisset excitatus. 
QuodcummulierlamentisfatigataconspiceretyCODpit 
ex gaudio magis flere,et voces amplius edere.Quam 
virDominimodestaprohibitionecompe8cuit,dicens: 
Tace, tace; sed S91 si quis vosrequisiverit quali- 
terfactum 8it,hoo8olummodo dicite: quiaDominus 
Jesus Gbristus opera sua fecit. Dixit boc, atque ab 
ejus hospitio exivit,QuadragC8imum subdiaconum 
protinu8reliquil,etinlocoeodem ultra non apparuit. 
Temporalem namque bonorem fugiens, egit ut ab 
bis a quibus visus in tanta virtute fuerat nunquam 



XapSc icXetoTip(i)c xXaleev, xal cptovac (icil^ovac i^tivat, D Jam in bao vita vidoretur. 
ijv 6 £vOp(i>icoc Tou 8eou {ieTaicpauTT)TOc 8tex(i>Xuare, XiYo>v^ Ztcuica, at()&ica,at(oica. 'Esb/ S99 8i Ttc t>(iac ip&aTiJa^ 
ic(tfc TOUTO Y^Y^^^> (i.T)8lv £XXo ipeTTe,el (ii{,6'Tt 6 xuptoc ii\kta^ *Ir^aouc Xpt9T6c t6 Sp^ov touto iceico^Tjxe.TouTo 
81 auTOu (d) elic(^vTOc, ix tou oixou auT^c e^T)X8e,xat Koua8paYia((iov 8e t6v 6ico8taxovov eu8i(i)c xaTiXtice,xal iv 
T«p Toic(|> sxe(v(|> Tou Aoticou oux lcpdivT). Tt)v y^P icp(Saxatpov 8(S(av (peuY(*>v, licpaY{iaxeuaaxo, *Sva ica^* oTc iv 
ToaauTi[) T^ 8uvdt(iei 8au{iaT0c i8eu>pi50Tl, (XT^xiTt Xoiicov iv TauT^ T^i i^^w^ (e) 8ea0fi. 
IIETP. T( 6]coXa{i6avou9tv^TC0oi,ou Ytv(uax(i>,iicel Petr. Quid alii sentiant ignoro : ego autem cun- 



lY(ii>icavT(i>vT(uv OaotiaT(i>v touto (laXXov xpl^bi eTvat Oau- 

(a) M8.,di(i(ptd^aavxec xa: x(j> 21a{i6av()> iceptxXijoavxec. 
Fort,, iceptxXefaavTe;. 

ib) Ms., VictxeO^rvat. 
c) Forle, ivexaOtaev, 

(d) Melius Ms., xouxo 8i elictov auxoTc i^^XOe* 
{€) ■" 



Additur in Ms., icap' auxoTc* 

indusTbeod., 
mtUieris matris filius def. 



m Longip. et secundusTbeod., habebat. 
gS SoIqb l^ongip., 



ctis miraculis hoc potius existimo esse miraculum, 

(6) Gilot.etpler.Editi,sa66ato.Legendum exMss., 
iabano. Sabanum aotem idem est ao iinteum, Vide 
Gangium, in utroque Gloss. ; Hugonem Menardam» 
in notis ad lib. Sacr., noia 326, et ad Cocoordiam 
Reguh, pag. 610 et 806 ; neo non Tbeod. Rainart., 
in not. ad victor. Yitens., p. i91. 

(i) Primus Theod., compleri per subd. orationem 
voluU. 



S65 



DIALOGORUM LIBER III. 



S66 



qood ad vitam mortai redeant, eorumque anim» \ jxa«jiciT6pov,6Ti o\ di7ro6(xv(5vT6c iv t^ Jw^ 'ctjv^ itdtAiv 

6icooTp^90U9i, xdtt at «{'u^^ai ev t^ oapxi ottpav&^ dicoSr« 
$ovTat. 



ad carnem ex occulto re?ocantur. 

Gregor. Si visibilia attendimus, ita necesse est ut 
eredamus ; si vero invisibilia pensamus, nimirum 
cooatat, qaia majus est miraculum prsedicationis 
verbo atque oraiionis solatio peccatorem convertere, 
qaam(a)carne mortuum resuscilare. In istoenim re- 
soscitatar caro iterum moritura, in illo Tero anima 
in «ternam victura. Gum enim propono duos, in quo 
boroin existimas majori factum virtute miraculum? 
Laianim quippe, qoemjamGdelemcredimusfuisse, 
eame Dominas sascitavit (Jmin. xi) ; Saulum vero 
resoacitavit in mente {Act. zi). El quidem posl re- 
sorrectioDem carnit de Lazari virtatibus tacetur. 



rPHrOP. 'Eiv jidvot-; toT< 6pcufiivotc icpoaixofASv, 
ivaYxaldv Itzi touto eTvat (jleTI^ov Tciffreoffafel 81 icepl 
Twv diopaTwv TaXavTsOauifjievyOaufJiaoicuc SefxvuTxt, Sxi 
(XEiJeSv IffTt TO 6au(xa, Tf^< too X^you XT,pti(ecuc ouvTpe- 
•)(0'jffy)c,xai ttJc euxfi<icp6c t6 t6v dijjiapTcoXov iictoTpl- 
ij/at,(d) i^irep tou iv aapxt vexp6v dvaor^aat. *Ev tout(|) 
Yap avfoTaTat ^ oa(iJ iraXiv dicoOvi{oxouaa, Iv lxe(v(|> l\ 
ovfaraTat ^ ^X^ ^^^ "^^^ aid»va l^ciJaa.Auo toCvuv adt 
ireptT(6»)|At 7tp4atD7c«, Iva Iv auToT< xaTavoi^ar^c, oTov 
Y^Y^ve {JieT(ov t^ $uva(xet T6eau{ia,Ad((^apov6vicepa(i>- 
(lOTtxtoc 6 xuptoc ix vexpcov {e) &viaTT)ae,xal ZauXov 6'v 
iic6 Tf|C ^(xapTta^ voeptuc i^Yetpe.Kai ictpl (jilv t&v Aa« 
Nam po8t reaarrectionem anims, capere nostra in- ^ l^apou Suva^jLetuv (jteTs tt)v auTou dtvdEaTaatv icapeatctiicij- 
flrmitaa non valet quanta in sacro eloquio de Pauli 6^^* (xeT^t $e tt)v divoaTaatv ttJc tou UauXou ^u^^c,ic6 



virtutibus dicantur :(6)quod iliias praodicatione cru 
deliBsim» eogitationes ad pietatis mollia conversao 
tnnt viaoera ; quod mori cupit pro fratribus, in quo- 
nim priuA morte gaudebat (/^om. ix, 3);quoii,plenu8 
omnis acriptnre scientia, nil se scire judicat, nisi 
Christom Jesum, el bunc crucifixum (/ Cor, ii, 2); 
qaod pro Ghristo virgis libenter csditur, quem gla- 
diis ioseqaebatur (/I Cor. XI, 25); quod Apostolatus 
honore soblimia est, sed tamen sponle fit parvulus 
in medio discipuloruro ; quod ad coelitertii secreta 
daeltor(ll Car, xii, 2), et tamen mentis oculum per 
eompaaaiooem reQectit ad disponendum cubile con- 
Jogatorom, dicens: Uxori virdebiium reddat^ simili' 
ter H uxor viro (/ Cor, vii, 3), quod admiscetur in 



aac 5uv(i(xetc Iv Tti)(/)i^Y*^H^^V X^YVTceicodjxev,^) ^(xe- 
Tipa daQiveta ^tupTjaat ou StSvaTat.litoc ixetvoi ol (u(x6- 
TttTot auTou 8taXoYto(xoi elc tx t^c euae6e£ac (xerearpa* 
f T)aav aicXaYXVfli ; il<<^< diicoOoveTv lice6<S(xet ^icep xtov 
SSeX^oJv, (SvTcep icp(5Tepov TtJ» 6«vaT(|i e^atpe ; TIwc icaaT(i 
Ypa^ix^ Y^^^^^ iceicXi)p(0{x^oc,(XT)6&vlauT6veI$ivat xp{- 
vet, el (X1Q XptaTov *lT)aouv, xai toutov ercaupca(xivov ; 
D^aatc (3dl6$o(C Oiclp Xptavou icpo6u(x(nc (xaartYOUTat, 
6v7cep iv iLOLyiaLipcf (g)xh icpiv xaTe6(toxev ; *£v ic6a(|> u^et 
Tt(xfjC ATCoaToXix^c ^Tcatpxcov, iXdtxi^ov auT6v icdvrcDV 
Twv (xa6T)Ttov dicoxaXeT ; Qa>c ^v toTc tou TpUou oupotvou 
(xuoTi)p(otc ^^'OUTat ;Tou 8e vo6c t6 $(X(xa St^ ttjc ou(x- 
ica6eiac iictxXCvet icp6c "^6 Stotxr^aat tt)v x^c ou2^uY(ac 
xo(TTiv,XiY<«>v.'0 ivTjp TiPiv 6tpetXo(x^vT)v euvotav ti^ y^- 



eonteoDplatione castibus angelorum, et tamen non C vaixi aico8i$6T(i>,6(xoi(i)c xal i^ y^viq xt^ iL^t^pi, '0 dva- 



asperoaturcogitare atqaedisponerefacta carnalium; 
qaodgaadetioinflrmitalibua^sibiqueincontameliis 
placet {II Cor. xii, 10); quod ei vivere Chrislus est, 
etmort loerum {Phil. i, 21); quod totam jam extra 
caroem eat, hoc ipsum quod vivit in carne {Oalat» 
n, 20). Ecce (pialiter vivit, qui ab inferno mentia 
ad vitam pietatia rediit. Minus est ergo quempiam 
in eame aoscitari, (e) nisi forte vivificationem car- 
nis ad vitam redacatur mentis ; ut ei hoc agatur 
per exterios miracolam, qoatenus conversus inte- 
rioa Tivifleetor. 

PKrm. Valde iofhi credidl hoc, quod modo quam 
ilt iocomparabiliter aoperiua agnovi. Sed, qusso, 

ecspta proseqaere, utdum tempus vacat, sine sdi- q aicrjp^ou, dlxoXouO(oc icXTjpdiaov^TvaTouxatpou&pYouv* 

fieatiooe hora non transeat. 'coc, aveu olxo$o(x^c t ^p^ (^^ icap4X6^. 

S94 GAPUT XVIII. S9S KE<t>AiV. IH'. 

De Benedicto monacho. Uipt Beve${xTou (xovoxou. 

GBHSOBiua. l^ter qoidam roecam est in monaste- rPHrOPIOZ.^A^eXtptScctc kv Ttp (xovaavT)p((f>(xou Gicr)- 

rio eooveraatoa, io Scriptora sacra studiosissimus, pjt, Yvi)<r((i)c (xot auvavaaTt^etp^^xevoc, icovu tt)v Upk^ 



xpa6eic voeptoc ttj twv dYY^X(i)v auvo$iq^, (.\)xai icXt)v 
6'(X(i>cou icapatTeTTat (xept(xv^aat xal Stotx^^aatTaSpYX 
Tu>v aapxtxwv 6 iv TaTc ^aadEvoic ^^(ptov, xat iv txTc 
&a6eve(atc k^wjyijiinityio^' auTtp y^P '^^ C^^» XptOT^c 
koTt.xat t6 47co6aveTv,x4pSoc.(i)Kat a6T6$e,6'iceplvaap- 
^^^ Z^> ^^ "^^^ aapxoc 6icdp^et. 6la Xotic6v ica>c (tJ 
6'aTic ex (j) Tou qtSou tou vo6c icp6c ti^v Tf|C euaicXaY- 
^v(ac 2^(t>iQv licovip^eTat. A(av ouv IXa^taTOv 6au(xi 
loTt t6 Iv aapxi Ttva ivaoTTiaat, odx oT$a (xif^ ictoc lav 
$tat T^C 2^(ooicoti{ae(i>c ttJc 9apx6c, xal elcxTjv tou vooc 
(cuT^v kicav^p^eTttf^^^^Sva t6 auTo Y^vijTat ^to^Tou £^ti>6ev 
6au(xaToc, Sicodc xai Sv$o6ev iictaTpa^elc {^(uoicoti^dri. 

IIETP. £(p^8pa iceictareuxtuc ipxloi^ ^Yv<»vi:<Saov tou- 
To Lxe(vou 6icatp^et (xeT(ov* aXX'atT(ii>, aicep 8tT)YtTa6at 



(a) Prat. et aecoodos Aod. oom primo Gemet., 
faam eamem mortuam. 

{k) ItaGompeod., Garnot.,Tbeod., Longip. et yal. 
0., eom Garm. lo Gemet. et aliia Norm.,qaibas 
ooneioool Editi : qumt ittxejus^ vei etiam erudeltu. 

{e) Germ., Norm., Longlp. et Theod., nUi foHe 
eum per... ftdmeUur. 

{(£) Ma., Mp %h h mtpx(. 

Patbol. LXXYII. 



{e) Ms., aviaTTjaev, f^ ZauXov. 
If) Ms., \i'^i%^\dHt^.., & ^(xeT&pa. 
\g) Ms., icptoTov. 
(h) Ms., icXt^v ou icapatTeTTttt. 



)t) Ms., xai o^Ty. 

t/) Ms„ Ix Tou di8,Si 
k) Ms., *(va t6 a^ttf». 



Ms„ Ix Tou dio.STOu vo6c* 



167 



SANCTI GREGORII MAGNI 



268 



•ypa^p^.vljTjffXTjjiivo;, offTiCTT,v liii\yni-/,pas (ijztpk^aisv*' A Q"* ">© eetale prffifbat, et ex muUiB quas nesciebiifD, 



ouTO^ eU itoXXi,4ir«p o6x fi^eiv, olxoSofialv jie IffirtuSe, 
D«p' otiTOo o5v toOtOjStcso 8irjYOUfiai,iJL6fii07)xa. *EXe- 
vs fil ooTcu<.«'Ev ToTc Tf,< Ka|jiirsv{ac fi.£peaiv ,^vSov tou 
TtaaapsxooTOu fiiXiou iizh Tf,< 'P(u[Jia((i)v 7r6Xe(uc,aviJp 
Ti« 6Trfjpxev 4v(5|iaTi Btve8ixTo<;,viav fiiv aY(«>v Tf,v f^Xi- 
x(av, ireroXiottfiivTjV 51 auveaiv xexTr^fxivoc, 6'aTic iauTOV 
Iv T(f> Ttjc ^Y^*^ (^) *v3tT:po^f,c xav(5vi, Suvdcfjiet ouvia- 
©tYYe,ToTc5e XP^^o^C TotCa» tou ptiyoctoutov oIT(5t- 
Bot et>p4vTec , ifxicup((rai a^T&v a[JWt(6)TfjC outou xAXyjc 
^OiXrjaav. "06ev itup b^i^aiyztQ, xal 6ico6fevTtf , TcavTa 
Ttt «ipi^ IveirSpiaav, TfjC 81 xeXXyjc a^Tou xh nup ou^ 
i[i}/aTo.' TouTO ti o\ NtOoi 6£o(aifievo(, xal Inl icXeTov 
Tqi 8«P-(i>(^)^5*?64vTec, TOUTov ix T/jcxlXXijcaupavTec, 
o6 fii{xo6ev Oeaaifjievoi xX(6avov 6icoxat(Sfxevov iict t^> 



me fl?diflcare consueverat. Hujus itaque narraHone 
didici quod fuit quidan) in Gampani» partibus intra 
quadragesimaro Komanae urbie miliarium nomine 
{g) Benedictus^el quidem sBtate juvenis, sed moribas 
grandapvufl, et in sanct» conversatioDla regula se 
lortiter stringens. Quem Totila; regis tempore cum 
Gotbi reperiseent, buncincenderecumsuacellamo- 
liti 8ont. Ignem Damqne9upposuerant,rediDcircui- 
tu arserunt omuia, (h) cella vero illius igoe comburi 
noD potuit. Quod videotes Gothi, magisque asyien- 
tes, atqae bunc ex suo habitaoolo trahentee, Don 
longe aapexeruDt succeDsum clibaaum, qui coquen- 
dis pauibus parabatur, eamque iu illo projeceruDt, 
clibaDumque clauseraut. Sed die altero ita illaBsas 



^ircT}6^vat £pTouc, toutov iv a6T|> paX(^/Tec,Tov xX(6a- ^ inveDtue eat, nt non solum ejus oaro ab iguibus, 
vovi^otpaX^aavTo.^EvlTipqf $lf,fxipq^TouTov divo((avTec, sed Deque extrema ullo modo vestimeDta crema- 
cupov o6 fA^vov T^v TOuTOu oipxa iCAaCfj ix tou irjp6c rCDtur. 



cupov 

S(a^uXax6eT9^, (d) iXX' o68l to 5xpa tu>v \fjiaT((rtv au- 

Tou (pXoYivQivTa. » 

flETP.'Apx«Tov Twv Tpt£>v ica(5(ov Boufxa ixo^xOjoTTi. 
v«c iv T(j> icupl pttpivTec oux iSXifiyjaav. 

rPnrOP.*ExeTvo, ol>c 6icoXafx6<«v(ji),T6 6aufxa, ix fxe- 

pOUC fxlv,6fX0(tDC, 06x ?«!> C 8l(tf TO'JTOU iTTpa^^BTj.T^Tt 

Yakp ol TptTc "icaTStc StStfxivoi X^'P*^ **'' ic<$8ac iv xt^ 

Tcupt i(S^^({p7jaav,iv aXXrj 8k ^{xipqf toutouc 6 poatXeuc iv 

T^ xafx(v(|> iictljTjTiJaac tCptv iCXaCsTc ictpncoiouvTac, 

fxij Tt Twv lfxaT((t>v auT(I>vi8txTj6|VT(«)v.*E5o{> icpdtYuaTOC 

xoTav^Tjaov, 6Tt t6 icup iv (p ijS;5tfxfxivot 6icfjXov, twv 

fxlv lfxaT((DV a6Ta>v o6x fjtJ/oTo, touc 81 Seafxouc xoTi- 

xauoav* &aTt iv ivi xal t^> a6T({> xatpcp icp6c ttjc t&v 

8ixa(cov 6icT}pca(avyxa^ iaX^jxivot T^icup t7,v ivipYeiav C haberet ad tormeDtum. 

icp6c 'criv a6T(iiv poi{6ttav, icp6c 8i piaavov fxi^ iaxijxi- 

voi. 

KB4»AA. le. 



Petr. Aotiqunm trium puerorum miracalum an- 
dio, qui projecti in ignibua Issi uon suut (Ddniel. iii). 

Gregor. Illud, ut opiDor, miraculum ex parte ali- 
qua dissimiliter geslum est. Tudc quippe trea pueri 
ligatis pedibu8'ac maDibua io igDcnn projecti suDt, 
quos die altera rex requireus, iu camioo illesiBve- 
stibas deambulantes reperit. Ex qua re colligitur 
quia ignis in quo Jactati faerant, qui eorum vesti- 
menta noa contigit, eorum viucula coDsampsit, nt 
uno eodemque tempore io obsequio Justorum et 
baberet flamma virtutem suam ad solatinm, et non 



ntpi Tou Yevoixivou OaufxoToc iv t^ ixxeXYja(qf tou dtY^ou 
ZiJv(i>voc ^ T^ ic^Xet Bep(i>vYjc. 

T(f> ipxa((|> to6t({> xaT T7jX(xout(|) 6aufxaTi iv tsTc 
-^fxipatc "Ijfx&v irpaYfxa Sfxotov dlvTtaTp6(p(i>c ouviSr^, iv 
iTip(|> aTotxe((f>*icep^ o(ri(i>avvrjC 6 TpiSouvoc dipTtcoc ttJ 
auTou fxe StTjYi^aei iic(aT(«)jev. "RXeYe Y*p»5Tt IIpovouX- 
^oc 6 x^fXTjC iv T({> xatp([> ixeTv(|) icapfjv fxcTo tou (^TjYOC 
A66aXap(xou, iv t(J> t6ic(|) iv ({> t6 OsufxaoTov icporffxa 
TOUTO ouviSij, xolI oicep •l\J;et icapibv i6eaaxT0, touto t({) 
icpoXex^ivTi Tpi6ouv(j) iYvcii^piatv. ''EXeYe 81 ourcoc, (*>c 
icp6 TOUTTjc T^C icevTa£T(ac, 6'Tav iv t^ twv 'Peufxo((i)v 



CAPUT X!X. 

De Ecclesia beati Zenonis martyrif Veronx^ in ^ua 
aqux ultra portam aperiam inundantes minima 
intraverunt, 

HuictamantiquomiraculOydiebusnostrisressimi- 
lis e contrario evenit elemento. Nam nuper Joannea 
tribunus relationesua me docuit,quodProDu]phu8CO» 
mes, (t) cum illio adesset, se cum rege {j) Autbarico 
eo tempore in loco eodem ubi mira res contiglt ad- 
fuis&e, eamque se cognovisse testatus est. Predictns 
eteoim tribunus narravlt, dioens : quiaante hoc fere 
quinqueDuium, quaudoapud bauc RomaDamurbem 
alveum suum Tiberis egressus est tautam cresceas, 



icaetTaSTKj, (/) 6 T(6epic icoTOfxoc t^ xo(t7jv o^tou j) utejus unda super muros urbis i&flueret, {k) atque 
6ictp6Xuaac i^fXetv, (SoTt iic(£v(u6ev twv Tti^i^-v ttJc jnde io ea jam maximas regioues occuparct, apnd 



(a) Idwi^conversioniSfyelconversationit; boceuim 
scDsu accipitur dod raro, maxime id litiris sacris. 
Vide Galat, i, 13,et I Pet.ii, 12. Id Godicibas etiam 
manuscriptis una voxpro altera sflBpissime observa- 
iur. 

fa) lls., T^ o^TOu xiXX^ i/^6ouXi{67jaav. 
c) Ms., i(txafX(p6ivTtc. Furt., i$txau6ivTtc. 
{a) Ms., diXXa 8i tk.,, o6 9X0^. 

ie) Ms., TouTo. 
f) Ms., 6' TiSipvtcicoTafx^CTO pti6pova6Tou6iccp6Xu- 
^ac i(^X6t. ToaouTov 81 6ictprju(7jatv, AoTt iicava>6tv. 
{q) Gujus meminit Rom.Martyrol., die 23 Martii. 
(k) Primus Garnot., ^//am vero illius comburerenon 



potuerunt. 
ii) Becc. et Bigot., cum illum adiisseL 
(;') Regis bujus DomcD varie Id Msb. soribitnr: 

Authario, Aulhorico : Authalarico^ AulhariCf 6to. De 

illo coDsule epist. 17 lib. i. 
(k) Ita Mss. At Ediii^ atque indejam max. CflBta« 

rum DOD semel Tiberim ita excrevisse testis est Fla- 

ceus lib. i Carm., ode 2 : 

Vidimnc flaTom Tiberim, retortls 
Littore Etrasco ▼ioleDter undia, 
Ire deiectum moDDmenta regis, 
Templaque Vectfls. 



K» 



DIALOGORUM LIBER IIL 



370 



YeronenseinSMurbeinflufiusAthesisexcresceDS, A it^^&<On T6u$a)piirtxXu9ai,S6ev x«iicXe(9Touc^8Yt«l>vcc 



adbealiZenonis^a^martyrisatquepoDliflcisecclesiam 
▼enit. Cujasecclesiadum esseDtJaDun aperlae,aqua 
in eam minime intravit. Quap paulisper crescens, us- 
qoe ad fenestras ecclesi», qn» erant tectis proximflB, 
penrenit ;sicque slansaqua BcclesiflBjanuamclausit, 
acsiillodelementumliqoiduminsoliditatemparietis 
foisectmQtatam. Gumqueeesenl multi iDveDtiinte* 
rios, sed et aquarum {b) multitudiDe omDi ecolesia 
eireamdata,quaposseDt egredinon baberent,fibiqae 
is 81 ti ae fame deflcere formidarent, ad ecclesi» ja- 
Boam veniebant, ad bibendum hauriebant aquam, 
qo8B, ot pnedizi, osque nd feuestras excreverat, et 
tamen intraeoclesiam nullomododiffloebat. Hauriri 
itaqoe ot aqaa poterat, sed diffluere ut aqiia dod po- 



(a) iv otuT^ iTceXdi6eTo.T6Te,ouv xai iv Bep(&v^ TiJ S9# Tt6* 
Xei 'O^aT&ffic TCOTajxo^ 6itep7)*j^rjae, xat e!c Ti^v^^oufAXo 
xap{ou Zijvcuvoc ixxXr^aiov tou icaTpiap^ou xdt fjiipTupoc 
S^Qave.Tcov 8i 0'jpu>v ttIc aurfic ^xxXy)a(«c ivetpYH^^^'*»'^ 
0'j(T(i>v, t6u$(u9 o68a[JL(t>c iv abxf^ eloijXOe. lCaT' 6X(yovSI 
au$avov,[jLi5^iTu»v(6)0up{5a>v ov^XOev. afTtvec icXT)(r{ov 
Tou xepafiou Ginip^ov, ouTtov o^v 64;(»0lv xh {>$(a>p, tt^v 
Oupav Tfj< ixxXi)a{ac if^^rcpaXtae' xal xaO^icep arcpe&v TeT- 
^oc fieTa6XT)0etaa ^ it^fp^ xai 8iaXeXufJi4vi) ^iSatc tou 
aTOt}^e(ou, oGt(i)C WaTo, HaXXuv $1 t^tc IvBov t^< ix- 
xXT)a{ac e6pe0ivT(i)v,8ii t6 xuxXioO^vat a^xi^v 6ic6t(uv 
6$iTa>v, (t)x6 TceSOev i^eXOeTv o6x eT^ov. 4»<S€(|> 81 xa) 8et- 
X{qfauve{}^ovTO^ fLijTctuCT^ ire{v^ xal t^ Bl^et ixXe(^ti>9(v. 
Etc o5v Ti?jv 0'ipxv xfjc i/xXrj<r{ac ipx<5fi«vot, icp6c t6 



leral. Staoa auteji ante Janaam ad ostendendam ^ icteTv G$b>p iXafjiSavov, 6'7rep« (bc icpoeTTcov, fJii^pt t&v 



eanetismerilom martyrisataquaeratad adjotorium, 
et qoasi aqoa non erat ad invadendum locom. Quod 
ego antiqoo antedioti ignis miracalo vere prBBdixt 
non fuiasa dissimile, qoi triom paerorom et vesti- 
B^nta non contigit, et viocola ioceDdit. 



()upiS(t>t 64/ti!^OT), ev$ov Bl TT)c ixxXT)9(ac o6Safi(oc iici- 
xXuC[e*xai (bc fxlv 3$(i>p divTXT)OT)vat i^$uvaTo,(«>c ^^ S$(i>p 
i7ctxX6(rat oux ^Suvaxo. "loTaTO oSv SfxicpooOcv Tb>v O^ 
pa>v, elc t6 eict$eT(at TcSvt tt^jV 8txai096vT)v tou fjidpTU- 
poc.Kai GS(i>p fxlv icp6c t6 xaTaicauoat t^v fi(<|^av 6icf)p- 



jtf icpoc $It6 iiceXOeTv T((> T6ic(p, G$(i>p oux ^v.^Oirep iY^u T(jf> TcpoXe^OivTt tou icup6c ap^attp Otf^fxoTt, d^XT)Ott>c 
&«oXafx€av(i> (at^ etvat div^fjLOiov, &'7cep Tb>v Tpttov 7ca(8a>v t(i>v fxlv l{xaT{(ov ou}^ {I^^otTo, ts^ Sl Seafia xaTixduoe. 



nETP. OaufiaoTd elvi a^>5Spa Ta twv Sf^ita^i IpYA» 
&'icep fiiT)Y^ , xol\ xt) icpo90u9^ iaOeve{q^ t&v divOpoSnciuv 
irdtvu SxicXT)Xia *Eictt8^ Sl eipT{(i>c dbcoucn ToaotSrouc iv 
tt} 'iTaX^^ Y^T^^^^^^^*^K'^^<^^^^K^^<^^P'C»Y^&* 
vat ^OeXov is^ o6$K auToTc ix tu>v tou dcp^a(ou i)(Op^^ 
ivi$p(i>v ouviCT), ^IJ xat idiv ix TOtjTtuv npoixo^ov. 

TPHrOP. "Aveu drfowoc oux lart vixt)c (;) M^'' ??**• 
n^O>C ouv v(XT)Tal d^c$ef^OT)aav,eI fjiif^ (iTt xaTaTwv tou 
ipjalovlHkyi^pori fJiT))^avT)fJLdT(i>v Ytvva((oc "ii^^ta^ivvrzoiTk 
Y^p TT)C icovTjp(ac icveufAXca T^ ivOufJiTJaet, xai toTc X<U 
YOtc,xal ToTc ipYo^ ^fxwv $taicavT6c iveSpe\Souatv*W 
jlicep $uvT)0tt>9iv e6peTv iicl ttJ tou al(i>v{ou xptTOu i^CTdU 
oct xaTT)Yopi]T(iiatv '^fJiTv, Kat cl OiXetc Y^aivat^icwc clc 
t6 dicaTTJaai fitaicavT^c icap^oTovTat, h^di fitijYOUfJUtt. 

KE4»A\. K'. 
Uept STC^dvou icpeaouTipou X^P^^ BaXcp(ac. 

Tivlc Si 'M^ Tttiv vuv^. fxeO* -l)fxtt>v 6vt(i>v ivrauOa, iccpl 
Tou icpflryfjiaToc TOtjTOU fxapTupoiiVtv. 'Avi^p Ttc itdvu 
(k) xi\y ^tt>iQv edXaSioTaTvc, STicpovoc 6vofxa(6fxevoc,TiJc 
BaXep(ac )r<^pac ^icijp^c icpeoCiSTepoc, ioiStou Se ^fu- 
TipouBovi^aT(ouTou $tax6vou,xalStotxT)TOu TlJcixxXT)« 
9{ac xaToe ^ivoc iicXT)a(a(ev. Outoc £v Ttvt ^fxipq^ i( 
6$oticop{ac etc t6v oTxov auTou el(reXO(oVyT$ dv8paic6$(|» 
nox ecBperoot 8e(/) oaligarom eorrigiae in eomma D auTou dxixtt>c iiciTpe<|;e, XiYoiv* 'EXo^, 3id6oXe,k(uic^- 



Peib« Mira Buot valde sanctorumfactaqun nar- 
ras, et prMonti infirmitati hominum vehementer 
ftopeoda. Sed qoia tanlos nuper in Italia foisae ao« 
dio ftdminnde virtotia viros, ooeae velim si oullaB 
eoa eontigit antiqoi hoatis insidias pertoIiBse, [e) an 
ei iotidiia profecisae. 

Grbgor. Sine labore certaminisnonest palmavic- 
toria. Unde ergo victorea sant, niai qood contra an- 
tiqoi hoatisineidiaedecertaverunttMaligDueqaippe 
spiritos cogitationi, locotioni, alque operi nostro 
lemper ioaiatit, ai fortasseqoid inveniat onde apod 
examen «temi Jodicis aocoaator exiatat. Via etenim 
Boaae qoomodo ad decipiendom aemper asBistat ? 

CAPDT XX. 

D$ Slepkano presbytero pravineiK Valerice^ eui dia^ 
bolui ealigas e tibiis iraxit, 

Qoidam qoioonc nobiaoom auntrem qaamnarro 
lefltaDtor.(d)Virvit«venerabi]it,Stephana8nomine, 
?aleri« provineia presbyter foit, hajos nostri [e) Bo- 
ai&eii diaeoni atqoe diapensatoris Bcclesia agnatiooe 
proximos.Qaiqoadam die deitinere domom reg^^es- 

ly maneipio soo oegligenter loqoena precepit, 
i: Veni,diabole,discaIceamo.Ad cojua vooem 



vdociiaie dtaaolvere, ot aperte eonataret qood ei 
ipee qoi oominatofl foerat ad extrahendas diabolus 
ealigafl obedisf et« Qood mox ot presbyter vidit, ,ve- 

(e) De hoc martyris titalojore dubitator. Gonsale 
pr«c«teri8 doetiflsimum Tillemontiom in Gommeo- 
Urde Bceles. Historia, lom. iii, io aancto Zenone. 

{b\ LooinpM ^aI- oI.etGompend.,ma(^atttidtiitf. 

\e) Secoodvfl Garnot., atque ex insid.^ etc. 

(d) Longip. etdoo Theod., te$tantur quoi vir uitm^ 
eic. 

(e| De eo in epiatolis. lUom eoimesaeaospicamor, 
qoi lecitQ? miflflOflGoQfltaolinopoIim epiat. 40 1. xiii, 
•Hm 47 1. n, et 041 qaemploreflexfltantepifltol«,ot 



Xuaov fjie. OuTtvocT^(p<»v^ icapa^^fxa ^p^ovTO i^* kou- 
Tcov xk T&v xaAcYCcdva&TOuXcupCa (Aexdi noXXljc 9icou3^< 
X*^eoOai. 'QoTe ^avepcoc fieCxvuaOat, Sti buTvoc 4 4vo« 

ex indice constabit. 

(f) Galig» diooolor tam de caloeis, qoam de ti- 
bialib*i8 ; oode Act. xii, 8 : Et eateea te ealigat 
tuas, Ubi Grecos texto<« habet oovSdXia. 

(g) Ms., iv auT^ SteoiXXeTo. T<Sts otSv m\ kv pi)p^|| 
xfi ic4Xei 4 oaTiffic. 

(^l Ms., Tu>v xepd^fxcov. 
(t) Ms., 6'Oev ^eXOctv 
{j) Ms. BaaCeTov. 
(k) M., Tci> p(i|>. 



ni 



SANCTI GREGORIl MA6NI 



272 



(AaorOcic Sidi6oXo< TotSTC|> GTraxoj^aec iipo< t6 aupai tx A hem6ntercxpavil,inagDi8qnevocibD8clamarecoBpity 



xaXCyittauToO irapioTT}. Touto 81 6 icpeaSjTepocOEaffs- 
(jisvoCf fftp(^8pa i^eoTi) 3cal (leY^^^ tpcov^^xpal^eiv^^p^xTo, 
Xiycuv* 'Aicoora, IXutvk, dTc^ora, ou ^ip aot, dXXd tc{> 
div$pair6$(|> (JLOU kXdXijaa. UapeuOu ouv ttj auTOu tpdjvf^ 
iicioTY}. Kal xa6u>< ^aav kx (Ji&pouc XuQ&vTa Ta tu>v xaXi* 
Y^ci>v auTou Xthpia, oGtux i)6pi67]aav. 'E| ou icpdYfxaToc 
xaTav6i}9ov, &'ti el toic au>;jaTtxoT<epYOic 6 (a) dp^sxa- 
xo< l}^6p6c oStco icap4aTi,ic6a(|> (jLaXXovS97icXeioT4p(i>c 
lve$perS(i>v Tb>v if^(AtT£p(i>v XoYt9{ia>v o^x dcpCoraTai. 

UBTP. ^uoxoXov icdvu xai ^oCepov Ioti xaTd toiv tou 
l^Spou lvi$p(a>v icdvTOTe icpoaix^iv ouTta auvT6(JL(i>ca&« 
Tou xai $iTjvex(tfC icaptaTa^i&vou. 

rPHFOP. AuoxoXov oux £aTtv, kdv tt)v l^fAeTipav datpd- 
XttQtv, ou^ ^(Aiv auxoic, dXXd t^ dv(i>6ev x^P^*^^ l(xici- 



dicens : Recede, miser, reoede; non enim iibi,8ed 
mancipiomeoiocutusaum. AdcujuB Tocemprniiiius 
receesit, el ita utinYent» euni, inagna j'im ex parte 
dissolul», corrigis remanseruut. Qua in re colligi 
poteat, antiquua bostis, qui Jam prssto est factis 
SM corporalibue, quam nimiis insidiianostriaco- 
gilatiodibus iDsistal. 



Petr. Laborioaum est vulde atqne terribile contra 
(;') inimici insidiaa semper intendere, el oontinue 
quasi in aoie alare. 

Gregor. (k) Laborioeum non erit, ai CDstodiam no- 
slram non nobis, Bedgratim 8UpernetribuimQ8;ita 



eTttSaa>fAev. HXfjv 5(ji(i>c, W xai 4(Aetc,6'aov Suvdfie^a, ^ tamen,ut et ipsi, quantumpossumus, 8ub ejus pro- 
(6) bnh TTjv ax4icijv a^Tou YpiJY^P^***'^*^' '^^^ ^^ ^ "P" tectione vigilemus. Si aatem antiquns bostisa meote 
^atoc ^X^P^^ dp(i)Tat Ix tou vo^c IxSXr^^rjvai, $id tt)c 
6t(ac icapox^C» daipaAcoc $e{xvuTai, 6'Tt o^ (i6vov aux6v 
o66ttc $ttXtdatt, (c) dXXd (tdXXov ixtivoc, Std Tnc x&v 
xaXa>c ictXtTtuo(itv(i>v $uvd(jit(i>c, oo6xi6i{atTat. 

KE4>AA. KA'. 
ntpl ttJc fAOvaorpCac x^c (puYaStuadai)C t6v SaCfxova. 

Iltp^ Tou icpdYfittToc oGictp vuvi $ti}YOU(Aat, 6 dYt(i>Ta- 
Toc dvT)p *EXtu6^ptoc 6 icptaSuTtpoc» ouTtvoc dvtoTip^o 
|jivt{av ictico(T)fAat, fAdcpTuc 6icdpxet» 6'aTtc auT6xa2 8(7)- 
YiJaaTO. "EXtYt '^kp^Bxi Iv t^ icoXtt ZicoXiJttjc xopij Ttc 
(c()Xotic6vicap64voc tou Ydfxou ^XtxCav ^6i) ^ 6daaaa,6u- 
YdTTjp uicf^px^ 'Xivt Ttov fcxtlat icp(«>Teu<5vT(«v. "iJTtc ev Tti> 
ic66(|> T^c licoupav(ou ^(of^c icup(»6eTaa icdar) aicou8:^ 



CGBperitexpelli,exdivinalargitiiteplerumqueagilDr9 
Dt non solam Jam limeri non debeat, sedipseetiam 
bene viventium virtute terreatar. 

CAPUT XXL 

De puella eonversaf eujus solo imperio homo e$t a das' 

mone liberaiui, 

Rei namque quam narro, vir sanctissimQs Bleo- 
tberius senex Pater, cajus memoriam sQperiusfeci 
(Cap» 14), testis exstitit, mibique boc intimare cara- 
vit : quod in Spoletana arbe(/) puella quedamjam 
nubiliscujusddmprimarii filia, cmlestis vit» deside- 
rio exarsit, eique pater ad viam vita resistere cona- 
tos est; sed contempto patrefConversationissanctas 



icpoc TauTT)v ^icetYtTo. *0 81 TauTrjc ixaTT)p dvTtacfjvat C habitum(m)8U8cepit.Quaexrefactume8tut eamPa- 

auT^ Iv (f ) TT) 68ti> T^c Ccu^c i^Y^^^^''^^- AuTT) oe tov icx- 

T4pa xttTaXticouaa, Tric (Jiovaxix^c icoXtTeiac to ax^(Jia 

k64(aT0,^6sv Xoticov 6 Ta6TT)c icaTi?^p Ix Tijc l^Cac auTou 

6icoaTdlaeti>c(/) dxXT)pov6(jLT)TOv a6TT)v ictico{T)xe, xai o6$kv 

a^Tfi iTtpov, tl (XT) e{ o^Yx^ac lv6c xTT)(xaTtax(ou,xaT4- 

Xtice. TauTT) c 6lTq[» 6ico6e(YH^tt iJaxoXouOouaai ^pJavTO 

icoXXatx6pat euYeveaTdTOU y^vouc icpoc auTT)v bicoTdaae- 

a6at,xa^ T(j>icavTo8uvd(JL(|>xup(4>(g) ii^iaL^itiytj^zr^Tzap^Z'' 

v(q^ $ouXeuctv. 'Ev (jLtqf 8e ^tyiipcf, 6 auToc dvTjp,6 xt) ((ufj 

t6Xa6iaTaToc *EXtu6tptoc, iictax4^e(i>cxaiolxo8ofAT)cx^~ 
ptv icp6c auTi^v icaptYivtTO. Ka6e2^o(Jiivou 6k auTou dfjia 
a6T^C,xat 6t(otcX6YOtc 6(JitXouvT(t>v,ixTou icpoaaTK(ou, 
ouicep Tdc i{ o6Yx(ac icorpd tou lauTfic ixaTpoc ^v Xa- 
Couaa, YfiotpY^^ "^^^ (^^'^^ {ev(ouicp6ca67f)vf|[X6cv,6'axtc 



ter BUflB substantias exbteredem faceret, nibilqae e 
aliud nisisexunciae unius possessiuucule largiretor. 
Eyus vero exemplo provocat» cceperunt apad e«m 
mullsB nobilioris generis paell» converti, atque om- 
nipotenti Domino dedicata virginitate servire. Qua- 
dam vero dio idem Eleutberiusabbas, virvitc ▼ene- 
rabili8,adeamgratiaexbortationisatqoe»difioationif 
acccHserat, et cum ea de verbo DeicolloquensBede- 
bat ; cum repente ex eodem fundo, quem (n) in sex 
uncii8apatreperceperat(o)cum xeniorustiousvenit^ 
Qui dum anleeos assisterei, malignospiritacorre- 
ptus cecidit, fatigariquenimiisstridoribusatque ba- 
latibus ccepit. Tuno sanctimooialisfemina surrexit, 
atque iraio vultu magnis clamoribus imperavit, di- 



Iv 6a(|>e(iicpoa6tvauva>v1aTaTo,icveu(jLaTiicovT)p(|>paYe'.c D cens : Exi ab eo, miser, exl abeo, miser. Ad cqjus 



(xtat,xai ^p^aTO fAtTa (itY^aTcov (pcovwv X(av 66uvda6at. 
Tf^TC if {k) dYtci>TdTT) ixc(vT) 6ijXtta dvaaxaaa, auaxT)pc{> 
frpoad^icc)> fUTd tpcovfjc lax^pac, iic&Tpt^t xi^ dxa6dpTC|> 
icvt(>fi0CTi XiY0v>aa*(tyEStA6t dic' auTOu, IXutve, i{tX6(. 

(tff Ms., dpxaToc. 

(^) Ms., t!c Tf^v ouXaxf)v xai aximnv f)(xa>v YPiiY» 
/^x •^•- ' ^^^«^«t fjidXXov. *^ ^"^ ' 

J^ j In Ed., Xotic6v Tou yiyiOM 6uY^tT)p,omi88i8 aliis 
f ^^ ad sensum^ oecessaria videntor. 
y- ^^ MB>f T-g aOTf)c xaXXtaTip ^ouX^. AuTf^ 8£. 
^^^) axXT}pov. 

(h) to'^') ««peivoc ivaa. 
(i) Ua M»., probe. 



vooem mox per os vexati diabolus respondit, dicens: 
Ei si de istG exeo, in quem intrabo ? Casu autemjaxta 
porcns parvulus pascebatur. Tuno ranctimonialis 
femina praecepit, dicena : Exi abeo, etin hanc por- 

(j) Pratel., per/idi inimici, 

(k) PrimasGarnot., Labor utilii e$L 

(/) Primus Garn., pudicaquoNiam nobUis, In Beco. 
legitur, nobilis pro nubilis, Sic otiam lectum olim 
in Germ. Pratel. babet :gux jamdieebatmrmupiiediM^ 
nohilis cujusdam, 

(m) Lyr. et primus Aud., qusesivit, 

(n) Val. Gl , in sexuncias, 

(o) Mss. pene omnes, cum exenio. Vide8apnL»no* 
tam d, ad c. 12 h^Jas libri {Nobis cot. tS9, not. hi» 



373 



DIALOGORUII LIBER ill. 



174 



eam iogredere.Qal sUtim de bomiQe ezivit,poroam A. *E!v $1 x^ xauTijc <p(i>v$, Bi^ tou 9to}jioctoc tou So^ifAo- 
quem jussus fueral invaBit, occiiiit, et reoessil. viouvtuc, 6 $taSoXoc ditcsxptOT) Xiyci^v* Kaliav Ixto^tov 

i(4X6co, eU Tiva e^(i> clotXOeiv ; (d) Kaik ouv 9UYxup(av X^^^^ ae|jLv6c icXyjjCov ifi^oxeTo. 'H 81 UpwTdTi) QijXeta 
bceivi} iiceTps^'^ auTcjp, XsYOuaa* 'E^eXOs iw* auTOu, xa? tU toutov t6v j^oTpov ei<7eA0e. 'GoTtc TcapauTa ix tou 
^Opojicou i^^XOcuv, eU tov ^oipov eU 6v ixeXeuOT) elofjXOe, xai cpovetSvac auT^v, iiziTtr^. 

Petr. Velim Dosse si saltem porcum coocedere IIETP. ''HoeAov Yva>vat dixpt6d)c iav t6v yipXpo^i [e) 

spiritui immundo debuit. ^cpefAet Tcji axaOopTcp icveu^xaTi SbDpijaajO^ti. 



QRBGOR.Proposits regaisB DoatraB actiooi sunt facla 
Veritatis.lpai etenim Redemptori noatro a legione, 
quebomiDem teDebat,dictam est:M ejicis noSyfnUte 
nos in greg^.m porcorum (Matth. viii, 31). Qui hanc 
et ab bomine ezpulit, et in porcos S99 ire, eosque 
io abyssum mittere conceesit. Ez qua re etiam boo 
eolligitur,qaod absque concessione oronipoteotis Dei 
nullam maiignusspiritus contra boii.inem potesta- 
tem babeat,qai in porcos intrare non potuit nisi per- 
missos.II li ergo nos necesse eet spoote (a) subdi ,cui et 



rPHr. Tou icpoxEt(iivou xav6voc t^c ^fieT^pac 8iaYw- 
YTjc TTJc aXr^Oefac XptoTOu eiai Tot 67co$e(Y(^aTa. *OTav 
Yap 6 XuTpwTTic "^fiojv OeocTov XeYccuvadiic^TOu icdo^ov- 
Toc dvOpwTCOu i^iSaXe, tcapexaXouv auT^v Ta icvetSfiaTa, 
X^YOVTa' 'Eav IxSaX^c '^lAac, iicCoTpe^^ov -^fAiv etc ti^v 
dtY^ATjv Twv ^otpu)v elaeXOeTv. T6v avOpcoicov o5v xaOapC* 
aac, icape^b>pT)9ev auToTc SSO e!c touc ^ofpouc elaeX- 
OeTv, xat toutouc iv t^ OatXiaa^ xaTaicovTCaat. "OOev ix 
TouTou 8e(xvuTat, 6'Tt aveu icapa^^copijaecuc tou icavTO- 
$uvd[JLOu 6eou o^Se^xiav l(oua(av t6 xovT)p6v icveu{xa 



adversa omnia subjiciuotur invita, ut tanto nostris B xaTSTOu dvOpu>icou l^^et, 6ic6Tav o^oixaTd^oCpcuvi^ou* 



hostibos potentiores simus.quanto eum auctore om- 
Diom QDum efficimur per humilitatero.Quid autem 
miram,8i eiecti quique in carne positi multa facere 
mirabiliter po88UDt,quorum ipsa quoque ossa mor- 
taa plerumque io muitis miraculis vivunt? 



afav ^o^ev, dveu icapa^cupijoewc. *O0ev Xoticov dvaY* 
xaTov IjTtv ^fiac lxe(ve|i 6icoTaY^vat, cji Ttvt icAvTa Td 
ivavT^axal fji/J 6ouX6[JLeva(/) GicoTaaaovTat.^QareToaou- 
TovTcuv icoXe{x((uv fjfxcbv $uvaT(i>Tepot iadfxeOa, 6aov(y)(xe- 
Ta Tou icdvTCDv ipx^^t^^ ^^ Y'^^K*0« 8td ttjC Tairetvo- 



fppaouvi^c. T( o5v OttufxaoTov, idv ol ixXexTol eTi iv Ta^Sr^ t^ aapxt icept6vTec, icoXXd Oaufxdaia icottTv StSvavTat, 
6ic^Tav Tt>(i>v xal ytxp^ Td ^OTd iv icoXX^ $uvdfxet Oa^f^^^^o^v l^coatv ; 



CAPUT XXII. 

De fresbytero provineias ValerUe, qui furem ad se- 

pulerum suum lenuil, 

In Valeria namque proTiocia res est hapc gesla 
qoam narro, mibique beat» memoriaB abbatis mei 
ValentiooiB relatione cognita. Ibi etenim quidam 
veDerabilis sacerdos erat, qui cum clerici8 8uis,Dei 
lavdibas bonisque operibus intentus, saDCt» con- 
▼ersationis vitam ducebat.Superveciente autem vo- 
eatiODis 8ue die defuDctu8e8t,atque ante ecciesiam 



RE4>AiVK. B'. 



Dept Tou icpea6uTipou tou dopdTcoc t6v xXiicTi}v xpa* 
TiJaavTOc jxeTd QdvaTov 4v Tn T^P^ 



»M- 



Ti{4 x^^pqfTiJc BaXep(ac. 

Ev T^ X^P? "^^ BaXepCac icpoYfAa Y^Y^^vev, 6'irep fxoi 
BaXevTTvoc 6 iv (xaxapfq^T^ f^vi{fx^ i?jY**ufx6v4c fxou, l{ij- 
Ynadfxevoc iYv^pi^v. 'ExeTTo(vuv euXafiioTaTOc Wpeuc 
TtcOicf,pxev, 6'aTic fxeTd twv xXiQptxtov auTOu iv Tii tou 
8eou alvioet, SpYOic Te dYaQoTc xa^ ir^icf. dvaorpo^^ iict- 
fxivbjv .TT|V 2^0)7^ V (A)iTiXeae^ . *EiceXOoiS 01) c oGv tyJc ^ f^ipac 
TijcxXiJaecuc auTou,TiXoc tou p(ou $e{dfxevoc,IfJiTcpoaOev 



pultoa. Eidem vero ecclesie caul® inhsrebant ^ zr^c ixxXi)a(ac iTdcpi). Al $i twv icpoSdTcuv fxdv$pai tij 



oviam, atque idem locus in quo sepultus est (b) ad 
eaadem oves tendentibus peivius erat.Quadam au- 
tem nocte eam,clerici8 intra ecclesiam psalleDiibas, 
for Yeoiseet,at iDgressas caulas fartum faceret,fer- 
veeem tulit, et coDcitus eziit. Gum vero perveoiB- 
lei ad loeam ubi virDomini sepultus erat, repente 
hMit,et gressum movere non potuit.Vervecem qui- 
dem de collo deposuit.eumqae dlmittere voluit,8ed 
manam lazare non valuit. Goepit igilur stare miser 
eom pr»da 8ua reu8 et ligatu8.Volebat(c)verve.cem 
dimittere,Dee valebat ; volebat egredi cum vervece, 
nee poterat.Miro itaque roodo fur,qtii a vivis videri 
timaerat.bunc mortuus tenebat.Gumque ita gressus 
maouaqoeiliiasfaiBseDtobstrictafimmobilispersti- 



auTT) ixxXT)aiqf icpoaeYY^Co^^iv. *0 81 t^icoc Vv cp iTd^pij, 
ToTc elc td icpdSaTa dicep)^ofxivotcicdpo$oc 6ic^p}^ev. *£v 
fxtqp $e vuxTt tcuv xXr^ptxoiv Ivoov t^c ixxXijaCac ^^^^^^^v- 
Tcuv,xXiiCTrjC elc Td icp66aTa ^XOev. B^aeXo«l>v o5v elc 
Ti^v fidvSpav, xat xpt6v dpac,Td)^tov i^T|XOe.KaTd $1 t6v 
t6icov iXOtov, iv cp tou 9eou avOptoicoc TeOafXfxevoc 6ir^p- 
^ev, aftpvT.c o\ (t) ico8ec auTou iv tt) y^ ixoXXijOrjaav^xal 
ix Tou T^icou xtvT)6^vat oux ^$uvaTO. T6v o6v xpt6v ix 
Tou d^fxou xoTiJYaYS, OiXcuv auT6v idaat, iWk ttjV ^eTpa 
)(auvu>aat oux fa^uoev. "loTaTO o^iv 8e$efxivoc dopaaCf 
iXeetv6c, xai xaT()a)^ufXfxivoc fxeTd tou $pdfxaTOc a6T0u. 
'HOsXev t6v xp!6vidaat,xat ouxi^6uvaTO,-fJ0eXev i^eXOeiv 
ouv T(i[> xptcj), xal 6fxo((i>c ouxto^uev. OaufxaoTcp Tofvuv 
Tp^iccp 6 xXiiCTT.c 6 icapd tcuv ^(&vt(i>v {j) Oeoopr^OrJvat fx^ 



tit.Faeto aatem mane ezpletisque laudibus Dei, ab D PouX<(fxevoc, outoc icapd vexpou dopdTcoc ixpoTeTTo. 'Ev 
Eeclesia egreaal suDt clerici, et iDveoeruDt ignotum t({» ouv Siafxivetv t6 p^fxa a^Tou xal tt;v x^V* ^^^^s^- 
hominem vervecem teoentem manu.Res venit in du- to;, YsvofiivT^c icptutac, twv tou OeoiS Gfxvcov icXTipu»Oiv- 



(a) Pratel., subdi ei adversa omnia subjiciendo eomr 
mutere, ui tanta^ etc. 

{b) Primua Aud., Lyr., Big. et Becc, ad easdem 
#ir» cusiod»X mancipandas, pervius erat. 

(c) Gemet.y berbicem ; ande voz Gali. brebis. 

id) Ift., xord 9UYxup{av ouv YoTpoc fAixp6c ttXijafov 
IteaxtTO. 'H A UpiDxaTi) «apOivoc Im(vi), 



{e) Ms., 6(pe(X^. 

(f) Mt*., OicoTaaaiTat. 

(g) Ms., fxeTd tou icavTO$uvdfxou xai icdvT(ov ipyr^^^o^, 
(h) Ms., iTeXeuTTjaev. 

S) Ms., ic6Sec auTou ixoXXi{0i}9>V| xal ix tout^itou 
OeTv. 

(/) M8.| OetopiToOat yo6oiSfUvoc. 



m 



SANCTl aREGORII MAGNI 



376 



tuiv, cxT^; ixxXv^diac o\ xXir^ptxol i^riXOov. EOpovxec hl A biam, utram verveeem tolleret,an offerret, sed cul- 



8r(4ia9'z<i'/ av6po>7:ov, xbv xpiiv xij x*'P' ^-^X^vTa, iv 
dfACpi6oX(9(ictp2 TOUTOU Y»Y^vaai, XoYiC^jxevoi' Spa eir^ pe 
Tov xpibv, H toGtov irpoacpipsi ; (»)< 8e Taxio^ "^^i^ ^^^" 
6eiav ifjiijvuaev 6 tou ircaiafjLaxoc Svoxo^, icavTec lOau- 
|jLaaav, b'Tt 8ia ttiC tou dvOpcoicou tou 9eou dY((i>auvY)<, 
6 elaeXOc)i>v xXi^^at, iv t^) 8pa{xaTi auTou 8eSe{x£voc 
toTaTO. C/iTtvec irapeuOu 67:lp auTOu eic euXTjv eauTou; 



ps reu8 citius indlcavit pcBnam. Mirati omnes quia 
ingreasus Tur viri Oei merito ad praedum suam ila- 
bal ligatus. Qui se pro eo protinus in orationem 
dederant, suisque precibus vix obtinere valuerunt 
utqui rei eorum venerat rapere saltem vacuus ezire 
mereretur. Itaque far, qui diu sleterat cum preda 
captivuB, quandoqae eziit vacuus et liber. 



iict$i$(uxav, Se^fxevoi tou dnbXuO^vai auT^v. Tt^c ouv fieYjaetu^ auTcov iicaxouvOe^aYj^ 6 itoXXa^ wpac fxeTa tou 
2pdi(jLaToc a&TOu ^TaOeU xXiitTriC, wairep atxfxaXcoToc, bxt^/^izoii (a) ai6oupo< {ilv i^^Xoev, iXeuOepo; Se 6'fAu><. 



nETP. 4>avepa»c 8e£xvuTai, Iv ifiiq. YXuxuTtjTt 6 icavTO- 
^uvafAoc 6ebc icpbc ^y^Q 8idxetTai, boTtc xuxXcp ^f&cuv 
TOtauTa Tepicvd Oau|JiaTa euSoxei Y^veaOat. 

SS1 Kfi<t>AA. Kr. 

Depi Tou -IjYOUfJiivou tou Iv t^ irdXet UpdttveaT(v|^, xal 

Tou auTOu icpe(r6uT&pou. 

rPnrOPIOS.T^C UpatveaT(vTic7t<5Xe(iicopoc 6icipxet- 
Tat,lv (pTOu icaxap(ou UifTpou tou *Aico9T(SXou (jtovaoTYj- 



PETR.Apparel (c) quante ait super nos dulcedi- 
nis omnipotens Deus, cujus erga nos (iunt tam ju- 
ounda miracula. 

SS9 CAPUT XXIII. 
De abbate Prxneitini montis, ejusque presbytero. 

Gregorius. (d) Prenestin» urbi roons prseminet, 
in qQo [e) beati Petri Aposloli monaslerium (/)situm 



ptov18puTat'Av$pu>v6eou8ouX(oviva^T(j|>xaTotxouvT(ov, j. est viroram Dei : quorum relatione adbuc in monaa- 
Iv tl T(i> {iova9T7)pi(f> fjLou 6icdpxovT6c fi.ou, 9uvi6i} icapa terio {g) positus audisse me contigit magnum hoc 



|AOvax<A>v T^c icpoAexO^iar^C fi>ovf|C dxouaat touto, Sicep 
$ti}YOU[jLat, fjL^Y^^^^ Oflt^f^» ^icsp ol auToi fjiovaxo! y^' 
vbboxeiv oiVax^P^CovTO, *EXeYOv ^ap btt Oicripxev bTTjc 
fAOviic a6T(ov icpotaT(i>c,dv7^p icdvu t^ ((uij euXa6ioTaTOC« 
SoTtc fJiovax^v Ttva dvaOpi^^ac^lOeat xpv)aToTcxai icoXX^ 
euXaSeCqf toutov lpuOfjLi2[ev, "OTe $1 autbv iv T(f> tou xu« 
p(ou f <S6(|> 6o8pau{dvovTa iOedaaTO, toutov iv T(p auTou 
fjiovaaTi)p((|> icpeaS^Tipov xctpOTOvi}0^vai iceicofTjXe.Tou- 
TOu 81 x^^P^^^^^^^'^^» ^^* ^noxaXu^etoc auTq> i^ta» 
pCaO^» <A>c ou fjLaxpdv -^ £x tou ^(outoutou {xeTdoTaatc 
a6T(jp TUYX^vet. Tbv o3v iccpoXcyO^vTa Tf^c fJtovf^c icaTipa 
i^TijaaTO, bz(i>c icapax(opi{a^ auKp, 'iva fiv^fjia iauT(f» 
iTotfJidaj). Upbc 6'v Ixttvoc dicexp^OT)' l\p6 aou, Tixvov, 
Iffti dicoOviJoxco, bfjuoc aneXOe, xa^, xaOtbc PouXei tb 



quod narro miraculum, quod ejusdem monasterii 
monacbi nosae se teslabantur.In eo namque monas- 
terio fuit Pater vit« venerabilis, qui qaemdam mo- 
nachum nutriens, usque ad reverendos (h) provezit 
mores.Gumque eum in timore Domini videret ezore- 
vis8e,in eodom sibi monasterio tuncpresbyteramfe- 
cit ordinari. Gui post ordinationem suam, quia non 
longe abesset ejus ezitus,revelatione indicatum est. 
A praedicto autem Patre monaslerii petiit qnatenus 
ei concederel,ut sibi sepulcrum pararetGui ille res- 
pondit : Ante te quidem ego moriturus 8um,8ed ta« 
men vade, et, sicut vis; priepara sepulcrum tuum. 
Recessil igitur, et prsparavit.Gum non post muitot 
diessenezPater febre prsveotus ad eztrema perve- 



fiv^fjid aou lTo(fjiaaov. 'Airr|X0eTolvuv,xalTouT6 i)UTp^- C nit, atque assistenti presbytero Jusait, dicens : la 



ictotv. 06 fjteTa icoXXdc Bl l^fiipac 6 icaTY^p icuptT(f) xa- 
TaaxtOtiCt^v T^ kT](<iv^ dvaicvo^ j[XOe. UapiTcafJiivou 81 
Touicpea6uTipou,lxiXeuaev auT(i»,X^Y(DV''£v T(jp 9(f> fivi(- 
fjtaTC fxe Od^^ov. 'AicoxptOeic 8l6icpea6uTepoc,eTicev' 07- 
8ac icdTep, OTt xdY(o ev TauTaic TaTc fifjiipatc dxoXouOu 
aot, xat Touc dfjL(poTipouc yij^pr^voii xh fivf|fia ou buvaTat. 
81 ^Y^^f^^^^< icpb;auTbv tcpi)* OuTto irod^aov xaOcoc 
tticdv 90t, 6Tt Tb fAvrjfjid aou touc (6) 8uo '^f&dc exet xc^* 
p^aat. 'AiciOovtv oiSv, xat tlc to fjtvi^fjid, bicep iauT^) 6 
icpeoSuTtpoc ^v iTotfxdcrac, iTa^i). iiuOitoc 81 xal Tbv 
icpea6uTepov i^ tou a(6fLdT0C xaT^axtv daOivtta, iv f^ xal 
Ti^v (^u>i^v ouvT^fAtoc iicXi{p(oat. Tb 81 afofjLa auTOu uicb 
T(ov d8tX(p(ov paaTttxOlv, tlc Tb fiv^fia, 6'ictp iauT({>f,v 
iTOtftdaac» diCTjvixOv). 'Avt(f>xO^*^^C o^v tou fLV7)fjtt(ou, 



tuo sepulcro pone me. Cumque ille diceret : Scis 
quia ego modo te secutarus sum, utrosque capere 
non potestftbbas protinus rc8pondit,dicen8 : Ita fac 
utdizi,quia eepuicrum tuum ambos nos capit. De» 
funcluB itaque est,atque in sepulcro eodem quod si- 
bi presbyterparaveratpoeitos. Moz quoque etpres- 
byterum corporiH languor sccutus est, qno IsLguore 
crescente eitius presbyter vitam flnivit.Gumque ad 
sepuicrum quod sibi ipsi paraveratcorpus illiua faia- 
8et a fratribus deportalum, aperto eodem sepulcro 
viderunt omnes qui aderani locum non esse ubi po- 
ni potui88et,quiacorpu8 patris mona8terii,quod illie 
ante positum fuerai,omne iliud sepulcrum tenebat. 
Cumque fratres qui presbyteri corpus detuleraDt, 



iOs&aavTo dticavTtc ol icapeoTtJTtc, oTt o6x ^v t6icoc ^ n factam sibi sepeliendi difficultatem viderent, unas 
auT(p6ft(X(ovxa:a6Tbv x^op^oat.TbYapatofjiaTouica- eorum ezolamavit dicens : Pater, ubi est quod 
Tpbc t:Qc fAov^c ttOlv Iv a6T(|>,6Xov Tb fjivfjfjLa IxpdTtt, dizisti, quia sepuicrum istud ambos noa caperet? 



>) Ms., xev6c. 
Ibj Kd., 8uo fjfjiojv. 

[c) Duo ThCHd., Gompend., Longip., Qerro. Duo 
Aud. et Lyr., quantaisunt super nos dulcedines om" 
nipotsntis Dei. 

(d) Preneste, nuno Patestrina^ urbs episcopaiis 
Latii,aburbeRomazzimiliaribu8di8tan8.Eju8prio- 
rissitasinmontisJugoroeminitVirgil.yCanensiBnei.T 

Quique altum Preneste vin... 



Nunc ad radices montis Jacet. 

(3) Beccens., in honorem sancti Petri. 

{f) Longip. et Val. Gl., situm est, Virorum Dei 
quoque relatione, etc. Ita etiam duo Gemet. 

(g) Plurimi Mss.habent positum, non tamen potio- 
res; hioc nihil corrigendum hicduzimu8,qaidqaid 
in contrarium suaderent grammatic» I^es, quai 
pleramque spernit Greg. 

[h) Tbood., provexit annos. 



277 



DIALOGORDM LIBBR IIL 



»6 



Ad cujosvocem subito, cunctis Tidentibus abbatiB A 01 SUoatofxx toO itpedCuTepou dYaT^^vxu (iStX«pol,xT,v 

corpos, quod illic ante positum fueral, etsupinum 

jacebat, sese vertit io latere, et vacantem sepulcri 

locum ad sepeiiemlum presbyteri corpus prsbuit; 

etquia utrosque ilie locus caperet, sicut vivus pro- 

miserat, mortuue implevit. Sed quia boc quod 

prsdixi apud Praeoestinam urbem in beati Petri 

apostoli monasterio gestumest, visnealiquid eliam 

in hac urbe de ejus ecciesiaB custodibus, ubi sacra- 

tiasimam corpus illins est positum, audire ? 



YCY^vuTav auxoTc 0'j7XoXicev icp6< x6 ^i^on auxov deaai- 
fisvoi, eTc ej auxiuv i^tiTipOL^ft^Xifiti^^^A^fitazep, irou wxiv 
8 6^71^^, 6xt x6 fxvfifjia xouxo xou< fiuo ej^ei ^uipf.aat ; *Ev 
dexT^xouxou 9a>vr), Tiavxcov Becupouvxcuv, arovvj^ x6 awyia 
xou 'f|Y^'<^i^^^o^* 6'icep exet9e Gicxtov Exeixo, di(p' lauxou 
loxpacpT) ei; (d) icXaY^j^» ^^^^ x(^7cov Iv xcp fAviJfiaxt icap- 
ia^ev, iv cji ^tpeiXei xou icpea€ux4pou x6 a(ibfjia(e) teOet- 
vai.Kal 6'7cep 2^a)v uicio^exo, vexp6< i7cXi{p(i>9e* xou< y^P 
dfxfpoxipouc 6 x(Sico< ixeivo^ i^u)p7|aev.Touxo ouv,Siccp 
ericov,0aufjia ev xtj npaiveoxfvii) ic^Xei Iv xcf» fAova9xi2p{(|> 
xou fAsxdtpiwxaxou Dixpou xou* AicooxoXou YiY^ve.OiXetc 

8e excp6v xi dbcouoat, 6'icep xai iv xa6v^ x^ icoXei y^Y^^^ ^^P^ '^^^ (puXaxtov x^< ex/cX^aiac, ^icou x6 ^y^^H'^^^^^ 

auxou awfjta xaTaxetxat. 
PcTR. Volo, atque id at flat magnopere deprecor. 



CAPUT XXIV, 



IIBTP.6eXu) icavu *lva xouxo ^i^r^xai^yLai itiai^ SuvdU 
fui icapaxaXo». 

SS4 Kfi4»AK. KA'. 

De Theodoro mansionario ecclesim beati Petri apos^ •$% n ^^ ^ f t «i'ni n' 

toli urbis RonuB • • ^r^^ B IlepieeoowpouicapafjLOvaplouxouOYtounixpouevPaifi^. 

GnKGORiue. Adhuo supersnnt aliqui qui(a} Tbeo- 
dorum ej usecclesi» custodem no?erunt,cujus narra- 
tioneinnotuitresqueeioootigit^valdememorabilis; 



qaod qoadam nocte dum citius ad melioranda juxta 
janaam luminaria surrezisset, ex more in ligneis 
gradibassub lampade positis stabat, et lampadis re- 
fovebatlumen. TuncrepentebealusPetrus apostolus 
instolacandidadeorsumiopavimenioconstiiii,6ique 
diztt:(6)Conliberte, quHretamcitiussurrexisli?Quo 
dicto, ab oculis aspicientis evan uit. Sed tantus in eum 
pavor irruit, nt totainillo corporis ▼irtusdeOceret, 
et per diesmaltosde stratu suosorgerenonvaleret. 
Qna in re quid idem beatus apostolus servientibus 
sibivoluit, nisi prasentiam sui respeclus ostendere, 



rPHrOPIOE. Mexp^ xou icap(5vxoc icepUtaf xtvsc ol 
Yivd&oxovxec Oe^Supov x6v xflc auxiQC ixxXi}a{ac ftSXaxa, 
ouxivoc xf ^iyi^-^oiKV^^iiiiQ^r^fiTztp auxcjp 9uvi6^ icpoYfAS 
9«p(58pa fiv/fiTQc aJiov.^EXeYe y*P» 6'xi iv fxtq^vuxx^, iv 
6'9(|i xa^^^^ ovi^xTj elc x6 xac xavSi^^ac icpofAuJai icXr,- 
9(ov X7)c 6'jpac,xai xaxok x6 fQo; iv xoTc S^Xivoic faafJit- 
8(otc i9X(ji)c,xwv Xafiicd$(t>v x6 (p5»c iictfjieXoufxevoc^fvtrt 
x6v fiaxdpiov Hixpov x6 'AiciaxoXov, iv oxoX^ XeuxTj 
6icoxdT(o6ev auxou kaxotxa iOediaxo, icp6c $u xal elice- 
Zuvxpo^e, Siox^ X090UX0V xi^^tov dviaxvjc ; Touxo S^ el- 
iccjv a(pav9jc dic6 xwv doOaXf&tov auxou YiYove. Tooouxoc 
81 (p66oc elc aux6v iiciiceaev, woxe icaaav xfjV i^ x^ ac^- 
fiaxt a^xou (a^uv ixXei^^at, xat iici ^fiipac nXeCoxac ix 
xJjc xXCvTjC auxou fjiTj l9^uetvaix6v 4va9X7ivai.*Ev 5i X(J> 



pro mercede retributionis sine intermissione semper 
videret ? 



qoia qaidquid pro ejos veneratione agerent,ipse hoc (j icpdYfiaxt xouxtp xi ^XXo iaxiv 6icoXa6eiv,^ 6xi 6 fjia- 

xdp toc AicdaxoXoc xtjv 6iav x^c icapouoCoc aixou xotc 
SouXeuouaiv a6x(f> i^6iXY}9ev iiciSetfat* el fxT^ oxi c?xt ^\.k 
x6auxou 9i6ac ixxeXouaiv, aux6cxouxo 5iaicavx6c ^eu 
6icep6i9e(i>c 6t(upeT, xal x6 x^c dvxanoSdaeuic (At966v 

icapix«i ; 

HETP.8aujjLa9x6v 6icdpxet 5vxcuc, 6'xi xov dic^^xoXov 
^(t(&»67) Ofid9a96at. eaufjid(to $1 icdXtv xal ivxouxi|>^i 
^YiT^c 6 Oea^dfjievoc 6icdp)^(i>v, il)90evT)9ev. 

rPnrOP.Tt Osufjid2;eic icepl xou icpdYfAaxoc xo^Sxou, 
Uixpe ; fjiif^ y^i^ "^^ XoYiafxtp i(i9XT| ; oO^C xai AaviTjX k 
icpo^pyjXT^cfiTexTjV fieY^axTjV exe^vTjV xal ^oSepdv dicxaaCov 
iOtdaaxo ixp^fjiaaev ; a0x6c Y^P XIysi. Koyu) ^aOivijoa 
iict fjfxipac icoXXdc, 'H y«P ^«p{ *«« "tou ic\eufJtaxoc X***" 
pijaat ou $uvaxat,xat xouxou tvexa icoXXdxtc V^'^^* 



Pm. Mihi hoc non tam apparet mirom qnia 
Tisosest ; sed quiais qui eam vidit, cam sanus esset, 
cgrotavlt. 

Gacooa. Qoid super hoc re miraris, Petre?Nan- 
qoidnam menti excidit, quia cum Daniel propheta 
Dagoara illam ae terribilem visionem vidit, ez qua 
etiam visione contremnit, protinus adjunxit: tt 
tqo elanffuif et cggrotavi per dies plurimos (Daviel, 
*in.27) 7 Caro enimea qo« sunt (c)spiritas capere 



aon valet ; et idcirco nonnnnqnam cum mens hu- «^ 6p(iiictvoc XoYt9fjL6c l^ta iauxou dicdYexat, elc t6 dedoa- 



nana ultra se ad videndum duciiur, necesse est ut 
hoe carnenm vaeculum, quod ferre talenli pondus 
non Vjilet, inOrmetur. 

PcTB. Scrupainm cogitationis meao aperta ratio 
dittolvit. 

(a) Theodori nomen ezhibetMartyr. Rom., 26 De- 
eemb. 

(fr)Sev,€o/ii^(«,utbabentmultiMss.Qoasidiceret, 
«11 mecum libertaiem consecutus ei, vei eum quo in 
kbertotim sum atsertue. Zaohariaa hano vocem red- 



96a( xt icveu{xaxix6v, dvdYXi) icaad iaxtv, 6'ic(iic x6 e^» 
xivov xouxo 9xeuec dc6evi{9^, fiT^i Suvdfjievov x6 ^dpoc 
xou xaXdvxoft 6iceviYxat. 

UETP.Tt|V iv x({) XoYi9fX({» fiou SuoxoXCov dvsqiYf&ivi) 
dicoXoYtflt xaxi)u6uvev. 

didit per aiSvxpotpe.quod 8ignificat,coitfv6mtalii, tft- 
neris comes^ convictor. 

((r)Nonnulli, spiritusDeit 

{c) Ms., eic TcXiiYiov. 

(d) Ms., xe6v^^* 



279 



SANGTI GREGORII MAGNI 



980 



KE<t>AA. KE'. 



Htpl *a6ouv$(ou irap«(Jiovap(ou x^c auxijc ixxXr^atac 

xou dyCou llixpou. 

rPHrOPIOE. •Bxsp^c Ti<: «puXaJ T^C «ux^ C exxXii<r(ac, 
ou 'Kph icoXXd>v XP^vu>v,xaOc«)C ol icpeaSiSxai i?)(jia)v Snrj- 
Youvtat, *A6o6v$ioc 6v(5(xaxi,lv jxey^^TI xaiteivo«ppoauvTp 
bitf^pyity TcioTcoc xtf» iravio8uva{jLcp 06t{» oouXetStov. "OQev 
6 ouToc (Aoxd^ioc Uixpoc 6 'Aic6aToXoc,9i}(jLc(ot<i7c£Sei$e 
ito{av icpoa$ox(av(a) elc auxov ^KpeXov Ix^tv ol ftTiiiu}^ 
a^^ SouXeuovxec. K6pri y«P 'ctc itapaXuxixT) xtI auxou 
ixxXr^a(qf irapa(xivouaa,xaTc X^P^^^ ^pTiou ja, XeXu(jiivu)v 
xcov ve^ptuv aux:^c o\x(uv, x6 atu^jia Im x^c "f*)c Saupe. 
DoXXaxtc Slx^» (xaxap(c|i nitpc|i xcjp*A7coax6Xcpl8eY{6i), 
^'ircoc 6Ye(ac dJituOfi.^Ev (xiqf 81 vuxxi iTap4<rxT) aux^ 8t' 
dicxaa(ac,xat tiicev 'AiceXOe icp^c 'AfiouvStov x<5v (xav- 

vtcDvaptov, xai icapaxiXeaov aux6v, xat aux6c aot xtJv ^ .-«-« ..^.^^w «*... ^-.— , «— ^ w^-^- 

&Ye(av irap&x«i' Tlc ^M^ *A6ouv$toc, ixe^vT) oux ^y^- SSSigDoraretyCcepithaoillacquepereccleBislooase 

xcoaxc.nXr^pofop^av $1 ix xtIc ^irca(r(ac $e(a(x4vT), SS5 

iSp^axo uiSe xaxetae i* x^ lxxXT)v(qf aupo(x£vT)'A6ouv$tov 

lictCi)xetv, Iva x(c ioxtv iictYvcf).ArfVT)c ouuev 6icavxi!aet 

aux^c Y^Y^vev 8v e(^Tixet,icp^c ov xa». e7ice*]IapaxaXu) ae, 

itdxep,Sei(^v fxot xic iaxiv'A6ouv8ioc & cptSAa^. Ilpoc ^v 

a6x6c iicexp(9T),XiYc«>v*'EYc«) el(xi.'Exe(vT) ouv icp6;aux6v 

E9T)*'0 icot(XT,v ^(xa)v xai xpocpeuc 6 (xaxdptoc llixpoc 6 

'Aic(5axoXoc icpoc oe aicioxetXi (xe, oictoc ix x^c v(5aou 

xauxTjc XuxpcoffT[,c |xe. Auxic ^l itpoc o6xf,v eTicev^Edv 

icap' auxou diceoxdXr^c» dvdoxa. Kal (6) xpaxi^aac xf,v 

X«Tpa aux^c,xo*JXT)v Iv x^ l)Xtx(qf aux^C icapouxo dvu- 

tpctfoev. 'Ex XT)C wpoc ouv ixe(vT)c, oGxco icdvxo xd (x4Xt) 

xal xd veupo oux^c ioxept tiOijaov, efioxe 9T)(xeTov x^c wa- 

paXuoecDC hf ouxf xb xa66Xou (xt) ivaico(xeTvat/£dv ouv 



CAPUT XXV. 

De Acontio mansionario ejusdem eccUsise beali 

PeUi. 

Grbgorius. Alius illic non aate longatempora, si- 
oot no8tri8eniore8referunt,cu8to8ecclesiflB(tf) Acon- 
tiaadictusestymagnaehamilitatisatquegravitatisTir, 
itaomnipotenti Deofldeliter serviens^utidem beatus 
Petrus ap08tolu8 signis ostenderet quam de illo 
haberetflBstimationem.Namcum quaedampuella pa- 
ralyticaJnejusEcclesiapermanens^manibnsreperet, 
et(/) dissolutis renibus corpus per terram Iraberet, 
diuque ab eodem beato Petro apostolopeterct ut sa- 
nari mereretur, noclequadam ei per visiooem astitit, 
et dixit : Vade ad Acoatium mansionarium, et roga 
illum, et ipse [g) te salati restituet. Cumque iila de 
tanta visione cerla ssset, sed quis esset Aconlius 



trabere^ ut quis eseetAcontiusinvestigaret. Cni 
pente ipse factus est obvius, quem qu8erebat,eique 
dizit : Rogo te, Pater, indica mibi quis est Acontius 
custos ? Gui ille respondit : Ego sum. At illainquit: 
Pastor et nutritornoster beatus Petrus apostolua ad 
teme misit, utab inGrmilate istaliberare medebeas. 
Cui ille respondit : Si ab ipso missa es, surge. Ma- 
namqueejus tenuit,eteamin8iatum suumprotinas 

erexit. Sicque ex illa hora omnes in ejus corpore 
nervi ac membra solidata, sunt, ut Bolutionis iilius 
sigoa ulterius nullaremanerent. Sed in cuncta qu« 
inejuseccle8iagestacognovimus,evolvereconaraur, 
ab omninm jam proculdubio narratione conticeaci- 
mus. Unde necesseest ut ad {h) modernos Patres, quo- 



aicovxa, dnep Iv xfi ouxou ixxXT)a(q^ y^^^I^^^^ Oaupoxa, G rum vita per Italifls provincias clarait, narratio se 
& xot ^Yvcofir;, StT)YiSaaa6at 6tXTjao>(xev, dvd^xT) i^{xdc nostra retorqueat. 

otY^aat ix icdvxcuv xa)vXoticc0v(c)$tT)YT!aecDv.*AvaYxat6xepov 81 (xaXXov i/^Y^^f^^^ '^^^ ^(xexepov SiiJy^^iv elc xouc 
&px(ci)cW x^ lxaX(f 8taXd(x^avxac icax^pac (d) dvaxd(xi|/at. 



RE4>AA. K? . 
Jlep^ lilT)vd 'EpT)(x(xou. 
'Ev rji £a(uviq^x^P? ^p^c^coc Y^Y^vev dvTJp xtc e6Xa- 
6&9xaxoc MT)vdc icpoaaYopev<S(xevoc, xov (xovTjpT) ^(ov 
kX<((xevoc* 5oxicicoXXoTcxci)vi^(xex£pci)v Yvttioxoc 6ic^pxtv, 
l&oxtc itp6 xa<SxT)C xf)c Sexaex(ac xov p(ov ixiXeae. Hepl 
€k xwv xouxou epY(t)v, oux evo (xdpxupaicpo^ipco* xoo* 
ouxot Y^p x^ icoXtxeiq^ ouxou (xapxupouaiv, 6'90i xf^v 
Xcopov £d(xvr|C lY^coptoav.Ouroc ouSlv exepov elc icdaov 
QEt&xou ^povx(Sa ixixxT)XO,el (xf) 6X(ycuv (xeXioaciov oxeuT). 
AoYYo6dp$oc $e xtc ouxd xXoicfjv i^QiXriOe icotf,9at.'0 $& 
Tou 6ecu fvQppiccDc X6yc|) icopotvextxcf) xouxov xaxiJx^^K* 



CAPUT XXVI. 
De Mena monacho soiilario. 
Nuper in (t) Samnii provincia quidam venerabilis 
vir (jf) Menas nomine, solitariamvitam ducebat,qai 
nostrorammultiscogoitus, ante boc feredecenniom 
defunctus est. De cujus operis oarralione unum au- 
ctorem non infero, quia pene tot mihi in ejus vita 
testes sunl, quot Samnii provinciam noverunt. Hic 
itaquenihilad usum suuroaliud,ni8ipauca(iir)apum 
vascula possidebat.Huic cumLangobardus quidam 
(Oineisdemapibusrapinamvoluissetingerere,priusab 
eodem viro verbo correptuB est, et mox per maiignom 



nopaxp^(xaSkicveu(xaxiicovT)pc{)icXT)Yetc,icapdxdrxvil D spiritum anteejusvestigiavezatus. Quaexrefactum 
odxou ice9U)v,ifSpdYT). 'Bx xotSxou oi)v y^y^^^^» ^^^ ^*^ ^^ utsicutapud omnes incolas, itaetiam apudeam- 
icopd xou oOxou pap6dpou EOvouc, xa^coc xoi icapd xtov dembarbaramgentemejuscelebrenomenbaberetary 
Kopoixcov xoouxou 8vo(xo ae6a96^vai.Ou$etc $1 xou Xot- nullusqueuitraprflBSumeretejuscellulam ni8i(m)ba« 



(a) Ms., icp^c a6xov 6^e(Xouatv. 
(6) Ms., xpax/aac ouxfjv xtjc X*'P®^ ^^ ''^Ti ^^*>t'* 
ouxfjC icopouxd dvu^^cuaev ouxi^v. 'Aico xfjC (upoc. 
[e) Ma., SiT)Yijaecov (xev dvavxat^xepov. 

(d) Mj?., dvaxofxtlat, «o^ 6 ^loc fii' dpexcov IXa(xicp'5- 
v6t). *Ev x{ Za(xv£(qf X^??« ®^^* 

(e) Paaci babent Abundiue quos Edit.secuti sunt. 
Legitur etiam Ahundius in Qrfleca vers. Sanctorum 
albo inscribitar ad diem 24 April. 



(f\ Longip,. dissoL genibus* 
Iq) Pler. Editi, ipse tibisalulem restUuet. 
(h) Gompend. et primus Carnot., ad modestos Pa- 
tres, Consentiunt duo Tbeod. 
(i) Plur. M«s. hicet alibi,Sam)it«. 
0) Dies II Nov(*mbns ejus roemori» dicator. 
(k) Gerni. com Gemet. ac aliis Norm., apittm. 
(/) Vel m ejusdem apibus. 
(m) Duo Carnot., humiliter. 



281 



DIALOGORUM UBER III. 



milis intrare. Sape vero ex vicina Biiva venientes A ^ou iT6X(ii)erev iv tc}» xeXXfcp o^tou, tt yi.r^ ht Taintvo- 



urei, apes ejae comedere conabaDlur : quos ille de- 
prehenaoe, feroia, quam portare manii oonaueverat, 
csdebal. Ante cojus verbera immanissimaB be8tie 
rugiebaot, et fugiebant; etquaBgladiosformidarevix 
poterant, ex ejos manu ictus ferula pertimescebant. 
Hnjaa studium fuitnihil in boo muodo habere, nibii 
querere ;omnes qui ad se charitatis causa veniebHnt, 
ad eterna vitas desideria accendere. Si quando au- 
lem quorumlibetculpae agnosceret, nunquam ab in- 
erepaiione parcerOy aeJ, amorisigneaucceneuB, stu- 
debat ineiBvebementer periinguam ssvire. Consue- 
todioem vero vicini vel longe positi ejuedem ioci ac- 
eolae fecerant ut diebus singulia per bebdomadam 
iinosqaiBqueeioblationeBBuastranBmitteretyUteBBet 



f po7uvT), eijeXOeiv. noXXdbcic Sl ix t/Jc Y^i^^^t^C^^^^^ 
GXr^C ctoxoi ip^6p.evoi,Ta^ (ieX(99ia auTOu cpatYeTv l8ox{- 
{ia9av,ouc ixeTvoc ictaaa; tu> vapOTj^cCqi STuircev, 6'irep iv 
T^ ^eip^ auTOu pa^rcdil^eiv efcuOev. 'Ev 8k TaTc auTOu 
(jiaaTi(t, TQt Ou(jL(o$Y) OY)p(a Ixelva powvTa 6veX(>>pouv, 
xal Tdc (17^ 67C09TeXX6fxeva (C^oc, ttjv Ix xfi^yitiphQat' 
Tou fjidtaTtYa Sta tou vapO^vixtou i^oSouvTo. TotSxou ^^ 
icot^a aicouST^ iv tu) TcapovTi p(c|) ou$lv ^Tepov 6irv)p^ev, 
el {xVi Touc icp6c auT6v a-^oLTtri^ X^P^^ IpxofJtivouc, elc ti^^v 
Txic alcovCou ^cotJc iTciOufxCav SieYetpai. 'Eov 81 xaC icoTt 
Ttvoc ircaTafia Si^y^^» ou$at{Ji(oc ^X£yX(*>v toutov l^e(- 
SeTo. 'AXXa tu> t^c iyawTi^ icupt Ixxat^fxevoCt iax6ic8t 
icojc auTOtc $tak t^c yXfSiXxri^ xaOdlt{a)Tat.'EOoc Sl e?^ov 
olY^i^idiCo^^^ccTCi) T<Siccp,xaioUx p.T{xouc icapotxouvTec, 



qnodip8ead8evenientibu8offerrepotais8et.QQodam n xao' UdttrcTjv ^fx&pov TTic^6$o(jidLSoc,^xa9Toca6Tuiv tV|v 



vero tempore poBsessor quidam, Garterius nomine- 
immDndode8ideriodevictu8,quamdam8anctimonia- 
lemleminam rapuit, sibiquH iliicito matrimoniocon- 
Janzit. Quod mozut virDomioicognovit,ei perquoa 
potuit qa« f ueral dignue audire mandavit. Gumqae 
ilie ^^7 Bceleris Bui conBcias timeret, atque ad n- 
ram Oei nequaquam aocedere praeBumeret, neforte 
hancaeperey utdelinquente88olebat,inoreparet, fecit 
oblationea suaa, eaaque interoblatiooesaiiorum mi- 
Bit, utejoB munera Baitem neBciendoBOsciperet. Sed 
eam eoram eo fuisBent oblationee omnium deportatsB, 
vir Dei tacitua aedit, Bigillatim omnea considerare 
BtadoityOtomnesaliaseligensatqueBeorBumponenB, 
oblaf iones quaa idemCarteriuB tranemiBerat cognovit 
per epiritam, eprevit atque abjecit, dicena : Ite et 



iauTOu euXoY^av icp6c auTov aicoacetXat, tva E^^ Tt icap* 
lauTa)6'icep(6)6^e{Xei toTc icpoc auT^v ip^o{x£votc icapa- 
Oetvai. 'Ev Tt^ct Sl xatpw XTi^TCDp Ttc KapT^ptoc 6v6(jiaTi, 
£xaOdlpTC|il7ciOu(i(q^vtxrjOetc,xaO(epa>{ilvT]VTiva(^)Oi{X8tacv 
SxXe^e, xai avap(Jio9TC|i ouvotxeatcp ixuTa) auvi2[eu{e. 
TouTO 81 6 Tou 6eou ovOptuicoc MTjvac dbcoiSaac,$t*cii)v 
iI^SuvtJOt) e&peTv dicepxo(x4vci>v,&'icep^v a^tocdixouaat^d) 
TOUTcp iSijXcoaev. 'Ebcetvoc ^l tiqv 99H lauTou aTcCav 
auvet8(i>c, ou$a}xu)ciT6XfxaTu>avOpci>icc|)Tou9eouicpo9eY- 
Y(aat,^o6ou{xevoc 'Sva [lii xat TouTovxaOwc touc Xoticouc 
ifxapTdtvovTac SteXiY^^* *Eico(T2ae 8k toc lauTOU e\iXo- 
YtoCiXalTatSTac (xeTa^u tu)v oXXcov euXoYtcov (Ji(^ac diite- 
oTetXev, 6icci>c dxpt6£t)c (xt) lictYtvcooxovToc auTOt) xk 
$a>pa, TauTa 6s(i)Tat. 'Qc ouv ivcuictov auTOu al icpootpo* 
pai icdcvTcuv aicTjVSxOi^aav, b tou 8eou ovOptoicoc ^ou^dt- 



didte ei : Obiationem Buam omnipotenti Domino ab- ^ (^cov IxaSi^eTo, xal xaO' Iv icdcdac auTotv oxomjaac xa2 

xaTavoi{aac,6'XacTac $XXaciictXe(dl(xevoC)Xa(icapa (xtov 
Oijaac Tac euXoY^ac, ^taicep 6 a^TOC KapTiptoc dic^vTetXt 
otdk Tou icveufxaTOC Y^cop(aaCy napoiXTptoaaTO xai diice- 
SdtXeTO, X^YCov 'AiceXOeTOxaie^dcaTe auTw* Ttjv icpoacpo- 
pgtv Tou icavTO$uvdl(xou 8eou iic^pec [P.Ieg.ii7ciipac,bic 



Btoliati, et mibi tuaa oblalionea tranemittiB ? Ego 
oblationem tuam non accipio, quia suam abstulisti 
Deo. Qua ex re factum eat ut prssenteB quosque 
magnustimor invaderet, eum vir Domini tam scien- 
ter de abBentibus Jndicaret. 



et iofra], xa^ i\io\ TotuTac Tdkc e^Xo^^ac diicooriXXetc ; h(U} ttjv oif^v icpoa^opav o^ Xa(x6divco,$t<STt ou atJTOu 6eou 
T^Jv «poo^opov iic^pec. 'Ex Totkou ouv (x^Yac «p66oc toTc icapouatv liciiceoev, 6'Tt oOtco ao^a>c 6 tou 6eou avOpa>- 
wc «cpt Twv dYvoou(xivcov Sxptvev, 



PiTR. Muitos horum auBpicor martyrium subire 
potaiasey (a) ai eoa tempuB perBecutionis invenisset. 

GmEOOR. Duo Bunt, Petre, martyrii genera, unum 
in oeealto, alterom in publieo. Nam etBi peraeoutio 
deaitezteriaB, martyrii meritum in oocaltoesty eum 
Tirtaa ad passionem prompta flagrat in animo. Quia 
aaim eaae poBsit et aine aperta pasBione martyrium, 
testator in Evangelio DominuB, qui Zebedei filiia 
tdbae pr« infirmitate mentia majora sesBionis loca 



FIETP. DoXXouc lxTOUTa)v 6icoXa(x6diva> 8uvaa0ai (xap- 
TiSptov 6ico(xeTvat,ediv atjTouc 6 tou $tcoY(iou xatpocxflrci- 
Xa6ev. 

rPHrOP. Auo etat, Ilfcpe, (xapTup(ou eT$Y}* h Iv tc|> 
xpuicTcjp, xai ^Tepov iv TCf> ^avepc})* KSv yap $tcoY(A6c 
^roOev o6x EoTt, TO tou {xapTup(ou di$(a>(xa iv tc{> xpuicT«j> 
eTvat SuvoTat, iv Tcf> icpoOu(xcoc tt,v ^''^X''^^ ^^^^ «dtOeai 
€uvdt(at divTtTocaaeaOat. 'OTt 8i SuvaTat xat ixToc ^e- 
pa>vTt(xa>picov eTvat (xapTfipiov 6 xuptoc iv Tt{> euaYYeX^n» 
8e(xvuTai,fiaTtc toTc uloTc Ze6e8a(ou ixTijc tou XoYia- 



qaareDtibaa dicit: PoieUis bibere ealicem quem ego " (xou dbc(xf|V diaeevc^ac (leYciXouc Tijc xaOiSpotc t<(icouc 



bikUnrus tum {Matth. xx, 22) ? Gui videlicet cum re- 
sponderent: Poffiifnta;ait utrisque: Calieem quidem 
meum tibeiis ; eedere autem ad dexteram miam vel 
tbnMirem^ nem eet meum dare vobis (Ibid.). Qaid au- 
tem calicis nomen,ni8i passionispocuIumBignat^Et 
eom niroirum constet quiaiacobus in passioneoccu- 
boit, Joannea vero in pace EocloBi» quievit, incun- 

(a) Lon^ip. et Theod., si eos eo tempore persecut. 
Umpesias uwenissei. 
{b) lU., «fsa^ 



iici(jT)TOuaiv eTicev ^uvaaQe ic(vetv t6 icoTi^piov 6 iYtt» 
(xlXXu) ictvetv ; AOtcov $e dicoxptOivT«i>v,^uvdl(MOa,ToTc 
i(xcpoTipotc elicev*T6 (xiv icoTi]pt<Sv (xou ic(e90e,T6 $i {e) 
xa8(aat ix Se^tcov (xou xai i^ eucovu(xcov,oux SoTtv i(x6v 
TouTO $ouvat,diXX'oTc ^TOtfxdtaOT).T( Si icoTrjp(ouovo(xa, 
el (xi?i To icdiOoc 8t*auTou aT}(xa(vei; 'EvTOUTcp ouv $e(xvu- 
Tat 6Tt 'Iaxco€6c (aIv icdiOsi iTeXeicoQi}, lcodtvvijc ^^ ^^ 

(e) Mb., Ttvdi x(Sp7)v. 

{d) Ms., TttUTa auTC)>iST^X. 

(#) Ed.> xa0iie8«(« 



S83 



SANCTI GHEGORII MAGNI 



284 



tlpi{v^T^<lxxXi)9(«c(a)d^4icauc/£v£ica9ixo(vuvS«ixvu- A claDter oolligitur» esBeetsiDaapertapasBioDemarty- 



xari, xal afveu «pavtpou icaOou; (xxpvuptov (iva(,6iT(ST*&v 
xoxtivoc icitTv ih xou icoti{piov xup(ou ip^k^r^, 6*9x1; Iv 
fitcirf)X({> oOx aiciOavtv. Uepi xouxwv SkxoiouxoJVxaixYj- 
Xixouxoiv divSpoiv, o>v dtvcux^pcu (xvtiov ictTCoCrjfxai, icu>c 
oux {^Ofxtv tiictiv, 6xt tt auxou; 6 xou fiicuYfxou xxipoc 
xaxlXa6tv,lauxou; tl< (xapxuptov iictfiouvai t7^ov;oi[xt- 
vtc Tou icpxvouc icoXtfAi{xopo( xftc 2v$pa< Sia icavxoc 
6inijvtYxav, xal xouc lauxcuv avxi8(xouc 2v auxq» xcj) 
x^9{ji(|i i/^Y^^^^«^^^^^^^<'^^^^ xoafxtxaTc iictOu(X(atc 
divxiaxijoav, $t& x6 lauxouc Ouafav xq!) icavxoSuvaficp 6t4> 
icpo9tvtYXxi.*Oxt $1 xai Iv xcip xij^ tlpi{v7^c xaip<f)dipx{u>< 
iictTaiv^|Xtxlpu>v Xp(iv(DV (xdLpxupt^ ^t^6\aL9i'^ xoafitxoC 
Ttvt; xal T^ l^w^ iLjipi-^yLO^t^jiiuii iv t^ oupavou$6{^, 
aTt<piv(|> {lapTuptou x«xtxoerfii{0i}9av,icpocpdE9t(i)CtuxaU 
pou iictXOouoi^Ci Sti)YiScrx90at icttpoaofAai. 

KE4»AA. KZ'. 

Iltp) Ta>v fjii^ Ot^^i^vx(uv fxiapo(pxY^9at xtaoapdxovxa 
'^ttopyuji^, xal 6ic6 xcav Aof(o6oLpt(ii>t diicoxt^aXta« 
O^vxcuv. 

np6 T(uv fitxaicivTt TouT(i>v iTcuVyXaOux 06x01 f&apxu- 
pouatv, olxtvtc fitxa^u a6xa>v x^xt t6pt0nvai XiYouortv, 
Ttovapdxovxa Y^topYO^ icapa xoiv Koffo^ap^ta^* alxfAa- 
X(«>T(90ivTt<,xp^ T^C a6Ta>v OuaCa; ^aYStvi^vaYxdl^ovTO* 
£(p^fipa ol a6Ta>v divxi9xaOivx(uv, xal ^pioatcu^ (xiapac 
^^xaOat fXT^ dvtxofiiva>v,^p^avxo ol al^fJiaXcuxeuaavxtc 
a6xouc AoYY^SapSoi MM9 Odvaxov auxoic di:etXtiv,idv 
fifj X wv Ou9iaaOivTa>v xpta>v «pdYtuatv. '£xt Ivoi 61 xi^ v a((i>- 
vtov fxaXXov (J(«>ilv dYaici{aavxt; 6iclp xauxTjv xf,v icp69- 
xaipov xal icaptpyofiivr^v ic(9xa><(6)i9xdOi)aav,xaUvx^ 



riuaa,quaDdoetillecalicem OoHiiDi biberediciusest, 
qui cx pitrsecutioDe morluus dod est. De his autem 
talibua taDtisqueviris, quorum superius memoriam 
feci, car dicamus quia si persecutionistempusezs- 
titisset, marljres esse potuisscDt, qui occulti bostis 
iosidias toleraDte8,8uosque iD faoc muiido ad versarios 
diiigeDtes, cuDCtis carDalibus desideriis reBisieotes, 
per hoc quod se omDipoteDti Deo Id corde mactave* 
ruDl, etiam paci8temporemartyresfueruDt,dum oo- 
stris modo temporibus viles quoque et secalaris 
vils persoDas, de quibus Dii cosleBtis glorias prma- 
mi posse videbatur, oborta occasioDe, coDligit ad 
martyrii ooroaas perveoisse? 



B 



CAPUT XXVII. 

De quadraginta nu/tcii, qui pro eo quod camet 
comedtre immolalitias noluerunt^ a Langobardii 
occisi iunt. 

Nam aote hos ferme aDDOS quiudecim , Bicut ht le8« 
taDturquiiDtere88epotueruot,(^)quadragiDtaro8tici 
aLangobardis capti, oaroeB immolatitias comedere 
compellebaDtur. Qui cum vaide resistereDt, et coo- 
tiDgerecibumBacrilegum oolleDt, ccBpere Laogobar- 
di qui S40 eos teDueraut, oisi immolaia comederenty 
mortem eis mioari. At illi steroam potius viiaro qaam 
preseotem ac traDsitoriam diligeDtes, fideliter per- 
stiteruDt, atque io sua coDstaDtiasimulomoes oc« 
ci8i suot. Quid itaque isti, oisi veritatis martyres 



iaux(bv 6fxoXoY(? icdvxtc ia<pdYi)9av* Tt oSv, ou)f i fxdp- ^ fueruDl, qui, oe vetitum comedcDdo, Cooditorem 
Tuptc Ti)c aXr^Ocfac icdvTtc auxoiv iYivovxo, olxtvt; Iva suum offeDdereDt, elegeruDl gladiis vilam fioireT 
f&^ x6 xa>XuOtv (pdYa>a(V,(c) xal x({> xx(9xii a&xa)v icpo«x6^(i>aiv,iictXi(avTO fxaXXov $idc ({cpouc Tf^v (tui^v TauTi}V 
dicaXXd^at ; 

Kfi4>AA- KH'. 

Utpl Ta>valyfiLaXi^(uv twv fxi^ OtXi^erdvTo^v ti^v Tijc aiYo; 
xtcpaXr^v icpooxuvi^aat, xal xaTa9<paYivT(uv. 

'EvT({>auT({>To(vuv xatp^iTipouc fJii^piTa>v(d)TtTpa- 
xo9((ov ixpdTrjOav ol AoYY^6apSoi,xaT3( $^^6 eOo< au- 
TtuVyXt^aXf^v a^Y^c t({> $ta66X(|> lOu9av,xuxX()>ictptxpi- 
Xovxt<,xal(0] $9fAaxt fjitaptp (j>$7^v avaicifiicovxtc, xou^ 
a^^ivac auxa># xoux(|> 6icoxXtvovxe<xalicpootux^fjLtvot. 
Touxo $k icpd^ai xal o^z ixpdxi)9av6fJioOufjLa$6vi^vaYxa- 
(ov**Aicavotai^fjLaX(&>xa>vx6 icXf^OociictXi^avxo fxaAXov 
iih. Tou icpoaxa(pou OavdTou Tf^v dOdvaxov 2^(»fjV ticiaicd- 
vaoOai, ij Totc a6xa>v fjttapoT^ xtXtuofiaeriv 6icaxou9at, 



CAPUT XXVIII. 

De multiiudine eaptivorum^ qui pro eo quod capu 
caprx adorare noluerunt, occisi sunt» 

Eodem quoque tempore, dum fere qoadriDgentoi 
captivos alios LaDgobardi teDaisseat, more suo im- 
molaveruDt caputcapredialK)io, hooeiperoircuitum 
ourreDtes et carmine Defaado dedicaates. Gumque 
illud ipsi prius submissis cervicibus adoraroDt, eoa 
quoqaequos ceperaut hoo adorare pariter compelie- 
baat.Sedexeisdemcaptivismaximamultitudomagis 
eligeas morieadoadvitamimmortalem teaderequam 
adoraado ? itam mortalem teaere, obtemperare jUBsis 



xal 9uvauToicicpoatu^afjLivouc(^fiVTt0avaxa>fjLivi)v2^(«>i{v* D BacrilegisDolueruDt, etcervicemqaamsemperGrea- 



A6^lvaYdp(^6v X({> xxtox^ icdvxoxt 6icixXivav,x^xx(er- 
fioTt 6icoxXivai oux Vivi9X,ovxo. "OOtv Y^ovt xou^xpaxij- 
oovTacajTouc icoXtfjL^ouca^ oopoxax(|> OufA<i>(0) ixxauOiv- 
Tac, icdvxac a6Ta>v ({«ptatv 2i^tXt(v, oGoictp iv t^ t$(f 
irXdv^ 9UfjLfxtx6^ouc9^tTv oux i$uvyjOrj9av.T( ouvXo(ic6v 
OaufjLa9x6v, idv xatpou 8(a>YfA0u xaxaXafi^ivxo^ iauxou^ 
ttc fjtapTuptov icapi8(uxav ixeTv6t,lvT(i> Tf^c tlpijvi}^ Tf|C 
ixxXi}9(ac xa(p(i> iauxou^ icdvxoxt $(* iYxpaxtCa; ixxi{- 

la) Ms., kvticauOi). 
6) Ms., i9Ti)9av, xal ix t^ dfjLoXoY^q^. 
leS Ms. ,xa( T^vxxtoTi^va^xa^v icpo9x6^(i>9ivf)ptx(9avTO« 
[a) Meudose Editi, TptacxovCcav, oum in Lat. texta 
legantur quadriogenti. 

{e) Mp., «9115(71 (jiiapoTc xat (f>8aTc dvaic..., 6itoxX(- 



tori fizeraat oreatur» iDcliaare coDtempseruat. Unde 
factum est ut hostes qui eosceperaot, gravi iracundia 
acceDsi, coDctos gladiis interflcereDt, quos in errore 
8U0 participes dod habereat. Qoid ergo miram si, 
erumpeote persecutioDis lempore, illi martyresesae 
potuisseDt, qoi ia ipsa quoqae pace ficclesia semet- 
ipsos semperaffligeDdoaagostam martyriitenaerant 
viam, quando, (i) irruente perseoutionia artleulo, hl 

vavxtc. 

{f) Editi, a6x({> xTt9T^. 

(of Ms., i(a(pOivTac icdvxac auxouc (((p. 

{h) Eorum et sequentium martyram memaria oe- 
lebratur die 2 Mart. 

(0 Editi ingruente. 



287 



SANGTl GREGORII MAGNI 



288 



/ 



Otou o!xovo|JLi{aavTOC, (offxc 2v {jiiq^ xaipou poiqi xal xov 

'Aptiav6v x6 cpu); aTroXivai, xai Iv xaTc (a) a€(a6glatv 

xavSi{Xai< 2v x^ xou (Jiaxaptou UxuXouxou *Aico9x6Xou 

2xxXif)a{f x6 (pcuc 6i:o9xp£^at. 

KC4»AA. A\ 

Utpl x-^c ixxXTjaCac xijc dtY^a; ^AYaOf^C «U tt^v £ou6ou* 

pav. 

Ou8l xouxo oSv TtapaaKUTci^aco, oicep «lc xaxdxpioriv 
x^C aOx^c 'AptiavTic alpivta)^ iv xatSx^ x^ x^ ic^Xci^iTp^ 
8tSo ^p^vciiv i^ avtt>Oev tuoicXa^vta Sti^ai if)u$6xif)aev. 
*Aic«p 8k SiYjY^^f^^ "^^ H^^v 6 Xaoc Y^va>axet,xa $1 ol U- 
peT; xa^ ol (puXaxe^ x^C auxi;^ ixxXi)a(ac dxouraC xe xai 
Qtdaao6at (Aapxupouoiv. 'Bv xaux\) xdCvuv, xa6c«>< icpo- 
tiTcoVyX^ xa>v 'Pb>fAa{b)v icoAet Svxri ($eYea>vi x^ iiciXcYO- 
liiyfi^ £ou6oupaxaiv 'Aptiavtjv ixxXi)a(a 6it^p^cv, f^xtc 
xtxXfctafjiivrj ijv dTCOfxtCvaoa Sa>c icp6 xauxi)C x^< SitxCac* 
"fi^o^ev ouvlvaxou )xexap(ou ZtSaoxiavou xal xf,^ ii-^ia^ 
fAipxupoc 'AYa6i;< XeC^^ava iv aux^ {b) xaxa6a>ortv, 6(pei- 
Xotioi)C aux9J( i^v^zi^iibr^^^ai Hmp xal Y^Y^vev. Mexa (xe- 
Yfoxdu €1 icXi{6ou< Xaou iicep^ofxiva>v ^fxa>v,xat x({> icav- 
xo$uvafji(|> xupCcp xouc xf^c (}/aXfJK|>€{a< afvou^ dhiaic^fx- 
ic(ivxa>v, XTjV auxTjV ixxX7)9(av xxxtAdtSofAtv, xal ^v aux^ 
ttatX66vxt< xa x^< 6eCac XttxoupYCac l^pxta ixeXoufjiev. 
Acdk 81 xi^v xou x6icou axevo^u>p{av, x^ xou XaouicXf^6o< 
lauxouc S4S ouviacptY^ov' xtv^; $1 l^ auxa>v o^xtvec 
t^a> xou lepaxeCou coxavxo, attpvijc X^V^^ ^^ '^^^^ icoaiv 
auxcav (|>$t xqoctTat ictpixp^^ovxa Iv^ijoav. 'Ev Sat^ $1 elc 
Ixaoxoc i voijaac, xq^icXr^vCov aOxou loxafjiiv^p kfjiijvuaev, 
6 auxoc X^<^P^< ^^< 6upac xijc kxxXi)a(a< i{Y)X6ev,icdlvxac 
tk 8i* (iiv icapijX^tv kv 6aufxax( auvexCvi^oev* 6Mc6ijvai 81 
ou$afxa>c i)8uvi]6i), et xat fx6vov, («>c i^pi)xat, icepixpi- 
^ovxa xouxov kv6i]aav. Touxo 81 i) xou 6eQu euaicXaY* 
^vCa 8td^ xouxo 6ici8tt(tv, 7va icaaiv (pavtpa>6^ ^i 
lvoixa>v Iv a6x({> X(i[> x6ic()> dxd^6apxoc 8a{fJia>^ l^nX^ev. 
IlXi)pa>6K(9i)<ouvxii<ltpacXetxoupYCa<i)fjiei< X(uv aux66i 
divtxa>piSaafxtv. T^ 8k auxij vuxxl tiiY^c xxuicoc ivxoTc 
(e) xtpa(jL{oi< xf^c auxijc IxxXi^aCac y^Y^vcv, tbc 6'ci icXa- 
vd&fxev^c xtc kv auxoTc ^tixpe^ev. 'Ev 8c xij kiceX6oiSoio 
vuxxl papuxepoc iJx^C iicT)tS^i)aev. Toiouxo^ Y°^P W ^"^^' 
1C0C QA(pvi)C <pavepa>C lY^vtxo*, tb^ vofx{(^etv icSoav xi^v ix- 
.xXi)aiav bct{vi)v ix 6efjitX{a>v lictYeTpat. *£xxoxe8kaici« 
9X1), xat ou8tfji{a xou Xoiicou ixaxaoxao^a xou Sp^a{ou 
icoXt|jLi^xopoc bctTot l^ dLvi). Ata 81 xou (po6epou iJxouCt 
o5ictp iico{i)atv, t8tt^ev ica>c Sv divaY^Cofxtvo; p{f l{i^X- 
6tv bcxou x6icou, ^victp lici icoXu xaxtlx^v. Mex* dX^Y^c 
il i)fxipac iv (tf) fxcY^vx^ tu8{f xou diipo^ 6icapXovxoc, 
iicdiva> xou 6uatacrx7)p{ou x^c auxijc kxxXi]a{ac vt(p£Xi) o6- 
'pav<$6tv XBx^X6tv,xa^ t8{f {/) ax{f xouxo ixdiXu({/e.llaaav 
8i xi^v bcxXi)o{av xo90ux(|> (p66()> xal i)8uxi)xt tua>8{ac 

a) Mb,, ff^taOt(oatc. 

b) M«., xaxaxeea)9tv. 

/y w ' *"^"^0C <po6tp6< Mvexo a'«(;. 

J^oTfc^M iSe Diarii lul. R. P. D. Bernardi de 

i&r/fe ^^fi 'niiot- et Vatic, beaU Siephani ettanctx 
Jlfa//Aj^ vl- pariB. ^^, fr^a^i Stephani et saneti 
./^^/^^ tjf^afmar Mss. Angl., NorniM etc. Vide 

^VV .^?ndiot. 12 epist. 1«. 
\^t.f 



A PauH fuerant exstinclae, uno eodemque lempore et 

ipse lumen perderet, et in ecclcftiam lumen redi- 

rel. 

CAPUT XXX. 

De Arianorum eeclesia, qux in Romana urbe eaiholiea 
eonseeratione dedicata ett. 

Sed neque hoc sileam, qaod ad ejasdem ArianaB 

haereseos damnationem in hac quoque urbe ante 

biennium pietas euperna monatravit. Ex his quippe 

qos narro alia populusagnovit,alia autem sacerdos 

et custodes EcclesiflB seaudieeeelvidiseetestantor. 

ArianorumecclesiainregioneorbishuJu8(^)qusStt« 

bura dicitur {De Conseerat,^ disi. 1, c. 22, Ariano" 

rum), cum clauea usqueante biennium remansiaaety 

placuilut in flde catholic3,introdacli8 illic (^)beati 

Sebastiani et sancts Agatb» martyrum reliquiis, 

^ dedicaridebais8et;quod ractomeat.Namcummagna 

populi multitudineveniente8,atque omnipoteoti Do- 

mino laudea canentea, eamdem Ecclesiam ingresssi 

Bumua.Gumqaein ea jam miasarumsolemniacele- 

brarentur,S44etpre ejusdem loci aoguslia populi 

80 turba comprimeret, quidam ex hia (t) qui extra aa- 

crarium atabant porcum aubitointra suos pedeahuc 

illucqoe discurrere seneerunt.Quem dum unosquis- 

qoe sentiret, et jaxta se etantibus indicaret, idem 

porcua ecolesis Januas petiit, et omnes per quos 

tranaiit in admirationem commovit; eed videri a 

-nullo potuit,quamvi8sentiri potuiseet.Qood idcirco 

divina pieta8 08tendit,ut conctis patesceret quiade 

loco eodem iramundus habitator exiret.Peracia igi* 

lur celebratione miasarum receisimus ; sed adhuc 

Cj nocteeademmagnus ineJuedemEccleeiaetectisstre- 

pitus faclus est, ao si in eia aliquis errando discur- 

reret.Sequenti aulem noctegraviorsonilusexcrevit, 

- cum aubito tanto terrore insonuit, ac si omnia illa 
ecdesia a fundamentis fuisset eversa ; et protinua 
recessit, et nulla illic ulterius inquietudo antiqoi 
hoatis apparuit ; aed per terrorie sonilum quem feoit, 
innotuit a loco quem diu teooerat quam coactos 
exibat. Post paucos vero dies, in magoa serenitate 
aeris super aitare ejusdem Ecclesi» nubes coelitus 

' descendit,8uoqaeillud velamineoperuit,omnemqae 
Ecciesiam tanto terroreacsuaviiale odoris replevit, 
utpatentibosjanuisnullus iliic presumeretintrare. 

, Sacerdosquoqueet custodes^vel biquiadcelebranda 

missarom solemnia venerant, rem videbant, ingredi 

minime poteraQt,et soavitatem minfici odoris tra- 

"■ hebant. Die vero alio, cum in ea lampades (;) sine 






(t) Duo Carnot., Val. Gl., et exNorm. 4, quijuxta 
sae.Povro his qu» referl hic sanctusGregoriuslncem 
afferre ac fidem oonciliarepodsnntqu» narrat Viotor 
Vil., lib. II de Persecut. Vandal , num. 6, pair. 28 
nov8B Edit. : Vidit quidam presbyier ipsam Fausii bor 
silicam refertam turbis innumerubitibus poputorumt et 
posi pautulum evacuQtam et repletam poreormm mul^ 
titudine; quo vieu significabatur basilicam bano, 
fugatis Gaihoiicis, esse tradeodam Arianis, qni eam 
porcornm more polluerent. 

(;) Editi, reluotantibus Mss., ftite (ttimfie rfepr^- 
henderent. 



S89 



DIALOGORUH LIBER lU. 



200 



lomine dependerei, emisso divinitus lumine sunl X lnXiSp(i>9ev,(i>mxai6upc>>vdivBC|>Y(iivcuv,(ji:?^To\fAqp;Tiva 



•ecens». Posl paueos iterDm dies, com, expletis 
missaram solemoiis^ eztinctis lampadibusoustos ez 
eadem ecclesia egressus fuissel, post paululum in- 
In? it, et lampndes (a) quas ezstinzerat lucenies re- 
peril. Quas negligenter ezstinzisse ae credidit, eas 
Jam solHcitius ezstinzit, et eziens atqae ecclesiam 
soilicitius clausit. Sed post horarum trium spatium 
regressusjucentes iampades quas ezstinxerat inve- 
nit, ut videlicet ez ipso lumine aperte olaresceret 
qoia locue ille a lenebris ad lucem venisset. 



IxcTse (laeXOeTv&XXak xai 6 lepeuc xat ol (/)<puXaxec itav- 
xec ol ffuveA8<5vTe; tAt^^ XeiToupYfac WpTia liriTeXiaat, 
t6 OxujjiaTouTO Oea9d[jLevoi,Qu$a(xa>; eloeXOeXv V^$uvi{Oy)- 
9av, TTfV tk '})8uT7)Ta T^c OaujjLsarfjC ixeivT^^ euu>$(a< 
icp6< lauTou; li:eaupovTO.*Ev $e ^XXt^ ^(^^p? '^<a>v xav$7}- 
Xu>v MM cpb>T6c ig) ou9a>v, Oe^Qev ;pu>x6< diiioTcaXivTOC 
Ttavat divi{<pOi)9av.Kat (jieT^dXCYac icaXiv f|fJiipa< {jieTXT^ 

i:Xi]p(i>0f|VatT7)VT^; Oelac XeiToupYlac^oXouO{av,a^iaac 
Txc xav$iJXac t^< auT^; IxyXijffCac 6 «puXaf i^fjXOev.lfer' 
6X{yov 8e et9eX0d>v,iea9a< £; SoSeaev xav$i]Xa< a^Oouvac 



eupev. No(i(aac Se STt,(«>^ ^Tu^ev TauTa; Ivfievev^xal 8taTOUTodviJ;p07)7av,iidLvu iict^xeXcoc auTdc vSsaa; i{^XOev,)cat 
TT^vlxxXr|9fav^a^dXiaev/Qpwv $i Tptcuv StaoTiJfiaTOCicapeXOt^uToc uiTOffTp^^^ac (paivou92c itdXtv iraaac Tacxa^^ 
&9icep ca€eaev,eupev.*Ex TOtjTou ouvtou (pu>T6c $e{xvuTat,$Ti 6 T^iro; ixeTvoc dic6 tou vx^^touc elc t6 <pb)c iicotv^XOev; 



PiTB. Ets: in magnis samus tribulationibus positi, B 
quia tamcn a conditore nostro non sumus omnino 
despecti, testantor eaque audioejusstupenda mira- 
cola. 

GacGOR. Quamvis sola qne in Italia geeta sunt 
narrare decreveram^visnetamen ut,proo8tendenda 
lUosdem Arians hereseos damnatione, traneeamua 
verbo ad Bispanias, alque inde per Africam ad Ita- 
liam redeamus ? 

Pcra. Perge quo libet ; nam laetus ducor, letus 
redocor. 

CAPDT XXXI. 

De Herminigildo rege Lumgildi Visigothorum regis 
filio^ pro fide eaikolica ab eodem patre suo oceiso. 

r 
S46 GRtooBius.Sicutmultorum qui abHlspania- 

rum partibus veniunt relatione cognovimus, nuper 

(d}Hermioigildu8 rex Leuvigildi (c) regie Visigotho- 

ramniia8,ab Arianahere8iadfidemcatholicam,viro 

reverenti8Mmo((i)LeandroHi8palitanoepi8Copo,du- 

doro mihiin amicitii8familiariterjuncto,prsdicante 

(e) eonversuaest.Quem pater Arianus, ut ad enmdem 

baeresim rediret, et pnemiis auadere, et minis ter- 

rere eonatuaeet.Cumque illeconstantieeimerespon- 

dereinaoquam8everamfidempos8erelinquere,quam 

lemel agnovisset, iratus paier eum privavit regno, 

rebosqaeezepoliavit omoibue. Cumque nec sic vir- 

totem roentieillius emollire vaioisset, in arcta illum 

CQstodia conoludenfl, collum manusque illiue ferro 

lig«fit. Goepit itaque idem Herminigildue rez juve- 



HETP. Kov el h (JLeYdAai^ ia(ilvivex<S(Jievoi OXf^^eaiv, 
dXX' ouv 6ti oux iafilv icapd tou XTtvTOu i})(au>v icavTd- 
icaat pfieXuXTol, fiapTupouatv £icep dxoiSco exicXi^xTd a^- 
Tou Oau)xd9ta. 

rPHrOP.'Eicei8Ti jx6vaTdel«;*lTaX{av icpaxOivTa 8iij- 
YiS^aaOai Jipi9a,0^Xttc icp6c t6 eici8etx0f|vai t^c auT^c 
'Apetav^; a^pivecix tt^v xaTdxpiatv 8t4X0u>(Jiev t({> X^yM^ 
hi £icavtxTi,xdxeiOev 8t"A(pptx^< etc*lTaX(av 6icoaTp4« 
({/(Ofjxv ; 

HETP- "Oicou V Sv poiSXei (h) icopeuOiQ-ct, xaYw Y«P 
e6;ppatvo)xevo< 9U(jiicopeu90(Aai^xat e^tppatv^fxevoc icdXiv 
dvOuico9Tpifa>. 

S46 KE4»AA. AA. 

Hepi 'BputY^XSou pi)YO< icp(«>i)v *Apetavou bicdpxovTOc^ 
xat $ia To icpoffeXOsiv auiov t^ dp0o86{(|> icloTet uic6 
ToiS l8(ou icatp6c 9<paYivToc. 

rPHrOPIOS. KaO(i>cicapd icoXX(uvTu>vvuv2pxo{JLiv(oy 
dicoT&v fiepu>v'lericav{ac Sti)YOU(xiv(oveYvu>v,(tyEpfAtYU 
XSoc6 pij^ uioc 6icdpx(i>v AoufitY^XSouTOupi^YOC tou tu>v 
Out9iY<ST0o>v eOvouc ix if^^ 'ApetaviJ^ alp£9eu>c eU ti^v 
dpO^So^ov icCotIv OicioTpe^^ev, AedvSpou TauTT|V XTipuT- 
TovTO<,Tou TTJc ic6Xtu>c 'l9icdXi)c iict9x^icou,6'9Tic ifiol 
icdXai Y'^v^«»< ivTaic «ptXCa; {j) icpoaexoXXiJOi}. '0 Sl 
Tou icpoXe^OivTOC 'EpfJi t Y^XSou icaTi^p Aou6 tY^XSoc ' Ape- 
tav6c uicdp)r(i>v,l9iceu$e toutov Iv T^i auTii alpiaet icdXtv 
6ico9Tpii{^i, xat ou otiXiicev, OicoaXiaet 8((>pa>c auT6v 
xoXaxeuu)v,xal icdXtv dicetXaT^ xaTaicXi{TTu>v. A6t6<81 
i$pa(u>c l9?d{jievo<, dicexp{Oi) XiYwv, fAi)$iicoTe iauT6v 
dXr^O^ ic{9Ttv €uva90at xaTaXeT^ai^f^vicep dica( fUfxdOi)- 
xcv. 6u{JLu>0et< $k 6 toutdu icaTi^p iaTipij^ev auT6v Tiic 
PaaiXefaCy xat icdvTU>v tcov icpaY(JLdT(uv toutov i/.u(jLvu>- 



aie terrenum regnum deapicere (Causa 24, q, 1, c* D 9ev' Mrj$e(il()ouToc $e tt)v tou XoYtjfxou auTou 9TaOi}p(S- 



42, CtEpU), et forti deaiderio cGsleste quaereoa, in 
eiliciie vincu1ato8jacere,omnipotenti Deoad confor- 
tandom aepreces efftmdere^tantoqoe sublimiue glo- 
ritm tranaeootis mundi deapicere.qoanlo et religatus 
ifooTerat nil fuisse quod poluerit aoferri. Saperve- 

(t) Valgati , quasexstineias reliquerat ;et paulo poat, 
»llieUu$f pro soiiicitius. 

{b) ^a&featomcelebratur die 13 Aprilie. Deeooon- 
i>le Marianam lib. v Hiat., e. 12. 

(() Laovieldoeappellatorapnd Greg. Tur., lib. iv, 

e.as. 

(i) De saneto Leandro, lege epistolam libris M ora- 
Hoin prsflxam, et notas adeam. In pieriaque Msa. 
^gitary SpoiUano episeopo^ pro SpaUiano, vel Ht- 
tpal. 



Ti)Ta dicaXuvai Suvi^OeU» ^v aTevtoTdTiJ cpuXaxii toutov 
xaTixXet9ev, Ta; X^^?^^ a^TOu xat touc ic6Sa< 9t$i]p(|> 
d99aXt9d(uvoc. *Up(aTO ouv 6 auT6; 'EpfJitYCXSoc 6 ($ij{, 
xa(TotviavaY(i>vTi^v -JjXtxfavTijv iic^Yeiov Pa9iXe(avicdvu 
p$eXuTTe90at,xat icd^^iictOufit^ tiqv o6pdvtoviict2^i}Tetv. 

(e) Ad hanc conversionem hortatriz fuerat uzor 
Ingundia, Sigiberti Pranoorum regis fiiia. 

(/) Me., (puXaxcc xal icdvTec. 

f^) Mfi., xpefxafjivov, ot in Lat, habetur. 

\h) Editi, icoptuO^vai. 

i) In Ma., *Epfxijv(YY^8oc. 

(i) Ma.» icpo9xex6XX7|Tat. 

(k) Forlaaae, oGrux cum in Latino teztu iegatui^ 
iie. 



i 



»i 



SANCTI GREGORII MAGNI 



292 



OOsv SaSefilvoc Iv xtXtxf(|) xotxixetxo, t^ iTavToSuvi{K|> A nienteautem paschalisfestivitatisdie^Catttal,^.!,^;. 

OeySeiJwi^ upoff©ipwv,irp6^ T^lvtjyujat aixiv. 'BvSl --> ** 

ToerouT(|) Tou voo^ G<}/et tt^v tou irapep^O{i4vou x<S9[xou 

$6jav l6$£Xu^aT0, 6'9(|) Tq> Tou 6eou Tr60(|) 8e7(JLeuOeU 

litfcYvw (jiTiSlv elvat, &'Tcep Suvi^^^eTat auTov toiStou X***?^" 

«ti. Tf,; Sl Tou dYfou -Kiiyji kopT^; imX^o^Triz iv Tti 

T^C vuxt6^ f|ffux^qt» aiyTi Trpoc auxov 6 toutou xax<57:t- 

ffxoc T,aTTp 'Apeiavov iirCaxoirov diiciaxetXev, ^iccuc ix 

xfjC auTOu xt(pocTf,c di6efx(Tou a&xtov UpoupYCoc tt)v }xe- 

TaXij^j/iv Si^TfTatjXat Ix toutou Xoirov efc ttjV tou ira- 

Tp6c eufxiveiav lictoTpl^at di^tcud^ji. '0 $1 x^ Oecf) 8e8(o- 

PT}{x£vo^oStoc divf.oTOv icp6; auTov iXO<SvTa. *Apetav6v 

iirCoxoitov icovTeXcoc i6SeAu^aT0,xa( xaOu>< auT(|)f,p(xo2^e 

T^v xaxoictoTfavaGToudiJftDCtfteXiYS^^j^ifouTOv di«p' kau- 

Tou &7cs6aAeT0,Ei yap xal e{u>Otv $e8e{xivo< exetTo,aXX' 



72,5u^en;^ttfn/^).intempeste nootissilentioadeum 
perGdus pater Arianum episcopum misit, al ex ejus 

manusacrilegaeconsecrationiscommunionemperc!- 
peret, atque per hoc ad patris gratiam redire mere- 
retur. Sed vir Deo deditus Ariano episcopo venienti 
exprobravit ut debuit, ejusque a se perndiam dignia 
increpationibus repulit;quia etsi exteriusjaceballi- 
gatu8,apud se tamen in magno mentis culmine stabat 
iecurus. Ad se itaque (g) reverso episcopo, Arianus 
paterinrremuit,8talimqae8uos(A)apparitore8mi8it, 
qui constantisBimumoonfessorem Dei iliioubi jace- 

batoooiderent;quodetraotume8t.Nammozutingres- 
8isunt,seruremcerebroeJusinGgente8,vitam corpo- 
ris abslulerunt ; hocque in eo valuerunt perimere, 



(v$Gv icxp' iauT(]j> T(() Tou XoYtfffxou ^(uTt (a) dt{xipi^voc n (0 ^"^d ipsequoque qui peremptuse8(,in seconsti- 

IffTaTo.TicooTp^a^ Sl 6 'Apetavo; IicCjxotco; icp6; tov ^oerat despexisse. Sed pro ostendenda vera ejus glo- 

$uaae6o '^ouTOu waTfcpa, xai toe (ft)pr^OivTa auTou lnaY» ^ " 

YeCXa^ I6pu^ev xaT* auxou. IlapeuOu; 61 tou; ^ictcpavetc 

T(ov dip^4vTu>v auTou diTcoaretXacToikot; ixiXeuaev, 7va 

t6v OTaOTjp6v tou 0eou 6[xoXoYi)Tf,v, iv Ttf» -z^izm evOa 

IxeiTO, dticoxTe(v(oatv. "OTcep xaT yi-^owv/, *nv{xa ^ap 

icp6c auT6v (c) eiff^Oov, xci ttjv di^(vT)v h xtf» 2Y^scpdiX(|) 

auToil(xiciJ(avTec, ttjV tqu 9(u(xaToc auTOu (Jcdt^v ditpei- 

XovTo.[(d) OuTii>< $1 auT6v evto^uaav (poveu9at,a)7Te xai 

icp6 Tou tpoveuOYJvai aOx^c et; kauTOv 9uveaT(it>Ta,TouTov 

iicticXf,$atxaTicapotxet(A)9xaOst.]Ati €1 t6 iici$£i^Oi^vat 

(tf)Tf|V diXT|OivT^v auTouS^^av, ou icaplXet<|;av avtuOev Oau- 

fxaTa aiT^Ot YtveaOat.*Ev -^oip t^ vuxTeptv^ "h^^X^^ ^P" 

(avTO aerfxaTa {^aXfxtpSiac iv T(f) abj^xaTt tou ^7)^6; xat 

|xdlpTupoc dixoueaOat, xal Xa(xicdL8ec £7CT0U9ai auT<SOi 



r ia, superna quoque non defuere miracula.Nam cgb- 
pit in nocturnosilentio psalmodie canlusad corpus 
ejusdemregis etmartyris audiri; atqueideoteraciter 
regis, quia el martyris. Quidam etiam ferunt quod 
illic nocturno tempore accensa lampades apparebant; 
u nde et factum est quatenus corpus illius,u t videlicel 
mattyri8,Jure acunclis Gdelibus veneraridebuisset. 
Pater vero perHduset parricidacommotus 548 pcB- 
nitentia, lioc fecisbe se doluit, nec tamen usque ad 
obtinendam salutem. Nam quia vera esset catbolica 
Gdes agnovil, sed gentis sue timore perterritas, ad 
hanc pervenire non meruit.Qui oborta aBgriiudine ad 
extrema perductus, Leandro episcopo, quem prius 
vehementer affliierai, Recharedum regem fllium, 



(pa{ve<TOat»x«'i ^t^ touto jxdlpTupo;, 6Tt (xipTupet diXT^Oa>< C quem in sua haeresi relinquebat, commendare oura- 
ol ixeToe icapaYev(5ixevot.(Sic.)"O0ev yi%\-^k-(o^ty,xh awjxa ^»^ "^'^ JP*« quoque talia faceret,qualia et in fratre 
a^TOu icapdi icdcvT(i)v ictoTwv aeSa^O^vat, tac diXT^Otvou ' *"'■-""'"'*' '-*■ -' •-•--- ^ 
{7)Xa$i^ {xdipTupoc/0 $e xax^ictoroc xai Texvo^^T^vo; au- 
Tou icaTTjp, S47 8t' tov touto eipYfli^aTo (xeTaYvou;, 
T({> icdv(|> lauT6v ouveTsipa^ev, ou )x4v co( ft icp6c t6 1^* 
xpaT^ Y^**^*' '^^ a(uTijp(a« Ixut^v iiciSioTcev/OTt Yo^p 
diXT^07)C uicdtp^et •?) xaOoXtxiq ic(aTtc,iicfYV(«>,T68ee0vo; au- 

ToutpooijOeU (/) Ta'jTi{iicpoaeX0eTvouxi^{t(60ij.*Aa0»ve(ac 
61 adTi}» liceXOouoTjC, xai iv toTc i^x^TOtc diiceve^0ivTO<;, 
Aeav$p(|> T(f) iictyxoictf), 6'vicep icp(5Tepov acpoSpo»; i^v xa- 
TaicXii^ac/PexdipeSov t6v vl6v aucou xai p^Y^*^^ ^^ '^^ 
l€tf alpiaet xaTeX{{xicavev,icapaOeaOat eaiceua^v, llva xat 
eU TouTOVTOtauTa IpYiCTjTai, olaT^ a&Tou StSa^xaXiqf, 
xal etc t6v IxeCvou di6eX;p6v iceicofijxev.TiJc ouv TotauTTjc 



illias suiscohorlationibus fecisset. Qua oommenda 
tione expletadefunctusest.Post cujos mortem {j) Re- 
charedusrex nonpatrem perfldum, sed fratrem mar- 
tyrem sequens, ab ArianaB hereseos pravitate con- 
veraua est, totamque Visigothorum gentem ita ad 
veram perduxit flJem, ut nuUum in suo regno mili- 
tare permitteret, qui regno Dei hostis existere per 

(^)hffireticam perfldiamnon timeret.Necmirumqaod 
ver» fldei prsdicator factus est, qui frater est mar- 
yris, cujus hunc quoque merita adjuvant, ut ad om- 
nipotentia Dei gremium tam muUos reducat. Qua in 
re considerandum nobis est, quia totum hoc agi ne* 
quaquam posset, si lierroinigildus rex pro veritata 



icapaOiaetax; icXTjpu^OeCoTjCicapsuOu VceXeuTijaev. 'Pex4- D ™^''^"*'* ^^^ fuisset. Nam sicul scriptum est : Nin 

pe8o; Sl 6 |5i55 ^^X^ "^V >taxoic(ffT(f) icaTpl dixoXouOiJvac, '**'•—•"• a...^-^i/ — i^... v^ j . ^ 

iXkk T(|) {xdipTupt dioeXcp({) lic(S(xsvo;,diic6 Tfjic $u9(uvj{xou 

ApeiavTjC alp&9e(i)c lic&Tcpe^^ev^xat oXov t6 twv Ouiat- 

Y<5T0t«)v ?0vo< %U ^V dXTfO(vT)V(«>$i{Y^aev ic{aTtv.[XTj auY» 

(a) Ms., difxep{(xv(i>c SxetTO. 

{b) IM?., i^T^olvTa auty icap' a&Tou diiciJYY»^^*^. '0 81 
Ppufac xar' auTou icapeuOu Touc iict©aveTc. 
(c) Editx elorijXOafftv xat. 

(d)Locixs hic, quem intra nncinos conolusimus, 
deest ia iVAs.,depravatu8que, aut saltem non medio- 
£^r;Mr/ii^^icatu8 ease videtur. 
ffiH^ ^, dlXi)etvT^v «^ou xal 64{av. 
/; ^^^*» ."^«i^gi ^P<^«^Oeiv. 
^^ ^n""' Norman. eum 8ecandoGarnot.,rMy«>^ 



granum frumcnti cadens in terram mortuum tuerit.ip- 
$um iolum manet;si autem mortuum fuerit, multum 
fructum affert {Joan. xii, 24). Hoc flerl videmus in 
membris, quod factum scimus in capite. In Viaigo- 

episcopo Ariano^ pater, etc. 

(h) Interpres babet,t7/tt</rior«« maonatumseuprO' 
certim; quasi intellexeritappan7ores idem signifioare 
ac magis apparenies iicttpavetc. 

(i\ Edili, Quod ipsum quoque, 

(j) De Recnaredi toiiusque Visigotb.gentisconver- 
pione» consulenda epistola 122 libri ix, iodiot. 11, 
qu» olim eral 127 libri vii, indict. 11. 

(k) Bdiliyrenitentibiis MM.,hnsretieam pravitatem. 



293 



DIALOGORUM LIBRR IIL 



291 



ihoram eteninigeQleQDUBmortausest,!it multi v^- A X^P^ "^^^^ ^^^ '^'^ xutou paviXsCxv 9TpaTt!Se90at, 
Terent; et dam unam graQom fideliler cecidit ad ^9Ti<$i^T^c*Apeiav^<xocxoT:(9Toualpi9ft(i>ciX^p&<T^< 
(a) obtiQendam vilam aQimarom, seges multa sar- tou 6iou pavtXefac xa6laTT}xev.Ki{pu$ o^v ttjc iXi)6tv^c 
rexit. (f) TcfdTeco; y^Yo^^i S^ttc di8eX©6; iirijp^^ev tou (jLipTu- 

poc, Ts icap*- IxeCvou $txai(o(jLaTa TOtST(|i ouvtpYoSvTa por^Oou^tv, (ooTe eU tou icavToSuvdfxou 6ebu (g) xfjirov 
TooouTov 7tX"»J6o< Xaou iictoTpiiJ/Tp, 'Ev TOuT(p ouv 'Rpi'^yL9Xi xaTavofiaat '^(Jiac ^ei» ^ti i'Xov touto icpijai 06- 
Safi.(ibc -fiSuvaTo, ei (xtj *Ep[xtYtX8oc A pifjj uTclp ttIc diXTj6e(a; iireOavev, xa6(oc xat Iv t({> ejaYYsX{()> YiYpaitrai, 
Jti 6 x^Sxxoc Tou a(TOu itea(ov tic Tiiv y^^ ^^^ KT) iTco6av9S, a6T6c [jl6vo; (ji&vet* liv 51 di7co6avTJ, icoXuv xapirov 
^iptt, TouTO To(vuv xat Iv Totc jJLiXeatv 6pb>(JLev YivdfJievov, STcsp xit iv t^ xecpaX^ ^(jl£[>v XptffTO). 'Ev Y^kp xal 
T^ OutatY^T6(i)v t6vtt' tlc ^icl6avev, ^iroic tcoXXoI ^Tjatoatv* Iv oato Y^tp tic xdxxoc iciqtoc SirtatVy tU t6 xaTao^tTv 
TT^v Twv ^u^tbv ic(aTtv, xttpic^c itoXuc dve^oTTj. 



Pbtr. Res mira, et Qostris stupenda tempori- 
bus. 

CAPUT XXXII. 

(b) De episeopis Africanis quipro defensione catholicse 
fidei abscissa ab Arianis Vandalis lingua nuUum 
locHtianis soliias susiinu>ere dispendium. 

GiiE60Riu8.JustiQiaQiqaoqueAugustitemporibus, 
dum contra calholicoruro fidem exorta a Vandalis 
persecQtio Ariana in Africa vehementer insaniret, 
qnidam indefensione Tcritatis episcopi fortiterpersi- 
■teQl6s,ad roedium suat deducli. Quos Vandalorum 
(e) rex verbis ac muneribusad perfidiam flectere non 
▼alen.^, tormeniis frangere posse se credidit. Nam 
cameisinipBadefensioneveritatis(d)sileQtiamindi- 
ceret, nec tamen ipsi cootra perfidiam tacerenl, ne 
lacendo forsitan consensissefiderenlur.raptusin fu- 
rorero, eorum linguas abscidi radicitus fecit. Res 



B 



riETP. npaYfxa 6a^(JLaoT6v ovt(oc, xat lxicXi{(t(oc 
Yifiov Iv Totc ^(xtT^potc ^pdvotc 

KE<I>AA. AB\ 

Iltpt T(ov dTco *Acpptxfjc l7aaxoic(ovT(ov$taT7)v6p6d€o(ov 
ic(ffTtv YA(oa9oxoiCY}6ivT(ov, xat naXtv XaXrfazvrtov. 

rPnrOAIGS. 'Eicl {h) twv -^p^^ta^/ 'iouGTTtvtavouTou 
AuYoiSoTou t6 t#ov Ouav$iX(ov e6voc xaT^ ttjc xa^oXtxf]; 
i7)[X(ov xal 6p6o$d^ou iriatefoc dh^atpu^, 6 'Apttavoc €t(o- 
Y(Jl6c cr(p(55paxai kv 'Atpptxfj fiicfjp^tv. Ttvl; 51 Ttov Ixttat 
lict9x6ir(ov tlcTTjv T^cdiXT]6e(ac ixStxr^atv artfpaic Iot^- 
(xtvoi e!c (x^9ovii^6T^(7av.TouTouc 51 6 T(bvOuav$aX(ov ^^i( 
X^Yotc &icaTi)Xotc xat $(&p(ov 6ico7)^£aeaiv ei; ti^v auTou 
xaxoictOTCavxAivat (xii $uvT)6e(C,liretp%io(t)$ideicoXA(bv 
Paaiv(ov atiTOuc lictaniaaaeat. 'Qc ^s ^xt ^v TOtST(|> 8ti{- 
(jiapTev, ^ou^dlljetv autoTc liciTcpeiJ/t, xal (xf^ XaXeTv 6ic^p 
Tiic IxStxijottoc T^< iXij6e(ac.*ExeTvot 5e ou$a(x(oc touto 



mirael multis Qota 8enioribus,quiaitap08t prode- q icotnaat ^via^ovro, 7va (xt) at(oT:(ovTec ouvatviaat a6T$ 
fenaioDe veritatis etiam sine lingua loquebantur, vofxta^toatv. 'fiirl TouTotc ^l 6 a6T6< ^r^^ (j) tou 6utxou 
sicut priQB loqui per linguam consueverant. 6i:sp|;laac, Ta; y^'*^'^^^ a6T(ov Ix tou XdpuYYoc xoidj- 

vai KpoatTO^tv. (Ar) 6au(xa l\ eruv46i} ^oL6[iaxo^ icXijptCi icoXXotc xa? twv if^jxrcipcov Y5p(5vT(ov lY^(opt9fi£vov. 
Mtra Yap '6 t^c YXwxTa; at»T(bv Ixxoicfjvat, 6ir^p t7)« IxStxiJotcoc Tijc diX7)6e(ac out(o iXdlXouv,xa6aicep fxeToiTTic 
yX(i>tti}C t6 icp^Ttpov. 



M4!B Petr. Mirandam valde et vehementer stu- 
pendum. 

Grbgor. Scriptum, Petre, estde Uaigeaito summi 
Patris : M prineipio erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deiim, et Deus erat Verbum {Joan. i, 1). De 
eojus eliam virtute subjungitur : Omnia per ipsum 
faeta sunt {Ibid.). Qaid igitur roiramur, si verba ede- 
ra siae liagna potuit Verbaro quod fecit lioguam ? 

Pm. Placet quod dicis. 

GaEGOR. Hi ita]ue, eo tempore profugi, ad Goqs- 
taolioopolilaQam urbero veQeruot. Eo quoque 
tempore quo (e) pro expleadis respoQsis Ecclesis ad 



S50 nETP. 6au(xa9T6v ovt(oc 6icap^tt xa2 acp^^pa 
SxicXtjXtov. 

rPHrOP. TifpoLiczaLi ,n4Tpt, irtpUou (xovoYtvoucTlou 
Tou avd(p}^ou TlaTp^c 'Ev dipxii ^^ ^ A^y^^»'^^ ^ A^y®< 
^jv icp6c t6v 6t6v, xai 6e6; 9iv 6 A<5yoc. Ilpoa^e^c 8t 6 
t6aYY*XiorTTic,ictpl t^c auTou $uvi(xe(oc X^y^i' ndfcvTa 5t* 
auTou ^Y^veTo. T( ouv (/) 6aufxa(^ofxev, iov 6 A^y^c dnco- 
(p6£YYS96at X^y^uc dtveu YXt&aoTjC ^SoviJ^tj, 6 ttjv yXSt- 
Tav icotijaac 

DETP. 'Apioxet 5 li^ti^. 

rPHrOP. OuTotTo(vuv Iv lxe(v({> T(p xatp({> icp^SotpuYOi 
Iv K(ovaTxvTtvouic6Xet icapeY^ovTo. *Ev Ttp XP^^^I' ^^ ^^ 
(p i^^oi d^TceardiXTjv icp(Sc 'c^v BaatAia Iicit6 lxicXT)pa>aa( 



priQcipemipsetraiismi8sassum,seQioreroquemdam ]) (xt xk^ t^c IxxXT^aiac d^iroxp(attc, y^P^^^ '^(^> 2ic(9xo- 
•piseopom reperi qui se adhuc eorumora siQelin- icov tSpov, 6'aTtc IfxapTuptt £vtu YXct^TTr^c xdb ixtCvtov 



(a) In VQlgatis, ad oblin. fidem. 

(fr)De episcopis Afris postliQguam radicitusampa- 
Utam loqoeQtibas, vide Vicl. viteQsero, Hist. Per- 
Beeut. Vaodal. lib. v, c. 6, p. 76 edit. D. Theod. Rui* 
Btrt. ; et Procopiuro, lib. 1 de Bello Vaadalico : If u/- 
(ij et Unguas exseindebat e faueibus^ qui mea etiam 
Mtate By%antii ambulabanty integro uientes sermone^ 
sikUque de vetsri pe^na persentiscentes. B queis duo, 
posiqmamse prottiluU pudoris feminis miseuerant, /o- 
qni desiere.Emc Procop. Qae tamea Justiaiaao im- 
permnla ooQiigitie cavecrederey cam noQdumtano 
nalM •tttt JvfllQiacM. HnBBeHcof regnare oapit 



aoQ. circiter 484, et JustioiaQus rqq. 527. 

(c) Fuit hic Runnerieus. seu Honerieus^ Victore 
Vit. et Procopio teslibos. 

(d) Pral., stlentium imponere conatus esset. 

{e) Lege exordium epistolas librisMoral.praBmits». 

{f) Ms., diy46(oc Y*Y-' &'^PX*^' 

ig) Ms., X0X1COV. 

(h) Ms., iiclT6v ^p^vov. 

(t) Ms., iicetpoTO $t' 5icttXa>v xa^ paaav(ov. 

(;) Ms., T(i> 6«f«p. 

(k) Ms., icpoYfxa Sl. 

(0 TC rSv 6«t>fxaTr6v Idkv S. 



295 



SANGTI GREGORII MAGNl 



296 



aT6(iotTaXaXouvTalu)pa)c£vai.'AvoiYOVTec Y*P 'ca^iauTwv 
at^fxaTa. tkB^^o^i iraatv Oeiaa^Ofi &'ti YXwTTac fxri e}^ov- 
Tt< XaXou[jLbv.'C6ea>pouvTO ouv Tcapa irofvTcov.xat xaOb)^ 
IXtYO^i ouTCD^ (a)6iri;p5^0vTcI>v5eYXa>ffff(uvauT(Ii)v f5i!j6- 
Oev xoictiaa»v,xa6dicep Tt ^dpaOpov 6 (b) XdpuY^ dvecpYI^^* 
vo< i6ectipeTTO.£a6oupou ouv tou ffTOfxaTo^ 6icdp)^ovTo^, 
X^Y*^^ iceicXY]po)(Jiivoi icpoi{p^ovTo.'Ev6c8e auT(I>v ixeiae 
tlc icopvtiav acpaXivTOC tuOicoC xou Oau(X2aTou toutou 
^apfafiaToc iaTepiSO'']*^^) ^ixaC^ tou 6eou xp£aet,7va tt;v 
tf^C aapx^c iY^pdTttav cpuXd^at xaTa^poviJaa^, dveu 
YXwTTii? a(i>{JLaTtxf)c fiTj a)^^ SuvafjLiv icpo; t6 XaXTJaat. 
'AXXd TauTa fjilv Tcepi xaTaxp{atu>c rf^^ 'Apttavf^C alpi- 

9t(oc XIysi^ auTapxtc iTjY^^f^^^* ^^^ ^^ ^^ vecoaTi Yt- 
YOvdTa fcv T^ 'iTaXJqf aT,}itTaTf|V 8n(JY>jatv 6iToaTpi<|;(o- 

fJttV. 

KE*AA. Ar. 

Utpl *EXtuOtp(ou ^Y')^^^^^^ K^vf|C Tou ^Y^ou Mdpxou 

2icoXt5t7)C. 

rPnrOPlOS. 'O icpoXtx6ti; 'EXtu6£pto<, ouTivoc 
dv(oTip(o fivt(avictico{if))jtat,6 T^C Toufxaxap{ouToutuaY- 
YtXiaTOu fxov-Q^ ^Y^^^f**^^^ '^^ ^^ '^'i ^^^«t SicoXiJTij^ 
Siaxeifx4vi)c((i)lvT6ic()> 6ptv({>,icdvu YVT)a{coc fJitT* Ifxou dvt- 
orpicptTO tv T(f> ifxip fxovaaTi)p{(|>, 6'Tav iv ic6Xti TauT^(^) 
icaptY^vtto, 6'aTi< 2v t$ i8{q^ adTou fxov^ iTtXtuTTjat. 
Iltpt TotSTou eXeYov ol auTou fxa^TjTal, 6ti eu^^^fxtvo^ 
vtxp6v dv4aT7)at.To(auTT)< ^ap 6 dYfjpdxtpat6Ti)To; xa^ 
xaTav\S^t(o< 6ic^p^tv, (oaTt StaroYfxov fXT) tfvat, T05 
icoXXd 6uva76ai 6icaxoua6fjvat icapd T(f) icavToSuvdfx(|> 
6t({» ixtiva Ta Sdxpua, Td ix. ToaouTOu Taicttv^opovo^ 
xal dxdxou XoYiafxou icpoep^<Sfxtv2. Utpl toutou ouv 
6aufxl Tt, xdYco St7)Youfxat, 6'icep auToc icap* ifxou ipbi'' 
TTj6tU| dicXdaTcocfxoi auTOC cbfxoX(SY7)atv.*BXtYt Ydp, 6'Tt 
(v Ttvi ^fJLipf 666v auT(|) SiavuovTt, 6 Tijc laic^pa; auT6v 
xaip6c xaT&Xa6t. T^icou 3e fxfj 6icdp^ovToc, iv cp lauTov 
xaraxXtvai 6(pe{X^, 2v fxovaaTif)ptC{> icap6£vcov tU fxovT)v 
tiaf|X6t. Ua'.${ov 61 fxixp6v auT(S6t 6ic7)p^tv, oicep xa6' 
lxdaTT)v vjXTa 6ic6 icveufxaTo; icovT^pou i^3{iCTtT0. Al 
Itpal 6i{Xttai ixtTvat, ci>c 6tou do6pcoicov 6ico8t^dfxtvat, 
icaptxdXtaav auT6v X^Y^uaxt* UdTtp T^fxte, fxsTd aou 
Ttt^ST^ T^ vuxtI t6 7cat8{ov dvaicauia^co. Aut6c 61 iv 
IXap^TTjTt TOUTO Se^dfuvoc, fxe6' lauTou ttJ vuxti lxe{vT^ 
dvaicxuaOT)vatirticotY)xe.Upco\ac$tYtvofL4vi)c '^p^avTo a\ 
(xovdaTpiat iictfxtXcoc t6v a6T6v icaTipa IpcoT^v, Idv ti 
ouvifii) T^ vuxtI Tcj> icat${(f). "OaTic 6aufxdaac 6id t{ 
icap' a6T(ov ^pcoTdTO, dicExp{6i), fXT^Slv a^Tcp aufx6t6i)- 
ylvai. T6Tt 6t a6Tcp Ixetvat icepi tou icat66c iY^i^ptaav, 
^Tt ou6e fx{av vtSxTa t6 icov7)p6v icveufxa dic' a6Tou d^^- 
OTaTO.Zufxcpcovcoc ouv dicaaat a^TOV i$uacoicouv, 6'iccoc 
Tov auT^v icalSa fxt6' lauTOu Iv Tcp fxovaaT7)pi({> a6Tou 
Xd6^. 66x 1^6'jvavTO Y^P Sft'1 Xoticov 6ecopeTv a^Tov 
6ic6 Tou 6a{fxovo< outco(/) ptirc^fxevov. ET^ev ouv^Y^pcov 
litl T0(>Tcp, xal t6v icaTSa iv tc)> fxovaaTi)p{c)> auTOu fjLt6* 
iamoij dinJYaYt.noXuv 6k xaip6v Iv T«f> fxovaaTi)p{(|> tou 

ja) Ms. ^ 6ic^p^tv. 

Yi^^ ., fdpuY^ dvoiY^jxtvoc... Siaxivou ouv. 
l/ijX^^^y 5txa{a Tou Otou -^ xp{atc* ?vqt 6 Tijv. 



A guis loqueDtiavidissetestabatar, itaut apertisori- 
bus clamareni : Ecce videte, quia linguasnoQ habe- 
musetloquimur.VidebaturenimarespicieotibuSyUl 
ferebat, quia abscissii radicitus linguis, quasiquod- 
dam barathruro patebat in gutture,eltamen ore va- 
cuo plena ad integrum verba formabantur. Quorum 
iUic unus in luzuriam lapsus,mox privalusest dono 
miraculi ; reclo videlicet omnipotentis Dei judicio, 
ot qui carnis contioeoliam serfare neglezerat,sine 
Ungua oarnea non haberet verba {g) virtutis. Sed 
hsc Dos pro ArianflB hsreseos damnatione dixisse 
sufOciat, nunc ad ea qun nuperinltaliageslasuot 
signa redeamus. 



B 



CAPDT XXXII. 
De Eleutherio servo Dei. 



£ 



//iij^^*9 5txa{a Tou Otou ^ xp{at<* 'ivqt 6 tiJv. 
/tJj^^s., iv T^icc|> dptiovco. Fort. Iv t4> iccofxi)ptc|>. 
^-^l^^^fliptY^vaxo. . . , . lTtXtuTT,at. 



^^ll».» fJijaaofxtvov tt{tv. 

r^fn 0acris tab.eJQsnomen legitnrdieOSeptembria. 



6REGORiU8.Isautem,cojussuperiu8memori8mfe« 
ci(Cap. 21 huj%L$ /t6r/), (A)Bleutberios Patermonas- 
terii beati evangelists Marci, quod (1) in Spoletan» 
urbis pomeriis siium est, diu mecumestin hacur- 
bein meo monasterio conversatus, ibique defonctos 
est. Quem 8ui discipuli referebant (j) orando mor- 
tuum soscitasse. Vir aulem tante simplicitatis erat 
etcompunctionis, ut dubium non esset quodillala- 
crymflB ez tam homili simpliciquemente edit» apud 
omnipotentem Deum multaobtinerepotuissent.llu- 
jusergo aliquod miraculura narro, quod inquisitus 
mihi simpliciter et ipse falebatur. Quadam namqoe 
diedomiter carperet, faciovespere com [k) ad seoe- 

(J dendum locus deesset, in mooasteriom virginumde- 
veoit, io qoo quidam puer parvulus erat, quem ma- 
ligDus spiritusomoi oocte vezare consueverat. Sed 
saoctimoniales femin» ul virum Dei susceperunt 
eum rogaverant, dicentes : Tecum, Pater, hac noo- 
te puer iste maneat. Quem ipse benigne suscepit» 
secumque eum nocte eadem jacere permisit. Facto 
autem mane cosperunl sanctimoniales feminaB eom- 
dem Patrem vigilanter inquirere, si quid ei puer 
quem dederant nocte eadem fecisset. Qui miratoa 
cur ita reqoirerent, respondit : Nihil. Tonc ills 
ejusdem poeri innotoeroot caosam,etquodmaIig- 
nus spiritus oolla ab eo nocte recederet indicave- 
ront, sommoperepostulantes uthuncsecumad mo- 
nasterium tolleret, quiajamvezationemS59 illius 

T> videre ipsffijnonpossent. Consentitseneiipoerom ad 
mooasteriom dozit. Qui cum multotemporeinmo- 
nasterio foisset, atquead hunc antiqoos bostisacce* 
dere minime praesumpsisset, ejusdem senis animus 
de salute pueri immoderatius per (/) letitiam tactos 
est. Nam coram positis fratribus dizit: Fratres, dia- 
bola8(m) ibi cum illis sororibus Jocabatur ; at vero 

(t) Primus Theod., in Spolitana urbe po$. 
U) Ezcusi, plorando. 

(k) Gemet. et secundus Theod., ad iuccedendum^ 
quod optime dicitur Virg. l. iv iEneid. : 

Qais novos hic nostris socceBsit sedibos hospea. 

(/) Val Cl.^per laeU hilaris faetus. 

(m) Vel. sibi ; utramqoe enim legitar in Mtt. 



S97 



DIALOGORUM LIBER III. 



298 



nbi ad servos Dei veDtam e8i,ad hunc pueruni ao- j^ i:xi$6; TztT:oir^>f.6xo^f xa\ xoO ipyaio^j i)^6pov) [xrj$a(jia>c 



eedere Don praesumpsit. Post quam vocem, hora 
eadem ac momento, idem puer ooram cunctis fra- 
triboe diabolo se invadeote vexatus est; quo viso 
senex, se protinos in lameDlum dedit. Quem dum 
logenlem diu fratresconsolarivoluissent^respondit, 
dicens : Gredite mihl, quia in nullius vestrum ore 
bodie panis ingreditur,nisi puer iste a demonio fue- 
rit ereptus. Tunc se in oralionem cum cunciis fra- 
tribus stravit, et eo usque oratum est, quousque 
puer a vexatiooe sanaretur.Qui tam perfecie sana- 
tos esl, ut ad hunc malignus spiritus accedendi 
aosum nlterius non baberet. 



ToXfjiYJaavTOc aixcji tzpoafY^iuaHy [lex* eutppo^tjvr^c i?; xoO 
Yipovxo; '^^XT^ dvapfxooituc r^uxofJi^Xr^ae irepl xfi^ xoo 
iC2io6^ oaiXT|p{st^, (o; 6x1 $t' auxou lao6rj. 'Evoiiciov •^ap 
xoJvirapovxuivaoeXtpaiVjeTTrev* 'A$eX(po{,68ia6oXoc fxexa 
xibv [lovaaxptaiv exewcov ^-nat^Jev. 'HvCxa 61 el^xou^ Sou- 
Xouc xoO 0eoO 6 'ktlI^ ouxo; :?jXOe, TrpoaeYYiaai aoxtji oux 
ix(5XfXT)ae. Mexa Se xauxr^v Tf,v ^tuvffV ev auxfi xt^ wpqt 
6 StaSoXoc xc{> iratSl eiiiSac, Svwirtov icavxcuv xtuv d6eX- 
^(uv x^uxov e(Spr,5e. Touxo Se 6 •^ipuiw OeaaajJievo^, 7:ap- 
auxa et; Opijvov laux^v oeocoxe. Touxou oe i-t -noXu 
OpTjvouvxoc. xal x(uv doeXtpoJv icapaxaXotSvxcov ((y)aux6v 
xou (xtxp6v iv8ouvai,diiexptOrj auxoT^,X4YCi)v*nt97euoaxi 



fioi, oxt Iv ou6evl (e) i^ &(i(t)v aijpiepov Iv xtp ax6{JLaxt apxoc etaep^exai, el [jlt) 6 icai^ ouxo^ Ix xou Saipiovoc 
iXeuOepcoOfJ. T6xt ouv Iaux6v elc eu^^T^^v fiexd irdvxd^v xoiv dSeX(pu>v uiria^pcoae, xal xoaouxov (/) xf,^ tu^f^c 
K9oaexapx£pT)aav, Scu; ou 6 icaTc d7c6 xou 6a'!(xovo<; eXeuOeptuOT). Oux(u 6e 7cavxeXu)<; 6 TcaT^ (y) idoOT], &axt xou 
Xot«ou x6 icovT)p6v Tcyeu}xa xoux(j> jcpovf^isai oux 'la^ujev. 

PcTR. Credo quod ei elatio parva subrepserat, et B HBTP. AoYt^oixat, 6'xi u^i^Aotppoauv?) [xixpi auxtlp 
ideo ejus discipulos omnipotens Deus facti iilius 6icetaf/A0e, xat xouxou evexa xouc fxa6T)xd<;auxou6itav- 
esse voluit adjutores, xoouvafxo^ 6e6c por^Oouc auxou iv xcf) Oaujxaxt xoux({i 

7coif,aai i^O£XT)aev, 

rPHFOP. OuxoucVaxiv. 'EiteiSTj -^ip x6 pdpo; xou ^tj- 
(xaxoc fx6voc ^aaxdaai oux ta^^uae, $ie(xeptaaxo aux6 
(xexd xu>v d6eX^(i>v. TotSxou xou dvSp6c i^ s^X^i icoar^C 6u- 
vdfxsbjc 67rTipxev, 1*^0} iv e[xaux({> 6id icetpac Iy^(i>v. 'Ev 
6'a(|i ^ap iv x({» (xovaaxT]pi({> 67cfipxov, Iv xtvi xatpff» da- 
Oevefac auYxoicf^v xou ^(ooicoiou Tcveu{xaxoc uicofxiv(i>v, 
xai au^vu>c oxevoxcupo^fxevoc xxxd axiyfxf^v (upac, 
irpoc xfjv xou Oavexou eJoSov iTcXr,a{a(;ov. Tauxr^v 81 xf|V 
doO^vetav o\ laxpol xfi. 'EXXr^v(8t 8taXexx(|i auYxoicTj xa- 
XeTv elbjOaatv.Bl fXT^ 8k au^voxipd^c o\ d8eXcpDt x^ xpo^T^ 
)xe Trape[xuOouvxo, x6 l^toxtxc^v (xot TTveujxa Ix ^dOpcuv 

irdvxec etuc 
xat xd [i) aefxvd irat8ta vT^axeuouatv, i-^uj vr^axeuaai oux 
i^8uvd(XT)v. 'llp{djxr,vxo(vuv xTi XuirT)i:Xeioxep(o<,(j) eiTcep 
xtJc daOeve{ac ixXtfxirdveiv. Tayiiui^ 8e fj xax68uv<$c (xou 
iJ^u^T^, dp{axT}v pouXfjV eupe. T6v •^ap aux6v xou 0eou 
dvOpoairov 'EXeuOiptov iv {xuatT)p{({> eUxo euxxTjpiov dicT{- 
Ya^ov, xal xouxo T4xr,ad[xr,v, 6'ir(«>c 8td xf,c auxou 8e- 
ijaetuc, icapd x(f) iravxo8uvd(x(|> xupi(|> 8uva[x(c [xoi irp6c 
x6 veoxeiSeiv ^oOiJaexai "Oirep xai Y^Yovev. *l]v{xa yip 
eU x6 euxx6ptov elaijXOojxev, xal [xtxd xoXX*^; xairetvto- 
ae(u< xouxov f|XT|ad[xr^v, laux6v [xexd 8axp'j(i>v ei; euxfjV 
8i8(«>xe. Mex' dXfyov 81 xf^; eux^C irXT)p(uOe(ar,;, iv xfi 
xf,C euXoY^a; auxou (ptavri 8uva(xtv xoaauxTjv 6 axo^xa^^^^c 
(xou SXaSev, oioxe icavxeX(uc ixxf,c [xvtJjxt,; [xou xf,v xpo- 
(pf,v xat XT^v daOcvetav dpOf^vai. 'Up{d(XTjv xoivuv Oau[xd- 



Gregoe. Ita esl ; nam quia pondus miraculi solus 

portarenon potuil.divisit boc cum fratribu8,etpor- 

lavit.IIuJuB viri oratio quantae virtutis es8et,in me- 

metipso expertus sum. Nam cum quodam tempore 

in roonasterio positas incieionem vitalium paterer, 

crebrieqaeangustiis perhorarummomentaad exitum 

propinqaarem (quam medici molestiam GraBco eio- 

qaio ayncopin vocant),el nisi me frequenter fratres 

eibo reGcerent^vitalis mihi spiritus funditus (a) inler- 

cidivideretnrypaschalissopervenitdies.Etcumsacra- 

tisaimoSabbatOyin quoomnee et parvuli pnerijeju- 

DantyegoJeJnnareaonposeemyCGBpiplasmoBrorequam p {h) dvaairdaeaOai fj(xeXXe. Tf^c 8e xou d^iou irda'/a 

inbriBitatedeGcere.Sedtrislisanimusconsiliumcitius pa< xaxaXaSouaT);, x(f> i^it^ aa6()dx({i Iv (p irdvxe 

ioveoit, uteamdem virum Dei secreto in oratorium 

docerem, eumqae peterem quatenus mihi nt die i!lo 

viKua ad jejonandum daretur, suisapud omnipolen- 

lem Dominum precibusobtineret; quodetfactum 

est. Nam mox nt oratorium ingreesi sumas, {b) a vae 

bamiliterpostulatusysesecumlacrymisinorationem 

dedit, et poBtpaalolum completa oratione exiit. Sed 

idvooembenedictionie illiu8,virtutem tantam meus 

itomachas accepit,ut mihi funditus amemoriatol- 

lerelor cibnset asgritudo. Cmpi mirari quis essem, 

qais fuerim,quia et cam ad animnmredibat inGrmi- 

tiSyQihil in me ex bis qun memineram recognosce- 
bim.Camqae {e)\n dispositionemonasteriioccupala 
meos e88et,oblivi8cebar funditus ffigritudlDis mee. 



8i vero,at predixi, rediret flegritudo ad memoriam, " (Jeiv x(< iiixrjv, xal x(; i^t^6[kT^>t. "Oxe 81 xal iirlaxpetpev 
eom tam fortem me eese 8entirem,mirabar si non Iv i[xo( ^ daO^veta, ou8ltv i^ ixe(v(uv lYv(upt2^ov, (i>viccp 
eomediesem. Qui ad veeperam veniens, tants me licaaxov irptuT^v. 'Hvixa 81 ivx^xou [xovaoxr^p^ou 8ioi- 
fortitadinia inveni,ut si volaissem, jejunium nsque xT^aei iicda^oXoc 6 X^i^nii^^ (xou 6ir^pxe,navxeXa>; exe- 
ad diem alteram traosferre potaiseem. MBM Sicque XavOav(^[xr,v xf^c daOeve(ac [xou.^Edv 81, xaO(x>; irpoeTicov, 



(a) Longip., iatei^^i.Consentit secundus Theod. 

(6) Bic legendam saadet ananimis Mse. consen- 
SQi. lo valgatis tantam habea» ingreisi sumus, hu- 
tniliter sese. 

{c) Val. a. et duo Theod., m dispensatione, 

i') Ms., a6x6*/ jxixp^v xt Ix^ouvat. 

PATHOt. LXXVII. 



(e) Ms., i{ fifAwv. 

f/) Ms., xfi eux^;. 

(g) Ms., IdOi), &3xe icavxtXb); xou Xoticou. 

(h) Ms., dvaoicdaOai. 

li) Ms., iiftxpd iraiEta. 

0) Ms., Oirep. 

10 



9e9 



SANGTI GKKGOHII MAGNI 



300 



(iitiax^if^v/ i\ «crOeveta u7io(Ai|ivTjffxouffQi (Jie, iv xoiatux^ A raclum est ut in ine probarem eaetiamde illo vera 
Suv^fjtet Oe(A>fJievo< iauTov,xa( xoi \ii^ evofovxo; fxou e6xu- f)S8e quibus ipse mioime ialerfuisscm. 
(A9t|^ov. Dpo; Y*P ^«"^epav ipx<5|iLevoc, T0iautr,v tayj>v ^^auxcp r|UptJKOv (uTce iiv iiOeXov ^w< aXXr|; :^,(xipa; xrjv 
vijoxefav napaxeivat i^ovvaflT^v. Sft4 *Ex xouxwv ojv xu>v et; eju ^f^o^^TU}^^ iXrfiri eTvat xaxeTva Tcepi «uxoO 
ict9xeiS(ii| wvictp aux6irfei)C if^ ov> yiY^va. 



IIGTP. 'EiriiS^i zbi ovSpa xoOxov (AeY^^^< xaxovj- 
^ecuc ttnipyiti^ ^V^l^* auxi?iV xtjv xwv Saxpjcuv Suvajxtv 
xijXauYo»; (laOeTv iiciOujicu, xai atx© *lva e^iirT,^ irrfaeit 
Y^vY) xfic xaxxvu(e(6< sivtv. 

KK4>AA. AA'. 
Uepl fiia<pop8tc xaxavu$eu><. 

rpHrOP10£.'EviioXXot< s^tfieai xdXXouc ^xaxavu^tc 
Siatpttxaiy 6'xav dcicavxa xa ina(er(jLaxa icapi xwv (a) (Jte* 
xavoo*jvxu)v Op7)voi»vxat. *O0ev ex icpoacAiicou xuiv (Jtexa- 
voouvxu)v Tspe(x{a< X^i* Ata(xept9(Aouc uSaxwvl^iJYOYev 



Pbtr. Quia eumdem virum magDiB compuDOlio- 
ois fuisee dixieti, ipsam lacrymarum vim largius 
addisoere cupio.Uode queao {e) ut quot Buot geae- 
ra compuDCtioois mihi edisseras. 

CAPUT XXXIV. 
Quot iunt compunctionis genera, 

GREOORiusJn multas 8peoie8,eompQDctio dividi- 
tur, quaodo siDgule qusque a pcBDiteotibus oulps 
plangUDtur.Undeex voce qooque poBnilentium Jere- 
miaa ait : Divisionei aqtiarum deduxit ocului meui 



6 6(p0aX(X($c (Aoti* A.Soxo(vuv eial xe«paXata>8e9xepa y^vi) ^ (Thren. iii,48).PriDoipaliter vero oompuDctionie ge- 



xfic xaxovjjecoc. "Oxav y«? '^^v 0eov St^J^T^^ ^^X^f 
icpcoxov (xev x(i> ^66(|> xaxavjYexat, Kicetxa $e x({> ictfO<|>* 
'fiv icp&^xotc ouv ^ixpuotv Sauxf^v xaxaxi{xet, uic^(xvi)atv 
xuiv xaxu>v a&xfjc Xa(x6avou7a, ^o6ot>(x&vT^ icepi auxu>v, 
'ivx (xfj aiu>viq[ xoXdffei uicoicior^. 'Hvixa Sk Xoticov in icoX- 
Xf) rcevox«^p(f Xum^c 6ndp(^y -^ $ttX{a xiXoc Aa(x6dvet. 
'A(up(|xv(a 8e xtc icept x^c ^M-^yitapi/^nuiQ^iiMl icajSpijoCa 
iv auT^ Y*^^^^^ ^^ Xoiicov iv x«p ic60(|> xf|c o^pavCou 
^apac f) ^^X^ ixxa(rcat. Kal i^xtc icp^xepov IxXatt (po- 
6ott(A4vi}, "tva (xf^ tU xp(«tv diictvt^O^t iv 6Tc4p()> icdXiv 
ap^exat xXatetv ictxpa>C) 6xt Aic&^etxfiC paviXetac Kax- 
oicxtuet Y^P 6 vouc 6icoTot xu>v kffi^^ elvlv ol X^P^^ 
xai ito{a a^xuiv f) ou(A(xexoxfii icoCa xwv (xaxap(u>v icvtu- 
(xaxuiv f, (xtYaXuDOuvi), t(c f) a6xou xou 6eou xax^nxtu- 



neraduoaunl.quiaDeumsiUenHanimapriuetimore 
oompuDgitur, po8tamore.Prio8(^ eoimseBeiD la- 
orymie afOoit, quia dum malorum suorum recolil, 
pro bis perpeti seternasuppltciapertimesoit. Atvero 
eum loDgamodreris aDxietudioe fuerit formido con- 
8umptatqu»damjam de prieeumptioDe f eoi» seou- 
ritaeDaeoiturietiDamore cceleatium gaudiorum ani" 
mu8 inflammalor ; et qui prius flebatne duoerelur 
adaupplioiumipoetmodum amarieaime flere incipit, 
quia difTertur a regno. Gontemplatur eienim mens 
qui 8intiiiiangelorumohori,qu8B ipaa sooietae bea- 
torom spiriluum, quaa mqjestae eelernaB visioDis 
Dei ;et amplius plangit quia a boniaperennibua de* 



est, quam flevit priue cum mala eterna metuebaty 
9tc. 'Eici {h) icXiov xoivuv xai icXlov OpY;vti, oxi xwv 8tx- Sicque flt ut perfecta oompunctio formidini8,(9) tra- 
(uvdvxu>v dY^O^v oxepeTxat, fjxtc icp<Sxtpov iop^vei, xk ^ hat animum compunotioni dilectioni8.QuodbeQoin 



al(»»vtax«xa(po6ou(x4vi2. Ov>xu>c ouv Y^vexat, iva f) xeXe(a 
xaxivujic ix xou (p<S6ou xi^v ^u^tt^v tic xf,v &YdiC7)9tv 
xaxaici(x4^. ''Oicep xaXwc iv x^ Itpf xal iXrjOtvfi Itco- 
picf xe {c) xal iiiaLptiiLiTipiatiytr^ -^i^fpoLTixai, irepi 'Aax^C 
tfjc Ot>Yaxp6c XaXeu 6't( xaOe|^o(x4vi2 iici xf^c ^vot», ioxU 
va(ev. '0 ^l iraxfjp icp6c auxf^,v Stprj* T( Sxttc \ *Aicoxpt- 
Ottva Ik auxtp eTrev* A<ic (aoi e^XoY^otv, xfjv YfjV xf,c 
itpxxou 6'xt (r,pdv Si$ujxdc (lot, icp^oOec (xot xai xf^v 
u$peuo(xiv7)v. Kat l$uixev a6x^ h icaxf)p a6xf,c tf^v 
6$peuo(x4vi)v xf)v avu>Oev,xa( tf,v6opeuo(xlvr|Vtf^v xdtui- 
Oev. *A9X^ 'vo(vuv licl xfj< 6'vou xaOe(o(xcvi)^ ip^xijveutxat 
t|fu^fj f) xotcdX6YOtcxi^C9apx6cicd0t«ticpoaxa0t([o(x4vY). 
To 6e,axtvd(aaa i{(xii9axo natpd tou icaxpoc tf^v y^v ti^v 
u6peuo(xivrjV, touto 8t)XoI, Sxt iiapd t^> xttot^ f)(X(uv 



aacraveracique historiafiguratanarratione deacribi* 
tur,qun aii quod Axa filia Caleb se^em iuperaiinum 
iUipiravit.Cui dimit paier iuui : Quid habei f Ai illa 
reipondit : Da mihi benedietionem ; terram AuHra* 
lem et arentem dediili mihitjungeet irriguam.Dedii» 
f tia ei pater iuus (A) irriguum superiui «I irriguum tii- 
feriui {Joiue iv/iBf «e^gO.Aiaquippe 8Upera6inum 
aedetyoum irrationabilibueoarnia au» motibua Roi* 
ma preaidetiQuae euepirans a palreterram irrignaln 
petit, quia a Greatore noatro com magno gemito 
quarendaeat laorymafum gratia.Buntnamquenon- 
nulli qui jam indono perceperunt libere pro justitia 
loqBi,oppre8808tueri,indigentibn8po88e88atribvere, 
ardorem fidei habere ; eed adhuc gratiam lecryma- 



(utd (xeYdXou vtevaY(xou (^ijteTv f)(xdc 6eT t6 tu>v 6a- D rum non habent. Hi nimirom terram Aostralem #t 



xpuu>v Swpov.UoXXot Y^p ctfftv, o1xtvecSt6«vxaAtxou (x^v 

Xftp(v(Aatoc i^(itoOr,9aV)Xat (xetd icafS^Y)a(ac t6 tf,c dXi)- 

gilaiq 6(xa(«*(xa XaX^vat, tou< 4v OX(^et icapafxuOiSva- 

^^i) totc Seo(x4voic Inapx^gat^ xal ![r|Xu)tdc Y^vlvOat 

^f^^t tfiv ic(txivj dKfxif{v 6e x6 6u>pov xwv Saxpuuiv oux 

^^^6ov.(rf)0uxoi Sf)Xa6f) xf,vx^c dpxxou xf,v ^7)pdv {xo'J- 

(a) Locum hunc, mancuminEdil. Vatic. etGus- 
anv. multorum vocum omieeione, reaiituimns ope 
Mo., Regii. 

(6) Me., Iiel itXe((|> to(vuv xal itXe(«i>. 

rA £?*'' ■^^^^'^'^tf^'^^^^ SiiQ-ji^crei *firfpoLittai, 

^ ) ^^M^tt 6i)Xa8i) xf)v Yfjv X7)c5pxou,ti^v Y^v k^iP^^f' 

('■) c^ccundus Carnot utmihi quiB genoraiunt e0mp. 



arentem habenl, sed adbocirrigna ibdigeni, qoia io 
boniaoperibos po8ili,in quibua magni atque ferveo- 
tesaont^ oportet, oporiet nimioiut aut timore top- 
plicH^aUt amere regni OGslestlB maUetiam quM aii- 
tea perpetraveruni depIorent.Bed quia,ot dixl, dao 
Bont oOdifiunGiionis genera,dedll ei pater aoiiB irri* 

ediss, 

(/)Ead«ih titllBdem pene vefbla doeet epiBt.SS lib. 
vii,ind.l5,ibquade cbmpnnetiooepoliBBimom agit 

(g) Lonfdp., iMdai^ quem Beooti sont Kdlt. 

(A) Duo Theod. et onoa Garnot.| trft^iiAM iup. 
et irrigudm inf. 



aoi 



DlALOGUtiUM LiBEll IIL 



302 



goumsaperiuselirriguuaiinrerius. Irriguumquippe A fft)tT)< oe u3p£'J0fisvT)< ax(jL7;v kiTioiovcai/Ev sp^ot^ (jlsv 



8uperiu9 accipit auima, cum sese ia lacrymis coBlestis 
regni desiderio afQigit.Irriguum vero ioferius acoipit, 
cam inrerai supplicia flendo pertimescit. 856 Et 
qaidem prius inferius, ac post irriguum superiusda- 
iur. 6ed quia compunclio araoris dignitate praee- 
mioet, neceue fuit ut prius irriguum superiua, et 
post irriguum ioferius commemorari debuisset. 



Y^cp aY^OoK 3idt/.eivxQti, aXX' e^eati Xoiicov Hinu^ f) Sts 
Tov xfi< xplatta^ (pdoov, 7] oi^ to^ tk^Oov Tf|C ^i^iXtia^ 
Twv oGpavwv, ta xaxsi a Enpa^av OpYjvnJatuaiv, xal outui 
Xo(7t6v,^v0a b\ fJieYaXoi xai ([sovxe^ tep 7t60<{), xal ouxot 
elasXOtuat. KaOu)^ oe eTirov^ ouo t^< xaxavu^ecuc elvai 
Y^T), i'$(ijxev o6xTi 6 7r2Xi?)p «ux^^ Yf,vxi?iv &3peuo[xevT|V 
xi?jv otvcuOev,xaiX7)v 68pe*JOfAivr|Vxax(oOev.'r8peuoixivT)V 



(Oxi^v avcoOev xoCvjv XafJi6dtvei ^^X^ ^ ev Saxpuji TrsvOoutxaxri x^C iitoupavfou iirieujjtCa; i7rt,aeXe{qf X7|v 81 68peuo- 
ftevTjv XV xittuOev /ajifidivet i^ OpTjvouaa xtj) «p«56(|> S55 t^c altuvfou xoXa^etj^. Kaixoi ye 7tp6xepov 7| uSpeuojxivij 
f, xxxo) 6t8otat, lAexsTtetta ^ avo). Aiot ouv to uTtepSdtXAeiv xtji afitdjxaxi xtjv xoj 7t60ou xaxavu5iv,avaYxatov 
•Srr.pxs, tva Ttpotepov xri; avcuOsv uopeuo|ibr,; lEirtfxvTjaO^ f, latop(a, xat iv u(itip(|) xfjc xdixcoOev. 

PETB.Placet quod dicis. Sed postquam hunc fene- liETP. *Api<ixei6'Xifet(;.'AXX' eTteiSTj xotouxou ittti- 
rande vit» Eleutberium hujua meritifuisse dixisti, fiixoc YeYovsvat Itpri; toutov t6v((/)ti?iv ([(utjv euXaSivta- 
libet inqiiirere si nunc in muado esse credendum tov*EXeuOi|Stov, iTrt^r^tfjvat OiXu), lav xat vuv ev toutt)) 
csl aliquos taies^ B t<Ji xojfjKp TtiJtsutsov iizi, tivar xotojtou; 67tap^etv. 

CAPUT XXXV* KE*AA. AHr. 

De Amantio presbyiero provincias Tuscim, Uepi 'AfJiavtfou iTttax^itou x^P^< Tou(7x(a<. 

Qrxgorids. Floridu8(a)TiburtinsEcclesi«Bepi8CO- rPIirOPIOS. 4>X(optSo; 6 Tt6ep{v7)^ i7c((Txo7coc, ou- 
pot, oojus Teritatis atque sanctilatis est dilectioni xtvo; xa xf^c aXr^Oe^ac xal StxatoauvY); &Y^(t)9xa x$ 



ta« incognitom non est. Hio mihi esse apod sepres- 
bjteram quemdsm(6)AroantiQm nomine praecipue 
simplioitAtia oorravit firum; quem hoc habere vir- 
tulii porhibet, ot apostolorum moremanom super 
«gros ponat, (r) et 8aluti reetituat, et quanlumlibet 
Tohemcni «gritddo sil, ad tabtum illius absoedat. 
Qaem hoo etiam habere miraouli adjunzit, quia in 
qoolibet leeo quamvio immanissime asperitatis ser- 
pentem repererit, mox ot eom signo crucis signave- 
rit, eistinguil, ita nt virtutecruoisquam vir Dei di- 



dY^Tcifi aou 065^ 67cdip^et. out6; fjiot e'tprjXev,eTvai 7cap' 
a6x(j* 7ipe76uxep6v xtva (/i) ^Afidc^tov 6v6{jtaxt, (ieYt^7)< 
dbcax(ac avSpa.Tou7tov $uvap.tvxotaux7)via^r|x£vat fJiap- 
xupeT, oxt xt}» ^Oet xtov 47toax6Atov xtJv X'^P* *■"'• "^^^^ 
&aOevouvxa< i^ttxtOel^, icapa)(pf|fJLax7jv 'laatv (i) 7tapi)j^ei. 
(Ji^ ykp 87)7coxouv ^oLpticf. idQt^ticf xax&)^eta( xi^, ot^ 
fji6v7)< X7)c t(0v yeipuiv auxou atpTJ; f| v6aoc cpu^f aSeuexat . 
Kai xouxo 8^ icpoffiOexo h x^ 7ttpi auxov Ootufxatt, 6'tt 
iv 0*1(1) 8' av xoTCtf) otptv eup^, tt^^ ola^ouv Oufji(t)8ouc ^o- 
Xt6tr|Xo; 67tap)^ovxa, xat xy xu7C<() xou ataupou xouxov 



gito odiderit, difoptis visceribusmoriatur. Quem si p vcppaY^TT), 7capaxp^(Aa di7co6vi]axet. Tf) y«P tou oraupou 
<|aaQdo serpeos in foramine fugerit^ signo ^ruoisos duvafjtei, Si* 06 6 xou 6eou ovOptDTco; x(j) 8axxuX(() a6xou 



feramioio l»eaedioit, statimqueex foramine serpens 

Jtm mortaus trahitur. Quem tantaB virtutis virum 

Ipse etiam videre euravi, eumque ad me deductum 

lainGniiorum domo panoisdiebus manerevolui^ubi, 

fiqoe adeseet(d) ourationisgratia, oitius probari po- 

taisset. Ibi aulem qoidam inter egros alios mente 

eiptiis jaoabal, quem medici Gr»oo vocabalo phre- 

Mtieam appeliint. Qui nocte quadam cum roagnas 

vfoeiy soilioet ot Insanos, ederet, ounctosquesgros 

immeneiselamoribaspertarbaretjitautnulliillicca- 

peroeomiiamlioeret,fieb«tre8 (tf)valde miserabilis, 

qiiiaaodeanasmaie,indeomne8 deterius habebant. 

' Sediieut et priosarevereatissimo viro Fioridoepis- 

espo, qoi tODO oam pradicto presbjtero illic puri- 



touxov 2xtU7tu)v, $ta9)^t!^Ofxiv(ov ttov o^cXaYX^***^» '^^ 0»)- 
p(ov aTcoOvTjffxet. 'Eav ^l xai et; xpufjiaA(atv 7coxl otptc 
TcpoatpuY^, 6fJto((D< x(i[) xou oxaupou 07)fxe(({) xo oxofitov 
a^poY^CcDv, 7capeuOu 6 otptc vevexptu fjilvo^ e^ip^exat. 
Touxov xov afvSpa,xo9auxi); ouvafjLtttfc ^^tap^ovta, (/) 7ca- 
vu Oto^p^^^i i^Y(i)vtaafArfV.'AxO&vxoc S^ auiou 7cp6< fie, 
iv xo) vo90xofic(()) Stafietvat auxov dX^Yftc '^fJt.epac Tce- 
7co(7)xa. Ola 81 1^; Idtvecuc X*P'^ aut60t Y^yoveVjBv auv- 
T6fxq) TcapafftfjTat Suvafjtai. Mexa^u "^kp iv xtp voaoxo- 
fxe(c)) aaO^vwv ^TC^px^ ttc xov vouv peSXafxixivoc, ^^^^p 
aaOevetav ^i IaxptX7)xi^v7j xf,'EXX7)vi8t SiaXixxtp^pevTxiv 
6vofxa(et. Ouxo^xo(vuv iv xauvuji, fxeY«Xac xa? diTcau- 
<TXou« 7cpo9tpip(i)v tp(i)vac,'ebc avuYtf,^ Sr^XaXT) xaT« tppeal 
Tcavxac tou^ d^pp(j>9X0u; ixdpawev, tJiate fxi)oiva ttov 



ttrmaBOboit et poet a paeroquinooteeademagro- " ^eioexetfxivcov $6vaa0at (iTcvou fxetxXa()eTv. 'EY^veto 
taiitilnis 8enriebal, subtiiiter agoovi, idem venerabi*» ouv TcpaYK^ (np6dpa IXseivov, 5tt xou ^voc xaxtuc ^xov- 
lis preebyter de proprio slratu surgens, ad lectum toc, Tidvxec i^ a6xou x^^P^ (i>8uva)vto. Jlapa <l>X(Dp(8ou 
phrenotioi silenleracoessit, et super eumpositisma- ouv tou e7ct(nc67cou Iv Ttptutotc uefxaOr^xa to (7u|jt6av, 6'; 
ormvil. Moxqao illum meliai habentem tulii, tt; Sfxa xtj) TcpoXsyOivtt Tcpeabutipep [h) x6 xijvtxauxa 

(/) Ms., 68peuofX6vr^v tb(vuv X7)v avtuOev XafxSavei ^ 
^iu^^, ^ ^v Sdxpuat TcevOouaa XaSetv X7jV zr^Q i^coupa- 
v(ou pa9iXe(ac aic6Xauatv. Ti^,v 8k uSpeuofx^vr^v xf|V xi- 
T««Otv. 

(g) Ms., t6v xqp picf) euXaS. 

}h) Ms., 'AfxivtlJtov. 

(1) Editi. xofxtljovtai. Cia y*?« 

(j) Ms., loeTv i7ceOufX7)9a. 

(«) Ms., tou t7)vtxauxa. 



(«) ItalMondum ez omnibus Msa. vel Ttl^erlfmi;, 
Ml TmkmHntetj non vero Tud$riiruB, ut habent Edit. 
Porro Tt^ irbo epiaeopalis in Latio ad Adienem 
fl.y nsne dielo TliWt, maltnm difTert a Taderto,vul- 
go 7W<, episoopali orbo io Umbria ad Tiberim fl. 

i6) Bjoo nomen Marl jrolog.inscriptum. ad 26 Sept. 
c) Al., H satMism rest.f ut habeut Qerui. et ex 
ilorin. BOonalii« 
(d) GomMiid«« Gamol. etLongip.>conio/aa'oiit<yr. 
ie) In Edit.i reloctantibus Mss.^ valde mirabiiis. 



303 



SANCTI GHEGORII MAGNI 



304 



ix&itjt (zveTrrkto, eirsita 81 atX irapa tou iiaiSo; tou t^ /^ atque in superiora domus secum ad oratorium duxit. 



vuxti ejciivTi toX^ ip^^wTtoi; oojXeuovto;/EA£Y£V ouv ott 6 
auto; euXaoijtato; itpejojxepo; IxtYj; atpa>|ivYi; autou 
dva5ta;,evt7ixXivTjtou(a)9p£Vct!0*jvto;|Jijati>cu);Tcape- 
Yiv£to,xat eiravio aiitou Os'C ti; X^'?*^ r^u^ato, EuOico; 
81 xpeTttov autdv ij)^r,x4ta i^^Tipe, xai el; ta dvii>Y6« 
Tovi ©rxou iv ttf» 6uxtr,p{(j) [leO* lautoiS iizif^-^OL^z* xa» xat' 
I8(av tfj eux^ri eirtxXtva;, euOio); autov (t^ir^ el; tT,v ?8{av 



ubi pro eo libcrius oratioDi iacubuit, etstatim eum 
aanum ad leclum proprium reduxit, ita ut nullas 
ulterius voces ederet, necjam segrotorum quem- 
piam aliquo ciamore perturbaret ; dcc jam spgritu- 
dinem auxit alienara, qui perfecte receperul men- 
tem suam. Ex quo ejus uno facto didicimus ut de 
eo illa omnia audita crederemus. 



xXiVT.v oLTt-^f-^OL-^iyff&TZZ tou XotTCOu jxK^ '^^ «fwvx; autov d^iivai, fx>ite ttva twv d^Oevouvtcuv to auvoXov tapaaaetv. 
'AitoXaSwv •^ap teXeSiu; i^pu>{jivov tov kauto"» XoYtafJiov, dXXotpiav daOivetav ou TrpojiOeto tou Xoittou tapdjat. 
*Ex toutou ouv tou Ivo; Oaufxato; tou 671' autou yeYOv^to;, ouitsp Osaiat ^s-^owaiii'*, xal Tcdvta td Ttept autou 
dxouaOsvta, dXr^O^ eTvat TCtjrejo[Ji£v. 

UETP. MeY^fftr^ oixo8ofjiTj TcoXtte^a; TrpoaYivetat,tou 
OecopYj^at dv8pa; 03i'J{xata irotouvta^jxaitou; tf,; eirou- 
pav(ou 'IepouffaX7)jx iroXita; Iv t^ y^ OetopeTjO**. 

S5S KE<1>AA. \<i\ Q 

Depl Ma;t{xtavou i7riax6'irou ic6Xeci>; Supaxouar^;. 



PPHrOPIGS. Ou8etoi5t0 7capafft(oicf,tat 8{xatov ^you- 
fxai, 6'tc£P 6 7cavto8uvaixo; Beo; xattjjitoaev i7ci8el^at 
Oaufxa 6'.; Majtjxtavovtovautou olxBtTjv, tov vuvi ilupa- 
xouaicuv 6iciffxo7cov,t(5te8£ tou Itcou [xovacjtljptou fiYO'J" 
fxevov u7cdpy^ovta. *fiv Y^p t(J> 8 iaxov£tv jxeev Kcuvatav- 
tivou7C(5Xei, tri tou icatptdp^ou jxou xeXeujei, tat; 
exxXr^ffiaattxaT; iticoxpJaefftv, 6 auto; euXaSeVrato; Ma- 
5t[xtav6; aYdTcr^; Ivexev fxetd d8eX(pu>v (b) 7cp6; jxe icape- 
Y^veto. *Ev 81 ttj» u^coatpi^etv aut6v liri ti^v 'Pci»{xr,v, iv 
ttj» TceXdYei (c) tf,; 'A8pe(a;, a(po8potdtT[i ivdYXTixataTcte- 
aOet;, icapa8(>5cf) xai dve^t^^vtdatcf) Oau(xatt TcepiJ autou 
xai tu»v auv autcf» Svttuv, xat t6v Oufxov tou icavto^u- 
vdjxou 6eou xai tr^v euoicXaYX^^^tv iiciYvtu. 'Avefxcuv ^dp 
a^oopcov i^rctTcdvttdv, xai tcov xu{xdt(ov au^avofx4v(ov,td p nimielati 
ou7rXo(ou(d)fjXcutxatadvea7cda0rjaav,t6xatdpttvexXd- perditi, a 



tou 



aOi), td dp|xsva h t^ OaXdaonf^ eppi(pr^aav, xai 6*Xov t6 
TcXoTov Ix t/i; twv xu}xitu>v p{a; 8ovr,0lv, ix Tcdai); au- 
tou dpfxovt^; 8teXu0rj. Tcuv ouv dp(xu>v, ci»; erpT,tat,8ta- 
XuOevttuv, ev8ov:^0dXaa9a etaeXOouaa^lcu; tu»v dvuit&pcu 
aav(8u>v t6 icXoTov ^y^H^^^v, curce o^y\ toaoutov iv tot; 
xjjxaatv efvat toicXoTov, 6'aov ev8ov tou 7cXo(outdxutxa- 
ta. ''OOev XeiTcov icdvte; ol iv t({» TcAot(|>, ou^^^l Y£iTvtd(Jov- 
ta tov Odvatov, dXXdtoT;6cp0aX{xoT; icapovtaaut6v 0£u>- 
pou;t6;, Iv TcoXX-ji tapa)^Ti ^i-^^^o-zzzt lautou; i?,a7cd- 
aa/to, xai tou a(u[xato; xat aifxato; tou Xutpcutou 
fjjxtuv 6eou xai xupiou 'Iijaou Xptatou (X£taXa66vte;, 
autw td; '{''^X^^^ a6tu>v icap^Osvto, 6'ic(u; tauta; feifxe- 
vo»; 67co8^$T)ta'., u>v td a()i>[xatalvtoioutC|>(po6ep({» Oavd- 
tcpicapa^oOijvat auve^^cupijaev. '08eicavto8uvafxo;6e6;, 



Petr. Magna vitffiffidificatio est, videre viros tam 
mira facientcs, atque in civibus suis Jerusalem 
cceleslem in terra conepicere. 

S57 CAPUT XXXVI. 
De Maximiano Syracusanx civitatis episcopo, 

Gregorius. Nequehocsilendum puto, quod omni* 
potensDeus super (e) Maximianum famulum auum, 
nunc Syracusanum episcopum, tunc autem mei mo- 
nasterii Patrem, dignatus est monstrare miraculuro. 
Nam dum jussione pontiGcis mei in Conslantinopoli- 
tanffi urbie palatio responsis ecclesiasticis deserfi- 
rem, illuc ad meidem venerubilis Maximiaaua cba- 
ritale exigente cum fratribus venit. Qui cum ad 
monasterium meum Romam rediret, in mari Adria- 
tico nimia lempestate deprehensus, inaestimabili 
ordine atque inusitato miraculo erga se cunctosque 
qui cum eo aderant, omnipeleatis Dei et iram cogno- 
vit, etgratiam. Nam cum ineorum niorteveDtorum 
ietatibus elevali fluctussffivirent,ex navi (/) clavi 
arbor absclssa est, vela in undis projeoia. 



totumque vas navis quassatum nimiisfluctibus, ab 
omni fuerat sua compagedissolutum.Rimis iiaque 
patentibiis intravit mare, atqueusque ad superiores 
tabulas implevil navem, ita ut non tam navia intra 
undasquam unds jam intranavem esse viderentur. 
Tunc in eademnavi residentes non jam (y)ex morte 
vicina, sed ex ipsa ejus prffisentia ac visiooe lurbati 
omnes, sibimet {h) pacemdederunt, corpus etsao- 
guinem Redemptoris acceperunt, Deo se sioguli 
oommeodantes^uteorumanimasbenigoesusciperety 
quoram corpora in tam pavenda morte tradiderat* 
Sed omnipotens Deas, qui eorum mentes mirabililar 
terruit, eorum quoque vitam mirabilius servavit 
Nam diebus octo navis eadem usque ad superiores 



6 tou; aittuv XoYiafxou; (po6ep(u;xataicXiJ5a;, tTjv tot>- D tabulas aquis plena,iter proprium peragens enala- 
t(uv j;(uT)v oaJi^aaiu); l^puXaJev. Miypt Ydp i?j[X£p(uv vit ; nono autcm die in (i) Cotronensis castri poiium 

(/i)Nimirnmpaciso8culam,quodEuchari8liffitom- 

gtioni prffimittebatur exantiquomore. In reg. S.P. 
ened., 0. 63 : Fralras sic accedant ad pacem^ ad 
cammunioyiem.Legedoctissimum MenarduQi in notis 
ad append. libri Sacram. ad hxo verba : Inlerim 
oscutetur archidiaconumt p. olim 378, nonc nola 
986. Hic observa veterem Euobaristi» servands,ae 
inperegrinationibus deferendn morem ; etlegequa 
de Satyro fratre scribit Ambros., lib. de ejus Sx- 
cessu, n. 43 nove Bdii., et notam ad hunc locuro, 
(1) Beccens., Crotonirnsis. Constat Gre|pr. deCro* 
tona urbe Brutiorum in ora maris lonii loouiunii 
non dc CrotonaurbR Elrurid?,quffimari nona^JAcet, 



(a) Ms., cppev.cJvto;. Kortasse, cppevitituvto;. 

(b) Ms., ixsTae icpo; fxd. 

(c) Ms., tou 'Aopfa;. 

(d) Ms., TjXtu(xata auvsar:aj0-/;7av, to xatapttov auve- 
tpiSr^, ti apfxeva. 

{e) Bujus meminil Martyrolog. Rom., die 9 Jun. 
Porro quffi hic narrantur, ex episloia ad Leaodrum 
libris Moral. prffimissaconOrmantur. PJuresexstant 
ud eum Gregoni epistoiae, quas legesls.Amicum jam 
e vivis subiatuiii deflel epist. 17 iib. f. indict. 13. 

(/) Ita i>leri(3U0 et potiurea Msti. Val. Cl., cluvo 
perduo. Edit. habent clavis peidiiis. 

(g) Germ., duo Theod. et pler. Norm., ex mortis 
vicinia, vel virinio, vel vicifiitate. 



305 



DIALOGOUUM LIBER III. 



306 



dedacta est. Ez quacxierunt omnes Incolumes, qui 
cumpra^dictovenerabiliviroMaximianonavigabant. 
Gamque post eos ipse quoque fuisset egressus, mox 
in ejusdem porlus prorundam navis demersa est, 
ac di iliis egredientibus pro pondere sublevatione 
caraisset ; el qu» plena hominibas in pelago aquas 
portaverat, atque nataverat, Maximiano cum suis 
fralribus recedente, aquas sine hominibus in portu 
non valuitportare; ut hincomnipotensDeusoslen- 
deret quia hanc onustam sua manu tenueral, quao 
ab hominibas vacua et derelicta super aquas non 
potuit manere. 



«60 CAPUT XXXXVIL 

De Sanetulo presbytero provineue Nursice. 

Grbgorivs. Aate dies quoque fere qaadraginta 

▼idisti apud me euro, cujus saperius memoriam feci 

{Cap. 15), venerabilis vits presbjteram Sanctulum 

nomine, qui ad me ex Nursiffi provincia annis sin- 

gulis venire consucfit.Sed exeadem provincia qui- 

dam monachas ante triduum venit, qui gravis nun- 

tii mcsrore me perculit, quia eumdem virum obiisse 

nnntiavit.Hajasergo viri,etsi oonsinegemitudul- 

cedinis recolo, Jam tamen sine formidine virtutes 

narro.quas a vicinisejus sacerdotibus (a) miraveri- 

tate et simplicitate prsditis agnovi. Et sicut inter 

tmantes se animos magnum charitalis familiaritas 

•asum prsbel, a me plerumque ex dulcedine exa- 

ctaSt ipse qcoque de his que egerat extrema qus- 

dam falerl cogebatur. Hic namque quodam tempore 

eom in prelo Langobardi {b) olivas premerent, utin 

oleomHquari (c) debuissent«sicut(d)jocundieralet 

▼altaa et animi, atrem vacuam ad prelum detulit> 

lai^orantesqae Langobardos lasto vultu salutavit, 

Btrem potulit, et jubendo potius quam petendo 

eam impleri sibi dixit. Sed gentiles viri, qui toia 

jam die frustra laboraverant, atqoe {e) ab olivis exi- 

gere oleam torquendo non poleranl, verba illius 

Dolesteeusceperunt^eumque injuriis insectatisunt. 

QQibus vir Domini laetiori adhuc vultu respondil, 

dieeos : (/) Sic pro me oretis^ istum utrem Sanctulo 

impleatis, et sic a vobis rerertetur. Cumque illi ex 

olivii oleum defluere non cernerenl, et virum Dei 



B 



A, <5xxd) to auTwv TcXoTov eto^ xcov avujxipcu aavtoujv, (u^ 
efprjTai, ^zyLioiivjKt^ uSaTt, ttjv lo^av 686v Siavjov, 
eirXsev.TTi 81 ^vvaxTfj "^iJJi-s?^ ^^ "ctf) Xifi^vt xotj (^) xaarpoD 
KoTpwvr^; wSr^Y"*!^^*' navxcov 8e tou ttXoCou dlTroSavTfaiv, 
Twv [leTa Tou irpoXe^QevTo^ euXaSeoraTOO div8p.6< Ma^i- 
fjttavou TiXefivTwv, ^j^f^aTOv 8s iravTtuv xai auTou dno- 
6avT0^, euOdco; h TtJ) auTtp Xt|i£vt t6 uXoTov iSu6(aOY] 
[jieTa t6 xoucpia|jL6v tou pipouc dTrofjieTvat. 'H "{OLp vau; i^ 
dvOpojTTOu; iK'.oepofJievY],xai uSaTtov irXiJpr^c ouaa ev Tto 
iteXaYei £.7:Xee' Ma^ifxtavou 8e fjteTaTwv auxou dt8eX<pu>v 
i^ auT/;c 6{eX0<5vTOC, uStup aveu Ttov divOp(i>7raiv ev Ttp 
Xi|jL£vt pa<TTa$ai ouxT^ouvT507).'EvTOuxt{>ouv67cavTo8uva- 
(jLo; 6e6<; OTriSeifev, 6Tt auT6; Tfi oixefqt a^Tou X^^P^ 
TouTO Siexpaiei, 6'irep Ait6 twv dvOptjict|jv {h) ffdSoupov 
xaTaXei<pO*ev, eTrdvto Ttuv u8iTU)v SiafjieTvai oux i^SuvTJOij, 

S59 KE<I>AA. \Z'. 
Uep? ZaYXTouXou TcpeaSuTipou X^?*^ NoupaCac 
rPHrOPI02. Up6 Tojv Tea<japaxovT« ^fxiptbv TOUTtov 
iOedaco nap' ifjio t ovTa t6v t^ JtuTi euXaScTcaTOv SdYXTou- 
XovTOv irpeaouTepov *0< Tt; irpoc jxe Ix ttjc Noupfffa; 
X(«>pa< xaO' SxaoTov iviauT6v eOo; eTxtv tou epxeffO^t* 
Movax^C S^Tt^ ix auTfj; X^P'^ icpdTpttov fifieptuv IX- 
Oti>v, TouTOV t6v avSpa TeTeXeuTijxivai Stpifjaev, ^Ttic iv 
Pape(qt Xuitip fie xoTexxfn^ev 6id Tfj; d7caYT^X(a; Ta^jTTjc. 
TouTOu Tou dv8p6< x5v ixToc ffTevaYfJiou ti?,v Tf)c ^Xm^^^' 
Tr,Toc auTou {jLve(av irotiiaaaOat oux iico^^pti), dXX* ouv 
S[jLioc ixToc Tcdffr^c ijtoffToXTJc tAc 8uvd[jLet< auTOU 8iij- 
YOU[jLat, d'; iiapy Ttov YeiTvta^JtSvTtov auTtJ> lepitov [xefxd- 
07)xa, ff«p(58pa dXyjOtvtov xal TctoTtov ovTtov. Td^ (Sic) 8k 
xai Tcap' l[xou f, auT(5u yXuxuttjc iptoTtojxivij, Ptaljofx^ij 
[xaXXov, oXtYa tov ic^icpaxe 8t7)YeTT6 fxot. A\ '^^yal Y«p 

C 8i' dYdTcr^c dXXifJXati; kvou(xevat,TT)v icp^clauTacicafS^ij- 
ff(av TfxTouaiv. 06to; to(vuv iv xaipqji Ttvi AoYYO^dp8tov 
Tivtov iXa(ac dXr^04vTtov, xai TauTa; ixicte!j6vTtov, S^cto^ 
SXatov i5ev4Y*w<»ii Toutot; iici<rcd< (t) d<nt6v adSoupov 
fxeO' lauTOu STti^ep6[xevoc, xaOoo; eOo; auTtj) ^Tifipxe xai 
T^ ^\iXi **' 0) "^V 'tpofftoictii Iv eu^poauv^i eTvat, touc 
xd|xvovTa; Aoyy^^^P^ouc x^P^^vti icpoatiictf) TcpojTflYO- 
peuje, xai t6v dffx6v icpoaaYaY^'v, iTctTpiictov [xaXXov, 
ijTcep aktov IXatov auToTc toutov -^111190:1 IXeYev. 01 81 
iOvtxoi av8pe; ixeTvot, 8ia t6 itadav T7,v ^fxipav e!< 
axatpov {k) auTOu; xd(xvetv,xai IXaiov exTfjc eXa(ac ^e- 
v^Y^^ai [XT, SuvaaOai, Ta pTJHiaTa auTou el; ou8lv AoYi<jd- 
[xevot, fxeO' uSpetov auTou d7ce7c£[xicovTO. OTc ^ "cou 0eou 
dvOptoico;(/)x«P^6VTt TcdXtv TcpoTtoictp dTcexpiOTQjX^Ytov 



ia) Editi, mira virtute^ dissentientibus Mes. et D 
Oneoo interprete. 

ib) Germ. et pleriqne, olivam prem. 

(c) Modusest ioqupndi Gregorio oostro familiarissi- 
■as,quietiamin Scriptoribuscoasviaaut fere sup- 
paribue occurril. Greg, Turon., lib. de Vit. Pat., 
e.9: Immisit ei cogitationem, ut prsstermissa eremo 
&4 iCfcuttim reverti deberet^ boo est reverteretur. 

Beda, lib. i Hiat, c. 23 : Augustinum remit- 

tmmt^ qui a beato Gregorio obtineret ne tam periculo- 
Mam peregrinationem adire deberent. 

(tf)6ieGerman., Regius, Norman., duo Garnot., et 
•Itorios fragmeolum, duo Theod., Longip., etc. In 
Edit. legitor : sieut jucundus erat et vultu et animo. 
Ceiemm bilaritasetiam in eanctis et in ipsis mona- 
ebu, lieet pcenitentia addictis, laudatur. Macario 
Joniori oreblmandrit«9 Nilriaosi laoditriboiturqood 



hilari fronte adveniente* exciperet^ et lepido sermone 
oblertaret^ urbanitate quadam juniores ad disciptinam 
mnttast. atticiens. Vidf» deeo Socralem, Sozomenum, 
Theodorilum, ei Palladium in Hiet. Luusiaca. 

{e) PraleL, ab otivis exire oieum non potuerat. 

(/) Ita Germ. eum Longip., Val. Cl. et plurimis. 
Idcm babet Graecus interpres. In Norm., ei Gemet. 
ac secundum Audoen. excipias, si mihi creditis. 
(k>n8entit Beoondus Carnot. In priroo, si pro me ore^ 
tiSj quod Editorea relinuerunt. 

(g) Me., xdoTpou KptoTtovT);. 

{h) Ms., xev6v. 

(t) MsB., oiTxov xev6v. 

(j) Mb., Ttp 9tO[XaTt. ^ ^ 

(k) Ms., auTou« xoTctav xat eXatov Ix ty)? iXa(ac V^-^n 
8uvd[xevot l^eviY^wHjtd pi^fxora. 
{t) Mb., tpatSptj) icpo^toict)). 



307 



SANCTI GllEGORII MAGNl 



308 



Ouxo); t^icta^i iTilp e|jioO, xai tov dt<jxov toutov xy A ^^ implendum ulrem sibi insistere vidcrcnt,vehe- 

roenleraccensi, majoribiiA banc Ycrborum contume- 
liis dctestari cGBperunt. Vir autem Dei videns quod 
ex prelo oloum nullo modo exiret, aquam aibi darf 
pctiity quam cunctis videotibus bcnedizit, atque in 
prelum suisraaDibusjactavit. Ex qua protinus be- 
nedictione tanta ubertas olei erupit, ut Langobardi, 
qui prius diu incaseum Idbora? eranl, non solum eua 
vaecuia omnia, sed uirem quoquequemvir Dei de- 
tulerat implerent, el graiias agerent, quia is qui 
oleum petere veneral^ benedicendo dedit quod po- 



2aYitxouA(f> yt\i.htizZf'ii3L outiu? (fl) rap* tjiJLtuv 'jTzoTcpk- 

i};^. 'U< oe irpojspy^^fisvov l'Xa'.ov ix xwv iXiiwv oux 

iOetopouv, x»l Tov ToO eiou axOpa»irov Tipo; to YefJtuOn- 

vai Tov ajxov eirtjxsvovTa, a^oopa Ou|Jlw06vt£;, uSpeaiv 

auT6v(/») uXeiaxat; xal «TTEiXatc pT,p4tT(uv a7C£ir£|JLT:(5vT0. 

'UosTou esouavOpajTTo; Oicopiida; ot» twv sXatwvlxiriE- 

(^ofXEvcuv, eXaiov ouoa|iu)<; «poTipyeTo, (i^ojp auTtj) oo- 

Ofjvai i^TiiffaTO.TouToSe. iravT(ov 0£a)pouvT(ov,r/jX6Yr,je, 

xai iv Tai<; ixiriejofiivati; IXaiat; TaT; lotxt; x^?''^^ 

eppn^sv. TouTou Bs -^i^o^f^-io^, ToaauTij eu<j>op(a tou 

IXatou TrpoeSij, (ociTe tou; AoYYo6ap5ou;, tou; TrpcJTepov stulabat. 

eic axaipov xoiriwvTa;, ou jiovov Ta T^ta JxeuTj irdvTa -(tiiidsii, aXXa xa'. tov ajxov, Svirep 6 tou eeou ivOcojTro; 

ft^Qi-^i, xat x»piv 0£ auTp [ii^lrzr^^f l^^^iy (ojxoX<57T()<jav, 6'ti fcXO(i)v eXatov IJijxnffli, «ut6< 8ta tt,; euXoY^a; orep 

TjTEiTo {c) SiStoxev. 

'Ev aXX(f) To(vuv xaipv [Li^ifjxo^ Xijjlo; aTravTaxfi xa- B 
T^XaCev. 'KxxXY)j(a 8e xou fxaxapiou AaupevTtou tou 



fiapxupo; uiro xtov AoYYo6apoa)v i[nrpr,aOeTia uTrf^p^ev. 
"Hv 6 xou eeou avOptoiro; avaxaivioat ei:iOu(itov,7:oXXou; 
TSXv^Ta;, X2i epY«a; ol irXeiou; auvTfJOpotaiv. 'AvaYXTj 
ouv 6irTip}^exf,v xaOr,(xeptv7|V Sairavr^v toT; xifjivouat ira. 
pav^eOfivat, exTo; oirjpOiaea); irajr,;' Tf,; oe avaYitr,; 
969 Tou Xifiou eirixetpLivT);, 6 oipTo; o-iXefJ^ev. 'Ilpjav- 
xoouv oX xa[jLV0vx»; SanravrjV iiri|jT,xeTv.Auva[itv ^kpizphQ 
x6 xifjLvetv oux et^^v ex xf,; ireivrj;.TouTo ol 6 xou eeou 
avOpwiro; dxouaac, 'k6-(0ii auxou; iraseiJLuOe^To uirt- 
ff^voujievo; 6'irep oux et^^e. S<po8pa 8eev8oO£v ffTevoj^to- 
pou{JLevo;, iv t(}) [itj i'x*iv auT6v oOev irpowvi^pCTi xf,v 
xpQer^v fjV uirev^exo, looe Te xdxeTve ix aTevoya)p(a; 
((il)ir£pieYJpeuev. ^CXOtov 8» eir( xtva xX(6avov, kv (p irpo 
fi[jLipa; qfpTou; f,aav iirTrJdaaat al Yti^^vidljoujai auT^Oi 
Yuvaticc;, lictxu^a;, l^ithpzi {Jif^ iroXXdxt; apTo; kxeT^e 
IvairifJLSivev. A^t^vT,; ouv dpTov Oaufxaoxou fjteYiOou; xat 
dffuvi{Oou; {e) dffirp^xTjxo; auxoOi eupev. Toutov 8Hird- 
pa;, direv^Y^at toT«,- xe^^vixat; oux fjOeXr^ffe, jjltj irco; dX- 
Xoxptou auxou 6irdpj(ovxo;, irpocpdaet e6airXaYX^^«^ 
irxatffjiaxt Onoir^ff^. IIpo; ouv xd; YSiTvtalJouffa; Y'«>vaT- 
xa; auTov lireviY>t«C, i^dffiv 6irio£i{£v ipojTtov, ;jlt] irw; 
X'.vt auTiov ^xeTffe xaTtXeitpOr^. Tldffat ol al '(-yjay.i^i^ al 
IxsTffe dpTov dirTiJffaffat, [xtj elvat toutov 'iOtov a&T(ov 
(ojioX^Yr^ffatVjkv dxepai(|) ^dp tou; lauTwv apTOu; Ix tou 
xXt6dvouXa6eTvottffxup(IJovTO.TdTe6Toue£oud'v0pa)i:o; 
dYaXXt(op.evo;,^irfiX0e:rp6;Tou; iroXXou;T£XvKa; |jieTa 
Ivo; ipTou, xai xouxou; xo) iravxo8uvdjJL(|j ee(}) euyapt- 
ffTf,ffat irapexdXeff£, xai 6'Tt Sairdvr^v auToT; irapejx^v 
eiJtTfjvuffev. EuOito; xa» eii'. t6 £ffTiaOf|Vai irpoff/aXeffiiie- 



Alioquoqaetemporevehemensubique fames in- 
cubueral, et beati Laurentii martyris ecclesia fuerat 
a Langobardis incensa. Quam vir Dei restaurare cu- 
piens, artiflces multos, ac plures subministrantes 
operarios adbibuit, quibus necesse erat ut quoti- 
diani6umptuslaborantibu8 8inediIationepreberen- 
tur. Sed exigcote ejuedem S61 famis necessitate, 
paniu defuit ; cisperuntque laboranles instanter vi- 
ctum quffirere, quia vires ad laborem per inopiam 
non baberent. Quod vir Doi audiens, eos verbia con- 
solabaturforis, promittendoquod deerat; sed ipse 
graviter anziabaturintus, exbibere oibum non va- 
lensquempromittebat.GumverobucillucqueanxiuB 
pergeret, devenit ad clibanum, in quo vicinae mu- 
lieres pridie panes coxerant, ibique incurvatus 
aspcxit, ne fortc panis a coquentibus remansiseet. 
Tunc ropente panem mirs magnitudinis, atque in- 
soliti candoris iovenit : quem quidem tulit, aed de- 
ferre artificibuanoluit, ne fortasse alienus esset, et 
culpam velut ex pietate perpetrarot. Per vicinas 
]taquehuncmaIiereBdetuIit,eumqueomnibusostcn- 
dit, ao ne cuiearum remansisset inquiaivit. Omnea 
autem qun pridie panem coxerant, suum hunc esse 
negaverunt, atquo panos suos numerointegro ae a 
clibano rctulisse professae sunt. Tunc Iffitus vir Do- 
mini pcrrexit ad multos arlifices cum uno pane ; ol 
oninipotenii Deo gratias agerent admonuit ; et quia 
cis annonam prffibuerat, indicavil ; eisque ad refe- 
ctionemprQtinusinfitalisinTcnlumpanemapposuit. 
Quibus surficienter plenequo satiatis, plura ex eo 
quam ipse panis fuerat,fragmcnta collegit. Quae die 



vo; auxou;, x6v eupeO^vxa dpTov irapiOr^xsv. Ei; xdpov Se D quoque altero eis ad rcfectionem intulit; sed id qaod 



aux(ove[AirXY]o^evxaiv,irXeia)xXdfffiaxa(/)Kepteupi0v)ff3tv, 

uirep & 6 £pxo; Ixetvo; 6ic^p)^e. Kai Iv «xipa 3e fifjtipa 

IxeTva auToT; (paYeTv irapaOijxsv.^OfJLoCa); ouv xai irdXtv 

jjfopxaffOivTe;, Ta xou dpTou xXdfffJtaTa [g) lirepiffffeuffay. 

A^Td xofvuv Ta ireptffffeuovTa xXdff;xoTa irdXiv auToT; 

rflr/5aTil)o)v, Y^Y^v£v,fi)ffxe I^kI oixa fjjjLipa; irdvTe; Ixet- 

vo! o\ xe/vTxai xa? oi kpYdxat l^ a6xou tou Iv6; 5ptou 

'ocoYijyYc^l^opxdlJovTo.KaO^i^fxipavYdplJ aixou kffOiov- 



ex fragmentissupercrat, ipsa quoque, quffi appoaita 
fuerant, fragmenta auperabal. Faetumque eet ut per 
dies decem omnes illi artiflces atqnc oporarii ex illo 
UQO pane saiiati, bunc et quoUdie ederent, e\ e^ eo 
quotidiequod edi possel in craatinum BapereBaet.ac 
si fragmenta panis iliius pcr eaum cre$cerent,et ei- 
bum comedentium ora repararent. 



(/j) M^-s f XetoTlpo);, 
(d) M«.» '^epifexpeyev. 



(c) Ms., XeuxfSxrxo;. 

(/; Ms., i:epieffiOr,ffav : forle tirsptfffffuOijffxv. 

(U) Ms., ii:ep(fffiUffev. 



309 



DIAL060RUM LIBER III. 



SiO 



xe;, Stov ^«ycTv i^Srjvavto, Toaouxov TciXiv iiceptvvsutv, O9ov clc ^|V «Spiov od^oTc ipxiMi x«t ic€pi«9t(>9«t 
^lS-Svarcoi xal 4 jilv Ip-coc IxeTvoc ti xtov bOt^vTwv vtijiata Avtxa(vt(;e icp^^ 66v«fjitv, Iti 81 t&v xX««fiiTcov koO» 
l^jjLepxv 6icepT}!S(avev. 
Pnn. Ilira res, atqoe in exemplam Dominfci A HETP. eau(x«rc4v icpaYfA" *^*^ «<p^8p« IxiiXrjXTov, 



operis vehementer omnibus etupenda. 

Greoor. Ipse, Petre, roQltos de uno pane pavit 
per eenramy qui ex quinque panibasquinqaemillia 
bominom satiavitpersemetipsumy quf pauca semi- 
nie grana in innumera segetum frumenta multipli- 
cat, qui ipsa quoque semina produxU ex terra et si- 
mol omniacreavit ex nihito. Sed ne diulius mireris 
qaid in virlute Domini venerandus vir Sanotulos 
exterius fecerit, audi ex virtute Domini qualisinte- 
rios fait. Die etenim quadam aLangobardiscaptos 
qoidam diaconus tenebatur ligatus, eumque(a) ipsi 
qoi tenoerant, interficere cogitabant. Advespera- 
scente auiem die,vir Dei Sanotulus ab eisdem Lan- 



itph^ "^kp T^ SeaTTOTtx^v 6ir48eiYfA« t^ ifpYov to^ito 
|3Xiicet. 

rPnrOP. Aut^c y«P x«T vCv. Uetpl, 8ii Too «0'jXdu 
ofiToo 15 ^vAc apTOo IC0XX00C Ix^pTaatv, Sottc 8t' lauTou 
4x icivTe &pT(i)v Tc^e ^tXiaSac Hiv^pwv (d) 2viicXi)aev, 
6'Tctc i^ 6X(y(ov x6xx(i>v erirtpfJLdiTcuv dirt^pouc xapitoi>c 
Twv Yevvi)fjiiT(i)v itXrjO^vet, 6'aTtc xal «6^4 xk «it^pfiKTa 
IxTfic Yi)C TcpoaiJYaY*^» '^**' ^M-®^ "^^ icovTa Ix tou fxi^ 
SvTOc ir£ito(i)xsv. 'Iva 51 fxii mi (e) icX4ov 0«ufxa2^T^C|Tl 
C^ttfQev Iv Tfi ToO xupCob ^uvifjiet 6 oeSdiafitoc ivi^p Ziyx- 
TOuXoc etpydiaaTO, ibcouaov, icoToc lv8ov ttI ToiJ xuplob 
Sovifxet 6ir^p^ev. "Ev Ttvt fjfJiifpqc 5tixov4c xtc icap« twv 
AoYYoflip8(i>v xpOTijOe^C) ieSefiivoc icap' «^toTc ^^f^PX^» 
«povetSaat II a^Tov ol tootov xpaTi{aavTec WoTSXovTO.Tijc 
gobardis petiit ut relaxari eique vita concedi de- ^ ili^yLlpoLz icp6c loicipov xaTaXaSojmic, 6 to5 BtoZ dfv- 



boisset, quod posse se facere omnino negaverunt. 
Comquemortem illius deliberasseeoscerneret, pe- 
tiit ut sibi (6) ad custodiam tradi debuisset.Gui proti« 
nasresponderont: Tibiquidem euroad costodien- 
dom damus, sed ea condilioneinterposita, ut si iste 
ftogerit, pro eo ipse moriaris. Quod yir Domini It- 
benler accipiens, prndiotum diaconum in saamsn- 
tcepit fldem ; quem nocte media cum Langobardos 
omnss somno gravi depressos aspioeret, excitavit et 
att : Sarge, ot concitus ftige, Hberet te oronipotens 
Deus. 8ed idem diaconus S64 promissionis ejus 
noD immemor, respondit dicens : Pugere, Pater, 
non possum, quia si ego fbgero, pro me sioe dubio 
ipse morieris. QuemvirDoroiniSanctulus ad fagien- 
dom eoropuHt, dicens: Surge, et vade, te omnipo- 



Optoicoc £^XTOuXoc Touc AoYYo^^p^o^C I9uao!>icet,$ic(oc 
Tf,v ([(o-^v totSt({> ^apCacavrat. A^toI 61 irovTdiKaat tooto 
icot^aai i/Jpvi{aavTo.'Ev T(p BeiaaoOai oSv a6T6v ^TtTdv 
QdvaTov adTotS dia<paX&c l^^ij^p^oavTOf^TiJaaTO adTouclvot 
x8ev Iic? -zfy icapaouXdi^ai a6T6v, to^ov a^T^ icapa^co- 
pijatoatv. 'AicoxptOivTtc 61 eTicov •Eict Tcfi icapafuXdi{at 
fxkv {f) StSoOfjiiv «ot a6T6v,lict 81 $p(|>Toto^T(|>,tval&v 
o6toc QiYl[t,a6 divr' a6T0\> diicoOdiv^cIfpo0^fA<o< BItoiSto 
6 Tou 6eoi> &v9p(i)icoc xaTaSe^dfxtvoc, t6v icpoXe^6ivT« 
6tdixovov 8v T^ kauTot) dive6l(aTo icforet. Ilepl 61 t6 fjieao- 
vtSxTtov, Iv Batp icdh^Tac touc AoYYO^^p6ouc Gicvcp jiapu- 
Tdk(fi xttTe^ofjiivouc lOtiaxro, Ijuicvfaac t6v 6idbcovov, 
icp6^ a6T6v eTicev* 'AvdioTa, xal fjieTdi 9icou6^c <pt^Y^> 
(g) XuTp(6ai]Ta( ve 6 icavTo6^vafAoc 9e<5c. '0 o6v a6T6c 6t ji- 
xovoc S6S T^c 6ico9^iae(DC a6T00 o6x difivi^fjtov&v, 



iens Deus eripiat ; nam egoin manu ejus sum,tan- C diicexp(67) XIycov* ^y^^> 'i^abep, 06 66vafidt, Idtv y^P 



turoio me possunt facere, qaantum ipse permiserit. 
Pugit itaque diaconus, et quasi deceptus in medio 
fldejossor remansit. Pacto igiturmane Langobardi, 
(jaidiaconom ad custodiendumdederant, veneront, 
qaero dederant petierunt ; sed hunc venerandus 
presbyler fugisso respondit. Tuno illiinquiunt :Sci8 
ipse melius quid convenit. Servus autem Domini 
coDstanter ait: Scio. Gui dixerunt : Bonos homo es, 
nolumos te per varios prucialQS mori, elige tibi mor- 
lemqoam vis. Qoibua virDominirespondit,direDs: 
lBroanoDeisum,ea roorte me occidile quame oc- 
cidi ipse permiserit. Tuncomnlbus qui ilHe aderant 
Langobardisplacuitut epm capite truncaredebuis- 
sent, qoatenos sine gravi cruciat)i vitam fjjus com< 



(puYd), divuirtpOlT(»c 6iclp IfxoO 9l> diicoOviJaxtcc. ^O 61 
Tou 6eo5 SvOp(i>icoc SdiY^TOuXoc toOtov icp6c t6 cpuYtTv 
xaTiJicetYe, XIy<*>^' 'AvdiTca xal SiceXot, 6 icav«o6uvafAOc 
6e6c XuTpi&aeTaf ae. 'Ey^ Y^f^ ^^ '^ X^^P^ «uto5 ttfjit, 
xal T090UX0V (A) tlc IfJil icot^aai 66vavTat, ^aov a6T6c 
icapa^toT^iSoet. ^EtpuYt Tofvuv 6 6idbiovDc, xal (Lc 6Tt 
diicaTY)OeU 6 divTt<p(i>v7)T^C; Iv T^ fiiotp diiclfiLetve.npttftac 
61 Y^Ofjiivoc o\ AoYYo8dip6ot o\ t6v 6tdixovov lic! t6 «pu- 
Xok^O^Jvat T^ icpe«6uTip(|> icapa6(69avTec, icp6c a6T6v 
IjXOov ![Y]TOovTec Svictp a6T({>icapa6e6(6xa(7tv .'0 61 e6Xa6lf- 
OTOToc icpea66Tepoc icp6c a^TOuc ?cpi), f u^^ t6v 6tdixovov 
^piJaxaOoci. *ExeTvot 8licp6c a6T6v eTicov T6 ir&c lorot- 
j^i50i), a6T6c xaXwc licioTaaai. '0 6lTOuxup?ou 6o5Xoc 
OapaaXltoc eTice' rtvtuoxcu. 06to( 61 iip6c a^Tov tTicov* 



peodiosa morle terminarent. Gognito itaqoe qood n KaX6c (5fvOpu>icoc t!, xal 06 OlXofxlv ot (t) 6taxptTi)p<(ov 

Sanctolus qui inter eos pro sanctitntis reverentia 6tafp6pa>v xoXdioavTtc ^tveSaa-,. 'EiciXeJai o5v OdivaTov 

magni honoris habebatgr occidendos esset, orones oTov OiXtic* {Ipo; ouc 6 tou Beou oivOptuicQc iiKxp(oi),XI- 

qoi in eodem ioeo inventi sont Langobardi convene? Y^v- 'Bvt^ x*^P'^ '^^^ ^*^^ tlfjii,xa2 oliii ftttvdk^p «^6c fjit 

nint {c) sicDt snnt nimi» crudelitatis) l«li ad spe- wapaya^pT^ati 4«o0«vtlv, a6Tq> fjif «ovt6«a«t, T^Tt itaai 



(a)6erm.,com nonDDHIs f^orm.t^umque ip$iqmn, 

{b) Val. Cl., cum Germ., ad cu^todiendum. 

\c) Lyr. et primos Aud. com Geroet., e^ tic^t 
$unt.„. ad $rc€tacu/um mortU circ%miUterunt, Intif 
ip$a$ iiaqme acies, ^h* 

(d) Ma., 4xW(^ • 



(e) Ms., Iitt TcXtTov. 

(f) Ms,, Stoofjilv oot. 

(g) Ms., XuTf>(6atTa( ae. 



(h) Ms., etc ^fAac icotijaat, 690V 6 f^thc wpv^. 
(t) Ms., 6ta ^aadtvtdv 6ia(p. 



311 



SANCTl GIlEGORll MAGNI 



312 



•soTc outfiv ^xeTvt AoYYo6dp$o(c^pe(iev,S7raic auxou tt^v A ctaculum morlie. Gircumsteterant itaque acies. Vir 



xeoaXTjv i7ioTi[iu)5tv, wrce i'veu (a) paputitrj; xp(<jewc 
vutJLitaOT^fftxcf) OavaT(|> ti?|V ([(otqv auTOu dtiraXXd^iuo^t.Ata- 
tv^vTBC To(vuv oUvT(ijiT67C(|)exe(vc|>eupe0evTec Ao-^^o^ip- 
5oi, 8ti SaYXTOuXo^ 6 (jLexaJu auTtuv 5i* dtYiw^ivijc ae6a« 
ev [xeY(aTi[j ^'KTi ui^^PX**^''» ooveuOfjvat iJfxeXXeVjTcavTec 
auv^X0ov,T7i ouviJOeiauTwv (ufx^TT^Tt j^ptufjtevot eutppatvtJ- 
(uvot, (b) xai iv 6p8Sv((> oTdvTec, tov Ssvstou outou i^e- 
Si^ovTO. Tou 8e &lvOp(u'icou tou 6eou iv t({) [lia^i) auTwv 
*laa)(^OevToc, Ix iravT(i)v twv &v8pu>v twv Iv $uva9Te(q[ 
atiifjiaTDC iTceXe^OT) eT;, icepi o^ StoTaaai oux 9Jv, oti iv 
kvt xpo'ja[xaTt ti^v xetpaXrjv auTOu diicoTlfJtvot. '0 81 eu- 
XaS&OTaToc ouxoc divi^p, fxiaov auTuv £v6icX(uv ovt(i)v 
icpoeve^OeU sU to btuTOu ^icXov iuOi(x)c dviSpa[jLev* i[^TtJ« 
aaTo yap oictDC a6T(f> (c) 6\iyri &$eta tou tu^aaOsi tcapaa- 



autem Domioi deduclus io medium est, atque ex 
omnibusviris fortibue electus est unus, dequo du- 
bium Don esset quio unoiclu caput ejue abscinde- 
ret. VeneraDdus igilur vir inter armatos deductus, 
adsua arma etalim cucurrit; nam petiit ut sibi pau- 
lulum orandi licentia daretur. Gui dumcoDcessum 
fuisset, in terram se stravit et oravit. Qui dum paulo 
diutius oraret, hunc electuB(^) interfector calcepul- 
savil ut surgerel, dicens : Surge, ei flexo genu tende 
cervicem. Surrexit autem fir Oomini, genuflexit, 
oervicem tetendit, sed teDSOCollo eductam cootraae 
spatham iotueDs, hoc UDum publice fertur dixisse : 
(h) Sancte JoanneSfSUScipe illam.Tunc electus carni- 
fex evaginatum gladium teneos, Disu forti io altum 



'/eO^.TouTouSe YSY^v(iTo;,ivT^Y^ lauTov 67co9Tp(u7a(, ^ brachium percuseurus levavit, sed deponere nullo 



tuxeaOott -^pJaTo. Mtxpiv 51 xpoviffavTo; auTou iv ttI 
t6^^, 6 l7ciXe)^0elc icp^c to tpoveuaat auTOv, t^tou tco- 
€6c a6T0u XaxTa{f toutov ^vu^e, Xiytov* *AvaTca,xat xX(- 
vac Y^vu ?xTeiv6v aou tov au^iva* 'AvaoTac ol 6 tou 
6eou av0p(D7COC. xaOdx npoitti^-i] Tceico^r^xev. 'ExTaOiv- 
T0< 8k auTOu Tou au}^£voc, xai to ^(«poc xaO' a^Tou Y^K* 
v(i)Oev QeaaafxevoCt toutov t6v ^va X^yov, xaO(i)< X^y^^^^ 
$T)[jLoa((o; eT7cev 'AYte 'I^oavvr^, $e{ai auT^. T^Te 6 l7c(- 
XexTOC xal aapxoS^po^ ixeivo;, yujavov t6 (((po( /paca>v 
^v loj^uet Tov Ppax,(ova elc u'j/oc iTc^ptv ^itt to xpouTai 
auTov^yaTaYXYSi^vSlauTO ou$a[Jia>c ifj$uv7jOT).'r()/ia9avTOC 
yap auTOu iv t(j[) aipt ti)v (Jii^atpav, a(pv(u 6 ppa^((ov 
a^Tou dxXtvTjc dTclfieivev. T^Te aTcac tu)v AoYYoSeHpSbjv 
6 06pu6oc, Twv etc Oiav tou SavdlTou auTou TcapaYeYOVo- 
T(i>v, elc alvov 6eou [leTeaTpi^T) , xat Oau^^l^eiv dip^ajxt- 



modo poluit, nam repente diriguil, et erecto Id coe- 
lum gladio bracbium iDflexibile remaDsit. Tunc om- 
nis Laogobardorum turba quas ad illud mortis spe- 
ctaculum aderat, in laudis favorem conversa^mirari 
ctBpit, virumqueDei cum timore venerari,quia pro- 
feclo claruerat cnjns sanctitatis easet, qui carDiOcis 
sui bracbium in aere ligasset. Itaque postnlatos ut 
surgeret, surrexit ; postulalus ut brachium soi car- 
nificis sanaret, negavit, dicens : Ego pro eo nullo 
modo orabo, nisi mibi aote juramentum dederit 
quia cum ista manu ChristiaDum horoiuem dod oo- 
cidat. Sed Laogobardus idem, qui, ut ita dicam, 
brachium conlra Deum tendendo perdiderat, podna 
Bua exigente,compul8U8e8tjurare se Christianum 
hominem nunquam occidere. 865 Tunc virDomini 



vot, Tov Tou 6eou av0p(D7cov (d) yitiT. (p($6ou ialSovro. C praecepit, dicens : Depone manum deorsum.Quista- 



^avepu)C Y^P ^itt$e(^Gf] ico(ac dtYi(i>auv7)c uTcrJp^ev.SoTtc 
T&v Tou aapxo66pou ^8p6c ppa^iova Iv T(f> aipt SSr^ae. 
Dapa)cXT^OsU to(vuv dtvioTT], xat i$ua(u7couv auTov Iva 
t6v ppa^(ova tou auvou aapxo6(Spou divSpoc taor^Tat. '0 
$1 6cY'<oc ouToc divT^p$tave6aXXeTO,X4Y(*>v'Ou8afi(i)C 67clp 
auTou eu^o{JLat, el {xt) icp^Tepov opxov (loi SbJO^, 6'ti 
(xeTQi T^^c jttpo^ •zoL^xri^ yj>iTZia'>/b'* avOptJicov ou (povej- 
aei, *0 Se X^^yo^ap^oQ ixtlvoc, otcic xxca tou 6eou 
ftva ouTtoc titztii) Ppa)^(ova ixTe(vac, toutov diTCbjXexe, 
ttJc Paaivou a^TOv xaTe^cetYouoT^Cy f|VaYxaaOTi 6(xa>aai 
Tou )xrj$i7C0Te xptOTtavov ovOpoj^cov tpbveuaat. T(^TeSII6 
6 Tou 6tou dcvOptuTcoc ixiXeuaev a6T(|>, AiYtov* KaTiveYxe 



tim deposuit. Atque illico adjunxit : Remilte glu- 
dium in vaginam. Et statim remisit. Omnes ergo 
tantA virtutis homiDem cognosceDtes, boves et ju- 
meDtaquaD depredati fueraul» certatim ei ofTerre iu 
munere volebant: sed vir Domiiii tale munus sosci- 
pere renuit, monui autem bon» mercedis quesivit, 
dicens : Si mihi aliquid vultis concedere, omDea 
captivos quos habetis mihi tribuite, uthabeam unde 
pro vobis debeam orare. Faclomque est; et omnea 
captivi oum eo dimissi suni, atque^ superna gratia 
disponenle, cum se unus pro uno roorti obtulit, 
mullos a morte liberaf it. 



TTjv x^Tpa aou xdtT(o. "Oortc ^capa^pi^fia TauTTjv xoTTiYaYt, Tf,v 8t jia^atpav tuOitoc tlc "cfjv OiJxtjv a^TTjc foa- 
Xev. *A7cavTec ^l ol Xo^^^o^ip^oi^ TOiauTr^c Suvajxetoc SvTa tov avSpa Yvwpt^avTec, 7cp66aTa xai p<5ac xa: ^Tepa 
XTIJVT), i^ div ^aav (e) TcpatSeOaavTec, Swpa auT({) Tcpoa^pipeiv i^y***^^?^^*^®* *AXX' 6 tou 6eou avOpu)7coc TOtauTa $a)pa 
8i(aa0at oux f^OeXTjae. MaXXov $e (xiaOov) diYaOou $u)pov iJ^TjTTjat, XeYtJv* 'Ediv fjtot(/)OiXeTiT( TCOTe $(i)pov $(Dpi{- 
aaoOat, touc ai^jjLaXwTouc oXouc oGc e^^eTe )^ap(aaaOi jjioi, 7va e^o) 7c60ev 6[jlTv $(pe(X(«) eS^aoOat. FiYOvt touto 
To(vuv, xai 7cdl^Tec ol atyfJtdfXtoToi o\ fjieT* outoij A^ceXuOr^aav. Outou y*? ^ ^v(oOev (f)xov($fjiT)ae TcpfJvoia, "iva iv 
Satj) lauT^v fx<Svov 67cep Ivoc T(f) OxvdiT(|> 7cpoaTjYaYe, tcoXXouc di^co OavaTOu XuTpciar^Tat. 



(a) M9.,papuTdjTT)c Paadivou... t^c ^cufic «^tov dcTcaXX. 

(b) Ms., ivop$iv(i)c,adverbiaiiter occurrunt, in lin- 
^ua Grscobarbara, op$ivov, op$tvoc, $p$tv(a, pro La- 
line ordo. Dicitur eiiam dpotvaptoc, ordinarius et 
dp$iveuetv, ordinare. 

(c) Bls., ^A^Ya a$eta. 

(i\ Ms., fieTa ©46ou i^c^rceuov, (pavepu)C ^ip. 
\e) Ms., 7cpe$euovTec. 

[f) M8., OiXr,Ti t( TcoTt. 

[g) Compend., camifex. 



Q {k) Haud dubiesanctum Joannem Bapt. invoeavit 
Sanctulus, qui apud Langobardosmagoa religiooe 
colebatur, ul dicit Pauius Diac, de uestis Laogo- 
bard., lib. v, cap. 6. M in cauHa fuit ntTheodelinda 
rcgina magnis sumptibus basiiicam sancti Joaonis 
fiaptists titulo insignltam aBdincarel, orDamentis 
auri et argeoti decoraret, ditaretque prsdiis apad 
Modoeciam^ seu Modidum, non longe a Mediolano. 
Vide Paul. Diaconum, lib. iv, cap. 21 et2d. 



313 



DIALOGORUM LIBER IIL 



314 



PfiTR. Mira res, et quamvis hanc ab aliis et ipse X UETP. eajiiaarov ovxw^ Tzpa^iLx, Touto 81 xal itap' 



cogooverim, vere tamen faioor quia mibi quolies 
narratur innovalur. 

Greqob. Nihil in hac re in Sanctulo mireris, sed 
pen8a,8i potes^quisillespiritusfuerit, quiejustam 
simplicem menlem tenuit, atque in tanto virtulis 
colmine erezit. Ubi enim ejoBanimusfuit, quando 
mori proproximo lam constanter decrevit, et pro 
temporali vita fratris onius auam despezit, atque 
lob gladio cervicem tetendil? Quae ergo vis amoris 
(a) illud cor tenoit, quodmortem soam pro onios 
lalute proximinon ezpavit?Scimo8 certequiaidem 
venerabilit virSanclolos ipsaqooqoeelementa litte- 
rarom bene nonnoverat. Leglspneceptanesciebat; 
led qoiaplenitodolegis est charitas (/?om. xiii, 10), 



Itipcov axT^xoz aXr^Oe; 'jTripyciv. IIXt,v ^'{jkoc ifioXoYU», 
6'ti 6a3xic fJioi {e) pbxexai, ivax3iv(^eTai iv efjioC. 

rPlirOP. Mt| BaufJia9T^c iv tcJ» ZaYXTOuXfp itepl tou 
TcpaYfiaTOc toutou, dXX' lav $'Jvaaat,xaTav67]aov6icoTov 
ixetvoii t6 TTveujxa Ginjp^^ev, 6'icep auTOu tov XoYi^fJiov 
o{>TU>c axlpatov StexpaTr^oe, xa^. iv Toao'jT(|> v>tj;et Suvd- 

jjLeo)c dh^iJYOY*- ^^^ Y*P ^^"^^^ ^i '^^X^ ^''^PX*^» ^*^*^ 
iicoOaveTv 8iaT6v icXYjafov o^jTcoirpoOufJKDC i^Titi^iOj xai 
$t^ TiP^v lv6< dSeXcpou Tcpooxaipov (coT|V, tt^v I6tav 
6icepei$e, xat t6v lauTOu Tpa^r^Xov 67c6 ti^|V fjid^^atpav 
i^iTeive ; ico(a 8e liciTaatc ic(^Oou ttjv ixefvou xap${av 
xaT»Tj(ev, 6'ti t6v OdvaTov uiclp ttjc tou irXija(ov jwt»)- 
pia^ o6x e6etX(aas ;t6 Sl 0aufxaat(OTepov,6'Tt o^ok YP^f^* 
fjiaTa •^icCaTOTo. *Ev prSafcp y*? Y'^^^°fJ^^v,6'Tt 6 auT6c 



legem lotam in Dei ac proximi dilectione servavit; n euXaSiaraToc &vi{p ZdYXTouAoc, ou8e auTdTaoTot^eTa 



et qood foris in cognitione non noverat, intos (b) 
vivebat in amore. Et qoi nonqoam fortaBse legerat 
qood deRedemptoreJoannesApostolosdixit iQuo^ 
niam sicut tlle pro nobis anitnam suam posuit, sic et 
nos debemus pro fratribus animas ponere (/ Joan.uiy 
16)y tam Boblime apostolicam prsceptom facieodo 
magia qoam sciendo noverat. Comparemoa, si pla- 
eet, com hac nostra indocta scientia illios dootam 
igoorantiam. Ubi beo nostrajacet, ibi illios disci- 
plina eminet. Noade virtotiboa vacoi loqoimor, et 
qoasiinterfroctiferaarbostapositiyOdorarouspoma, 
nec mandocamos; ille virtolam froctos carpere 
noveraty qoamvis hosin verbi« (c) odorare nescie- 
bat. 



T(ov YpsfJifJidTuiv xaXco^ i[^oet.Td tou o6\lo\} rtpOTzir^iXTxa 
ouxi^ic(aTaTo.'AXX* eicctSi^j icXi{p(OfjLav(i(xou^ aYaici) 6Xov 
t6v vofjiov iv T^ Tou 0eou xat t^ tou irXrjff(ov dYdirip 1^6» 
Xa^ev.Kal 6'icep e{(oO&v 6td fjia0ijae(oc oux f|6et, l'v6ov t({> 
icoO(|i iv auTqj e{^i).Kat 6'aTt< ou6i icoTe icoAXdxic i^if^ta 
oicep *I(odvvrj^ 6 dic^OToXoc icept tou X'<>Tp(OT0u i^fJL(ov 
'Ivaou XpioTou elicev, 6'Tt (S^oicEp auT6< ttjv ^u^t^v au- 
Tou SOv)xev 6iclp ^fJL(ov, 6(pe(Xo(Aev xat ^fJieT^ icepl t(ov 
d$eA(pa>v Ijfjubv xa^ ^u^^dcctOivat, o'jt(o t6 dico9ToXix6y 
xat u^TfX6v TOUTO icp6aTaYfJta SpY<)> iicXi{p(oaev, "^iccp 
(jwXXovotdYV(6ae(o< auT6 i^icfaTXTo. Uapetxdatofjiev to(* 
vuv, idv po'jXei, fxeTd Ta^JTTj^ ttIc "^fieTipa^ dfiaQouc el- 
8iJae(o< Ti^jV lxe(vou iceicat8eufx4v7)v dYv(oa(av,icou auTr^ 
'fi i^jfJieT&pa xelTat, xa*. icou f, exe(vou xaTdoraat^ 6ir£p- 



xeiTat. 'HfisTc y^P ^^ Suvdfjiet X^y^^ Sidxeva 6fjitXouvTec, (oaicep fJieTa^u xapic(fX(ov$ev6p(ov^aT(OTe<,69(ppaiv6fJLe0x 
fikv Ti^v 6ic(opav, i^ auT^c ^t ^oYeTv ou ouvdfxeOa. ^ExeTvo^ $e epYCf tou xapicou 6pd(aaOat eY^vtooxev, 6aTt< $td 
pr^fxxtciiv 69(ppa(ve90at oux f|iciaTaT0. 

Petb. Qoidnam, qoaeo te, esse existimas, quod C 
boni qoique sobtrabontor ; et qoi vivere ad fledi- 



ficttionem moltorom poterant, aot penitoa inve- 
nirl neqoeont aot certe jam omnimodo rares- 
etiDt ? 

Ganoa. Malitia remanentiom meretor, ot hi qoi 
prodesse poterant festine aobtrahantor : et cum 
mQodi flni8appropinqoat,electi tollontor, ne dete- 
riora videanl. Hinc enimpropoetaait : Justusperit^ 
9t nemo e%t qui recogitet in corde suo ; et viri miieri- 
eor.iicB eoUigunlur, quia non est qui intelligat {Isai. 
XLvii, 1). Uinc ruraus scriptum est : Aperiie^ ut 
txeant qui conculcent eam^ tolliie de via lapides 
Uerem. l. 26J. Hinc Balomon ait : Tempus mittendi 
lefides^ et tempus coUigendi (EccU. ui, 15). {d) Qoo 



UETP.Ti T0\>T0 eTvat 'jicoXajx^dvet^, alT(o,6'Tt ot aYa- 
Oo! dv$pe< ouvTfSfxtoc fx&O^^avTat, o^^Ttvec 2[^aat e\ olxo- 
SofXTjV icoXXtov 1^6'jvavTo' xai et t6 xaO^Xou e6peOr|Vat 
6u 8'jvavTat, el o\ xat eupeO(oatv, dpaiol eupioxovTat, 

rPUrOP. *H xax(a toTc aTcofx^vouatv dpfx62^et.Atd Y^p 
TOUTO fxrcd aicou6f|C afpovTat ixeTvot, o^Ttve^ i^ojvavTO 
eU (o^iXitov lTip(ov eTvaiylva fXT) tou tIXou^ tou x^afxou 
7cX7]atd^ovTO<,6uaxoX(6Tepa OedatovTat. Uepi Y>p xoutou 
xat 6 icpoc»y^T7]c 'ki^tr A(xatocdic(6XeTO,xa( ou8ei< 6 6ta- 
XoYt2[($fJLevo< ev t^ xspSi^^ auTou,xai ol xr,^ eXei);xo7'jvv)c 
^$pec ouvdYovTat, 6'Tk o^jxeoTtv 6 auvt(6v. "OOev icdXtv 
YeYpaicTaf •Avo({aTe,'tva iJeXO^offiv o\ xaTaaTp(ovv'jovTe< 
auTi^v. 'ApoTi Ix T^^c 66ou to'j< XtOou^.Atd Y^p touto xal 
6 £oXofX(bv XiYet' Katp6c xou ^aXeTv XtOou;, xa: xatpo; 
Tou o^jvaYaY^Tv X(Oou<. "liiTe ouv oicejoovTo^ 367 Xoi- 



igitor S68 finis muodi urget, oo necesse cst ut ^ ic6v TouTiXoucxoux67fxou,dvaYXA^ov 'jicdp)fei7vaX(0ot 



ViTi lapides ad aediflciom C(Bleslecolligantur, qua- 
teoos Jerosalem nostra in mensoram soae construo* 
tionis excreacai. Nec tamen ita omnea electos eub- 
trabi credimos, ot aoli in moodo perverai rema- 
neant, qola nunquam pecoatorea ad lamentum pce- 
ntientia redirent, sinolta essent bonorora exempla, 
qQ0 eorom mentem traherenl. 

(a; Cirnot., illum continuit. 
(6) Alii, vigebat^ quod legitur in Garnot. et plo- 
rib. Norm. 

(c) Germao. ac plur. Norman. odorari. 



2[(ovTe; et; xr,v o'jpdvtov olxoSofXT^v ortopeuQiaJtv, 6'iC(oc 
i^ i?jfxETipa*IepouaaXTi|xiv TJjiT^colxoSofxiJcauxTJcfxlTptp 
uicepau^y^o^. Ou icdvTa^ 61 xouc ixXexTo^j^ fxeTaTc^vat 
ictoreuofxev, (OTce fx^vou^ tou^ $taaTpocpou< iv t(|> X07fx(|> 
dicofxeivat, licetSiQ ouSiicoTe el< 6$upfx6v fxeTavo(ac ol 
dfxapTtoXot uic&Tcpe(pov, idv o'jdafx(oc &ic^pxov x(ov dYa- 
0(ov Td 6ico6e(YfAaTa, Td t6v vo'jv ^xe(v(ov ii:'.T7C(6fx&va. 

{d) PrimuB Garnot., quia igitur mundi /inis surgU. 

(e) Portasse, dicoTou pioxeaOai, in vulgus spargi, 
de qua voce consule Gloss. Caogii. In M:^. legitur, 
X&Ytxai. 



3IK 



SANCTI GREGORII MA6NI 



8f6 



HETP. BU xevov Xoiiroviiri^rjToJyStaTtaY^^^^ 67roarj- A 
povtai, iv Bvtfi Tou^ itovT)poi)< divafJL9t66Xui; diroXXu- 
[Xcvou^ Oeiopu». 

KE4»A\. AH\ 

Utp\ T^< d7rTX9ta< *PeSi(JiirT0u iici9x<Sirou ir^Xeu>< 

<S>ep£VT{v7fC. 

rPHrOPIO^. Uspt Tou izpi-^iiatQ^ toutou jjLT^olVflU* 
Tpc, 02u{jidi9^^. Tov Y^p euXa^iataTOv t^ (coii avSpa 
'PiSejxirTov, tov <I»e,5evttv»j; citi(7xoiiov, tov irpo tauTTjC 
tfj^ lirta£t(a< ix tou x^vfiou to-Stou (ictaarivTa ^ ff^ 
dL^iizri Iv YV(u7ei el^ev. "Otci^ eTi iv TCf> (xovaaTT)pt(|> 
(a)&irdipXovT( (iot,9(p6Spa fjioi irap^ijfftaartxaK eirXv)a{a(e 
TouTO Se 6'icep StT)YOUfjiai, xat 'lcoivvi)^ 6 layaTO^ 6 
irpor^Y^j^^f^'^^^ K* eYvo), 6'aTtc dipTiu)^ ix Tou x^Tfiou 
TO'^TOu fJtCTf^XSe, xai iraai 81 Sidi irXdiTOuc e$r,Xoiroiii{Oi)* 

<• 'OauTOC ouv*Pi8efxicTO<irap*efioulpb>TrjOetCf8tTfY^^''^^ d 
fiot, X^YOAv* 6'ti Sv Tivt tfx^p? Ta icap6)^ia aiixou xaTa 

%h eOo< Y^peucuv, i)XOev et< ttjv ixxXr^atav tou fAaxtpfou 
fxd^pTupo^ (/;) EuTuy (ou.'0^iac hl YCvofJLivr^cTij^v xX(vv)v 
a6tou icXy^vCov ttjC aopou tou fidipTupo^ Y^^^'^^^ irpooi- 
Ts^ev. 'ExtTie ouv ix tou x^icou diveicauaiTo.nepi 81 t6 
IxearovtSxTtov, xaOt^t^ {Xcycv, outc iravTeXcoc ixotfJiaTO, 
ouT£ irsXtv Ypv^Y^^P^^i^^t V^8uvxto.'AXX& xaQoi^ icoXXdixic 
aufA62(vci,(«))Pe6apufievoclxetTO.*H 8et|/uyTj iYP^iY^pc^* 
*0 oSv auTOc fxaxdfcpto; fxdlpTu^ Flutu^toc icapiTcv) auTq^i, 
XiYtov 'PioefxirTe,YpT»)Y®P*^^ ? *.\7roxpi0e!<8kauTcji,eTice* 
rpr^Y^p^* '0 8| icp6< auTov e;pr/ T^Xo< cp/CTai irao^ 
aapx!, TiXo; SpycTat irsT^ orapxi, teXo; ^p^cTxt irxjYi 
aapx!. MeTst 81 ti^v TpiarariV TauTrjV ^cuvt)v, ^ 6«Ta9(a 
Tou txipTupo; i^ cpavetoa ToT(,' voepoT^ auTbu 6(p0sXfioT$, 
di^avTj^ yi-^oyz, Totc 6 tou 6eou avQpcoicoc divevTY), xx! 



PETR.IacaBsaraBubtrabi bonos qaeror, qui perire 
calervatim et malos video. 

CAPDT XXXVIIl. 

De visione Redempli Ferentinm civitatis episcopi. 

GfiEeoBiUB. Hac de re nibi), Petre, mireriB; nam 
(/) Redemptum FerentinaB civitatisepiBeopam, vits 
veperabilis virum, qui ante bos fere aonoa septem 
ez hoc mundo migravit, iua dileotio cogultum ha- 
buit. Hio Bicut mibi adbuc in monaBierio potiio 
valde farplHariter Jungebatur, boo quod {g) JoanniB 
junioris proidecessoriB mei iempore de mundi Ona 
pognoverat, sioui longe laleque daruerat, a me re- 
quiBiioBmibi ipBenarrabat.Aiebatnamque quiaqua- 
dam diedum (h) parocbias suaa e^ inore cirouiret, 
pe rvenit ad Ecclesiam beati (t) Eutyobii marlyris. 
Advesperascente autem die atratum fieri aibi juxta 
Bepolcrum mariyrig voluit, atque ibi post laborem 
quievit, com noote roedia, ut asserebat, neo dor- 
miebat^neo perfeolevigilare poterat ; sed depressuB, 
ui Bolet^ BomnOt gravabalur quodam pondere vigi- 
lans animoB, atque ante eom idem beaius martyr 
EoiyobiuB astitit, dioens: Redempte, vigilas? Gui 
ra8pondit:yigilo.Quiait:Fini8venituniverB0carnii, 
fi nia venit univerBBS oarniSylinis veoit aniversiB carnis. 
PoBt quam trinam vocem visio martyris, qu» menliB 
eju80culifapparebat,evanuit.TuncvirDai Burrexit; 
BequeinorationiBUmentumdedit.Mozenimillaterri- 
bilia in ccbIo signa secuta Bunl,ut hastaBatqueaoieB 
ignee ab Aquilonis parte viderentur. Mox effera 



lauTov cv Tq|i Tf|C t6yf^^ icdv6ei 8i8(iixcv. EuOic<j( ouv ev C Langobardoruro gens de (;] vagiqaBUiBbabitaiiom 



TCf) oupovcj) Toi cpoSepdi exetva JT,fxeta &7rr^xoXo'jOr,7xv. 
'PofxcpaTat y&P xat 8iaTdlaei< &'|xinjpot ex tou fxipou; tou 
^o^lSS i0cdi0v)wv. T6 Tr^vtxauTa 8e Xotirov t6 0rjpta)8ec 
TMv AoYYo6dip8cov SOvo^. ix ttjc xaTotxiIaecuc tou T^irou 
a^TOU i^sXOov, Tco ^{xCTipcp Tpa^ijXci» iircT^T). Kat t6 
atp(S8pa iruxvcuOlv, 8{xrjv Yewi{|xaTo;,icXf|Oo;Ttuv dvOpcu- 
ircov iv TauTTi t^ y^ liravaoTdivTec, ouTot ixxo^ivTe; 
ijrjpr/av. "Aveu y^P ^X^^^ *^ ir^Xct; airifxetvav, xaTC- 
ffTpdior^ffav xdi9tpa,(^)iveirupiarOT^7av ixxXrjar(ai,xaTeXu- 
Or^arav Txovxatijpta av8pcov Tsxai Ywvaixtuv.Ta irpodiaTeia 
8k ex Tf^c Tcov divOptoircov eirtfxeXc{a< (f)epv)fxaxaTaXei^- 
O^vTa, dipYT, h Y^i»**^ ouoei<TauTijv ve{x<i{xevo; xsTotxet. 
'Eir^Xa^ovTOtaOvipttt ^^v TOirifiav,aiccp irptSTesov t6 tcuv 
divOpcoirojv irXf,Oo;xaTexpdiTet. KalT^ (xlviviTipoi; ixtpe- 



educla, in nostram oervjeem graaaaia est alqoe bu- 
maqum genus, quod in bac terra pr« nimia multi- 
tudine(/c)qua8i BpisBaBegetismoreBurrexcrai, auc- 
cisum aruit. Nam depopulal» urbBs,ever8aoa8ira, 
concremataB ecclesi», deatrucia eunt monasteria 
virorum ac feminarum, (/) desolala ab bominiboa 
predia,atqueabomni(m)cultorede8tiluta,ineDlitu- 
tudine vacat terra, nuUus banc posBessor inba- 
bitat, occupaverunl beslias loca quo priua multtT- 
tudo bominum tenebat. Et quid in aliia mundi par- 
tibuB agatup, ignoro. N«m in hao terra, in qua nos 
vivimuB, finem suum Mtt mundus Jam non uun- 
liat, sed odtendit. Tanlo crgo nos neeeBse est in* 
Btanlius nterna quasrere, quanto a nobis eognosci- 



9t rou xoTULou irpaiTTCTat, oux iir{(rTa{xat, 'Kitet ev TauTT^ mus volociter temporalia fUgiase. Despioiendus a 



(a) M3.,u7:ip}^ovT6; {xou. 

ib) M^.,'Iouttxoj.[dom nomen scmperlegilur infra. 

{c) Mh., ^eCapTjfxivo;. 

(d) Ms., eveirpYjaOTjvav. 

(c) Ms., 6pT,{xi xaTeAe(cpOT). 

(/*) Golitur die 8 Aprilis. Ferentiuum urbs esl epi- 
Bcopalis Latii in finibus Hcrnicorum. 

{g) Scilicct sancli Joannis papae III. 

(h) Hic parochiiB dicuulur vici vicane<]ue ecclesiiB 
quod vix in superipribus aut etiam aequalibus scripto- 
ribusinvcnietur. Legitur tamen parochia in eaaem 
Bignifioatione in epist. synod. ad Egidium de novo 
Gaslri Dunensis episoopHtu, iu appendice operum 
Gregor. Turoo.,coI. i34i. 

(t) In Gcrm. et secundo Tbeod., Juihici. Ppimus 
Carnot., Juslicij conBenliente interprete Grieco. Se- 



cundoB Carnot., Justini. Compend. Zotici, Primus 
Theod., Judici. G»teri habcni Eutychiif au( Eutycii. 
In Murtyroi. Rom. deoimo aept. Kal. Maii legiiur 
Ferentini in Uernicis sancti Eutychii mart. 

(ji Simili fero loquendi modo Jornandes, de rebuB 
Gc^licis, cap. 4, appellalScandina?iam,ox qna Go- 
thi, Vandali, Langobardi prodiere, ofjicinam gen» 
tium, vaginam nalionum, 

(k) Gompend.» quasi spicarum segetis. 

(/) Becc. et Wi^oi.^desertaf auod etiam legiturin 
BPcundo Garnot. Primus Garnot. et tertius nabeni 
dissoluta. 

(m) Primus Carnot., cu//ura. Gffiterom t\ym hic 
describit sanctus Doctor, alibi iiadem pane verhis 
narrat, mfiximfi tiotti. olim 18 in Ezeobielam/iiDnc 
Bcxta iib. II, circa finem. 



317 



DIALOGORUM LIBER IV. 



318 



nobis hic mundaa fuerat, etiam si blandirelur, si A. '^5 YTi *'' ?J ^<K^^s xaxoixojfjisv, t(5 xiXoc auxou 370 6 



rebus prosperis demulceret animum; al postquam 
tot flagellis premitur,tanta adversilate ratigatur,tot 
nobis quotidie dolores ingeminat,quid nobis aliud 
quam ne diligatur elamat? Mulaautem fuerant quse 
adbuc de electorum factis narrari debuissent, sed 
boec silentio supprimo, quia ad alia festino. 
r: 



xoor^xo; oox? Xoirov fXT^vjst, iXXi cpavepSi; ^sJxvjariv. 
"OOiv iva-ptaTov iTtiV i,[kdi- xodOUTOv TreTrovr^fjL^vw; xi 
ala)via ^[r^tYjiyai, 6Vov y-^t^iTxoiJiEv la rpoTitatpa Tcap' 
^fxcwv ex:r£cpe'JY4vaf pSeXuxxov ^Y^j|jievot tootov xiv 
x^djUov, elxat l/oXax«ueTo, ^ts Iv toT; 7?paY[Jia<Ti xat- 
eutuoouTO, TT,v -yjxri^ (ri) ex6r,Xdt(;tov. To<xa'STai<; yap [xi- 




PETR.Quia multosintrasanctffi Bcclesiae gremium 
coastitutos de vita anima» post mortem carnis per- 
pendo dubitare,qu8eso ul debea8,(a) vel quae ex ra- 
tione suppetuntyvel si qua animarum exempla ani- 
mo occurrunt,pro multorum sdificatione dicere,ut 
bl qui euspicanturi discant cuo) carne animam (b) 
Don finiri. 



IIETP. IIoXXo'j;twv evSovovToiVToux^XirooTij^iYia^ 
Tou 0-oO exxX/,<xia^ oicrcaJJovTa; xaTfltvoo) Tiept ttjc ^^ir^^ 



T/jC yjx^i'^ P--*^^ '50'' "^C crapxo; 8'vaTov. A'j!Ja>7ccD ouv, 
tva otTrep oixa-to; iJatTO'jvTat, 6^1:1^^;, urep tt;; twv iroX- 
Xiov olvoSofjt'^;, ota t^ ^"-^t^ <^^^ Liztiaipyo^zan utco- 
OEiYJJiaTa, tojTe to'j; h SicrTaYfitJ) ivTa^ |jLaOeTv, Sti f, 
4"^>C^ <x'jv T/i aapxi o'jx aitoBvTjaxet. 

GaEGOR. Laboriosum valdo hoc opus cst,el maxi • g rPHrOP. ilpoopa eTriTiovov touto t^ epYov unapYei. 

• «^^«r.«t« «oJn.^ «fn.,« «^ -li- ♦^r.^^^is c^A .i |^^> jiiXiTca T^< ij/ JXr] c £v idxoXfa o'j<jr,(;.xat el; «Tepa 

TrapaietvofJiivT^;. 'Eiv oe et<xi Ttve; oT; (o'^iXeta YSveaOat 
8'jvaTat, t6 OiX7)jjia |Jiou xaTaXi{Jiicav(o, xai {f) irpo; ttjV 
TcJv 7:Xr,<Jtov xoTcia), xai tou 0eou 8'jva(^tv Tcape^/ovTo;^ 
xaO(o; S'jvT^6(i>, iv t(|> eTcaxoXouQouvTi TeiapTtp Pi6X((|i 



me occupato animo atquc ad alia tendenti. Sed si 
sunt qnibus prodesse {c) valeat^ voluqtatem meam 
procul dubio postpono utilitati proximorum, et, in 
quanlum Deo larginnte valuero, quod anima post 
carnem vival subsequentl hoc quarto volumine de- 
monstrabo. 



(a) Ita Mss., etsi legatur in Exousis : Vel qua ex 
ruiomg j^ossii agnosci^ vel »', etc. 
ib) Al., non finirc, ut legitur \n Prat. 
(c) Pler. Norman., valeam. 



U7:oSetxvj(o,OTi f, 4'JX^i (JLSti ttjV t^; aapxo; TeXef^oitv 
aOavato; Stajievst. 

(d) Ms., 2xOX(6(ov, ot paulo post, Xuitou[xevo; pro 
iXtS^uevo;. 

(e) Ma., ^«ptiXov. 

(f) Ms., Tcpi; Toy TcXrjatov. 



LIBKK QUAIUUS. 



. ' "j"-^ ■ 



..- I 



BIBAION TETAPTON. 



Z7% CAPUT PUIMUM. C 

Qnod xlerna ac $piriialia ideo a carnolibus minus 
eredanlur, quia ea qu3S audiunt per experimentum 
minime noverurit, 

Grcgorius. Postquam deparadisi gaudiis, culpa 

exigente, ezpulsus est primus humani generis pa- 

rens, in huju.<( cecitatis atque (a) exsilii quam pati« 

iDQrvenitnrumnam,quia peccando extra semetip- 

lomfasasjamillaccelestispatriffigaudia^qusprius 

eoDlemplabatur,vi(lere non potuit.In paradiso quip- 

peassueveral bomo verbis Dei perfrui, bcatorum 

tngelorum spiriiibus cordis munditia etcelsitudine 

visionis interesse; sed postquam huccecidit,abillo 

qao implebatur mentis lumine recessit (Hom, 32). 

Excujus videlicel carnenos inhujuscxsilii cscitate 

oali,audivimus quidom ccclestem esse patriam,au- 

diYJmus ejus civos angelos Oei, audivitnus eorum- D 

demaneelonim sociosspiritusjustorum etperFeclo- 

rom.Scd carnales quique,quia illa invisihilia scire 

non valent per experimcntam.dubitantutrumnesit 

quod corporalibu8 ocuJis non vident. Quae nimirum 

(flj Dqo Thaod. in aujus exsilii alque coBcitaiU 
faiimur, ' 

(b) lnM8.,pf^^ aoituta indioe.legilur :MiTa 

TT.v iv T^ icapnj^i m$0 C»H ^ ^ooTzixtxi^ ^ou aY6puii^(- 
vo-j «rtvcA-vfo '^^Tp?'5^ i^apaxo^; bYaai^evo; 



971 RE4»AA. A'. 

Oti avayxat^Tepa twv aapxtxcov icvrjuLaTtxi. 

rPfirOPIOS. M6Ta(ft)Tf,v lvT(J>7capa$E(7({i ^^apavTOu 
icTafvfjiaTOc Tfj; icapaxoTi; rotTj^avTo;, 6 TrpoicaTiop tov> 
div6p(oic(vou Yivou;ix£T66v IjEfiXijBT^.xai ev Tii l^optqf Tij; 
TU9X(67E(o; TauTT^; xat fisptjiVTj;, t,v Sro^jiivoiJiev^^XOev. 
'AfJtapTiJaa; Yip»xat ^(o lauTOu i^eve)^9e!;,ouxiTt Xotic^v 
BeaworOai^^i^^^^aTOTi^v^apiylxsivr^vTi^^oipavfouTtaTpt- 
Jo;, V 7cp<$Tepovlti&pa.*EvY^pT(pitapaSe(a({>60lfv6p(oiro; 
&Tcip*/iov, (<r)ToT; To5 0eou A^YOt; dxojetv ehoOei, x»t 
VvttJ t(T)v [d) fJiaxap(o)v aYY^^**^'' xaTarcaist.xaOxp^^TTjTt 
xa3$(a;, xa? 6<lfi)jxaTi 6i(op(a; 5v5ov 67cf,p)^e. MsTa ce 
TO ivTauOat exTTiJsTv auTOv tou XoYi^[Jtou ixi(vou, ouicsp 
(p(0T6; iicXijpouTo iicioTT^, oOev ix tt^; ixc(vou lapxo; 
fjfxeT; ev TauTr, tt,; e^^pta^TuoXtoaei YSvi)0ivTe;,7caTpt- 
oa jaIv oupaviov uTcapjreiv 4xouo»JLev, iulX Tob; wStt,; 
7CoX(Ta; dtYY^Xou;' axo^ojievxbtvtovou; twv adT(uv [jiaxa- 
p((ov dYY^^wv,7rveufiaTa 8txa((ovTeTeXet(Ofjilv(ov.SapX'.< 
xo: 8eTtv6;Ti aOe^opr^TatxeTva Y£V(&axstv jxtj Suvifjtsvot 

|tc6Xy,0T< Tou itapa5e(70u xat tv TaT; ffep(fivai; xai «- 
vsY^^^^ '^^^ aiofjLaToc £; uicofxivofjiev. 'AfAQtp^i^va; 
Yap xai l\ auTou eve^O^i; ouxht Xot7c6v, elo. 

\c) Me., Tou; tou Oeov} J^^Y^vCt 

(d) Ms., 4y^*«>^« 



319 



SANCTI 6REG0RII MAGNI 



390 



xat oiix^; iiteipfac tU oeiX(av icaTaTrfTrTovxec, ^v 5o. A dubielas in primo parenle nostro esse non poluit, 



ffiriTcfqf elffl, fXT, vojjitJIovte; 6Tiap)^eiv ixeTva, &mp zoi^ 
ffWfjiaTixoTc 6o6aXfJLoTc ^t(t)pT)<JOLi o^ ^uvavxat. Autt) Sl"^ 
8etX(a Iv Ttp iTpoTtdTopt -T^fjiuiv ou*)^ {jTtT)py(t. Kav ei Yo^p 
l^e6Xi{67^ ix ttJ; too irxpa8e(ffou y^^P^^f ^^^* ^^^ 6'(Ji(uc 
UTrefjiifjivy^axeTOy Sitep f^v Beavdtaevos, ei xai AicoSaX^iJie- 
vo; ^v TOOTO. OStoi 81 vo^aat, ij ivafJLvyjjO^vai Ta axou- 
ff6&vTa ou 8'jvavtai, 8ia t6 {iyjSI fji(av iie{sav ^iZxlo)^ 
xpateiv autouc, xaOd>; exfTvoc, Ix tcjv icapeXo^^vTCDv. 
"Ujirep Yokp 6^x00; y^^^»^^ «puXaxri pXij^etffa, Ixetae t6 
itat8(ov Yevvijdei. Td 8e YtvTjBlv 7rai8(ov iv aut^ ttI «puXa- 
x^ ivatpatp^ xat au^ijaet. *H 8e Touto Texouara jJHJTyjp 
iroXAdxt^auTtp tov -iJXtovxai ttjv «XiJvt^v xai tou; daTi- 
pa;, Sp7) xal ice8td8a;, iretetva icetdiieva, xal 'tTrirou; 
Tpe^^ovTa; ^vofjidaei, ixeTvo; 8e Iv t^ (puXaxTi Y6vvT^6et; 
xal dvaTpatpet;, ouSlv iTepov el fjii^ t6 tt,; cpuXaxvj; 9xd- 



quia exclususaparadisi gaudiis^hocquodamiserat, 
quia videratrecolebat. Hi auten) sentirevel recolere 
auditanon po88unt,quiaeorum(c) nullum,8icutille, 
saltem de prieterito, experimentum tenent. Ac si 
enim prasgnans mulier mittatur in carcerem,ibique 
pariat puerum, qui nalus puer in carcere nutriatur 
et croscat ; cui si fortasse mater quce hunc genuitp 
8olem,lunam, stellas, roontes et campos, volantes 
ave8,currentes equos nominet, ille vero qui est in 
carcere natus etnutrilus nihil aliud quam lenebras 
carceris sciat, et bsec quidem esse audiat, sed quia 
ea per experimenlom nonnovit,veracitere8sediffi- 
dat; itain hao exsilii suicecitate nati homine8,dum 
6Pse summa et invisibilia audiunt, diffidunt an vera 
sint,quia 8oIa(^) hflec infima in quibus nati sunt visi- 



To; Ytva»<rxet. Ka^ TauTa fji^v 6irdpxeiv dxoust, $td 8k t6 " bilia noverunt. Z7Z Unde factum est ut ipse invisi- 



iv ire(pq^ auti (iTj Ytv(6xeiv,dXT^67J auti eTvai dirt9ti{9et. 
Out(i>; (a) Sv tajt|i tTj tf,; i{op(a; auttov tucpXcovei y^^vT)- 
6&vte; ol av6pb)irot, u^7)Xd xat d6£atc( dxouovte; uirdp- 
^eiv, tauta 8uairiTrov»jtv el iir' dXT^6s(a; elj(. M(5va yip 
tauta Yivio^ouffi td otxtpd xa? 6piofjLeva, iv ol; JysvviJ- 
6T^ffav. *06ev S74 Xotir6v •^(i-^oyt^t '(va aut6; 6 tcov dopd- 
Tcuv xa? 6pu>fji£v(ovxT(9T7];y6{jiovoYevTj;TounaTp6cVl6; 
el; TTjv Tou dv6p(i>irivou y^vou; Xutptojtv tk^r^, xai t6 
irveufjia autou t6 4'yiov ev TaT; xap$iat; -f|fJL(ov el90tx(a^, 
oir(o; 8t' auTOu ((ooirotT,6ivTe;, iriOTeu9(op.ev, irepl (ov 
dxfJiT|V 8idire(pa; Iv Yvtoaet Y^vea^at ou 8uvdfjie6a. 'Oooi 
ouv t6 irveufjia touto t^; xX7)povofJita; ii[iit}>i Ivej^upov 
iXdSofjiev, irept ifj; T(ov dopoTcov ((ofj; ou 8i9Td^0[Jiev. 



bilium et visibilium Grealorad humani generis re- 
demptionem Uoigenitus Patris veniret, etsanctum 
8piritum ad corda nostra mitteret,quatenu8 pereum 
vivificati credereraus, qu» adhuc ecire per experi- 
mentumnonpossumus.Quotquotergohuncspiritum 
haereditatis nostrae pigous accepimus(C/)A«5. i,14), 
de vita invisibilium non dubitamus.Quisquiaautem 
in hac creduiitate adhuc solidus non est, debet pro- 
culdubio majorum dictis fidem pr8ebere,ei8que jam 
per Spiritum sanctum invisibilium experimentum 
habentibua credere,qaia et stuUus est puer si ma- 
trem ideo sstimet de luce mentiri, quia ispse nihil 
aliud quam lenebras carceris agnovit. 



■Otcic 8i dxfjt7^v,iv T^ irX7)pocpcp(qf TttuTft lopat(OfJievo; ouxSortv, 6(&e(Xet lauT6v oveu 8iTraY(A0u toT; t<ov TeXe((ov 
dv8p(ov X^YOt; irp6c ir(^tv iiri8ouvat, toT; •^St^ Xotir6v 8td tou ^y^ou irveufJiaTo; t(ov dopdTOJv [b) ttjv ireTpav 
^^oujt, xal auToT; iriTreuffai. MdTato; y^P Xoiir6v ixeTvo; 6 iraT;, liv 8td touto irept tou 9(ot6; vofxtjjei tt,v 
iauTou fiTjTipa ij^eu^ea^at, 8td t6 IxeTvov fXY)8lv ^Tcpov Yivtooxeiv, el jjit| t6 ttj; (puXaxT^; ffx<5toc. 



HETP. 'Apeoxet (ro68oa 6' XsYetc 'O 81 td d6pata fjtf, C 
•Riffteu^ov eTvot dvcpaAo);, 6'tt dirtTr(5; lattv. "OTri; 81 
&irt9tov uirdp)^et, Iv tij» iipdY(Jt.att 6'irep Stortdjet, ou 
5T)teT ir(ffttv, dXXdirX7)po(pop(av. 

KE*AA. B'. 
"Ott oveu ir(Tre(o< ou8l 6 airiotoc ^i* 

rPHFOPIOJi. ToXfjitt) 81 XiY^iv Stt Si^itu iriffTeta; ouTe 
6 d'irirro; jjfi. 'Edv Yap t6v airiarov ip^otf^ffai ^eXiJvto, 
xiva iratipa, i) tiva fjLTjT^pa eyet ; irapeu6u diroxp(vetat, 
IxeTvov, xdxetvi)v. "OvTtva irdXtv idv dvaxp(v(o el Yiv(t>9xet 
7t6tt 9uveX7j(p67), i) Sdv l6e(»)pT)ffe ir<5Te Iy^vij^t) ; ouoev Ix 
toiSt(ov kauTovYvwvatji^ 6&29S96ai6fioXoYeT,irXrjV 6'fX(oc 
xat 6'irep oux ol8c irtvTeuet* ixeTvov S^ iraTipa xdxe(vTjV 
fjiTjTlpa ejyTjxevxt laut^v d'veu 8iaTaYfxou fiapTupeT. 

HETP. 'OfJioXoYw fXT) Yiv(ooxeiv [Jiee<oc touvuv 6'tt xai r% 
6 i'icioTO^ ir(atti e)^et. 

rPHrOP. "Exouat fjilv ouv xai ol dirtatot ir^orttv, dXX' 
f t68 elc t6v 0e6v, f^virep idv datpaXwc ixexTT^VTO, dirtoToi 
eivat oix el^ov. 'Kx toutou 8k ei< xt,v Tijc ir(aTeto< X*?'^ 



Petr. Placet valde quod dicis. Sed qui esse invi- 
sibilia non credit, profecto infideiis est ; qui vero 
infidelis est, in eo quod dubitat, fidem non querit, 
sed rationem. 

CAPUT II. 
Quod sine /ide neque infidelii vivat, 

GREG0Riu8.(e) Au(ienterdico,quia sine fide neque 
infideliivi?it«Namsi eumdem infidelem percunctari 
voluero, quem patrem vel quam matrem babuerit, 
protinus respondebit,illum atque illam.Quem si sta- 
tim requiram utrumne noverit quando conceptus 
8it, vei viderit quando natus, nihil horum se vel 
nosse, vel vidisse fatebitur, et tamen quod non vi- 
dit, credil. Nam illum pairem illamqueee habuiese 
matrem absque dubitatione testatur. 

Petr. Fateor quia nunc usque nescivi quod infi- 
delis haberet fidem. 

Greoor. (/) Habentetiam infideles fidem, sed uti- 
nam in Deum. Quam si utique haberent, infideles 
nonessent.Sedbinc in euaperfidiaredargucndisunty 



^fl) Ms., iv TouT(f» Ttt» x(S7fJi(|i Y^vvT^eivTe; o\ dv6p(07rot. 
(6) Ms., tfjv Yvwatv. 

(c) Plerique Norm. et Val. 01., nuHus... experi- 
mentum tenet, 

(d) Duo Theod., hssc infirmn. 



(e) lidem Godices, etidenier. Qnse vero hic docet 
sanctus Gregoriu8,jam ab Arnobiomagnaex parte 
dicta et occupata libro secundo adv. Gentes. 

(0 Duo Gemet. ac Prat., habent eiiam infid. n#- 
cesse est fidem* 



321 



DIALOGORDM LIBER I. 



8» 



bioc ad fidei gratiam provocandi, quia si de ipao 
8U0 visibili corporecreduntquod minimeviderunt, 
cur invisibilia non ciedunl, qu89 corporaliter vi- 
deri non possunt ? 

CAPUT III. 
Quod tres vitales spiritut sunt creati, 
Nam quia post morlem carnisvivatanima, patet 
ratio,sedfidei admista. Tresquippe vitales spiritus 
creavit omnipotens Deus : unum qui carne non tegi- 
tur ; alium qui carne tegitur, sednon cum carnemo- 
ritor ; tertiam qui carne tegitur, et cum carne mo- 
rilur. Spiritus namc|ue est qui carne non tegitur,an- 
gclorum ; spiritus qui carne tegilur» sed cum carne 
Doo moritur, hominum ; spiritus qui carne tegitur, 
etcomcarnemoriturjumentorumomniumquebru- 
torumatiimalium. Homoitaquesicotin mediocrea- 
tos est, ot esset inferior angelo, superior jumento, 
itaaliquidhabetcommunecum8ummo,aliquidcom- 
miine cum infimo : immortalitatem Bcilicet spirilus 
cam angelo, mortalitatem vero carnis cum jumen- 
to ; S76 quousque et ipsam mortalitatem carnis 
gloria resurrectionis ab8orbeat,et inhaerendo spiri- 
toi caro servetur in perpetuum, quia et (a) ipse spi- 
ritus inbaerendo carni servatur in Deom. Qus ta- 
men caro nec in reprobis inter supplioia perfecle 
deficit^ quia semper deficiendo subsistit ; ut qui 
spiritu el carne pecoaverunt, semper essentialiter 
viventes, et carne et spiritu sine fine moriantur. 



Petr. Hationi Qdeliuro placent cuncta qus dicis. 
Sed quaeao te, dum spiritus hominum atque jumen- 
torum {b) lanta dietinctionediscernas, quid estquod 
84loD:on ait : Dixi in corde meo defiliis hominumj ul 
probaret eos Deus, et oslenderei similes esse bestiis ; 
idcirco unus interitus est hominis et jumentorum^ et 
xqua utriusque conditio {Eccle, iii, 18) ? Qui adbuo 
eamdem8uamsententiamsabtiliterex8equens,adjun- 
git : Sicut moritur homo^ sic et illamoriuntur, simili' 
ter spirant omnia, et nihil habet homo jumenlis am- 
plius {Ibid,^ 19). Quibusadhuo verbisgeneralemde- 
fiaitionem subinfert dicens : Cuncta subjacent va- 
nitatif ei omnia pergunt ad unum locum ; de terra 
Idcta suni^ et in terram pariter revertuntur (Ibid,). 

CAPUT IV. 

de quxstione Salomonis qua dicitur : Unud interitus 
est hominis et jumentorum. 

Grbgoiuus. Salomonis liber in quo haec scripta 

(a; !n prtoriGemet. olim legebatur, ipsespiritus in- 
hxrendo servatur in Deum, omissa voce, carni. In 
altero vero Gemet., ipse spiritus servaturin Deum. 
Graecus intftrpres videtur legisse^^uta etipse spiritus 
iMhserendoDeOt ineoservatur, icvcofjLa icpovxoXXtafxevov 
t^ e<(f>. Caeterum de Resurrectioneviiaquepost re- 
lorrectionem lege Apostolum, I Gor. xv,et interpre- 
tes in hoc caput, maxime Estium, ubi sanctos Pa- 
tres, qui de resurreclione doctius scripserunt, ad- 
ductia pluriinis eorum tesiimoniis, laudal. 

{b) Becceoa., tanla discretione distinguas. 



j^ TcpooxXTjxlot siffiv, &'xi Iy xfi^ ISta; auxu>v 8isXiYX^'''^^^ 
SudirtoTiati;. 'Eiv yap wept xoii ISiou vtofxaxoc mjxeuou- 
aiv, oirep ouoafjicoc eBsa^avTo, 8taxi m\ icept xtav otopa- 
Tcov oO 7ct7Teuo'J9iv, aiTep 9co{xaTiX(oc 6eu>pv;ar2i ou $ij-> 
vavTai ; 

KE4>A.\. r. 
*OTt Tpta exTiJsv 6 8eo< i^coTtxa icveujioTa. 
"OTt ovlv {jieTa tov Oavaxov ttjc aropxo; ^ijaeTai i^ '^'^X^t 
ota T-^c airoXoY^a^ diTco8et{ai iceipdffojiai ffuvTpe^ouarjC 
57)Xov(5Tt TTjc icCarew;. Tp(a toivuv i^coTixa TcveufiaTa 
I'/.tijav 6 TcavToSjvajjto? x'j;:to;' ev, Sicep vapxi ou xaXd- 
iCTeTaf 'ETEpov 81, aapxi jjiev (c) xaXuiCT(i{xevov, ouyri 8^ 
jlfjia T^ japxi aTcoOvTJcrxov. Tb 8e Tp^TOv, arapxl xaXuTCTo- 
^evov, xat fjieTa t^; crapxo; aroBvf;axov. Dveofjia ouv 
ffapxi {jiT^ xaXuTCT^fJisvciv ivxt to twv dYY^^»^^* T6 ^^ 'c^ 
vapxi xaXuTCTcJfJisvov Tcvsuua, ou fJieTa vr^^ aapxo; oe aito- 

" Ovij jxov, To Twv dvOp(t>7C(i)v. To 8e t^ vapxt xaXuicT^fjis- 
vov ir^eufia, xal fJieTd t^c ^apxoc dticoOv^axov, x6 t(ov 
XTT^vtav. *0 avOpiuico; ((f)To{vuv 6'Tct; iv fji^a({> IxT^aO?), 
xaTtuTepo; ojv tou dYY^Xou, xa2 dvcoTspo; tou xtt^vou; 
Xoticov lic(xotv(>v Tt l'^et jJieTa tou 6^7)Xou, 6fxo(co; xal 
fjteTot Tou iXdTTovo;, tt)v tou icveufJiaTo; $^Xov dOava- 
aiav fjieTa tou oiYYiXou, tov 81 t^; vapxo; OdvaTov, fie- 
xd Tou xTTJvou;* S75 'e(i>;. ou xal a^xb t6 Bvtjtov ttJ; 
aapxo; i^ 86^a ttJ; dvaordvedj; dOavaTi^aet. UpoffxoX- 
X(ufJL4vT) ^ip Tij) icveufjtaTt •?) ffdp{, cpuXdTTeTai et; tov 
alwva, ^7ce'.8T| xa\ auTO t6 icveufjia TcpoffxoXX^jjfjievov t^ 
0e(jp iv auTiJ) (puXdTTetat. "OOev ouSe Iv xoT; dico8e8oxt- 
fiavfJilvoi; ^ auTi?j vkp^ ev TaT; ^aadvoic navceXb»; lxXe{- 
Tcet.lIdvTOTe yip XTjxofjtevT; 8tafjtevei* "tva o\ t({» icveufiaTt 
xat T^ aapxi dfjtapxiJffovTe;, icdvTOTe Iv 8tafJL0VTJ (u>vTe;, 

C aapxi xa; icveufjiaxt d%eu t^Xou; d7coOdv(u7tv . 

llETP.TxiTwvictTcbtv icXr^potpoptq^ dpoffxouvt icdvTa &' 
XiY^i;, dXX' aiTto vs, Iv o^t^ tuv dv0p(O7c(uv icveufjia dic6 
Twv xTr,vu>v ToaauT^ 8taoTd7et 8t4xptva;, t{ ivTtv ^Tcep 
6 SoXofJitav XsYei* ETicov ev ttj xap8{qc fjiouicsp'. XaXtd; 
ulcijv dvOpcuicou, 6'ti 8taxptveT auTou; 6 6e6;, xat tou 
8eT;at 6Tt auToi xt/^vt) 6io{' xaiYS auxoT; ouvdvxTjfjta 
ulwv xou dvOp(iicou,xal auvdvxT)fjiaxouxTTjvou;, auvdv- 
TTjfjia Iv ToT; icajtv auToT; ; *OaTi; dx;xi?|V t^ auTti ^T{(p(|i 
ItcI Xsictou i^axoXouOiDv, TcpoTtOT)Jtv 'Q; 6 OdvaTo; 
TOUTOu, ouTia; 6 OdvaTo; xoutou, xal Tcveufjia iv toT; 
icd9t* xal Ti icspt99euaev 6 dvOp(oico; (e) icapd t6 xttJ- 
voc ; OuSev. OT; dxfJiTjv X^Yot^ xaOoXtxT)v 4^(pov 6ico- 
6dXXet XiYtov* "Oti xd icdvxa fAaxat^xr^;, xdicdvTa ico- 
peueTai el; eva t6icov, xd icdvxa Iy^vovto dic6 tou X^^<» 

f\ xat Ta icdvTa Iictccp2<pst et; t6v ^ouv. 

KE<I»AA. A'. 

Uepi Tou pT)Tou Tou (f) 'ExxXr^ataTcou. 
rPHrOPlOX. T^TouloXofxwvxo; Pt6X{ov,ev(f»xauia 

(c) Ms„ xaXuiciexat, ou)^ djjia. 

(d) Secu ti sumuB coastructlonem Ms. In Ed itis vero 
legitur, xotvuv, xxxtoxepo; (ov xou ^yy^Xou 6'axt; Iv 
fxij(o exx^ffOT), >wci itv(ox. 

(e) Ms., d7c6 xxijvou; ; hic vitiatam interpunctio* 
nem invenimus in exousis, unde sensus obscuritas ; 
legebatur enim uoa serie, ou8kv oT; dxfjtijv. 

(f) ita legendum, noo, ixxXnataaxtxou, ut Excusi 
extiibent ; paulo infra legitur, lxxXT)»ta<Tx^; lic(ovo- 
i^^^O^ ; qood statim repetilur. 



3i3 



SANGTl GUEGOIUI MAGNi 



324 



YCYpafJilxtvfli e: Jiv, *ExjiXr,cria«rj< eittovofiaaOr,. 'ExxXr,- 
atJiXTj^ 8e xuptw^ XiY^t^r-tO ^*^^ oOpoiJwv. 'Ev x^ ix- 
xXrj9(f oijv 6pi^[jL0^ «pofiatvei, 8i' ou •?) Tapa^f^ tou 
itAT^Ooy^ xaxaJiYalJeTai. Kat iv oj({> ttoXXoi Statpopa 
voou<Ti Stoi Tf,; ToO ixxXr,aiacrTO'j OTtoXoYtac, iravTe^ ei< 
{jL^av^l/fjOOvairaY^^^^^-^TouTOU^vexevxaiToPiSXtovTouTO 
'ExxXti jiaTTr,^ (t>vo(xa90T).'Eiiei8i^ Y*P ^ 2IoXo|i<i>v ivTOJ- 
t(|>, ojaTrep Xaou Tapaycti^ouc tov vouv aveoe^oTO, 'tva 
8t'iTct![r,Tiiaeu*c(a)KavTae^ir^,d)aTeXoiir6v^iar£(pacxal 
t6v airetpov Xoyi7jji6v vof,»af 6'ti (b) 6'ffa< ^{/TJtpou; 8t* 
ii:t^T|t Yj^eftK xiveT, TOTajTa elc eauTOv oiatpopa irpfJaui- 
Tca dvcSi^aTO. *AXX' 6 SiXiqOivo^ ixxXT,i7ta9TT,;, cojicep 
exxeTafJievY); Tf,; yjiph^ itavTOiv ttjv Tapax^^v xotaaiYi- 
Jet, xal TOUTOu; (c) elc |i(av ^f,(pov 6ico9Tp£(pet,xaO(«>C ^v 
t(f» TeXet TT,? aut^c p(6Xou X^Yet. TiXo^ Xc^you to iriv 
axous* tov 6e6v cpoSou, xai ta^ ivToXa; auTou cpuXa^ov^ 
TouTeoTiv exarco^ ^OptDico;. 'EAv y^P iv T(]pauT(jp pt» 
6X((|j 6ta T^^ aicoXoYt*; «utou icoXXcov icp4<T(o7ca oux 
dveSi^aTo, itu); h T(f) tiXsttou XaXetv tU t6 dxouaat, 
icavTtt^ ajia lauTou ivouOit7)aev ; Aut6< y^^P ^v Ttj» TsXet 
tf,; ^tSXou AiY*i* ndvte; 6jjiou dyouo(»>|JLev, "OOev auto; 
lautou (jidptu; iottv, 6ti t\q kautov icoXXu>v Tzpi^tuita 
dvaoe^dfjievo;, ujaicep fjt^vo; XaXy,9s; oux Srctv. 'Etepa 
Ydp eiatv iv tt]» atStcJi pt6X((|i, 3tiup $t' iict{^T,ti{7e(i>; xt- 
vouvtzt. Kat etfcpa td 8td tij; dicoXoY^ac iictXuofieva, 
Itepa rdXtv ditep ix icpo9(i>i;ou tfj; icetpa([o{JiivT,; ^u- 
y^; icpo^epet. Kat Stt iv tai; tou xoafxou i7ctOufx(at; 
ixoeoofjiiv^, xai Iteps txStd tf,; dicoXoYta; S78 dic- 
ftYY^^^^^ uijTe tf,v 4"*}^i?jV dico fijc twv 7cap6vT(i>v 
tepir^6TT)To; (t() icapeicd